Abbatia
Sancti Petri
de Curte

La Regla de san Benito

Capítulo 46

De his qui in aliis quibuslibet rebus delinquuntDe los que caen en otras cualesquiera faltas

Sobre todo el capítulo

Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 46

p. 340 DE CEUX QUI MANQUENT EN QUELQUE AUIRE CHOSE

1

Si quis dum in labore quovis, in coquina, in cellario, in ministerio, in pistrino, in horto, in arte aliqua dum laborat, vel in quocumque loco aliquid deliquerit,

Si alguno mientras hace cualquiera labor en la cocina, en la cillerecía, en su oficio, en la panadería, en la huerta, ó cuando trabaja en alguna arte, ó en cualquiera lugar hiciere alguna falta,

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.1

col.693 Si quis in labore quovis, in coquina, in cellario, etc.] Cellarium est cella penaria, seu repositorium, ita appellatum, « quod in eo colligantur ministeria mensarum, vel quæ necessaria victui supersunt, » ut ait S. Isidorus (Lib. xv Orig., c. 5).

col.693 In ministerio.] « Id est in domo cujuslibet artis, » inquit Boherius. Quamvis Paulus Augustinus a Janua, Theobaldus Artaldus, et quædam versiones Gallicæ hunc textum intelligant de mensæ ministerio.

col.693 In pistrino.] Pistrinum Boherio « est locus ubi farina deponitur, et fit panis. Et hæc quidem parare, inquit, monachorum est. » Nimirum per vices olim in quibusdam saltem monasteriis fratres id præstabant, ut patet ex Vita S. Samsonis (Num. 16, sæc. i Ben.) : « Frater autem ejusdem presbyteri vicissentibus se per ordinem cæteris monachis hujus monasterii pistor effectus est. » Et in Vita S. Austrebertæ (Sæc. iii Ben.) : « Erat consuetudo ut vicissim a sororibus coquerentur panes »

Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 46.1-46.4

p. 340 De iis qui in aliis quibuslibet rebus delinquunt. — Si quis dum in labore quovis, in coquina, in cellario, in ministerio, in pistrino, in horto, in arte aliqua dum laborat, vel in quocumque loco, aliquid deliquerit, aut fregerit quippiam, aut perdiderit, vel aliud quid excesserit (1), et non veniens continuo ante Abbatem vel congregationem, ipse ultro satisfecerit et prodiderit delictum suum : dum per alium cognitum fuerit, majori subjaceat emendationi.

(1) D. Butler lit : ... excesserit ubiubi, et non veniens...

p. 340 Saint Benoît consacre ce chapitre aux satisfactions qui sont dues pour des fautes commises en dehors de l’oratoire. Il énumère d’abord les principaux services du monastère où peuvent se produire des délits : la cuisine, le cellier, l’atelier (2), la boulangerie, le jardin. Puis il emploie des formules assez générales pour envelopper tous les cas : dans l’exercice d’un art ou l’accomplissement d’un travail quelconque, en quelque lieu que ce soit, qu’il s’agisse d’avoir brisé, perdu ou détérioré quelque chose, d’avoir causé un dommage ou un trouble à la communauté, en un mot d’avoir commis quelqu’une de ces fautes qu’amènent l’inattention, la négligence ou la maladresse. Dans toutes ces hypothèses, le délinquant viendra aussitôt révéler son manquement et faire satisfaction, devant l’Abbé, si l’Abbé est seul, — devant l’Abbé et la communauté, si tous les frères sont réunis sous la présidence de l’Abbé, ce qui était le cas ordinaire (3). Cette satisfaction consistait probablement dans l’agenouillement ou la prostration. Saint Benoît veut qu’elle soit volontaire : ultro satisfecerit, et qu’elle s’accomplisse avec empressement : veniens continuo. C’est ce que fit, à Subiaco, le bon Goth qui avait laissé choir dans le lac le fer de son outil, de son « fauchard » (1).

(2) Il est difficile de déterminer le sens exact de ce mot. Quelques manuscrits anciens lisent in monasterio.

(3) Qui vas fictile fregerit... aget poenitentiam vespere in sex orationibus. Si quis aliquid perdiderit, ante altare publice corripietur (S. Pach., Reg., cxxv, cxxxi). — Si quis gillonem fictilem... casu aliquo fregerit, non aliter neglegentiam suam quam publica diluet paenitentia, cunctisque in synaxi fratribus congregatis tamdiu prostratus in terram veniam postulabit, etc. (Cass., Inst., IV, xvi).

