Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro VI)
Los siete capítulos de palabras que el abad Moisés envió al abad Pemenio
Septem capitula verborum quæ misit abbas Moyses abbati Pœmenio. Et qui custodierit ea, liberabitur a pœna.
Dixit senex Moyses: Quia debet homo quasi mortuus esse socio suo, hoc est mori amico suo, ut non dijudicet eum in aliqua causa.
Dixo el abad Moyses que deue el hombre estar como muerto con su compañero y con su amigo / porque no le juzgue en cosa alguna.
Dixit iterum: Quia debet homo mortificare seipsum ab omni re mala, priusquam egrediatur de corpore, ut non lædat ullum hominem.
Otro si dixo que deue el hombre amortiguar a si mismo de qualquier cosa mala ante que salga del cuerpo que no dañe a hombre alguno:
Dixit iterum: Nisi habuerit homo in corde suo quia peccator est, Deus non exaudit eum. Dixit ei frater: Quid est in corde habere quia peccator est? Et dixit senex: Si quis portat peccata sua, non videt peccata proximi sui.
esso mismo dixo. Si no tuuiere el hombre en su coraçon por dicho que es peccador dios no le oyra: y pregunto le vn religioso que cosa es tenerse por dicho el hombre enel coraçon que sea peccador: y respondio el viejo. Si vno mira sus pecados: no vee los de su proximo.
Dixit iterum senex: Nisi convenerit actus orationi, in vanum laborat homo. Et dixit frater: Quid est consensus actus cum oratione? Respondit senex: Ut pro quibus oramus, jam non illa faciamus. Quando enim homo dimiserit voluntatem suam, tunc ei reconciliatur Deus, et suscipit orationes ejus. Interrogavit frater: In omni labore hominis quid est quod eum juvat? Dicit ei senex: Deus est qui adjuvat. Scriptum est enim: Deus noster refugium et virtus, adjutor in tribulationibus quæ invenerunt nos nimis.
Pregunto al mismo abad moyses vn religioso. Que es lo que aprouecha al hombre en qualquier trabajo: respondio el viejo. Dios es el que ayuda: ca escrito esta. Nuestro Dios es guarida / virtud y ayudador enlas tribulaciones que nos mucho fallaron.
Dixit frater: Jejunia et vigiliæ, quas facit homo, quid efficiunt? Dixit ei senex: Quoniam ipsa sunt quæ faciunt humiliari animam. Scriptum est enim: Vide humilitatem meam, et laborem meum; et dimitte omnia peccata mea. Si ergo fecerit anima labores istos, miserebitur super eam Deus propter eos.
Pregunto vn religioso / los ayunos y vigilias que el hombre haze que le aprouechan / y respondio el viejo. Aquellas son las que hazen humillar la alma / ca escripto esta. Mira mi humildad y trabajo / y perdona todos mis pecados / y assi haziendo el hombre esto dios le aura por ellos misericordia.
Interrogavit frater senem, dicens: Quid faciet homo in omni tentatione veniente super se, aut in omni cogitatione inimici? Ait illi senex: Flere debet in conspectu bonitatis Dei, ut adjuvet eum: et requiescet velociter, si rogat in scientia. Scriptum est enim: Dominus mihi adjutor, et non timebo quid faciat mihi homo.
— omitido en esta traducción —
Interrogavit eum iterum frater, dicens: Ecce homo cædit servum suum propter peccatum quod egit, quid dicet servus ille? Dicit ei senex: Si bonus servus est, dicet: Peccavi, miserere mei. Dicit ei frater: Nihil aliud? Dicit ei senex: Non. Ex quo enim culpam super se posuerit, et dixerit: Peccavi, statim miseretur ei dominus suus; finis autem horum est non judicare proximum suum. Quando enim manus Domini occidit primogenita in terra Ægypti, non erat domus, in qua non esset mortuus. Dicit ei frater: Quid est hoc verbum? Respondit ei senex: Quia si conspexerimus peccata nostra, non videbimus peccata proximi. Stultitia est enim homini habenti mortuum suum, relicto eo ire et flere mortuum proximi sui. Mori autem proximo tuo, hoc est portare peccata tua, et sine cogitatu esse ab omni homine, quia iste bonus est, et ille malus est, et ne facias malum alii homini, neque cogites malum in aliquem, neque spreveris aliquem facientem malum, neque acquiescas facienti malum proximo tuo, et noli gaudere cum eo qui facit malum proximo suo; et hoc est mori proximo tuo. Et noli obloqui de aliquo, sed dicito: Quia Deus cognoscit unumquemque. Noli ergo obedire detrahenti, neque congaudeas ei in detractione ipsius. Noli obedire obloquenti proximum suum, et hoc est: Nolite judicare, et non judicabimini. Non habeas inimicitias cum quocunque homine, neque retineas inimicitias in corde tuo, neque odio habeas eum qui inimicatur proximo suo, et non consentias inimicitiis ipsius. Noli despicere eum qui inimicitias habet cum proximo suo, et hæc est pax, In his temetipsum consolare: modicum tempus est labor, et sempiterna requies, gratia Dei Verbi. Amen.
