Die Regel des heiligen Benedikt
Kapitel 44
De his qui excommunicantur, quomodo satisfaciantWie die Ausgeschlossenen Genugtuung leisten sollen
Zum ganzen Kapitel
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44
p. 334 COMMENT LES EXCOMMUNIÉS FONT SATISFACTION
p. 334 Saint Benoît continue la nomenclature des procédés moyennant lesquels s’expient les fautes contre l’observance, des satisfactions par lesquelles nous rentrons en grâce. Si les erreurs légères réclament châtiment et satisfaction, à fortiori les manquements plus sérieux ou très graves n’y échapperont pas. En indiquant la série ascendante des châtiments que méritent ces deux dernières catégories de fautes, N. B. Père a décrit, aux chapitres XXIV et XXV, l’état des excommuniés ab oratorio et a mensa et des excommuniés a mensa : il nous dit maintenant de quelle façon les uns et les autres peuvent acheter le pardon. Pour sortir de l’excommunication régulière complète, il faut passer par toute une filière d’expiations graduées et savantes, dans laquelle on peut distinguer quatre degrés (1).
(1) On retrouve dans ce chapitre quelques réminiscences verbales de Cassien, Inst., II, xvi ; IV, xvi.
Qui pro gravioribus culpis ab Oratorio et a mensa excommunicatur, hora, qua Opus Dei in Oratorio celebratur, ante fores Oratorii prostratus jaceat, nihil dicens;
Wer wegen eines schweren Vergehens von Chor und Tisch ausgeschlossen ist, soll sich während der Zeit, da das Chorgebet gehalten wird, vor der Türe des Oratoriums auf den Boden niederwerfen, schweigend liegen bleiben
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.1
col.685 Qui pro graviori culpa ab oratorio et a mensa excommunicatur, hora qua opus Dei in oratorio celebratur, ante fores oratorii prostratus jaceat.] Ante fores, inquit, oratorii, non intra oratorium ipsum; « quia, infit Bernardus Cassinensis, intus non debet intrare, nisi a vinculo excommunicationis absolutus. » Id quod eam confirmat sententiam quæ S. Benedictum de excommunicatione ecclesiastica locutum fuisse cap. 25 existimat. Similem pene pœnam in negligentes tardeque venientes ad opus Dei statuerant antiqui Mesopotamiæ monachi; si quis enim in eam incurrisset culpam, is, teste Cassiano (Lib. iii, c. 7), « Oratorium introire non audebat, nec semetipsum admiscere psallentibus; sed congregationis missam stans pro foribus præstolabatur, donec egredientibus cunctis, submissa in terram pœnitentia, negligentiæ suæ vel tarditatis impetraret veniam. » Quamvis non a solis priscis monachis id pœnitentiæ genus acceperit S. Benedictus, sed a primis Christianis, quibus moris erat ut pœnitentes pro foribus ecclesiæ in pœnitentiæ luctu jacerent seu starent, pro diverso ecclesiarum usu. Qua de re vide Menardi notas in Concord. Regul., cap. 33, § 1.
col.685 Nihil dicens.] « Nisi ab abbate interrogatus, inquit Boherius. Qui abbas consuevit tali prostrato quandoque dicere : Frater, quid dicis? Et accusando seipsum respondet : Pater, magna est mea culpa. Et si intendit tunc ipsum amplius interrogare, dicit ei : Surge, frater; tuncque frater ibidem pedes stando, capite discooperto et vultu dimisso ad terram, respondet humiliter ei. »
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44.1-44.3
p. 334 De iis qui excommunicantur, quomodo satisfaciant. — Qui pro graviori culpa ab oratorio et a mensa excommunicatur, hora qua opus Dei in oratorio celebratur, ante fores oratorii prostratus jaceat, nihil dicens; nisi tantum posito in terram capite et prostratus, pronus omnium de oratorio exeuntium pedibus se projiciat. Et hoc tamdiu faciat usque dum Abbas judicaverit satisfactum esse.
