La Regla de san Benito
Capítulo 26
De iis, qui sine jussione Abbatis junguntur ExcommunicatisDe los que sin órden del Abad se juntan con los excomulgados
Sobre todo el capítulo
Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 26
col.515 Inter alias quas superiori capite descripserat excommunicatorum pœnas, S. Benedictus dixerat, ne quis ei fratrum in ullo jungeretur consortio, neque in colloquio. Igitur ne quis falsa pietate, aut commiseratione indiscreta motus contra aliquid præsumeret, sapienter subjunxit :
Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 26
p. 248 DE CEUX QUI, SANS L’ORDRE DE L’ABBÉ, SE JOIGNENT AUX EXCOMMUNIÉS
Si quis Frater præsumpserit sine jussione Abbatis fratri excommunicato quolibet modo se jungere, aut loqui cum eo, vel mandatum ei dirigere,
Si algun monge se atreviere sin órden del abad juntarse, de cualquier modo que sea, con el que está excomulgado, ó á hablar con él, ó enviarle algun recado,
Comentarios Dom Edmond Martène, maurino (1690) (en latín) 26.1-26.2
col.515 Si quis frater præsumpserit sine jussione abbatis fratri excommunicato quolibet modo se jungere, aut loqui cum eo, vel mandatum ei dirigere, similem sortiatur excommunicationis vindictam.] Quod ex antiqua veterum monachorum disciplina desumpsit, apud quos, « si quis, ut ait Cassianus (Lib. ii, cap. 16), pro admisso quolibet delicto fuerit ab oratione suspensus, nullus cum eo prorsus orandi habet licentiam, antequam submissa in terram pœnitentia reconciliatio ejus, et admissi venia coram fratribus cunctis publice fuerit ab abbate concessa; ob hoc namque tali observantia semetipsos ab orationis ejus consortio segregant atque secernunt, quod credunt eum qui ab oratione suspenditur, secundum Apostoli sententiam tradi Satanæ; et si quis orationi ejus antequam recipiatur a seniore inconsiderata pietate permotus communicare præsumpserit, complicem se damnationis ejus efficiat, tradens scilicet semetipsum voluntarie Satanæ, cui ille pro sui reatus emendatione fuerat deputatus, in eo vel maxime gravius crimen incurrens, quod cum illo se vel confabulationis, vel orationis cummunione miscendo, majorem illi generet insolentiæ fomitem, et contumaciam delinquentis in pejus enutriat. » Idem etiam postea statuit Magister in Regul. c. 13, eamdemque Ecclesia servavit severitatem adversus communicantes cum excommunicatis, ut patet ex can. apostolorum, ex Callixti papæ epist. 2 ad Episcopos Galliæ, ex concilio Antioch. an. 341, can. 2; ex conc. Carthag. iv, can. 74; ex conc. Later. sub Innocentio II, can. 3. Vide Grat. ii, q. 8.
col.515 Notat vero Hildemarus quinque modis fieri posse ut aliquis cum excommunicato communicet : 1° ignorans eum esse excommunicatum; 2° ignorans legem prohibentem communionem cum excommunicato; 3° ei participans animo provocandi eum ad humilitatis satisfactionem; 4° communicans cum eo , ut eum in malitia confirmet; 5° ut det illi fugiendi consilium, et medium exsequendæ fugæ subministret. Ex quibus casibus qui primo et secundo modo participant, ut immunes a culpa, ita etiam immunes esse debent a pœna; sic tamen ut novitiorum magister, qui probationis tempore legem non edocuit discipulos, indictam hic pro illis subeat pœnam. Qui vero tertio modo cum excommunicato participavit, si presbyter est aut esse potest , in minori culpa judicari debet (si enim majorem subiret excommunicationem, inhabilis esset ad suscipiendos aut exercendos sacros ordines). Sin minus eamdem excommunicationis vindictam sortiri debet; sed ita ut paucis diebus, verbi gratia, duobus vel tribus maneat excommunicatus. Qui vero quarto et quinto modo communicant, eamdem omnino excommunicationis vindictam sustineant; hoc est tandiu excommunicentur, quandiu ille , quocum communicaverunt, fuit et debet esse excommunicatus, ita ut illo excommunicationis vinculo soluto, ipse remaneat ligatus. Ita Hildemarus temporis sui disciplinam repræsentans. Similiter Bernardus Cassinensis et Boherius observant tribus modis aliquem participare cum excommunicato : 1° Simpliciter cum eo loquendo, bibendo, comedendo, consedendo , operando ; 2° ut communicet ei cooperatione et consilio; 3° ut communicet ei auctoritate vel defensione. Quibus duobus postremis modis qui participant excommunicato , eamdem sortiuntur excommunicationis vindictam ; qui vero primo tantum modo , minorem dumtaxat incurrit excommunicationem. Sed in hoc illi loquuntur secundum recentiora jura; nam tempore S. P. Benedicti nulla nisi major agnoscebatur excommunicatio, a qua posteris sæculis nonnihil relaxavit Ecclesia , prædicto casu minorem tantum inferens excommunicationem , quæ nec a suffragiis, nec a consortio fidelium, nec a conferendis alteri sacramentis excludit , sed a sola sacramentorum participatione. Imo alia etiam accessit ex concilio Constantiensi moderatio, ut excommunicationi etiam minori non sit locus ex participatione cum excommunicato, nisi ille fuerit publice et nominatim denuntiatus.