(1) S. Greg. M., Dial., l. II, c. vi.

p. 341 Dans une communauté assez nombreuse, souvent dispersée, travaillant ici et là, on devine quel va-et-vient et quelle perte de temps ce serait pour l’Abbé et pour chacun, si le moindre délit ou dégât devait sur l’heure être porté à la connaissance de tous. Aussi, les coutumes monastiques ont-elles établi le « chapitre des coulpes », qui se tient au chapitre plusieurs fois la semaine et où chacun s’accuse des fautes commises contre l’observance et des petits détriments dont il est responsable. La satisfaction, ne pouvant discrètement se faire à l’église, ni même au chapitre, a lieu d’ordinaire au réfectoire.

p. 341 Saint Benoît prévoit le cas d’un moine qui, par fausse honte ou esprit réfractaire, dissimulerait une de ces fautes extérieures ou de ces erreurs matérielles : la pénitence infligée sera plus sévère, lorsqu’on apprendra de la bouche d’un autre ce qui s’est passé (2). L’Abbé pouvait être renseigné grâce au témoignage des doyens ou des frères ; et ces paroles de N. B. Père : dum per alium cognitum fuerit, ne suffisent pas pour établir qu’existait dès lors l’usage de la « proclamation ». La proclamation est cette coutume monastique qui prescrit à chacun de publier au chapitre les fautes qu’il a remarquées chez autrui. Il n’est pas douteux qu’elle existait presque universellement au neuvième siècle ; Cluny et Cîteaux l’adoptèrent. Elle a été supprimée par la Congrégation du Mont-Cassin, par celle des Saints-Vanne et Hydulphe et par les Congrégations qui s’y rattachent ; mais elle est encore en vigueur chez les Cisterciens (3). Il faut être d’une discrétion extrême pour instituer le procès d’une pratique qui se réclame de tant et de si vénérables autorités ; cependant il est aisé de déterminer les motifs qui nous ont portés à l’abandonner. Le devoir de la correction fraternelle, accompli ainsi publiquement par tous au profit de chacun, est bien le plus délicat des devoirs. La charité court de grands risques. Facilement, une sorte de surveillance étroite et jalouse s’étend partout comme un réseau. Comme toutes les petites rivalités, les vengeances, les représailles s’abriteront aisément sous le couvert de la proclamation régulière ! Sans doute, si les moines, proclamés et proclamateurs, sont tous parfaits, ces dangers disparaissent : mais alors, à quoi bon la proclamation? L’Abbé de Rancé répondait que des inconvénients réels ne devaient pas faire oublier le bénéfice que peuvent retirer de cette pratique et les bons et les tièdes. Il va de soi que le religieux, témoin d’actes ou de tendances qui constituent un péril grave pour le monastère ou pour un frère, ne doit jamais se retrancher derrière la réprobation que le monde attache aux rapports pour se dispenser d’avertir l’Abbé. Ce serait très mal entendre l’honneur de ses frères et la charité due à tous ; la ruche, après tout, vaut mieux que l’abeille, mieux surtout que le frelon. Et celui de qui la faute est ainsi dévoilée ne serait vraiment pas recevable à se plaindre.

(2) Si hoc ultro confitetur, parcatur illi et oretur pro ea. Si autem deprehenditur atque convincitur... gravius emendetur (S. Aug., Epist. CCXI, 11. P. L., XXXIII, 962).

(3) Martène, De ant. monach. rit., l. I, c. v.

2

aut fregerit quippiam, aut perdiderit, vel aliud quid excesserit ubi ubi,

quebráre, ó perdiere alguna cosa, ó cometiese algun otro defecto, donde quiera que sea,

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.2

col.693 Aut fregerit quidpiam.] Quanta severitate veteres monachi eos plecterent qui aliquid fregissent docet Cassianus his verbis (Lib. iv, cap. 16) : « Si quis gillonem fictilem, quem baucalem nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter negligentiam suam quam publica diluet pœnitentia ; cunctisque in synaxi fratribus congregatis, tandiu prostratus in terram veniam postulabit, donec orationum consummetur solemnitas, impetraturus eam cum jussus fuerit abbatis judicio de solo surgere. » In Regula tamen S. Pachomii (Art. 70) solum decernitur, ut « si quis vas fictile fregerit, vel aliquam utilem rem ad usus monasterii, agat pœnitentiam. » Sed Regula Magistri (Cap. 16) : « Vasa, inquit, monasterii si sub aliquo per negligentiam fracta fuerint, non prius qui fregit accedet ad mensam, nisi pœnitens abbati satisfecerit per humilitatem ad genua incurvatus. »