p. 334 L’excommunié qui s’est soumis et consent à être réconcilié avec Dieu et avec ses frères est traité comme l’étaient, aux premiers siècles, les pénitents publics. A l’heure où se célèbre l’Œuvre de Dieu, à tous les offices, il vient se prosterner dehors, devant la porte de l’oratoire, et sans rien dire. Il est possible que l’intention de N. B. Père soit de maintenir l’excommunié à la porte de l’oratoire pendant toute la durée de la prière et que les mots nihil dicens lui défendent de prendre une part quelconque à la liturgie. Plusieurs témoignages historiques confirmeraient cette interprétation (1). Pourtant, demeurer ainsi à la porte pendant tout l’office des longues nuits d’hiver serait chose pénible (2) ; surtout si l’on prenait à la lettre l’expression prostratus jaceat. Ne semble-t-il pas que saint Benoît lui-même explique sa pensée lorsqu’il ajoute, aussitôt après nihil dicens, nisi tantum...? L’excommunié se présentera devant l’oratoire tandis que les frères en sortiront ; il ne prononcera aucune parole, mais se bornera à se prosterner, le front dans la poussière, et à se jeter aux pieds de tous, — soit devant chacun, soit plutôt pendant que dure le défilé du couvent. Le premier remède à tout mal est l’humilité, et le moyen de l’humilité, l’humiliation. Les vertus morales s’acquièrent par l’exercice, par l’addition et la répétition des actes. L’excommunié continuera d’agir ainsi, dit la Règle, jusqu’à ce que l’Abbé juge que cette première satisfaction est complète et suffisante.
(1) Voir la Règle de S. Fructueux (xiv), la Règle du Maître (xiv). — Ménard, Concordia Regularum, p. 532-533.
(2) Il est vrai que, devant l’église, se trouvait, d’ordinaire, un atrium couvert ; c’est là que se tenaient les pénitents et les catéchumènes.
nisi tantum posito in terra capite, stratus pronus omnium de Oratorio exeuntium pedibus.
und mit dem Angesicht den Boden berühren, zu den Füßen aller, die aus dem Gotteshause kommen.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.2
col.685 Nisi tantum posito in terram capite.] « Quia post peccati opus debet quicunque erubescere, et post confessionem pro admissis sceleribus verecundam frontem humo prostratam demergere, pro eo quod dignum confusione perpetravit opus, » inquit iterum Boherius.
col.685 Et stratus pronus omnium de oratorio exeuntium pedibus se projiciat.] Ut qui se per superbiam extulit aliis, per humilitatem calcandum omnium vestigiis se condemnet, » ait Bernardus Cassinensis. « Egredientes vero dicant ei sub silentio : Misereatur tibi Deus, » ex Statutis Lanfranci, cap. 17.
Et hoc tamdiu faciat usque dum Abbas judicaverit satisfactum esse.
Und er soll das solange tun, bis der Abt die Buße für genügend hält.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.3
col.685 Et hoc tandiu faciat, usque dum abbas judicaverit satisfactum esse.] Tunc autem convocatis in capitulum fratribus, de eorum ipsum consilio absolvat. Ita sentiunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura et Boherius : « Post sextam vel nonam, infit Hildemarus, cum exit abbas cum congregatione debet vocare congregationem, illo absente, et dicere : Justum est et ratio ut ille frater quiescat a sua satisfactione. Si dixerint : Est justum, quia rectum est ut quiescat, debet vocare coram fratribus illum, et debet illi parcere. » Et Bernardus Cassinensis : « Debet enim ille in capitulo vocari post exhibitam humilitatem prædictam, et ibidem requisito fratrum consilio absolvet eum abbas, et judicabit eum in oratorio recipi posse. Ipse tamen debet esse exclusus a capitulo, cum abbas petit consilium quid sit agendum ; et hioc est quod dicit Pater, Usque dum abbas judicaverit satisfactionem esse. » Similiter Nicolaus de Fractura : « Et absolvitur iste de consilio fratram in capitulo per abbatem. Qui tamen extra capitulum debet stare, dum hic cum fratribus abbas deliberaverit, et ut liberius super satisfactione ipsius fratres suam aperiant voluntatem. » Idem confirmat Udalricus lib. iii, cap. 3. Sed ex Statutis Lanfranci nullus ad absolvendum excommunicatum assensus fratrum requirebatur ; verum « qua die precantibus fratribus decreverat abbas misericordiam ei impendere, » eum ut modo referemus absolvebat.
Qui dum jussus ab Abbate venerit, volvat se ipsius Abbatis, deinde omnium vestigiis fratrum, ut orent pro ipso.