Pregunto al mismo abad Moyses vn religioso y dixo. Pongamos que vno hiere a su esclauo por algun yerro que ha hecho / que hara aquel esclauo. Respondio el viejo. Si es buen seruidor dira: yo he peccado aue merced de mi: y dixole el religioso. Y no dira otra cosa / Respondio el viejo. No / ca dende que pusiere la culpa sobre si: y dixere yo he pecado / luego le aura su señor misericordia y compassion. Y el fin destos es no juzgar al proximo. Ca al tiempo quando la mano del señor mato a todo primogenito enla tierra de Egypto no auia casa donde no ouiesse algun muerto. Dixo el religioso. Que quiere dezir esto. Respondio el viejo: que si pararemos mientes a nuestros peccados: no me curare delos del proximo. Locura es al hombre que tiene su muerto dexarle y llorar al ageno; y morir quanto a tu proximo es lleuar tus pecados y estar sin pensamiento de qualquier hombre que este sea bueno y aquel malo: y no hazer mal a hombre del mundo / ni avn pensar mal en tu coraçon contra otro: ni desechar a alguno que haga mal / ni consentir al que faze mal a su proximo: y no alegrarte conel que haze mal a su proximo / es morir a su proximo: y no hables mal de hombre del mundo: mas di que Dios conoce a cada qual: y assi no obedezcas al maldiziente / ni te alegres juntamente conel enel mal dezir. No quieras oyr al que dize mal de tu proximo: ca escripto esta. No juzgues y no seras juzgado. No tengas enemiga con otro. Ni te recuerdes delas injurias que te hazen. Ni tengas omezillo conel que te es enemigo: y no te cures de su enemistad: y no deseches al que tiene penitencia con su proximo: y esta es la paz: y en tales cosas consuelate a ti mismo: verdad es que ay trabajo. Empero despues holgança para siempre.
Dixit alius senex: Propter te homo Salvator est natus; propter hoc venit Filius Dei, ut tu salvareris. Factus est homo, manens Deus; factus est puer: factus est lector, accipiens librum legit in synagoga, dicens: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me; evangelizare pauperibus misit me. Factus est subdiaconus; faciens namque de fune flagellum omnes ejecit de templo oves et boves, et cætera. Factus est diaconus; præcingens namque se linteo, lavit pedes discipulorum suorum, præcipiens eis fratrum pedes lavare. Factus est presbyter, et resedit in medio magistrorum docens. Factus est episcopus, et accipiens panem benedixit ac fregit, et dedit discipulis suis, et cætera. Flagellatus est propter te, crucifixus et mortuus est; et tertia die resurrexit, et assumptus est. Omnia propter te suscepit in se, omnia juxta dispensationem, omnia ordine, omnia consequenter est operatus, ut nos salvaret; et tu propter eum non toleras? Simus sobrii, vigilemus, vacemus orationibus, ut quæ placita sunt ei facientes, salvari possimus. Joseph nonne in Ægypto est venditus, in terra aliena? Tres pueri in Babylone captivi, nunquid cujusquam habuerunt notitiam? Tamen Deus patrocinatus est eis, suscepit et glorificavit eos, quia timebant eum. Qui dat animam suam Deo, non habet propriam voluntatem, sed exspectans Dei arbitrium non laborat. Nam si tuam vis facere voluntatem, non cooperante Deo, nimium fatigaris.
Dixo otro viejo. O hombre por ti nascio el saluador: por ti vino el fijo de dios: y para que te salues fue hecho hombre: quedandose dios fue hecho niño y lector: ca tomando el libro leyo enla synoga diziendo. El spiritu del señor sobre mi porque me vngio: y embiome para denunciar el reyno de dios alos pobres: fue fecho subdiacono E haziendo açote de vna cuerda echo del templo alos que vendian las ouejas y los bueyes. Fue fecho diacono quando ciñendose vn deuantal y hazaleja lauo los pies de sus discipulos: mandandoles que lauassen los pies delos religiosos. Fue fecho presbytero quando se assento en medio delos doctores enseñando al pueblo. Fue hecho obispo quando tomo el pan y le bendixo y partio. Y lo dio a sus discipulos. Fue açotado por ti porque te redimiesse: y fue crucificado y muerto y al tercero dia resuscito. Todas estas cosas rescibio en si por nos todas las cosas obro: y fizo segun su prouidencia y ordenança porque nos saluasse. Y tu por el ninguna cosa sufres. Seamos mesurados / velemos / demonos ala oracion y fagamos lo que sea su seruicio / porque nos saluemos. No fue vendido Joseph en tierra agena: y los tres niños que fueron lleuados catiuos a Babilonia: conocieron ende persona del mundo. Empero dios les ayudo y los rescibio y les dio gloria: porque le temian. El que da su anima a Dios: no tiene propria voluntad: mas esperando el aluedrio de Dios no trabaja. Ca si tu quieres fazer tu voluntad sin que dios te ayude: gran trabajo auras.