col.693 Aut perdiderit.] Nec minori etiam districtione puniebant eos qui res monasterii perdidissent, ut passim videre est in Regula S. Pachomii (Art. 75) : « Si aliquis, inquit, aliquid perdiderit, ante altare publice corripietur. Si vero de propriis vesticulis fuerit quod perditum est, tribus hebdomadibus non accipiet, et in quarta, acta pœnitentia, dabitur ei quod amisit. » Et infra (Art. 116) : « Qui minister est, habeat studium ne quid operis pereat in monasterio, in nulla omnino arte quæ exercetur a fratribus : quod si quid perierit, et negligentia fuerit dissipatum, increpabitur a Patre minister operum singulorum ; et ipse increpabit alterum qui opus perdiderit, duntaxat juxta voluntatem et sententiam principis, absque qua nullus increpandi fratrem habebit potestatem. » Et item (Art. 120) : « Pelliculæ, caligæ, et cingulum, et si quid aliud perierit, qui perdiderit increpabitur. » Denique : « Præpositus domus culpæ increpationis subjacebit, si ante tres dies non nuntiaverit Patri, sive in via, sive in agro, seu in monasterio quid perierit, et agat pœnitentiam juxta ordinem constitutum. » In Pœnis incerti auctoris apud S. Basilium (Num. 24) : « Si quis aliquid perdiderit, idque non inventum ad archimandritam non detulerit, careat benedictione. » Et apud S. Basilium ipsum (Regul. brev., interr. 144) : « Prorsus qui abusus sit, is tanquam sacrilegus ; qui vero amiserit, tanquam sacrilegii auctor judicetur, cum omnia Domino sint dedicata et Deo consecrata. »

col.694 Vel aliud quid excesserit.] Ut sunt ea quæ etiam describit Cassianus his verbis (Lib. iv, cap. 16) : « Quisquis ad opus aliquod accersitus, vel ad congregationem solitam tardius occurrerit, aut si decantans psalmum, vel modicum titubaverit ; similiter si superflue, si durius, si contumacius responderit, si negligentius obsequia injuncta compleverit, si vel leviter murmuraverit, si lectionem operi vel obedientiæ præferens officia statuta segnius fuerit exsecutus, si dimissa synaxi non concitus ad cellam recurrere festinaverit, si cum aliquo vel ad modicum substiterit, vel si ad punctum temporis uspiam secesserit, si alterius tenuerit manum, si cum illo qui cellulæ suæ cohabitator non est, confabulari quantulumcunque præsumpserit, si oraverit cum illo qui est ab oratione suspensus, si parentum quempiam vel amicorum sæcularium viderit, vel collocutus eis sine suo fuerit seniore, si epistolam cujuscunque suscipere, si rescribere sine abbate suo tentaverit. » Quæ omnia ea plectebant pœnitentia quam ei qui gillonem fregisset imponebant.

3

et non veniens continuo ante Abbatem vel Congregationem, ipse ultro satisfecerit et prodiderit delictum suum;

y no viniere luego voluntariamente á confesar su culpa, y á dar al abad, y á toda la comunidad la competente satisfaccion,

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.3

col.695 Et non veniens continuo ante abbatem.] Quod ait continuo non ita capi volunt commentatores, quasi dimisso opere imperfecto, statim ad abbatem currere, peccatum confiteri, veniam petere, ac satisfacere delinquens deberet ; sed continuo intelligunt hora qua separatus erit ab opere, sive, ut loquitur Boherius, « statim cum commode potuerit, vel saltem cum regulare capitulum post celebrabitur : nam ad illud omnes debent concurrere, » quod postremum innuere videtur Hildemarus cum ait : « Si hodie excesserit, crastino die veniam petat. » Atque ita sentiunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Boherius, Turrecremata, et Matthias Lambert. Rectius tamen, meo quidem judicio, Richardus de S. Angelo continuo interpretatur incontinenti , sine intervallo : quam expositionem confirmat praxis, uti videre est in illo Gotho quem suo in monasterio ad conversionem susceperat sanctus P. Benedictus : nam cum vepribus locum mundaret, ut ferrum de manubrio instrumenti prosiliens in lacum cecidisset, « ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrit, damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui pœnitentiam egit (Lib. ii Dial. S. Gregor. cap. 6). » In vita S. Liobæ cap. 5 (Sæc. iii Ben.), ubi soror oratorii custos, cum nocte claves ecclesiæ perdidisset, « ad abbatissam, quæ sororibus adhuc quiescentibus more solito vigiliis insistens, nocturnæ orationis tempora præveniebat, perrexit, et tremens, ac pavore perculsa, ad pedes ejus provoluta est, eique culpam negligentiæ suæ humili satisfactione patefecit. » Et in Vita S. Guidonis abbatis Pomposæ, ubi agitur de quodam Sergio templi etiam custode, qui cum lampades mundaret, una excidit, et fracta est, tunc « territus ille collegit fragmenta, et ante altaris crepidinem condens ea, festinans abiit ad Patrem Guidonem, ut multa ab eo propter damnum illatum ipsi irrogaretur : quod cum factum esset, illico rediit ad altare, et lampadem sanam et integram invenit. » Et certe Hildemarus innuere videtur ante abbati quam congregationi delictum esse deferendum.