Ruft ihn dann der Abt herbei, so werfe er sich vor ihm und hierauf vor allen nieder, damit sie für ihn beten.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.4
col.686 Qui dum jussus ab abbate venerit, provolvat se ipsius abbatis pedibus; deinde omnium vestigiis fratrum, ut orent pro eo.] « Ita ut supplicationem faciat usque ad terram coram abbate; deinde supplicationem regularem et consuetam ante et retro, et dicat silenter : Orate pro me, fratres; et quilibet submissa voce respondeat : Parcat tibi Deus, » quemadmodum aiunt Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura et Boherius. Hunc ritum pulchre describit Lanfrancus in Statutis (Cap. 17), cujus hic verba referre nos pigere non debet : « Qua vero die, precantibus fratribus, decreverit abbas misericordiam ei impendere, eo modo quo superius dictum est in capitulum veniat, prostratus veniam fateatur, et emendationem promittat, et misericordiam quærat. Jussus surgere, frequenter se prosternat, et eadem verba et similia dicat, cessaturus cum abbas dixerit ei, Sufficiat. Postea jubeatur exuere, et corporalis disciplinæ judicium sustinere. Quo facto, dicat ei abbas : Motus fratrum nostrorum precibus, et patientia et humilitate vestra, et promissione emendationis vestræ, hanc misericordiam vobis impendo, ut dehinc cum fratribus sitis in refectorio, in loco quem vobis designabimus comedatis, disciplinam corporalem pro hac culpa ulterius non suscipiatis. De cæteris ad comprobandum adhuc humilitatem et patientiam vestram, ita vos habete, sicut frater qui levis culpæ pœnitentia esse jubetur, excepto quod incepto Kyrie eleison, ad gradum vos non prosternetis, sed expleta regulari hora, in loco in quo stabitis, sicut B. Benedictus præcipit, flexis ad terram. genibus, sicut qui in psalmo fallitur, humiliter satisfacietis. Hoc audito, frater ille ad pedes abbatis vadat, et rediens in locum in quo stabat, tres genuum flexiones, ante scilicet, et ad dexteram, et ad sinistram, cum omni devotione faciat, gratias referens fratribus quia pro se rogaverint, et humiliter supplicans quatenus adhuc rogare dignentur. Postea designet abbas ei locum ubi debet esse, et eo præcipiente sessum vadat. »
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44.4
p. 335 Qui dum jussus ab Abbate venerit, provolvat se ipsius Abbatis pedibus, deinde omnium vestigiis fratrum, ut orent pro eo.
p. 335 C’est le deuxième degré de l’expiation régulière. Sur l’invitation de l’Abbé, le pénitent vient se jeter à ses pieds, puis aux pieds de tous les frères, sollicitant leurs prières, par des paroles, ou simplement par son attitude suppliante. On pressent que l’excommunication sera bientôt levée et le coupable réintégré dans la famille. Saint Benoît ne nous dit pas en quel lieu se fait cette seconde démarche.
Et tunc, si jusserit Abbas, recipiatur in choro, vel ordine, quo Abbas decreverit:
Wenn dann der Abt den Auftrag erteilt, soll er in den Chor und an den vom Abte bestimmten Platz wieder aufgenommen werden;
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.5
col.686 Et tunc si jusserit abbas, recipiatur in choro, vel in ordine quo abbas decreverit.] Quod. S. Benedictus ait vel in ordine, Richardus de S. Angelo intelligit « in loco primæ vigiliæ vel secundæ ; vel in ultimis, sicut abbati placuerit, ut infra dicetur; vel diaconatu, vel subdiaconatu, vel in minoribus. » Rectius cum Bernardo Cassinensi et Boherio intelligerem de ordine quem servant inter se fratres, ut ille frater stet in loco ultimo, aut ad majus in mediocri. Et ita Udalricus ait (Lib. iii, c. 3) : « Jubetur ut ultimus sedeat, ultimus sit cunctorum in omni loco. »
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44.5-44.6
p. 335 Et tunc, si jusserit Abbas, recipiatur in choro, vel in ordine quo Abbas decreverit; ita sane, ut Psalmum aut Lectionem vel aliud quid non praesumat in oratorio imponere, nisi iterum Abbas jubeat.
p. 335 Lorsque l’Abbé l’ordonne, le pénitent est reçu au chœur, mais au rang que l’Abbé juge bon de lui assigner, non forcément à la place qu’il occupait avant sa chute. Et afin qu’il comprenne que son état n’est encore que celui de la convalescence, il lui est défendu de chanter ou de réciter (en solo probablement, ou avec la « schola ») les psaumes, les leçons, ou d’autres pièces liturgiques du même caractère. Sa voix n’aura le droit de s’élever devant Dieu et devant les frères qu’après autorisation formelle de l’Abbé. Saint Benoît, s’il est discret dans l’usage des châtiments, n’aime pas cependant les amnisties rapides et totales, les facilités de pardon qui provoquent le retour des mêmes fautes.
ita sane, ut Psalmum aut lectionem vel aliud quid non præsumat in Oratorio imponere, nisi iterum Abbas jubeat.
