Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro V)

Que conviene ser hospitalario y misericordioso con alegría

De eo quod oporteat hospitalem esse et misericordem in hilaritate.Capitulo .ccxx. dela hospitalidad y misericordia.

1

Perrexerunt aliquando quidam Patrum ad abbatem Joseph in Panepho, ut interrogarent eum de susceptione fratrum, qui superveniunt ad eos, si deberent sibi relaxare abstinentiam suam cum ipsis, et congaudere eis. Et priusquam interrogarent eum, dixit senex discipulo suo: Considera quod facio hodie, et exspecta; et posuit duo sedilia de scirpo in fasciculis ligata, unum a dextra et unum a sinistra; et dixit: Sedete. Et intravit in cellam suam, et vestivit se res vetustas. Et exiens transivit in medio eorum; et iterum intravit et vestivit se rescellas suas, quas prius habuerat. Et egressus iterum sedit in medio eorum. Illi autem stupentes in id quod fecerat senex, interrogaverunt eum quid hoc esset. Et dixit eis: Vidistis quid feci? Dixerunt: Etiam. Et ille dixit: Ne mutatus sum ego pro contumeliosa veste? Et dixerunt: Non. Et ipse dixit iterum: Ne læsus sum de meliori veste? Et dixerunt: Non. Et ille dixit: Sic ego ipse sum in utrisque; et sicut priori veste mutatus non sum, nec sequenti læsus sum; ita debemus in susceptione fratrum facere, sicut in sancto Evangelio legitur: Date quæ sunt Cæsaris, Cæsari; et quæ sunt Dei, Deo. Quando ergo est præsentia fratrum, cum gaudio debemus suscipere eos; quando vero soli sumus, opus habemus lugere. Illi autem audientes, admirati sunt: quia quæ in corde eorum erant ut interrogarent eum, prius agnovit, et glorificaverunt Deum.

— omitido en esta traducción —

2

Dixit abbas Cassianus: Quia venimus a Palæstina in Ægypto ad quemdam Patrum. Et cum hospitalitatem nobis impendisset, interrogavimus eum: Quare tempore susceptionis fratrum regulam jejunii non custoditis, sicut et in Palæstina fit? Et respondens dixit: Jejunium semper mecum est, vos hic semper tenere non possum: et jejunium quidem quamvis utilis et necessaria res sit, in nostra voluntate est; charitatis autem plenitudinem lex Dei exigit a nobis. Unde suscipiens in vobis Christum, debeo exhibere quæ charitatis sunt cum omni sollicitudine: cum autem dimisero vos, regulam jejunii possum recuperare, quoniam non possunt filii sponsi jejunare quandiu cum illis est sponsus, cum autem ablatus fuerit ab eis, tunc ex sua potestate jejunant.

Dixo el abad Casiano que vino vna vez de palestina a egypto a vn padre y como le ouo recogido preguntole: porque no guardaua la regla del ayunar quando rescebia algunos religiosos como se acostumbra en palestina: y respondio. El ayuno siempre esta comigo mas no puedo tener a vosotros comigo de contino yel ayuno aunque sea cosa necessaria y prouechosa en nuestra mano esta: mas la ley de dios requiere que hagamos muchedumbre de caridad: porende recibiendo vos en christo deuo hazer las cosas de caridad con toda diligencia: y quando os ouiere dexado puedo cobrar el ayuno: ca los hijos del esposo no pueden ayunar quando con ellos esta el esposo: mas quando se fuere entonce ayunaran a su guisa:

3

Dixit iterum qui supra: Quia venimus ad alium senem, fecit nos gustare: et hortabatur nos satiatos adhuc sumere cibum; et cum dixissem quia jam non possum, ille respondit: Ego jam supervenientibus diversis fratribus sexies mensam posui; et dum singulos hortor, etiam ego ipse manducavi, et adhuc esurio; tu vero hic semel manducans ita satiatus es, ut jam manducare non possis?

otro si dixo. Fuemos a otro viejo y fizonos fazer colacion: y ponia nos gana estando ya hartos que comiessemos mas: y como le dixese que ya no podiamos: el respondio. Yo oy viniendo religiosos he parado la mesa .vj. vezes y aguardando a cada qual he comido .vj. vezes y aun he hambre: y tu de vna vez te has hartado tanto que no puedes comer.

4

Factum est aliquando in Scythi mandatum ut jejunarent illa hebdomada, et facerent Pascha; contigit autem ut in ipsa hebdomada venirent ad abbatem Moysem fratres quidam ab Ægypto; et fecit eis modicum pulmentum; et cum vidissent vicini fumum, dixerunt clericis ecclesiæ quæ illic est: Ecce Moyses solvit mandatum, et coxit apud se pulmentum. Illi autem dixerunt: Quando venerit, loquemur ei nos. Facto autem Sabbato, videntes clerici magnam conversationem abbatis Moysis, dicunt ei coram omni plebe: O abbas Moyses, mandatum quidem hominum solvisti, sed Dei mandata fortiter alligasti.