col.695 Ante abbatem vel congregationem.] Particula vel, juxta Boherium, hic sumitur copulative pro et. Quod autem S. Pater ait ante abbatem vel congregationem, ita Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, et Boherius intelligunt, ut in minoribus et levioribus culpis ante abbatem ; in gravioribus, unde fratres possent scandalizari, ante congregationem delinquens confiteatur culpam; quibus fere concinit Hildemarus, asserens culpas omnes primum abbati esse deferendas; tum, si judicaverit ille, congregationi. Verum, salvo saniori judicio, tam minores quam majores culpas ante abbatem et congregationem esse prodendas existimaverim ; nullum enim hujus distinctionis vestigium in Regula apparet : quod tamen non sic capiendum velim, quasi continuo, ut quid aliquis fregerit, aut perdiderit, etc., statim convocanda sit congregatio ; sed statim abbati, deinde in proximo capitulo congregationi revelanda. Ita Cassinenses (Declarat. Cassin. in cap. 46) declarant « hoc esse servandum quando abbas ibi adesset, aut in loco propinquo, et hoc delinquens scierit; alias satisfaciat ante congregationem in sequenti capitulo. »

4

dum per alium cognitum fuerit, majori subjaceat emendationi.

sino que su falta se ha sabido por otro, en tal caso castíguesele con mayor rigor.

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.4

col.695 Dum per alium cognitum fuerit, majori subjaceat emendationi.] Ita fere Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 16) : « Si soror quæ in his casibus dilapsa, statim abbatissæ vel præpositæ puram dederit confessionem, ut compertum fuerit non suæ voluntatis fuisse quod casu accidit : hoc tantummodo sufficiat, ut hoc quod deliquit et perpetravit, si possibile fuerit, non deneget, et emendet cum veniæ satisfactione. Si vero non sua confessione, sed alterius proditione cognitum fuerit, prout culpæ magnitudo poposcerit, pœnitentiæ subjacebit; quia culpam per puram confessionem non manifestavit. » Quo ex loco haud obscure colligitur antiquus proclamationum usus, quibus publice ac palam deferuntur ii qui seipsos accusare prætermittunt ; de quibus videtur intelligendus S. Isidorus, cum ait (Cap. 18) : « Reliqui autem excessus monachorum, in collecta abbati vel præposito deferentur, ut is qui deliquisse cognoscitur, competenti securitate coerceatur. » Vide lib. i de Antiq. monach. Ritibus, c. 5.

5

Si animæ vero peccati causa fuerit latens, tantum Abbati, aut spiritualibus senioribus patefaciat,

Pero si fuere su culpa interior, ú oculta, manifiéstela únicamente al abad, ó á algunos monges ancianos, y virtuosos,

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.5

col.696 Si animæ vero peccati causa latens fuerit. etc.] Mitigat his verbis priscorum monachorum rigorem, qui non solum exteriora delicta, sed etiam occultas animi cogitationes publice revelabant, ut videre est apud S. Basilium serm. 1 de Institut. monach. Porro hunc S. Regulæ locum de confessione sacramentali non male interpretantur S. Hildegardis, Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus de S. Angelo, Petrus Boherius, Joannes de Turrecremata, Theobaldus Artaldus, Joannes Craesbeeck et Antonius Perezius : unde et S. Pater non solum abbati, sed etiam spiritali seniori (quo nomine veteres Græci et recentiores Latini confessarios appellabant) eam fieri voluit, quia olim non omnes abbates erant sacerdotes, nec proinde absolvere poterant; summamque in eis prudentiam summumque secretum requirit, quod proprie ad sacramentalem pertinet confessionem, de qua breviter inquirendum est : 1° quam frequenter ab antiquis monachis adhiberetur, 2° ubi, 3° quo ritu, 4° cui fieret.