doch darf er es nicht wagen, im Oratorium einen Psalm oder eine Lesung oder sonst etwas vorzutragen, es sei denn, der Abt befehle auch das.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.6
col.686 Ita sane ut psalmum, aut antiphonam, vel aliud quid non præsumat in oratorio imponere.] Imponere hic loci Bernardo Cassinensi et Boherio idem est ac incipere; quia, inquit Bernardus, « nunquam talis debet nisi cum aliis mixtim lectionem legere, vel responsorium aut antiphonam cantare. Dico etiam quod nec privatam debet dicere missam, quia non dicit solummodo in choro, sed dicit in oratorio. » Addit Udalricus (Lib. iii, c. 3) : « Interim non communicat, non venit ad pacem, non osculatur textum Evangelii in ecclesia, nec ad lectionem, nec ad cantum, ut alii, notatur. » Menardus tamen et Carolus Cointius existimant imponere hic a S. Benedicto positum esse non pro incipere, sed pro pronuntiare , sive cantu id fiat, sive recitatione.
Et omnibus Horis, dum percompletur Opus Dei, projiciat se in terram, in loco in quo stat,
Bei allen Gebetszeiten muß er sich am Schlusse des Gotteslobes an seinem Platze zur Erde niederwerfen;
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.7
col.686 Et omnibus horis dum completur opus Dei, projiciat se in terram in loco in quo stat.] Dum completur opus Dei, inquit, scilicet sub finem horarum ; nam « postquam alii surrexerint, dum dicitur Benedicamus Domino , ipse debet se in terram projicere, id est pronus jacere, » inquit Boherius; et Udalricus (Lib. iii, c. 3) : « Post singulas finitas horas, veniam ita super genua petit, non tamen propter hoc conversus ad altare. »
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44.7-44.8
p. 336 Et omnibus Horis, dum completur opus Dei, projiciat se in terram, in loco in quo stat, et sic satisfaciat, usque dum ei jubeat Abbas, ut quiescat ab hac satisfactione.
p. 336 Alors même qu’il a retrouvé place à la prière commune, le moine pénitent doit encore une dernière satisfaction. A la fin de chaque office, il se prosternera à terre, à la place même qu’il occupe au chœur ; et il renouvellera cette satisfaction jusqu’à ce que l’Abbé lui ordonne de s’en abstenir et de demeurer en paix. Il n’est pas dit, notons-le bien, que le moine remontait alors au rang qu’il occupait avant sa faute ; N. B. Père a reconnu ailleurs à l’Abbé le droit de dégrader pour des motifs fondés : certis ex causis (chap. LXIII).
et sic satisfaciat, usque dum ei jubeat iterum Abbas, ut quiescat ab hac satisfactione.
so leiste er Genugtuung, bis ihm der Abt wieder gebietet, von dieser Buße nunmehr abzulassen.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.8
col.687 Et sic satisfaciat usque dum ei jubeat abbas ut quiescat jam ab hac satisfactione.] Et hæc quidem S. Benedictus de satisfactione excommunicatorum pro gravioribus culpis. Cæterum hujus capituli praxim ex mss. S. Benigni consuetudinibus accipere lectoribus haud erit fortassis ingratum.
col.687 Ex mss. Consuetudinibus S. Benigni Divionensis cap. 32.
col.687 Qui autem illud quod gravi culpa dignum sit, commisit, si quandiu D. abbas abest advenerit, non venit in præsentia illius donec ipse præcipiat; et tunc extra capitulum exuitur, et ita venit sicut ille cui in ipso capitulo præcipitur, ut eat et exuat se. Nam si aliquis hujusmodi sit in ipso capitulo, cum audit se inculpari a D. abbate, surgit et veniam petit. Qua petita, præcipitur ei : Ite, exuite vos, et discalceate, et revertimini sicut mos est. Et præcipitur camerario ut exeat cum illo. Tunc cingulo tenus nudatus, pedibus discalceatis, assumptoque virgarum manipulo in dextra, et cuculla bene plicata in sinistra , redit in capitulum; statimque de sinistra parte posita cuculla, et virgis juxta se de dextra, petit in medio veniam; dictoque ab abbate : Quid dicitis? et eo respondente, mea culpa; et iterum abbate dicente, surgite, sedet ad terram, resumpta cuculla super genua, et brachiis desuper positis. Quo facto, præcipit D. abbas cui placuit, ut surgat, et verberet illum de virgis quas attulit : dato vero ei quale videbitur