col.516 Nec mirum videri debet Ecclesiam aut monachos tantam in communicantes excommunicatis adhibuisse severitatem ; hoc enim exigebat rectus ordo disciplinæ , sive ad incutiendum aliis excommunicationis timorem, sive ad excommunicatos rubore suffundendos , atque hac confusione ad humilitatis satisfactionem provocandos. Alioquin si aliorum perfrui possent consortio , magis ac magis indurati excommunicationis pœnam spernerent, imo alios sibi communicantes pervertere possent. « Perniciosum namque solatium tribuens , inquit Cassianus (Lib. ii, cap. 16), cor ejus magis ac magis faciet indurari, nec humiliari eum sinet, ob quod fuerat segregatus : et per hoc vel increpationem senioris non magni pendere, vel dissimulanter de satisfactione et venia cogitare. »
col.516 Notat tamen in secundo comment. Boherius hanc legem a S. Benedicto non sic latam fuisse, quasi vellet ut jungens se excommunicato excommunicationis pœnam ipso facto incurreret, « sed, inquit, ostendit textus qua pœna reus dignus sit, et plecti merito possit. » Similiter Richardus de S. Angelo : « Non credo, ait, quod ipso facto incurrat ipsam dictam vindictam excommunicationis, cum istud verbum sortiatur tempus futurum designet; propter quod dico quod debet excommunicari per abbatem. » Addit tamen : « Vel dicas quod ipso facto incurrat ipsam vindictam, ut magis timeantur quæ hic dicuntur. »
col.516 Sunt etiam nonnulli casus in quibus licite quis potest participare cum excommunicato, qui hoc comprehenduntur versiculo : Utile, lex, humile, res ignorata, necesse. Cujus explicationem videre est apud auctores qui ea de re tractaverunt.
Comentarios Dom Paul Delatte, abad de Solesmes (1913) (en francés) 26.1-26.2
p. 248 De iis qui sine jussione Abbatis junguntur excommunicatis. — Si quis frater praesumpserit, sine jussione Abbatis, fratri excommunicato quolibet modo se jungere, aut loqui cum eo, vel mandatum ei dirigere, similem sortiatur excommunicationis vindictam.
p. 248 Il va de soi que l’efficacité de l’excommunication était compromise, que le remède perdait toute sa vigueur, si la réalité même de l’excommunication n’existait plus : il fallait la solitude. Or voici comment, parfois, les choses se passaient. Un frère était excommunié : les mauvaises têtes étaient tentées de prendre parti pour lui, de l’appuyer dans sa révolte, de faire un peu de révolution. D’autres religieux, unis par un lien de parenté ou d’amitié avec le coupable, essayaient de se persuader que rien ne saurait prévaloir contre les mouvements et les attachements de la nature, et violaient la loi de quarantaine. D’autres, enfin, se laissaient prendre de pitié à la vue de ce pauvre Holopherne, si méchamment écarté par l’Abbé, et leur tendresse, étourdie et meurtrière, déconcertait un traitement qu’elle ne comprenait pas. Sane si quis pro admisso quolibet delicto fuerit ab oratione suspensus, écrivait Cassien (1), nullus cum eo prorsus orandi habet licentiam...; et quisquis orationi ejus, antequam recipiatur a seniore, inconsiderata pietate permotus communicare praesumpserit, conplicem se damnationis ejus efficiat, tradens scilicet semetipsum voluntarie Satanae, cui ille pro sui reatus emendatione fuerat deputatus : in eo vel maxime gravius crimen incurrens, quod cum illo se vel confabulationis vel orationis communione miscendo majorem illi generet insolentiae fomitem et contumaciam delinquentis in pejus enutriat.
(1) Inst., II, xvi.
p. 248 En dehors d’une obédience donnée par l’Abbé, et dont il sera parlé plus au long dans le chapitre suivant, tout frère qui osera prendre contact avec l’excommunié et entrer en relation avec lui de quelque manière que ce soit, par des colloques, par des messages, en se constituant son intermédiaire, celui-là entrera en partage de son excommunication, et se trouvera enveloppé dans la même sentence. Une telle mesure a paru sévère à certains commentateurs ; d’autant que, d’après le Droit ecclésiastique, les relations avec un coupable atteint d’excommunication majeure n’entraînaient que l’excommunication mineure. Mais il semble bien que primitivement, chez les clercs comme chez les moines, une infraction notable à la loi de l’excommunication entraînait pleine participation à la peine de l’excommunié ; on ne distinguait pas (1).
(1) Le concile d’Orléans de 511, par exemple, décrète dans son canon xi : De his qui suscepta poenitentia religionem suae professionis obliti ad saecularia relabuntur, placuit eos et a communione suspendi, et ab omnium catholicorum convivio separari. Quod si post interdictum cum eis quisquam praesumpserit manducare, et ipse communione privetur (Mansi, t. VIII, col. 353). Les collections rattachent aux canons authentiques de ce concile quelques autres dont on ignore la valeur ; en voici un qui ressemble beau coup au texte de notre Règle : ... Nullus christianus ei ave dicat, aut eum osculare praesumat; ... nemo ei jungatur in consortio, neque in aliquo negotio; et si quis ei se sociaverit, ... noverit se simili percussum anathemate. His exceptis, qui ob hanc causam ei junguntur, ut eum revocant ab errore, et provocent ad satisfactionem... (Mansi, ibid., col. 367).
Texto latino: edición de Hunter Blair, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, sin las referencias bíblicas entre corchetes ni las notas del editor. Numeración usual de los versículos. · Versión castellana, Barcelona, V. Torras y J. Corominas, 1850 (ortografía de la época). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error