col.696 Ad primum quod spectat, quotidianas in antiquis monachis peccatorum, saltem venialium, confessiones innuit forte Jonas episcopus Aurelianensis in lib. i de Institutione laicali cap. 16 (Spicil. tom. I), ubi sic loquitur : « Moris est Ecclesiæ de gravioribus peccatis sacerdotibus, per quos homines Deo reconciliantur, confessionem facere; de quotidianis vero et levibus quibuscunque perrari sunt qui invicem confessionem faciant, exceptis monachis, qui id quotidie faciunt. » Et certe Rotgarius in Meldensi S. Faronis monasterio monachus (Sæc. ii Ben.), « quotidie intentus in renovandis confessionum pœnitentiis » dicitur in Vita sancti Faronis cap. 119; verum Crodegangus in Regula canonicorum cap. 32, solum præscribit, ut « Monachi in unoquoque sabbato confessionem faciant cum bona voluntate, episcopo aut priori suo. » Crodegango concinit sanctus Dunstanus decernens, ut « Dominicis diebus fratrum unusquisque suæ conscientiæ reatum Patri spirituali, vel ejus, si absens fuerit, vicario per humilem revelet confessionem. Si autem tanta fuerit multitudo, ut ea die omnes ad confessionem venire nequeant, sequenti die, secunda videlicet feria, hoc idem impleant. Schola vero nullo modo hoc, quanquam puerilis, intermittat, sed ut senes, licet nondum tentationibus impugnata, consuete peragat. Qui autem aliis indiguerit diebus, tentatione aliqua animi vel corporis stimulatus, ad confessionis salubre remedium devotus non eo minus venire differat. » Idem ab ipso ordinis sui exordio a Carthusianis observatum fuit, testante Guigone (Stat. c. 7) : « Omni sabbato,... quia tota hebdomada in cellis silentium tenemus, peccata nostra priori vel quibus ab eo injunctum est, confitemur. » Quod ita tamen explicant antiqua Statuta Carthusiensium (Part. ii, cap. 11) : « Omni sabbato, nisi capituli festum occurrat, peccata nostra priori vel quibus ab eo injunctum est, confitemur. Occurrente autem capituli festo in sabbato, die præcedenti, qui sine tali festo occurrit, confitemur. » Adduntque : « Semper confitemur in vigilia Natalis Domini, nisi eadem vigilia occurrat in dominica vel feria secunda : in quo casu confitemur in sabbato sequenti. Providendum est enim ut semper in qualibet hebdomada faciamus confessiones communes. » Idem etiam institutum viguisse apud Cistercienses discimus ex lib. Institution. cap. Gener. Ordin. Cisterc. (Dist. 6, c. 4), in quo hæc habentur : « Abbates et monachi semel ad minus in hebdomada confiteantur, si copiam habeant confitendi. Conversi vero qui in abbatiis morantur idem faciant : qui autem in grangiis, quoties eis tenetur capitulum, confiteantur. Nihilominus universi, tam monachi quam conversi semel ad minus in anno abbatibus suis confiteri non omittant, nisi forte eorum copiam habere non possint. » Idem fere habetur in libello Antiq. Defin. dist. 7, cap. 4. Istud tamen præceptum de confitendo abbati semel in anno postea sustulit Clemens VIII. In Statutis quoque abbatum de Sammbyaco et de Maceriis ordin. Cisterc., et priorum de Ligeto et de Glanderiis Carthus. pro ordine Grandimontensi auctoritate Gregorii X papæ factis statutum lego (Cap. 9). « ut frater quilibet, tam clericus quam laicus, semel ad minus in septimana confiteatur, alioquin transgressor aquæ potu continuo sit contentus, quousque de sua confessione fuerit locutus. Prior vero quicunque tam necessarium statutum negligens repertus fuerit, ut in se et in aliis ipsam constitutionem cum omni diligentia faciat observari, ab abbate vel visitatoribus sine capitulo generali gravissime puniatur. » Et ms. liber de Doctrina novitiorum Grandim. (Cap. 3) : « Sit confessio tua præmeditata, brevis, frequens, aperta, integra, verecunda, lacrymosa, cum contritione et sine excusatione; et si potes quotidie, bene quidem; sin autem de tertio in. tertium diem, vel saltem semel in qualibet septimana salubriter juxta statuta ingressi ordinis studeas confiteri; et studeas semper, ut semel confitearis generaliter annuatim, juxta ordinationem concilii generalis Innocentii III. » Denique Bursfeldenses definiunt (Cærem. dist. 3, cap. 6), ut « Presbyteri celebraturi pro tempore mane finitis matutinis laudibus confiteantur, ut ad ordinis sui officium, et ad opus Dei eo expeditiores sint in die : hoc enim regulariter observetur, ut nulla unquam die quis celebrare præsumat, nisi antea devotæ confessionis ac meditationis antidoto juxta uniuscujusque qualitatem et habitudinem præparatus sit. Cæteri autem aliis horis competentibus confiteri possunt, ita ut tempora confitendi et communicandi in Constitutionibus Clementis V et Benedicti XII constituta non transeant. » In Constitutione autem Clementis V statuitur ut « singulis mensibus, tam in monasteriis quam extra, sublata omni occasione quacunque, ad confessionem saltem semel accedant omnes et singuli monachi. » Idem ante decreverat Gregorius IX in sua pro Benedictinis constitutione, ubi sic loquitur : « Singulis mensibus fiat omnium fratrum generalis confessio, ad quam omnes et singuli sine qualibet excusatione accedant. » Idem etiam legitur in mss. Statutis Petri abbatis Silvæ Majoris circa an 1198 editis. Benedictus vero Papa XII constituit (Cap. 27) ut monachi « non sacerdotes, etsi non sæpius, saltem singulis septimanis, confiteantur. » Quo tamen decreto consuetudinibus monasteriorum, in quibus frequentius confiteri solent, derogare non intendit. Ubi Benedictus antiquas priorum monachorum consuetudines, qui singulis septimanis confitebantur, restaurat, uti vidimus apud Cistercienses, Grandimontenses et Carthusienses. Nunc vero Carthusienses ex nova Statutorum collectione (Part. ii, c. 7) sæpius confiteri possunt ; ita enim habent : « Singulis diebus dominicis, vel sabbato præcedenti, aut semel ad minus in septimana, et præcipuis festis monachi non celebrantes, tam novitii quam professi, confiteantur priori vel ab eo deputatis. Propter hoc tamen non prohibemus quin alias super hebdomadam confiteri possint in capitulo, vel de licentia prioris in cellis. Celebrantes vero multum hortamur ut confessionem sacramentalem frequentent, propter hoc enim quotidie post primam pulsamus pro confessionibus faciendis, etc. » Cœlestini autem constituunt (Const. Cœlest. c. 3, § 1), ut sacerdotes semel in hebdomada, cæteri monachi et oblati singulis mensibus saltem bis confiteantur. Denique apud Fulienses (Const. Ful. cap. 38) « tenentur quique non sacerdotes semel in hebdomada confiteri, et communicare die videlicet dominico. Monenturque clerici et conversi ut frequentius ac saltem semel præter diem dominicum confiteantur. Sacerdotes ter aut frequentius in hebdomada, bis certe non prætermittun. »

