Abbatia
Sancti Petri
de Curte

La Regla de san Benito

Capítulo 15

Alleluia quibus temporibus dicaturEn qué tiempo se ha de decir Alleluia

Sobre todo el capítulo

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 15

col.453 Speciale S. Benedictus caput instituit de alleluia, tanquam de voce divina vereque angelica , nec nisi ab angelis, aut certe ab hominibus vitæ puritate angelicos spiritus imitantibus decantanda. Hac nimirum voce cœlestes illi spiritus Deum in cœlis perpetuo collaudant, sicuti qui audivit eos, testatur Joannes evangelista (Apocal. xix). Hanc inter homines primus decantasse perhibetur Aggæus propheta, qui, ut scribit Epiphanius (De Vit. et mort. proph.) , alleluia cantavit anno ante Christum 517, cum novam templi structuram vidit, ut adimpleretur quod venerabilis ille Tobias prophetico spiritu prædixerat: Ex lapide candido et mundo omnes plateæ Jerusalem sternentur, et per vicos alleluia cantabitur (Tob. xiii). Hanc in nova lege non modo clerici aut monachi celebrarunt, sed ipsi etiam reliqui Christi fideles, testante S. Hieronymo (Epist. 17): « Quocunque te verteris, arator stivam tenens alleluia decantat. » Hoc signo sanctimoniales ad collectam vocabantur, ut scribit idem S. Hieronymus (Epist. 27). Quin et ipsi infantes in hanc vocem linguam primum solvere docebantur, ut ex eodem colligitur (Epist. 7).

col.453 Quid autem sit alleluia, quidve significet , paucis docet S. Augustinus (Serm. 243, in append.) seu quivis alius: « Quid est alleluia? inquit, verbum Hebræum est. Alleluia, Laudate Dominum ; alleluia, Laudate Deum. » Hebraicam tamen vocem retinuit Ecclesia , idque « propter sanctiorem auctoritatem quamvis interpretari potuisset, » ut loquitur idem S. doctor (Lib. ii de Doct. Chr. cap. 11). Quæ quamvis adeo celebris apud Christianos exstiterit , atque a SS. Patribus tantopere commendata , perversorum tamen jacula non latuit, suos passa adversarios , maxime vero Vigilantium, qui, ut scribit S. Hieronymus (Advers. Vigil.), nunquam nisi in Pascha alleluia cantandum esse dicebat; cujus fortassis in erroris odium toto fere anno alleluia decantari voluerit S. Benedictus edito hoc capite.

Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 15

p. 192 EN QUELS TEMPS IL FAUT DIRE « ALLELUIA »

1

A Sancto Pascha usque ad Pentecosten, sine intermissione dicatur Alleluia, tam in Psalmis, quam in responsoriis.

Desde el santo dia de Pascua hasta Pentecostés se dirá siempre Alleluia, así en los Salmos, como en los Responsorios.

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 15.1

col.453 A sancto Pascha usque ad Pentecosten.] Quasi diceret, ab initio Paschæ usque ad finem Paschæ : totum enim paschale tempus, ut scribit Hildemarus, Pascha dicebatur.

col.453 Usque ad Pentecosten.] Et ejus octavam, ut interpretatur idem Hildemarus.

col.453 Sine intermissione dicatur alleluia, tam in psalmis.] Hoc est in fine psalmorum, inquit Boherius.

col.453 Quam in responsoriis.] Atque etiam in antiphonis et versibus, nam eadem est ratio, quam confirmat praxis; ubi quod antiphonas spectat, aliquando in fine, aliquando initio ponebatur alleluia, verbi gratia: Alleluia. Sancti tui, Domine, etc. Alleluia. In velamento, etc. Solemne autem fuit toto hoc temporis interstitio ob Christi resurrectionem per universam Ecclesiam alleluia cantare, ut patet ex his S. Augustini verbis (Epist. 55) : Ut autem alleluia per hos solos dies quinquaginta cantetur non usquequaque observatur; nam aliis diebus varie cantatur alibi atque alibi; ipsis tamen diebus ubique. »

Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 15.1-15.4

p. 192 Alleluia quibus temporibus dicatur. — A sancto Pascha usque ad Pentecosten, sine intermissione dicatur « Alleluia », tam in Psalmis quam in Responsoriis. A Pentecoste usque ad caput Quadragesimae, omnibus noctibus, cum sex posterioribus Psalmis tantum ad Nocturnos dicatur. Omni vero Dominica extra Quadragesimam, Cantica, Matutini, Prima, Tertia, Sexta Nonaque cum « Alleluia » dicantur. Vespera vero cum Antiphonis. Responsoria vero numquam dicantur cum « Alleluia », nisi a Pascha usque ad Pentecosten.

p. 192 C’est avec les chapitres XIV et XV que s’achève le règlement de l’office de nuit et que se fait même la transition aux offices du jour : ils établissent en effet l’un et l’autre des points qui concernent et les Vigiles et la liturgie diurne. N. B. Père a voulu consacrer un article spécial à l'Alleluia, non pas seulement dignitatis causa et par déférence pour cette acclamation joyeuse très chère aux âmes de tous les temps (1) et que nous retrouvons, avec l'Amen, jusque dans la liturgie de l’éternité ; mais surtout afin d’en bien régler et aussi d’en étendre l’usage. Saint Benoît le fait chanter tous les jours de l’année, sauf en Carême : nous sommes loin du rigorisme de l’hérésiarque Vigilance, si vigoureusement malmené par saint Jérôme et qui voulait réserver l'Alleluia à la seule fête de Pâques.

(1) Voir ce qui concerne l'Alleluia dans les Dictionnaires de la Bible, de Théologie et d’Archéologie chrétienne et de Liturgie.

p. 192 Depuis la sainte Pâque jusqu’à la Pentecôte on doit dire Alleluia dans les psaumes et dans les répons, sine intermissione. Pour reconnaître le sens précis de cette formule, il faut être très attentif aux dispositions qui suivent et se souvenir de ce que saint Benoît détermine, dans les autres chapitres, relativement à l’emploi des antiennes et de l'Alleluia. Pendant tout le temps Pascal l'Alleluia se dit à tous les répons, le dimanche comme sur semaine. Et dans la psalmodie, il n’y a pas d’autre antienne qu'Alleluia, aux Heures de nuit comme à celles de jour, le dimanche comme les féries.

p. 193 Durant toute la période qui va de la Pentecôte jusqu’au début du Carême (il n’est pas question encore du temps de la Septuagésime), les jours de férie, on dira seulement l'Alleluia aux six psaumes du second nocturne, en guise d’antienne. Ces mêmes jours, aux Laudes, aux petites Heures, aux Vêpres, la psalmodie est entrecoupée d’antiennes et non d'Alleluia.

p. 193 Le dimanche est comme un renouvellement de Pâques : aussi l'Alleluia se fera-t-il entendre chaque dimanche, sauf en Carême, à presque tous les offices : aux cantiques du troisième nocturne, au psaume l (et peut-être aux suivants) des Laudes, à la psalmodie de Prime, Tierce, Sexte et None. Mais les Vêpres auront des antiennes et pas d'Alleluia.

p. 193 Quant aux répons, c’est pendant le temps Pascal seulement qu’on les dira avec Alleluia. N. B. Père ne parle point d’ajouter l'Alleluia à certains versets et aux antiennes, comme nous le faisons maintenant, mais uniquement aux psaumes et aux répons : tam in psalmis quam in responsoriis.

2

A Pentecoste usque in caput Quadragesimæ, omnibus noctibus, cum sex posterioribus Psalmis tantum ad Nocturnos dicatur.

Mas desde Pentecostés hasta principio de Cuaresma solo se dirá todas las noches á Maitines en los seis últimos Salmos.