D. abbati judicio, præcipit ut surgat et induat cucullam suam, et dicitur ei : Ite, induite vos et revertimini. Indutus autem, ac reversus, petit iterum veniam suam; dictoque ei ut surgat, adjungitur et hoc verbum : Frater, ite in gravem culpam. Hoc audito, inclinat profunde, et continuo capello induto, humiliter exit capitulum, et vadit ad locum huic excommunicationi deputatum : ibi manet, ibi dormit, comedit sine mappa, quando et quod præcipit abbas. Cum autem audierit uniuscujusque horæ signum primum, exspectato secundo, quo omnes ingressi sunt monasterium, debet stare cucullato capite extra, juxta ostium ad sinistram introeuntium, et ad matutinas similiter, donec conventus Kyrie incipiat, et tunc, capello exuto non omnino toto, prostrare se ad terram, et sic manere donec hora sit finita et psalmi familiares, et si fratres debent exire, usque dum fratres potuerint exisse, excepta illa hora post quam fit locutio in claustro, et cum intraverint capitulum, tunc etiam se similiter prosternit, et postea ad præfatam mansiunculam recedit : ad utramque missam in angulo manet capituli, qui ecclesiæ proximus adhæret; sedet tamen, si vult. Interim dum sic se habet, nullus ei loquitur, nec etiam ille qui ei ministrat, nec cibus benedicitur qui ei datur : de industria tamen duorum aut trium seniorum consolatione abbatis nutu mulcetur, qui eum exhortentur ut quidquid ei correptionis temporaliter fuerit irrogatum, gratanter accipiat, ut divinæ clementiæ reconciliari valeat. Qui etiam seniores, sive alii, qui sint de prioribus propioribus abbati (proprium enim est eorum), cum viderint idoneum et congruum fore, sive sponte sua, seu nutu abbatis, petunt pro ejus absolutione venias suas in capitulo coram abbate; maxime si vere experti sunt et testari possunt quod pro reatu suo spiritum habeat contribulatum, cor contritum et humiliatum. Quod si tunc placuerit ei misericordiam facere, præcipiet priori majori, vel minori, ut adducat eum : qui statim ut eodem modo quo prius adductus est, posita cuculla et virgis, petit veniam, ac sedens, iterum resumpta cuculla super genua, suscipit quale judicium placuerit abbati. Inde surgens, abbate præcipiente, induitur sola cuculla, et provolvitur in primis pedibus abbatis, et deinde prioris, et omnium qui ex ea parte sunt. Similiter facit pedibus aliorum qui ex altera parte sunt, et ad ultimum infantum, sed multo remotius quam aliorum, et non tanget vestes eorum; omnes inclinant ei, et levant eum, et debent orare pro eo. Quo expleto, et iterato petita venia, jubetur exire ad induendum se. Indutus ac reversus, adhuc etiam veniam petit; jubetur ut ultimus sedeat, ultimus sit cunctorum in omni loco. Interim non communicat, non vadit ad pacem, non osculatur textum Evangelii, in ecclesia nec cantum nec psalmum imponit, nec lectionem legit : a sola coquina, ut in ea serviat, et a mandato non prohibetur; sed non ibit ad scillam. Post singulas horas finitas, veniam in statione sua super genua petit, nec propter hoc convertitur ad altare. Si quando universi fratres propter aliquam processionem albis induuntur, tunc et ipse induitur, alias minime. Ad extremum si D. abbas viderit id expedire, talemque ejus esse humilitatem quæ id mereatur, interpellatus a fratribus, in capitulo vocat eum ut surgat et in medium veniat. Quo petente veniam loquitur convenientia et personæ et causæ, et reddit ei pristinum locum, vel dat alium inferius, si voluerit; suo enim malo merito perdidit locum suum. Vadit ad pedes ejus, sicut etiam quilibet alius tam in ecclesia quam in capitulo, si promoverit eum ad altiorem sedem. Notandum autem quod cum restituitur in ordine suo, si est sacerdos, non ideo cantat missam, vel diaconus Evangelium, vel subdiaconus epistolam, nisi nominatim ei dicatur. Restitutio namque illa quæ fit de ordine, non aliud est nisi ut in choro cantet et legat sicut alii. Et sciendum quoniam in hujusmodi judicium prior nullum ponit, nec absolvit unquam. Sciendum quoque quod non ponitur aliquis in gravi culpa, nisi sæpius inciderit in idem crimen, pro occulta offensa, neque