col.698 Locus confessionibus excipiendis deputatus in monasteriis communiter fuit capitulum, ut patet ex Consuetudinibus mss. Farfensis monasterii, ex Benignianis, ex Udalrico, ex libro Usuum Cisterciensium. Carthusiani in capitulo confitentur, et cum prioris licentia in cellis, cum hoc tantum discrimine, quod « quandocunque in capitulo confitemur, inquiunt in antiquis Statutis (Part. ii, c. 11), prolixitatem caveamus; in cella autem possumus diffusius confiteri. »

col.698 Formam accedendi ad confessionem describit Udalricus his verbis (Lib. ii, cap. 12) : « Si opus habet ad confessionem pro aliquo excessu venire, accedit ad sacerdotem ad quem potissimum voluerit ; et stans ante eum, dextram de manica extractam ponit super pectus, quod est signum confessionis. Surgit sacerdos, quem præcedentem sequitur in capitulum ; et primum ante eum petit veniam, toto corpore prostratus : a quo jussus se levare, postquam consederit, loquitur quod habet. Si tale quid ei contigit in nocte quod nos verecunde fragilitatem appellamus, ante confessionem septem pœnitentiales psalmos dixerit, vel si psalmos nescit, dominicam orationem septies, et postquam fuerit confessus, quod sibi jusserit sacerdos. Eo die non textum Evangelii osculatur, nec ad pacem vadit, nec ad offerendam. » Eadem verba continent Divionenses S. Benigni Consuet. c. 31. De Cisterciensibus hæc scribit liber Usuum (Cap. 70) : « Quandiu aliquis confitetur, nullus ibi (in capitulo) remaneat, nisi qui simili occupatur opere. Nam omni tempore lectionis, non tamen nisi ante prandium, et etiam in intervallo ante primam, possunt ibi confiteri. Postquam ergo resederint, dicat prior Benedicite et responso Dominus, subsequatur prior, Deus sit nobiscum; et responso amen, confiteatur breviter culpas, pro quibus veniam petiit. Quibus dictis, statim subsequatur : De his et omnibus aliis peccatis me reum confiteor, et veniam deprecor. Tunc prior, facta super eum absolutione, injungat pœnitentiam. Deinde potest eum confortare, vel monere, vel increpare, prout viderit ei expedire, si voluerit, breviter tamen. » Ex his patet tam apud Cistercienses quam apud Cluniacenses et Benignianos confessionem factam fuisse sedendo. Aliter tamen pueri, de quibus in Benignianis Consuetudinibus dicitur : « Stando confitentur, bisque in hebdomada veniunt ad confessionem. » Quod etiam constat ex Consuetudinibus Farfensis monasterii, in quibus de puerorum confessione hæc præscribuntur : « Cum ad confessionem ducuntur infantes, si D. abbas præsens est, magister eos ad illum usque perducat; ipso surgente, magister ante capituli sedere debet introitum : in loco vere qui infantium solet esse capitulum, illic et confessionem debent agere. Prior infans prius accedat : stans confessionem faciat, alter in parte meridiana sedeat super unam sedium eorum. Post confessionem iterum eos magister accipiat. Cum vero priori et decano claaustri voluerint esse confessi, cum magister eos ad ipsum perduxerit, statim ipse recedat; prior in capitulum illos ducat, et post confessionem ad scholam reducat Cum infantes aliquot de schola sunt exituri, ad capitulum infantum D. abbas debet venire, et alios infantes exire faciat. Ipse autem et magister cum iis qui exituri sunt remaneant, et confessionem eorum audiat. Post confessionem magister illos ad alios reducat usque dum ad consecrationem veniunt, procurare debet ipse postmodum faciant alii quibus jubetur. »