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 15.2

col.453 A Pentecoste autem usque ad caput Quadragesimæ.] Hoc est ad dominicam primam Quadragesimæ, qua incipiebat quadragesimalis observatio, saltem in Occidente; necdum enim quatuor illis præcedentibus diebus servabant jejunium, quod ex S. Gregorii papæ institutione originem ducere creditur.

col.453 Omnibus noctibus cum sex posterioribus psalmis tantum ad nocturnas dicatur.] Scilicet privatis diebus, sicuti præscribitur cap. 9. Nam dominicis sex posteriores psalmi cum antiphona sunt dicendi ex cap. 11, sola cantica cum alleluia cantanda.

3

Omni vero Dominica extra Quadragesimam, Cantica, Matutini, Prima, Tertia, Sexta, Nonaque cum Alleluia dicantur: Vespera jam cum antiphona.

Todos los Domingos del año (excepto los de Cuaresma) se dirán con Alleluia los Cánticos, Laudes, Prima, Tercia, Sexta, y Nona; pero las Vísperas con Antífona.

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 15.3, 15.3-15.4

col.454 Omni vero dominica extra Quadragesimam cantica, matutini, prima, tertia, sexta, nonaque cum alleluia dicantur.] Quem in locum Hildemarus : « Sunt, inquit, qui intelligunt matutini genitivum casum esse, ut sensus sit cantica in matutino ; quia cantica pro psalmis esse dicta intelligunt et dicunt. Illa vero cantica quæ ad vigilias jussit dici in dominica nihil impediunt, eo quod jam dixerat superius; sed melius est ut cantica sit nominativus; similiter sit nominativus etiam matulini. » Notandum vero est quod ait S. Benedictus, extra Quadragesimam ; quia mos semper obtinuit ut in Quadragesima non caneretur alleluia, « quod universalis Ecclesiæ consensio in cunctis terrarum partibus roboravit, » inquit conc. Tolet. iv, can. 10. Extra Quadragesimam vero variæ fuerunt Ecclesiarum consuetudines; nam in. Africa, teste S. Isidoro (Lib. i de Divin. Offic., c. 13), solis dominicis ac quinquaginta post Resurrectionem diebus alleluia cantabatur pro significatione futuræ resurrectionis et lætitiæ. Additque : « Verum apud nos, secundum antiquam Hispaniarum traditionem, præter dies jejuniorum et Quadragesimam, omni tempore canitur alleluia. » S. Benedictus autem nequidem jejuniorum dies excipit. Nunc vero generalis Ecclesiæ consuetudo est ut in Septuagesima dimittatur alleluia; id quod inde factum existimat Hildemarus, quia olim quadragesimale jejunium inciperet a Septuagesima; ex quo acciderit ut cessante consuetudine hac dominica incipiendi jejunii, antiquus tamen in Septuagesima dimittendi alleluia ritus remanserit. Idem asserit Bernardus Cassinensis, aitque nonnullos suo adhuc tempore observare jejunium quadragesimale a Septuagesima, quod tamen de sola carnis abstinentia intelligendum esse indicant sequentia hæc ejus verba : « Quibus aliis temporibus licet comedere carnes, et ex tunc incipiunt abstinere. » Et revera incœptum fuisse a Septuagesima quadragesimale jejunium patet ex Alcuini epist. ad Carolum Magnum.