Interrogavit frater abbatem Pastorem: Quid est quod scriptum est: Nolite cogitare de crastino. Dicit ei senex: Ad hominem respicit hoc, qui in tentatione est constitutus, et deficit, ut non cogitet quantum temporis in ea facturus sit, sed potius quod hodiernum est et quotidianum, futurum libenter suscipiat.
Pregunto vn viejo al abad Pastor. Que quiere dezir aquel passo dela escriptura. No penseys enlo de mañana / y respondio el viejo. Al hombre que esta puesto en tentacion toca esto / que si desfallesce no piense quanto ha de estar enella. Mas ante lo que es presente y ha de ser cada dia resciba de grado.
Interrogavit frater abbatem Joannem, dicens: Quomodo anima habens propria vulnera, non erubescit detrahere proximo suo? Cui respondit senex per parabolam: Erat quidam homo pauper habens uxorem: qui cum vidisset aliam mulierem pulchriorem, et ipsam quoque sortitus est in conjugium. Erant autem utræque nudæ. Sed cum essent in quodam loco nundinæ, rogaverunt eum ambæ, dicentes: Tecum venire desideramus. Quas mittens nudas in dolium, cum navicula transfretavit, venitque ad locum. Facta autem meridie, cum una earum populo recedente vidisset silentium, exilivit in quemdam locum dolio vicinum velociter, et veteres atque conscissos pannos reperiens se præcinxit, et dehinc fiducialiter visa est ambulare. Altera vero nuda sedens intrinsecus, dicebat marito: Ecce meretrix ista nuda est, nec confunditur. Cui maritus cum dolore ait: O miraculum; hæc utcunque confusionem suam cooperuit, tu vero undique nuda non erubescis culpare vel ex parte vestitam? Ita est omnis detractor, qui propria mala non videns, aliena semper accusat.
Vn religioso pregunto al abad Juan. Como la alma teniendo sus proprias heridas no ha verguença de dezir mal de su proximo? y respondio le el viejo por vna semejança. Auia vn hombre pobre que era casado: y enel punto que vio otra mas gentil muger casose por semejante con ella: y era la vna y la otra pobre. Y auiendo feria en vn lugar rogaron le ambas que las lleuasse consigo y puso las ambas desnudas en vna cuba enla naue: y fizo conellas su marinaje: y como llegaron al lugar y fue medio dia: como vio la vna dellas que auia silencio enla feria por razon dela gente que se auia ydo / salio dela cuba y fuesse a priessa a vn lugar vezino / y hallando vnos paños viejos y rasgados ciñose / y dende aqui paresciole yr con fiuzia: y estando la otra dentro assentada y desnuda dezia al marido. Mira essa como es mala muger y no ha verguença. Ala qual respondio el marido con dolor y espanto. Aquella en alguna manera ha cubierto sus verguenças / y tu desnuda no has verguença de culpar ala que esta en parte vestida. Tal es qualquier maldiziente que no viendo los males y defectos propios acusa los agenos.
Dixerunt quidam fratres abbati Antonio: Volumus a te audire verbum, quo salvari possimus. Tunc senex ait: Ecce Scripturas audistis, sufficiat vobis. Qui dixerunt: Et a te volumus audire, Pater. Respondit eis senex: Audistis Dominum dicentem: Si quis te percusserit in maxilla sinistra, præbe ei et alteram. Dicunt ei: Hoc implere non possumus. Dicit eis: Si ergo præbere ei et alteram non potestis, saltem de una ferte patienter. Responderunt ei: Nec hoc possumus. Dicit eis: Si neque hoc potestis, ne velitis percutere magis quam percuti. Dicunt ei: Nec hoc possumus. Tunc senior ait discipulo suo: Succos præpara fratribus istis, quia nimis infirmati sunt. Deinde dixit eis: Si nec hoc nec illud potestis, quid faciam vobis? ergo sola oratio necessaria est pro vobis.
Dixeron vnos religiosos al abad Antonio. Nosotros queremos oyr de ti alguna palabra con que nos podamos saluar: entonce dixo el viejo. Las escripturas aueys oydo / aquellas os deuen bastar: y dixeron ellos. Nosotros queremos oyr de ti alguna palabra: respondioles el viejo. Aueys oydo a nuestro señor que dize. Si alguno te hiriere enel carrillo yzquierdo parale elotro. Y ellos respondieronle. Nosotros no podemos sufrir esso / y el dixoles. Si otro no le podeys parar / alomenos heridos sufridlo con paciencia: respondieronle. Ni esso podemos: y el dixoles. Si esso no podeys quereys quiça herir ante que ser heridos? respondieronle. Ni avn esso queremos. Entonce dixo el viejo a su discipulo. Apareja çumos y substancias a estos religiosos: que muy dolientes estan: despues dixoles. Si ni esso ni essotro podeys que os hare? Pues luego la oracion sola os es necessaria.