pro ea. quæcunque sit, quam ipse sua sponte confitetur. Sed si quis aliquid paucis notum commisit, quod si in publico esset, dignum judicio gravis culpæ duceretur, ducit eum abbas, sive prior in secretum locum, assumens secum duos aut tres eorum quibus notum est crimen, aut aliorum quos voluerit; atque facit ei grave judicium, secundum commissi quantitatem, et injungit pœnitentiam. Si vero quilibet ad aliquam obedientiam degens, commiserit crimen quod manifestum sit, in eodem loco publice coram omnibus qui ejusdem loci habitatores sunt exuetur, et horribiliter verberabitur; inde in conventum reductus, ponetur in gravi culpa. Nec silendum quod omnis qui ei qui in gravi culpa est loquitur, aut signum facit sine abbatis jussu, dignus est poni in eadem culpa. Si autem occulte deliquerit, multum occulte vapulabit, secundum commissi quantitatem; reductus ad majorem ecclesiam, nunquam postea exiturus de claustro, nisi forte talis ac tanta videatur ejus correctio, quæ digna videatur, et ostendat eum de cætero nolle peccare. Tamen quocunque mittatur, ad locum ubi peccavit nunquam amplius redire debet. At si forte culpa sua non est de gravioribus malis, ut cum aliquo in audientia popularium inhoneste et irreligiose contenderit, vel aliquid simile : pro hujusmodi, cum venerit dies dominica, ad initium missæ matutinalis concurrente populo ad ecclesiam, stat ipse nudis pedibus prope fores ecclesiæ, et unum codicem grandiusculum tenet in manu : capellum non induit, ut ab omnibus possit agnosci. Nemini loquitur intranti vel exeunti. Famulus quidam semper est juxta eum, qui dicat interrogantibus propter quid talis ei pœnitentia sit injuncta. Nec recedit inde usquequo missa finiatur.
col.688 Hactenus Divionenses S. Benigni Consuetudines ; quibus etiam Cisterciensium praxim ex libro Institutionum capituli generalis ordinis Cisterciensis subjungere visum est.
col.689 Ex libro Institutionum capituli generalis ordinis Cisterciensis, dist. 6, cap. 6.
col.689 Cum aliquis gravi culpæ subditur, accipiat in ipso judicio disciplinam : deinde injuncta ei pœnitentia gravioris culpæ, ponens statim caputium in capite, exeat de capitulo in locum quem præviderit abbas ei competere; deputeturque ei senex discretus, qui eum consoletur et provocet ad humilitatem, ne ampliori tristitia absorbeatur, injungaturque in capitulo pro eo oratio; et sicut dicit Regula, oretur pro eo ab omnibus. Debet autem abbas attendere et corporis valetudinem, et culpæ modum; nam secundum hoc debet extenuari culpa vel. gravari. Refectionem autem percipiat mensura et hora qua abbas ei viderit competere, sicut in Regula continetur. Vasa autem quibus utitur, aut frangantur, aut pauperibus erogentur. Ad fores oratorii prostratus jaceat in terra dum completur opus Dei, non habens caputium in capite, quod tamen in eundo debet habere. Quoties autem missa vel officium defunctorum sine intervallo sequitur horam canonicam, non prosternatur donec conventus exeat de ecclesia. Cum autem in capitulo recipiendus fuerit ad jussionem abbatis , ad ingressum capituli habeat caputium in capite. Quo deposito, veniens ante abbatem, prosternat se ante pedes ejus super genua et super articulos manuum, deinde ante priorem, ac percurrens chorum prioris, si prior fuerit, vel abbas loco illius, et chorum abbatis, eodem modo se prosternat ante pedes singulorum, illis non inclinantibus, nec adjuvantibus ipsum, sed quiete sedentibus. Quoties autem ante abbatem transierit, inclinet, et sic ante analogium veniens, stet, non petens veniam donec jussus ab abbate, eat sessum. Nec ponatur ea die in ordine suo, nec aliquod officium exsequatur usque ad jussionem abbatis ; sed cum completur opus Dei tam in ecclesia quam in labore, prosternat se in terra, in loco in quo stat, donec jussus ab abbate quiescat ab hac satisfactione.
Qui vero pro levibus culpis excommunicantur tantum a mensa, in Oratorio satisfaciant usque ad jussionem Abbatis;
Wer aber wegen geringer Verschuldung nur von Tisch ausgeschlossen ist, leiste im Gotteshause Genugtuung, solang es der Abt befiehlt.