col.699 At majorem tum corporis, tum animi demissionem ostendunt Carthusienses monachi (Antiq. Stat. ii part., cap. 11), apud quos « prostratus debet esse, ac detecto capite quilibet quando confitetur. » Et Grandimontenses, in quorum lib. ms. de Doctrina novitiorum (Cap. 3) hæc lego : « Cum singula peccata ad memoriam revocaveris, vade ad sacerdotem, et deposito caputio, humiliter genuflecte, et junctis manibus dicas: Confiteor Deo, et B. Mariæ, et angelis Dei, et B. Stephano confessori, et omnibus sanctis, et vobis, pater. Et sic incipias dicere illa peccata quæ superius cogitasti : quibus dictis, subjungas ultimo dicens: De istis et omnibus peccatis meis mortalibus et venialibus confessis et oblitis, quibus offendi Creatorem meum, mea culpa, etc. Ideo deprecor, etc. »

col.699 De persona cui facienda sit confessio præscribit S. Benedictus ut tantum abbati aut senioribus spiritalibus fiat. Unde liberum semper fuisse videtur abbati, aut ab eo deputatis confiteri, ut colligitur ex dictis tum ex Petri abbatis Silvæ Majoris Statutis anno 1198 editis, tum ex aliis mss. Statutis capituli generalis monachorum provinciæ Rhemensis in archimonasterio S. Remigii anno 1548 celebrati : quamvis abbati quædam peccata reservata fuisse constet ex prædictis Statutis Petri Silvæ Majoris abbatis. Apud Carthusienses etiam (Antiq. Stat. part. ii, cap. 11), « qui ex præcepto prioris confessiones audiunt, nulli pro criminali satisfactionem injungunt, sed mittunt eum ad priorem; quia hujusmodi ejus judicio reservantur. In periculo tamen etiam tales possunt absolvere, tali conditione, quod si vixerint, et potuerint, priori confiteantur (Part. ii, cap. 4). » Criminale autem peccatum in novis Statutis intelligere videntur de mortali certo. Sed in tertia Statutorum compilatione inter criminale et mortale peccatum hoc afferunt discriminis (Cap. 6), quod licet omne criminale sit. mortale, non tamen omne mortale est criminale. Criminalium autem peccatorum ingentem texunt catalogum, de quibus, ut diximus, nullus nisi a priore, et prior nisi a vicario potest absolvi. Erant præterea nonnulla sedi apostolicæ peccata reservata, de quibus solus Carthusiæ prior, et ab eo nominati quinquaginta priores absolvere poterant, non tamen per litteras; quia, inquiunt, talis absolutio est sacramentalis, non judicialis. Addunt antiqua Statuta (Part. ii, cap. 11) : « Prædicatoribus aut Minoribus non poterunt aliqui nostrum confiteri, nisi priorum licentia impetrata, vel nisi ipsi Prædicatores aut Minores ostendant privilegium datæ potestatis a domino papa, expresso nomine Carthusiensis ordinis. » In Regula etiam S. Stephani Grandimontensis lego (Cap. 50) : « Si quis vestrum aliquod peccatum, quod absit, incurrat, omnino caveat ne cuilibet exteriori viro, quantæcunque sanctitatis sit, illud confiteatur. »

Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 46.5-46.6

p. 342 Si animae vero peccati causa latens fuerit, tantum Abbati aut spiritualibus senioribus patefaciat, qui sciant curare sua, et aliena vulnera non detegere aut publicare.