Dicebat abbas Joannes quibusdam fratribus: Quia fuerunt tres philosophi amici, quorum unus moriens alteri reliquit filium suum commendatum; qui in ætate juvenili provectus, nutritoris sui adulteravit uxorem. Quo scelere cognito missus est foras. Deinde cum plurimum pœniteret, non ei concessit regressum, sed ait illi: Vade, et esto tribus annis inter damnatos qui metalla in flumine deponunt, et sic indulgeo tibi culpam tuam. Quo post triennium redeunte, rursus ait: Vade alios tres annos, da mercedes ut injurias patiaris. Ille vero fecit sic alios tres annos. Qui dixit ei: Veni ergo nunc ad civitatem Atheniensium, ut philosophiam discas. Erat autem ad portam civitatis quidam senex philosophus sedens, atque intrantes contumeliis afficiebat; injuriavit ergo et juvenem illum. At ille injuriatus risit. Cui senior ait: Quid est hoc, quod tibi ego injurias facio, et tu rides? Dicit ei juvenis: Non vis ut rideam, qui tribus annis, ut injurias paterer, dedi mercedes, et hodie gratis eas patior? Prorsus ob hoc ego risi. Dixitque ei senex: Ascende et ingredere civitatem. Cumque hoc retulisset abbas Joannes, dixit: Hæc porta Domini, et Patres nostri per multas injurias in ea gratulantes ingressi sunt.
— omitido en esta traducción —
Dicebat abbas Joannes de anima, quæ desiderat pœnitere: Quædam pulcherrima meretrix fuit in quadam civitate, quæ habuit plurimos amatores. Quidam autem vir de ducibus veniens ad eam dixit: Promitte mihi castitatem tuam, et ego te accipiam in uxorem. Illa igitur promittente, accipiens eam introduxit in domum suam. Cumque a suis amatoribus quæreretur, agnito quod ille tam magnus vir sortitus eam fuisset uxorem, dixerunt: Si accesserimus ad januam hominis tam potentis, cognoveritque desideria requirentium, procul dubio puniemur; sed venite post dorsum domus, utamur solito sibilo; cumque illa sibilantium sonum audierit, descendet ad nos, et inveniemur innoxii. Quæ cum audisset, signavit aures suas, et exsiliens in interiora domus ingressa est, atque clausit. Hæc ita locutus senior, dicebat meretricem esse animam, amatores ei esse vitia, ducem vero vel principem dicebat esse Christum, domumque ejus cœlorum perpetuam mansionem, sibilatores autem dæmones sunt maligni. Hæc ergo si casta fuerit et fidelis, semper currit ad Deum.
Dezia el abad Juan dela alma que dessea hazer penitencia / que fue vna muy hermosa ramera en vna ciudad / la qual tenia muchos amigos. Y vn principal hombre vino a ella y dixole. Promete me de biuir bien y honestamente dende adelante y tomarte he por muger: y ella hizolo assi: y el casose conella. Y como anduuiessen sus enamorados por auer parte conella / y viendo que aquel hombre tan principal la ouiesse tomado por muger / dixeron. Si fueremos a la puerta de vn hombre tan poderoso y conociere nuestros apetitos / sin duda seremos castigados: mas vengamos por las espaldas de la casa y siluemos como acostumbrauamos / y como ella lo oyere descendira a nosotros y no auremos daño. Y assi como ella oyo los siluos hizo la señal dela cruz en sus oydos / y entrose enlo mas secreto dela casa: y encerrose ende. Dicho este enxemplo dezia el viejo / la ramera ser nuestra anima / y sus amigos ser los vicios / y el hombre principal que caso con ella dezia ser Christo: y su casa dezia ser la morada eterna delos cielos: y los siluadores los demonios: la qual si fuere casta y fiel siempre recorre a nuestro señor Dios.
Dixit abbas Pastor: Scriptum est in Evangelio: Qui habet tunicam, vendat eam, et emat sibi gladium. Hoc intelligitur: Qui habet requiem, dimittat eam, et teneat pugnam; pugnam vero dicebat adversus diabolum.
Dezia el abad Pastor. Escripto esta enel euangelio. El que tiene saya vendala y merque cuchillo Esto se entiende assi. El que tiene plazer y reposo dexelo y tome cuchillo / es a saber: pelea y contienda contra el diablo.
Dicebat qui supra: Quia senior quidam in partes Ægypti sedebat in cella, cui frater aliquis et virgo quædam ministrabant. Accidit autem una die, ut uterque sibi ad senem venientes occurrerent. Cum ergo facto jam sero ad sua remeare non possent, posuit mattam senior inter utrosque ut dormirent. Frater vero ille carnis suæ pugnam non sufferens, miserandam virginem stupravit et perdidit, consummatoque peccato mane discessit. Senex autem cum cognovisset, futura prospiciens, tacuit in præsenti. Redeuntes itaque prosequente eos sene, neque aliquam tribulationem demonstrante, ubi recessit ab eis, ita ad invicem loquebantur: Putasne intellexit hic senex facinus nostrum, an non? Reversique ad eum pœnitentia ducti dixerunt: Sancte Pater, intellexisti quemadmodum nos seduxit inimicus atque prostravit, an non? Qui respondit: Intellexi, fili. Dicunt ei: Et ubi fuit in illa hora mortis nostræ cogitatio tua? Dixitque eis: Mea cogitatio illic erat illa hora, ubi crucifixus est Christus; stabam et flebam tam pro me, quam pro vobis. Sed quia pœnitentiam vestram Dominus repromisit, admoneo ut, curando vulneri quod per superbiam pertulistis, diligentius insistatis. Accepta igitur regula pœnitentiæ ab eo, recesserunt jam fortiter unusquisque certantes, donec vasa electa fieri potuissent.