Kommentare Dom Edmond Martène, Mauriner (1690) (auf Latein) 44.9, 44.9-44.10
col.689 Qui vero pro levibus culpis tantum excommunicantur a mensa, in oratorio satisfaciant.] De satisfactione excommunicati pro levi culpa hæc decernunt mss. Farfensis monasterii, et Romani S. Pauli Consuetudinés : « Fratres qui pro levi culpa secundum Regulam separantur a mensa, sic in oratorio satisfaciant : Cum post psalmodiam ad preces alii se inclinant vel genua flectunt, ante altare venientes ad gradus se prosternant, donec preces et oratio finiantur; tunc surgentes, inclinantes ante et retro, sic omnibus horis faciant. Si vero festivitas antequam absolvantur evenerit, a vespera usque ad aliam vesperam omni communione fratribus socientur, missas etiam qui sacerdotes fuerint, et omne quod ad servitium divinum pertinet celebrare possunt. » Et Lanfrancus in Statutis (Cap. 17) : « Ad levis culpæ satisfactionem adjudicatus frater, a communi mensa separatur, usurus cibo et potu quibus alii fratres, nisi ei nominatim fuerit interdictum; refecturus hora nona, si fratres sexta ; vel ad vesperam, si fratres hora nona. in monasterio et in capitulo, in loco ubi solet esse, sit aut ultimus omnium, aut inter utrumque, secundum quod culpa fuerit et abbas præceperit. In ecclesia missam non celebret, epistolam, vel lectionem, Evangelium, non legat, responsorium non cantat, antiphonam super psalmos non imponat, nec aliquid hujusmodi, nisi cum cæteris agat : ad candelabrum vel ad thuribulum non se revestiat, ad offerendam vel ad pacem non accedat. Circa finem regulariter instituti operis Dei, tam in nocte quam in die, cum incipiunt Kyrie eleison, prosternat se ante gradum ubi benedictiones accipiuntur ; ibique tandiu prostratus jaceat, usquequo dicatur : Qui tecum vivit. Si festivitas duodecim lectionum eveniat, tandiu ab hac satisfactione quiescat, quousque privati dies redeant. Dum fratres in refectorio comedunt, ipse sit in ecclesia. » Denique Divionenses S. Benigni Consuetudines (Cap. 32) : « Levioris autem culpæ consuetudo talis est. In oratorio incipiente Kyrie ad omnes horas regulares, reus prosternit se ante presbyterii gradum, tandiu sic ibi jacens, donec hora compleatur. Finita autem hora, surgit, versus altare profunde inclinat, et redit in stationem suam. Dum in hac culpa est, non incipit in choro antiphonam, aut psalmum, aut cantat responsorium, seu legit lectionem, non offert, non osculatur textum Evangelii, seu vadit ad pacem, nisi intervenerint duodecim lectiones, etc. » Vide Udalricum lib. ii, cap. 18.
col.690 Usque ad jussionem abbatis hoc perficiant, usque dum benedicat et dicat, Sufficit.] Hujusce absolutionis ritum ita describit Lanfrancus (Cap. 17) : « Cum abbati placuerit ab hac satisfactione eum absolvere, si in monasterio fuerit in conventu, mittat ad illum, cum prostratus fuerit, unum de prioribus qui circa eum sunt, qui ex parte ipsius signum prostrato faciat, et surgat. Qui statim surgens humiliter inclinet abbati, et ad locum suum vadat. Porro si abbas in capitulo sederit, rogantibus fratribus, dicat ei : Indulta sit vobis hæc levis culpæ satisfactio, vel aliquid hujusmodi; et ille frater statim surgat, et ad pedes abbatis vadat, et postea in locum suum revertatur. » Similiter Benignianæ Consuetudines, et Udalricus : « Absolvitur autem maxime quando prostratus jacet ad gradum, et unus frater ad eum dirigitur, a quo sibi, quod sit absolutus, innuatur. » Circa hanc excommunicati absolutionem nonnulla præscribunt Farfensis et Roman. S. Pauli monasterii Consuetudines; quæ etiam hic adnotare haud erit fortassis a re alienum : « Nullus prior, inquiunt, fratri tale debet judicium imponere quandiu D. abbas fuerit in monasterio, sed etsi supervenerit, interim poterit eos per se, priusquam ad domnum abbatem cognitio causæ superveniat, prior absolvere; quod si non fecerit, et unam coram ipso veniam petierit, postea non poterit eos prior absolvere. Infantem etiam qui steterit ante ipsum, non debet magister vel aliquis, quandiu intus ipse fuerit, mittere in judicium jejunii. Quoscunque pueros magister in judicio miserit, prior potest eos absolvere sine licentia magistri. Nullus debet alius quidquam nec signum, nec ullam rem præcipere; sed tantum ille qui tenet ordinem, si ei visum fuerit ut absolvantur, signum magistro faciat, ut absolvantur. Si domnus abbas mittit fratrem in judicium, si pergit alicubi, obliviscens eum absolvere, prior non valet absolvere eum. Et quando prior miserit in judicio, decanus non potest absolvere eum, nisi per suam licentiam. »