p. 342 On peut se demander si N. B. Père n’oppose pas ici à l’accusation et à la pénitence publiques des fautes contre la règle, l’accusation secrète des fautes théologiques. Il est plus probable, cependant, qu’il s’agit d’une confidence extra-sacramentelle et que cette prescription a exactement le même objet que le cinquante et unième instrument des bonnes œuvres et le cinquième degré d’humilité. Qu’il y ait ou non péché théologique, que la faute intérieure demeure toute matérielle, par suite d’inadvertance, de surprise ou d’emportement, qu’il s’agisse seulement d’une tentation, d’une disposition inquiétante, d’une hantise obstinée : dans tous ces cas, ce n’est point à la communauté entière, — puisqu’il n’y a nul scandale, nulle notoriété du fait, — c’est à l’Abbé ou aux sénieurs spirituels que le frère, dans une pensée filiale et dans un loyal désir d’amendement, doit révéler naïvement ce qui s’est passé. Nous l’avons dit ailleurs, les anciens considéraient cette pratique comme un élément indispensable de progrès spirituel, comme une source de paix et de sécurité. On s’ouvrira donc à l’Abbé, alors même qu’il aurait un aspect austère, que l’on redouterait son appréciation et les suites de cette confidence. L’Abbé, quelles que soient d’ailleurs sa trempe et sa valeur personnelle, n’est-il pas pour les siens une sorte de sacrement? N’a-t-il pas un titre à connaître ce qui se passe dans sa maison et chez ses moines? Les sénieurs spirituels sont probablement, pour saint Benoît, tous ceux qui ont une part importante au gouvernement des âmes ; à défaut de l’Abbé, c’est à eux qu’on devra s’ouvrir. Ils sont hommes « spirituels », renseignés sur les voies de Dieu ; ayant triomphé du diable chez eux ou du moins réduit son pouvoir, l’expérience acquise leur permet d’être utiles aux autres : ils savent guérir et leurs propres blessures et celles d’autrui. Et l’on peut compter sur leur discrétion, ajoute saint Benoît ; ils ne découvriront à personne ni ne publieront la faute accusée (1).

(1) La meilleure leçon semble bien être celle-ci : Qui sciant curare et sua et aliena vulnera, non delegere et publicare.

p. 343 Ces deux chapitres que nous terminons, outre leurs enseignements formels, ont encore cet intérêt de nous montrer l’économie de notre vie monastique au point de vue de la culture intérieure de l’âme. Nous n’appartenons point à une vie active, il n’y a point deux parts dans notre existence. Le fait d’avoir rompu définitivement avec le monde supprime pour nous bon nombre de dangers. Nous sommes en relation habituelle avec le Seigneur et les choses saintes, comme enveloppés toujours dans un parfum d’encens. Les heures de travail elles-mêmes doivent nous rapprocher de Dieu ; elles n’émiettent pas notre attention. Et voici, de plus, que notre vigilance s’exerce d’une manière continue tout le long du jour ; voici qu’elle nous oblige à réparer sur l’heure, et à expier devant nos frères, absolument toutes les infidélités de détail auxquelles succombe la nature. Tout cela, qu’est-ce autre chose qu’un examen de conscience, non pas à heure fixe et de quelques instants, mais perpétuel, mais assidu, ne laissant rien à l’oubli? Que les hommes noyés dans les soucis et les périls de la vie apostolique, toujours exposés, dans l’entrain même de l’action, à franchir les bornes, à trop condescendre au tempérament, que de tels hommes s’arment de multiples et minutieux examens de conscience, c’est justice et prudence tout à la fois. Mais N. B. Père a pourvu autrement, sur ce terrain, aux exigences de notre âme. Les enquêtes interminables que nous ferions sur nous-mêmes n’auraient d’autre résultat que de grossir notre importance, de nous épuiser, de nous troubler, peut-être même d’empoisonner notre vie. Remplaçons donc ces recherches superflues par la régularité, par la fidélité absolue, par une perfection de charité, par l’adhésion tranquille à Dieu.

6

qui sciant curare sua, et aliena vulnera non detegere et publicare.

que sepan curar sus propios males, y no descubrir, ni publicar los agenos.

Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 46.6

col.700 Qui sciant curare sua, et aliena vulnera.] Ita fere etiam S. Antonius (Regul. num. 25) : « Ne propales cogitationes tuas cunctis hominibus, sed solum iis qui possunt salvare animam tuam. » Et S. Basilius (Regul. brev., interr. 229) : « Omnino in peccatorum confessione eadem est ratio, quæ in apertione vitiorum corporis : sicut ergo vitia corporis non quibusvis homines temere aperiunt, sed iis tantum qui rationem qua ea curanda sint teneant, eodem modo peccatorum confessio apud vos debet fieri, qui ea possint curare. »

col.700 Non detegere aut publicare.] « Quod qui præsumpserit, inquit Boherius, non solum a sacerdotali officio debet deponi, verum etiam ad agendam perpetuam pœnitentiam debet in arcto monasterio ac carcere mancipari, ex. de Pœni. et re. c. Omnis, in fine. Olim depositus omnibus diebus vitæ suæ peregrinabat. De Pœnit. dist. 6, c. Sacerdos. » Concinit Nicolaus de Fractura, saltem quoad depositionem et retrusionem in arcto monasterio.

Texto latino: edición de Hunter Blair, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, sin las referencias bíblicas entre corchetes ni las notas del editor. Numeración usual de los versículos. · Versión castellana, Barcelona, V. Torras y J. Corominas, 1850 (ortografía de la época). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error