Dezia el mismo que estaua enlas partes de Egypto vn viejo en vna celda: al qual seruian vn religioso y vna moça y acaescio que viniendo los dos vn dia al seruicio del viejo toparonse. E como les ouiesse anochecido y no pudiessen tornar a sus casas puso el viejo entre los dos vna manta para que durmiessen: y aquel religioso no sufriendo la pelea de su carne / corrompio aquella moça / y hecho el pecado luego de mañana fuesse. E como el viejo lo ouo barruntado mirando alo por venir callo por entonce: y assi yendo ellos seguialos el viejo y no mostrando enel rostro algun mudamiento / como se aparto dellos / estauan hablando el vno conel otro: y dezian. Crees que aya el viejo auido algun conocimiento de nuestro pecado o no. Boluidos ambos a el y arrepentidos dixeronle. Padre bienauenturado has conoscimiento como nos ha engañado el diablo: y el respondioles. Si hijos / y ellos dixeronle: y en donde fue en aquella ora el pensamiento tuyo de nuestra muerte: y respondioles. Mi pensamiento en aquella hora alli estaua donde fue Christo crucificado y estaua y lloraua assi por mi como por vosotros. Mas por quanto Dios ha prometido vuestra penitencia yo os amonesto que trabajeys con diligencia en curar la llaga que por descuydo aueys auido. E assi tomada del la regla dela penitencia fueronse peleando esforçadamente hasta que pudieron ser vasos escogidos.
Philosophus quidam interrogavit sanctum Antonium: Quomodo, inquit, contentus es, Pater, qui Codicum consolatione fraudaris? Ille respondit: Meus Codex, philosophe, natura rerum est creatarum, quæ mihi, quoties verba Dei legere cupio, adesse consuevit.
Vn philosopho pregunto a sant Antonio. Padre como puedes sufrir de estar assi que no tienes libros / y respondiole el. Mi libro es la natura delas cosas criadas: la qual siempre que yo desseo leer las palabras de dios suele estarme delante.
Cum quidam venisset ad abbatem Macarium, meridiano æstu nimia siti accensus, et aquam quæreret ad bibendum, Sufficit, inquit, tibi hæc umbra, qua multi viatores aut navigantes nunc indigent, nec fruuntur.
Viniendo vno al abad Macario enla calura del medio dia / y encendido de mucha sed / como pidiesse agua para beuer: respondiole. Harto te basta esta sombra: ca muchos caminantes y marineros la han menester y no la pueden alcançar.
Apud eumdem senem cum verba de continentiæ exercitio haberem, Age, inquit, fiducialiter, o fili; nam et ego per viginti annos continuos non pane, non aqua, non somno satiatus sum. Panem quidem pensatum accipiens, aquam vero ad mensuram, somnum autem parietibus me duntaxat inclinans subripere paululum festinabam.
El mismo viejo hablando vn dia de continencia dixo. Essuerçate hijo: ca yo en veynte años continuos no me he hartado de agua / ni de pan / ni de sueño / comiendo el pan a peso / y la agua a medida: y durmiendo arrimado alas paredes arrebataua del sueño lo que podia.
Quidam frater interrogavit senem, utrum cum fratribus ad eos proficiscens manducare deberet. Cui senex respondit: Cum muliere, inquit, non manducabis.
Vn religioso pregunto a vn viejo / si deuia comer con su madre / o con los hermanos yendolos a ver: y respondio el viejo. No comeras con muger.
Interrogavit quidam frater abbatem Isidorum Scythinsem de cogitatu fornicationis. Respondit ei senex: Quod quidem veniat cogitatio fornicationis, animum conturbans et occupans, sed actum implere non prævalens, neque proficiens, sed tantum impedit ad virtutem; sobrius autem vir a se eam discutiens, ad orationem statim convertitur.
Vn viejo pregunto al abad Ysidoro del pensamiento del fornicio: y respondio el viejo. Que venga el pensamiento del fornicio y que turbe y ocupe el coraçon / con que no le cumplas ni pongas por la obra ni aproueche: empacha solamente la virtud. Mas el hombre mesurado echala de si / y luego se buelue a hazer oracion.