col.690 Hactenus S. P. Benedictus ejusque discipuli de satisfactione excommunicatorum. Quid vero alii? S. Isidorus (Cap. 18) : « Satisfactio, inquit, delinquentium hæc est : Fratribus in ecclesia constitutis, peracto pœnitentiæ tempore, solvet statim cingulum, extra chorum humo prostratus, quousque celebritas expleatur. Cumque jussum fuerit ab abbate, de terra consurget, ingrediensque chorum oret. Post hæc data oratione pro eo ab abbate, et respondentibus cunctis amen, surget; atque omnibus pro negligentia veniam poscat, adepturus indulgentiam post hujus emendatoriæ satisfactionis censuram. »
col.690 S. Fructuosus (Cap. 14) : « Cum excommunicatur vel arguitur quisquam pro negligentia sua, exercebit humilitatem quousque percipiat orationem, nec se audebit inter alios commiscere, vel cuiquam occulte jungere; sed omnibus. ad orationum studia convenientibus, ille prostratus humo, cingulo opertorioque sublato, poscet veniam negligentiæ suæ. Hoc etiam his ab officio egredientibus exhibebit. Similiter quoque et refectionis tempore coram refectorio astabit, vultu deposito et habitu, quousque fratrum compassione solutus, veniam percipiat quam deposcit. »
col.690 Regula Magistri (Cap. 15) : « Qui vero frater gravem culpam admiserit, ipse ab utroque excommunicetur, id est ab oratorio et a mensa; et non ipse ad indulgentiam majoris perveniat, nisi ante limen oratorii prostratus lacrymabili voce intervallo cessantium a psalmis horarum Deo et omnibus emendatione satisfecerit repromissa. »
col.691 Denique Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 6) : « Sorores quæ pro gravibus culpis in pœnitentia detinentur, in ecclesia cum cæteris quæ communicant, non stent; sed in alia ecclesia secrete cursum cantent. Et expleto cursu egredientes ante fores ecclesiæ, in qua communicantes cursum explent, stare præcipiantur. Et egrediente congregatione, supra humum prostratæ, rogent pro se Dominum exorari.
Kommentare Dom Paul Delatte, Abt von Solesmes (1913) (auf Französisch) 44.9-44.10
p. 336 Qui vero pro levibus culpis excommunicatur tantum a mensa, in oratorio satisfaciat usque ad jussionem Abbatis ; et tamdiu hoc faciat, usque dum benedicat et dicat : Sufficit.
p. 336 L’expiation était de nature moins complexe et plus bénigne lorsqu’il s’agissait de l’excommunication mineure, dite a mensa parce qu’elle se traduisait surtout au réfectoire. Au chœur, l’excommunié était seulement privé du droit d’imposer les psaumes et les antiennes et de réciter les leçons, — jusqu’à ce qu’il ait satisfait, ajoutait saint Benoît (chap. XXIV). Ici, N. B. Père se borne à décréter que cette satisfaction aura lieu à l’oratoire, qu’elle durera autant que l’Abbé le jugera convenable, qu’elle se répétera jusqu’à ce qu’il ait accordé sa bénédiction et prononcé : Cela suffit. Mais en quoi consistait cette satisfaction? Elle n’était autre chose, semble-t-il, que la prostration dont N. B. Père a parlé dans la phrase précédente : puisque la Règle ne donne point d’indication précise, on peut l’interpréter par elle-même, d’après les éléments les plus voisins et auxquels la pensée se reporte tout d’abord.
p. 337 Nous ne saurions entrer dans l’historique des usages monastiques qui ont trait aux satisfactions des excommuniés. Notons seulement que le texte de la Règle n’a jamais été abrogé. Il demeure, il peut être mis en vigueur. Et encore que les éventualités d’encourir et d’infliger ces excommunications soient beaucoup plus rares que jadis, elles sont toujours possibles. A une heure donnée, ce serait le devoir rigoureux de l’Abbé d’appliquer les pénalités de la Règle, s’il y était contraint par certaines résistances ou par certains mépris prolongés et formels.
et tamdiu hoc perficiant, usque dum benedicat, et dicat: Sufficit.
Er tue das, bis er den Segen gibt und spricht: „Es genügt“.
Lateinischer Text: Ausgabe von Hunter Blair, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus 1906, ohne die Bibelverweise in eckigen Klammern und die Anmerkungen des Herausgebers. Übliche Verszählung. · Übersetzung von P. Pius Bihlmeyer OSB († 1931), Bibliothek der Kirchenväter, 1914. Gemeinfreier Text in Frankreich (Art. L123-1 des französischen Gesetzbuchs über geistiges Eigentum). Abschrift und Durchsicht: Abbatia Sancti Petri de Curte. Fehler melden