col.454 Vulgo tamen hujus consuetudinis auctorem faciunt Gregorium Magnum, qui, ut habet de eo breviarium Romanum, « constituit ut extra id tempus quod continetur Septuagesima et Pascha, alleluia diceretur. » In synodo etiam Aquisgranensi (Can. 30) statutum est, « ut alleluia in Septuagesima dimittatur » a monachis; quod tamen non ita semper usquequaque receptum fuit, ut ab omnibus in Septuagesima dimitteretur. Illud enim retinuisse Cistercienses constat ex lib. Usuum Cist. cap. 10 et 13, et ex illa Petri Abaelardi exprobratione (Epist. 5) : « Alleluia nec in Septuagesima communi Ecclesiæ more intermittitis, sed usque ad Quadragesimam retinetis. » Retinuerunt certe usque ad annum 1601, quo, ut scribit Joannes Craesbeeck, decreto capituli generalis illud deponere cœperunt ; quamvis Cartercienses Reformatæ Congregationis in Hispania in capitulo generali anni 1557 illud jam dimisissent, et docet nos Angelus Manrique in serie abbatum Palatiolensis monasterii , ad abbatem 54. Retinebant et alii Benedictini monachi adhuc tempore Radulfi Tungrensis, auctoris non ita antiqui, uti ipse testatur his verbis : « Benedictini autem et Ambrosiani servant alleluia usque ad dominicam Quadragesimæ. » Retinuere et Bursfeldenses ex eorum Ordinario cap. 15. Neque hoc mirum videri debet in strictioris observantiæ æmulatoribus monachis, cum Ambrosiani et nonnullæ Ecclesiæ temporibus Gregorii septimi papæ, uti observat Menardus noster, alleluia ad Quadragesimam usque cantarent. Sane in novissimo breviario Ambrosiano a S. Carolo edito legitur sabbato ante dominicam i Quadragesimæ dimittendum esse alleluia, et ejus loco assumendum, Laus tibi, Domine. Scribit porro Amalarius in Supplemento (Analect. tom. II) S. P. Benedictum hanc consuetudinem traxisse ab officio Ambrosiano.

col.455 Quare autem in Quadragesima dimittatur alleluia, docet concilium Toletanum iv his verbis (Can. 11) : « Cognovimus quosdam Hispaniæ sacerdotes qui in Quadragesimæ diebus alleluia decantant, quod deinceps interdicimus fieri, statuentes ut in omnibus prædictis Quadragesimæ diebus, quia tempus est non gaudii, sed mœroris, alleluia non decantetur. »

col.455 Sed quæret aliquis cur dimisso alleluia, decantemus Laus tibi, Domine, quod idem significat. Respondeo benedicendum esse Dominum in omni tempore : nos autem retinere Latinum idioma, quia, ut dicit Amalarius, lingua Latina humilior est Hebræa, convenientior proinde temporibus luctus et pœnitentiæ. Sane alleluia vox est lætitiæ et exsultationis, nihil in ea nisi gaudium redolet : unde refertur in lib. iv Revelat. S. Gertrudis cap. 27, omnes hac in dictione vocales reperiri, præter solam vocalem O, quæ dolorem significat. De hac voce videsis Menardum, Haeftenum lib. vii, tract. 8, disq. 1, et Joannem Bona de Divina Psalm. cap. 16.

col.456 Vespera vero cum antiphona. Responsoria vero nunquam dicantur cum alleluia nisi a Pascha usque ad Pentecosten.] Sive sit festum alicujus sancti, sive quælibet alia solemnitas; qui enim dicit nunquam nullo tempore permittit. Ergo nec die Nativitatis dominicæ, nec in ejus Apparitione. « Unde nos, inquit Hildemarus , ipsum responsum , quia in Epiphania canitur cum alleluia, ob hoc dimisimus , quia Regula præcipit ut nunquam dicantur responsoria cum alleluia, etc. » Præscribit tamen Regula Magistri (Cap. 45) ut « In Natali Domini usque ad Epiphaniam omnes antiphonæ vel responsoria die noctuque cum alleluia psallantur. »

4

Responsoria vero nunquam dicantur cum Alleluia, nisi a Pascha usque Pentecosten.

Los Responsorios nunca se dirán con Alleluia, sino desde Pascua á Pentecostés.

Texto latino: edición de Hunter Blair, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, sin las referencias bíblicas entre corchetes ni las notas del editor. Numeración usual de los versículos. · Versión castellana, Barcelona, V. Torras y J. Corominas, 1850 (ortografía de la época). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error