Idem de eodem cogitatu respondit senex: Si cogitationes non habemus, feris similes sumus. Sed sicut inimicus, quod suum est, exigit; nos quoque, quod nostrum est, implere debemus. Insistamus orationi, et inimicus fugatur. Vaca meditationi Dei, et vinces. Perseverantia boni victoria est. Certa, et coronaberis.
Por semejante el mismo viejo dezia delo mismo. Si no tuuieremos pensamiento seremos como las bestias. Mas como el enemigo faze lo suyo nosotros deuemos cumplir lo nuestro. Estemos enla oracion muy atentos y el enemigo huyra: y ocupate a pensar en dios y venceras. La perseuerancia del bien es victoria / pelea esforçadamente y seras coronado.
Dixit senex: Homo habens mortem præ oculis, omni hora vincit pusillanimitatem.
— omitido en esta traducción —
Dixit abbatissa Syncletica: Adversarius noster facilius a nihil possidentibus superatur. Non enim habet quo lædat eos, quia plerique memores angustiæ atque tentationum a Deo separantium, in ablatis pecuniis cæterisque facultatibus feriri consueverunt.
Dixo la abadessa Sincletice Nuestro aduersario ligeramente es vencido por los pobres y desnudos: ca no tienen con que sean dañados: ca muchos recordandose dela tribulacion y delas tentaciones que nos apartan de dios quando les roban el dinero y hazienda acostumbran llorar.
Rursus quæ supra: Qui visibiles, inquit, divitias ex multis laboribus atque marinis periculis colligunt, dum plura lucrantur, plurima concupiscunt, et præsentia quidem tanquam nihil existimant. Nos vero necessaria pro timore Dei renuimus possidere.
Otro si dixo la misma. Los que conquistan riquezas con muchos trabajos y peligros de mar / quanto mas ganan mas codician / y lo presente estiman como nada: y nos las cosas necessarias porel temor de dios no queremos posseer.
Dixit senex: Qui in anima sua memoriam malitiæ ligat, similis est ignem inter paleas occultanti.
Vn viejo dixo. El que ata su anima con la memoria dela malicia es semejante al fuego escondido entre la paja.
Dixit quidam senex: Si de vita æterna sermonem cuiquam facis, dic verbum audienti cum compunctione et lacrymis; alioquin non dicas, ne inveniaris inutilis, alienis verbis alios salvare festinans. Peccatori namque dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Dic ergo: Canis sum, imo canis melior est me, propter quod et amat dominum suum, et ad judicium non est venturus.
Vn viejo dixo. Si a alguno hablas dela vida eterna / dile alguna palabra con repentimiento y lagrimas. Y en otra manera no se la digas porque no seas desaprouechado trabajando en hazer sieruos los otros con agenas palabras: ca al pecador dixo dios: porque cuentas tu mis justicias y tomas mi testamento por tu boca / pues di; yo soy vn can: y avn el can es mejor que yo / ca ama a su señor. Y no ha de venir al juyzio de dios.
Interrogavit quidam frater seniorem, dicens: Quomodo anima diligit immunditiam? Dicit ei senior: Anima quidem corporales plerumque desiderat passiones, sed spiritus Dei est, qui eam retinet. Flere ergo debemus, et immunditias nostras attendere diligenter. Vidisti Mariam, quemadmodum, cum se ad sepulcrum Domini inclinasset, et fleret, vocavit eam Dominus; sic erit et animæ.
Pregunto vn religioso a vn viejo y dixole Como es esto que ama mi anima la suziedad? Respondio el viejo. La anima comunmente dessea las passiones del cuerpo. Empero el spiritu de Dios es el que la sostiene: porende nos deuemos llorar. Y paramientes con diligencia a nuestras suziedades. Viste como Maria magdalena quando se abaxo al sepulchro de nuestro señor y lloro: nuestro señor la llamo. Tales seran nuestras animas.
Interrogavit frater seniorem: Quid sunt peccata? Dicit ei senex: Peccata sunt cum homo sua delicta velut nihil despiciens, alios docere conatur. Propterea dicit Dominus: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui.
Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole. Que cosa son los pecados: respondiole el viejo. Los pecados son quando el hombre desecha sus delictos como nada / y trabaja de enseñar alos otros. Por esso dize nuestro señor enel euangelio / ypocrita lança primero de tu ojo la viga Y entonce echaras la buscaja del ojo de tu proximo.
Interrogavit frater seniorem: Quid agam, quod animus meus in parvo labore me vulnerat? Dicit ei senex: Non miramur Joseph, cum esset puer in Ægypto, in terra colentium idola: quemadmodum tentationes viriliter pertulit, et Deus glorificavit eum usque in finem. Videamus et Job quod se usque in finem non relaxaverit timens Deum, unde eum nullus a spe Dei movere prævaluit.
Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole. Que hare que mi coraçon en pequeño trabajo me fiere: respondio el viejo. No nos marauillamos de Joseph quando era niño en Egypto enla tierra delos que adorauan los ydolos / como sufrio con gran esfuerço las tentaciones / y Dios lo glorifico hasta la fin. Veamos de Job que no se dexo de tener paciencia hasta la fin teniendo a nuestro señor Dios como delante: por lo qual ninguno dela esperança que es en dios le basto a apartar.
Interrogatus est senior a quodam militante: Si Deus recipit pœnitentem? Qui cum eum pluribus ædificasset, sermonibus, postremo ait ad eum: Dic mihi, dilectissime, si chlamys tua conscissa sit, projicis eam? Qui respondens ait: Non, sed resarciens utor ea. Dicit ad eum senior: Si ergo tu parcis proprio vestimento. Deus sui imagini non indulget?
Fue preguntado vn viejo por vn cauallero. Si recebia nuestro señor al que venia a fazer penitencia. Y como le ouo consolado con muchas palabras: en fin dixole: dime amado mio. Si tu manto se rasgare echas le poresso. Y respondio; no mas doy lo a surzir y adobole y siruome del / entonce dixo el viejo. Pues si tu perdonas a tu vestidura no perdonara Dios a su fechura y semejança.
Erat quidam frater in cella, qui post expletas sacras missas, cum presbyter dimitteret ecclesiam, exspectabat donec omnes egrederentur, ut aliquis eum teneret ad manducandum. Una ergo dierum expleto conventu, ante omnes egressus est, et currebat ad cellam suam: quem intuens presbyter currentem miratus est. Cumque transacta septimana venisset frater ille in collectam ecclesiæ, dicit ei presbyter: Dic mihi, frater, quod verum est, quæ causa fuit circa te, qui per omnes quidem conventus ecclesiæ remanebas ultimus omnium, in collectione autem præterita ante omnes egressus es? Cui frater ille respondit: Quia abstinebam ne mihi coquerem, et ideo exspectabam ut aliquis me teneret ad manducandum. Illa vero collecta, priusquam venirem in ecclesiam, coxi mihi pusillum lenticulæ, ideoque consummato sacro mysterio ante omnes exivi. Audiens autem hæc presbyter, dedit mandatum in ecclesia, dicens: Fratres, antequam veniatis ad ecclesiæ collectam, coquite vobis pusillum cocturæ, ut propter illud cum alacritate festinetis recurrere in cellis vestris.
Auia vn religioso en vna celdita que despues de acabadas las missas como dexasse la yglesia esperaua que saliessen todos porque le detuuiesse alguno a comer: y vn dia acabado el oficio salio primero que todos / y fuesse corriendo a su celda: y como le vio el sacerdote correr marauillose. Y como passada la semana ouiesse aquel religioso venido a la yglesia a la collecta dixole el sacerdote. Hermano dime que cosa es que por todos los conuentos quedauas postrero y enel allegamiento passado saliste primero que todos: y respondio le el religioso. Porque me guardaua deno aparejar me cosa del mundo: y por esso esperaua que alguno me detuuiesse a comer consigo: y enesse allegamiento passado ante que viniesse a la yglesia yo puse a cozer vnas poquitas de lantejas / y por esso acabado el officio sali primero que todos. Oydo esto el sacerdote hizo mandamiento en la yglesia y dixo. Hermanos ante que vengays a la collecta cozed vos alguna cosa: porque si quiera por amor de aquello vays con gozo a mas andar a vuestras celdas.
Venit aliquando judex regionis alicujus in provincia abbatis Pastoris. Venientes autem habitatores loci illius rogaverunt abbatem, ut veniens rogaret eum. Qui dixit eis: Sinite me tres dies, et tunc venio. Oravit ergo senex ad Dominum, dicens: Domine, noli mihi dare hanc gratiam; alioquin non me permittent homines sedere in loco isto. Veniens ergo senex rogabat judicem. At ille dixit: Pro latrone rogas, abba? Gavisus est autem senex, quia non obtinuit apud judicem gratiam, quam postulavit, et sic rediit in cellam suam.
Vino vna vez vn juez de vna prouincia de la tierra del abad Pastor. Y viniendo todos los moradores de aquel lugar rogaron a aquel abad que le rogasse que los tuuiesse por encomendados: y que soltasse vnos presos / y el dixoles. Dexadme quatro dias y despues yo verne. Y el viejo rogo a nuestro señor y dixo. Señor no me des esta gracia / ca en otra manera no me dexaran los hombres en este lugar: y en viniendo el viejo rogo al juez: y el respondiole. Padre por ladrones ruegas? y el viejo alegrose que no recabo con el juez la gracia que pidio: y assi boluiose a su celda.
Dicebant seniores: Quia quando intrabat Moyses in nube, cum Deo loquebatur; quando autem exibat de nube, cum populo: sic et monachus, quando in cella sua est, cum Deo loquitur; egrediens autem de cella, cum dæmonibus est.
Dezian los viejos que quando entraua Moyses en la nuue hablaua con dios. Y quando salia della hablaua con el pueblo: y assi el monge mientra esta en su celda habla con Dios: y saliendo della habla con los demonios.
Venit quidam adolescens ad abbatem Macarium, ut sanaretur a dæmonio. Et dum esset foris stans, ecce advenit quidam frater de alio monasterio, et concubuit in peccatum cum adolescente illo. Egressus autem senex cernit fratrem illum peccantem cum parvulo illo, et non eum increpavit, dicens: Si Deus, qui plasmavit eos, videns, patientiam in illis habuit, qui si vellet, incenderet eos, ego quis sum, qui arguam eos?
Vino vn mancebo al abad Macario porque le sanasse que era endemoniado. Y estando fuera vino vn religioso de vn monesterio / y ouo que hazer con aquel mancebo: y salido el viejo vio aquel religioso que pecaua con aquel mancebo / y no le maltraxo diziendo. Si Dios que los formo lo vee / y lo sufre que si quisiesse los quemaria: yo quien soy para castigarlos.
Dicebant de aliquo sene, quia in inferiores partes Ægypti sedebat quietus, et unus sæcularis fidelis ministrabat ei. Contigit autem ut filius illius sæcularis infirmaretur: qui multum rogabat senem, ut veniens oraret pro puero. Surgens quoque senex abiit cum ipso. Præcurrens autem ille, securus introivit in domum suam, dicens: Venite in obviam solitario illi. Videns autem eos senex a longe exeuntes cum lampadibus, cognovit quia sibi venirent in occursum; et exuens vestimenta sua, misit illa in flumine, et cœpit lavare ea, stans nudus. Minister autem ejus ille laicus erubuit, videns eum nudum; A et rogavit homines illos, dicens: Revertimini, quia senex iste mente excessit; veniensque ad senem, dixit ei: Quid hoc fecisti? Omnes enim dicebant: Quia dæmonium habet senex iste. Qui dixit: Et ego volebam hoc audire.
— omitido en esta traducción —
Interrogaverunt quidam seniores abbatem Pastorem, dicentes: Si viderimus aliquem fratrem peccantem, arguemus eum? Respondit eis abbas Pastor: Ego interim si necesse est transire per inde, et videro eum peccantem, prætereo, et non arguo eum: sed quia scriptum est: Quæ viderunt oculi tui, his testimonium perhibe; ideo ego dico vobis, quia si non palpaveritis manibus vestris, nolite testificari. Aliquando enim quidam frater seductus est in hujuscemodi re, et apparuit ei quasi quod frater quidam cum muliere peccaret. Qui cum multum impugnaretur a cogitationibus, existimans simul eos coire, abiit et pulsavit eos pede suo, dicens: Cessate jam. Et ecce erant manipuli messis tritici. Ideoque dixi vobis, nisi et manibus vestris palpaveritis, nolite testificari.
Vnos viejos preguntaron al abad Pastor. Si vieremos peccar a algun religioso reprehender le hemos? respondioles el abad Pastor. Si yo ouiere menester de passar dende y pecar / passare: y nole dire cosa del mundo. Mas por quanto esta escripto. Da testimonio a lo que vieren tus ojos por esso digo / que sino lo palparedes con vuestras manos no atestigueys: ca vna vez fue vn religioso engañado en que le parecio que como el pensamiento se lo dixesse mucho / pensando que estauan ayuntados fue y toco los con el pie y dixo. Cessad ya: y eran dos vencejos de trigo: y por esso vos he dicho que no hagays testimonio / saluo de lo que palpays con las manos.
Dicebant de quodam fratre, quia sedebat in eremo, et seducebatur a dæmonibus per annos plurimos, ipse vero existimabat, quia angeli essent. Egrediebatur autem pater ejus secundum carnem per tempus, et visitabat eum. Una autem dierum tulit bipennem secum, dicens: Quia revertens afferam mihi pauca ligna. Et præveniens unus dæmonum, dixit ad filium ejus: Ecce diabolus venit ad te in similitudinem patris tui, habens bipennem in sporta sua, ut impugnet te: tu ergo præveniens, tolle bipennem ab eo, et repugna illum. Igitur pater ejus venit secundum consuetudinem, et accipiens filius ipsius bipennem ab ipso, percussit eum, et occidit. Et continuo adhæsit ei spiritus malignus, et offocavit eum.
Dezian de vn religioso que estaua enel yermo / y era engañado por los demonios muchos años: y el pensaua que fuessen angeles / y salia su padre a las vezes y visitauale. Y vn dia tomo el padre vna segur: diziendo. Al boluer traere alguna poca de leña / y anticipo se vn demonio y dixo a su hijo. Cata que vn diablo verna a ti en figura de tu padre y traera vna segur para darte con ella / tu se mas presto y toma se la y dale con ella y matale. E assi vino el padre como acostumbraua: y el hijo arrebato le la segur y matole / enesse punto vino el espiritu maligno y ahogole.
Texto latino: Verba seniorum, libro VI de las Vitae Patrum, traducido del griego por Juan, subdiácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 993–1022, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado; esos dichos se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Se dan los títulos de tres libelos y 72 dichos. Una muestra al azar del 10 % se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,4 errores por 1 000 palabras antes de la corrección, todos de separación de palabras; corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error