Fue hecho vna vez mandamiento en scithia que ayunassen aquella semana y fiziessen la pascua: y acaescio que enaquella semana vinieron al abad moyses de egypto vnos religiosos y hizoles de comer no se que vianda: y como los vezinos vieron el humo dixeron alos clerigos dela yglesia que estauan ende: ved como traspassa moyses el mandamiento y ha cozido en su celda viandas: y ellos dixeron: quando verna nosotros le hablaremos: y cumplida la semana viendo los clerigos la gran pratica y vida del abad moyses: dixeron le delante todo el pueblo. O padre moyses el mandamiento de los hombres has traspassado: empero los mandamientos de dios has bien guardado.

5

Frater quidam venit ad abbatem Pastorem in secunda hebdomada Quadragesimæ, et dicens ei cogitationes suas, atque responsione ejus inveniens requiem, dicit ei frater ille: In modico impediri habui, ne venirem ad te hodie. Et dixit ei senex: Quare? Et ille dixit: Metuebam ne propter Quadragesimam mihi non aperiretur. Et respondit ei abbas Pastor: Nos non didicimus januam ligneam claudere, sed magis linguæ januam cupimus clausam habere.

Vn religioso vino al abad pastor la .ij. semana de quaresma: y diziendole sus pensamientos y holgando con sus respuestas dixole. En poco estuue de no venir oy ati: y dixole el viejo. Porque? y el respondio que auia miedo que por la quaresma no me abriesses: y respondiole el abad pastor. Nos no auemos aprendido de cerrar la puerta de madera: mas codiciamos tener cerrada la puerta dela lengua.

6

Frater quidam dixit abbati Pastori: Si dedero fratri meo modicum panis aut aliquid aliud, dæmones polluunt illud, ut videatur ad placendum hominibus fieri. Et dixit ei senex: Et si ad placendum fiat tale opus, nos tamen fratribus debemus præbere quæ egent. Dixit autem ei parabolam talem: Duo homines erant agricolæ, habitantes in una civitate; et unus ex eis seminans, collegit pauca et sordida; alius autem negligens seminare, nihil omnino collegit. Si ergo fiat fames, quis duorum potest evadere? Et respondit frater ille: Qui fecit, quamvis parum atque immundum. Et dixit ei senex: Ita et nos seminemus pauca, etsi immunda, ne famis tempore moriamur.

Dixo vn religioso al abad Pastor: Si diere ami proximo vn poquito de pan o alguna otra cosa los demonios lo ensuzian diziendo que parece hazer se por contentar alos hombres. Y respondio el viejo: puesto que la tal obra haga por contentar alos hombres: empero con todo nosotros deuemos dar alos proximos lo que han menester: y dixole vna tal semejança. Eran .ij. labradores y morauan en vna ciudad y el vno dellos sembro y cogio poco y suzio: y el otro no curo de sembrar y no cogio cosa de el mundo: demando te si ouiesse en la ciudad hambre: qual destos libraria mejor? y respondio el religioso. El que sembro y cogio poco: entonce dixo el viejo. Assi nos sembremos algun poco aunque sea suzio: porque no perezcamos enel tiempo dela hambre.

7

Frater quidam venit ad quemdam solitarium: et cum egrederetur ab eo, dixit: Ignosce mihi, abba, quia impedivi regulam tuam. Ille respondit, et dixit ei: Mea regula est ut recipiam te in hospitalitate, et cum pace dimittam.

Vino vn frayle a vn hermitaño y queriendose despedir del dixole. Padre perdoname que he empachado tu regla: y el otro respondio. Mi regla es recebirte enla posada y dexarte con paz.

8

Solitarius quidam habitabat non longe a congregatione fratrum, operationes faciens plurimas: contigit autem quosdam venire in monasterio illo ubi congregatio erat, et divertentes ad solitarium illum, fecerunt eum extra horam manducare. Postea vero dixerunt ei fratres illi: Non contristaris, abba? Et ille respondit eis: Mea tristitia est, si propriam fecero voluntatem.

Vn hermitaño moraua no lexos de vn conuento de frayles y fazia muchas obras: y acaescio que vinieron vnos a aquel monesterio y fueron despues a aquel hermitaño y hizieronle comer fuera de su ora. Y despues dixeron le. Padre no te enojes y entristezcas por auer comido a ora no acostumbrada: y respondioles. Mi tristeza es quando cumplo mi voluntad.

9

Dicebant de quodam sene in Syria qui juxta viam eremi habitabat, et hoc erat opus ejus, ut quacunque hora veniret monachus de eremo, cum fiducia faciebat eum reficere. Venit ergo aliquando unus solitarius, et ille petebat ab eo ut gustaret. Qui cum nollet gustare, dicens: Ego jejuno. Contristatus senex, dixit ei: Ne prætermittas puerum tuum, obsecro te, ne despicias me, sed veni oremus; ecce enim arbor hic est, cum quo curvante genu et orante inclinata fuerit, ipsum sequamur. Curvavit ergo ille solitarius genu in oratione, et nihil factum est. Flexit etiam ille, qui eum susceperat, genu, et statim curvata est etiam arbor illa cum ipso: quod cum vidissent, gavisi sunt, et gratias egerunt Deo semper mirabilia facienti.

Dezian de vn viejo en Syria que moraua cabe el camino: y todo su estudio era que qualquier ora viniesse el monge del yermo le fazia con buena voluntad reposar y recrear: y vino vna vez vn hermitaño / y el rogo le que comiesse / y no quiso diziendo. Yo porcierto no quebrantare el ayuno: y entristeciose desto el viejo: y dixole. Ruegote que no passes mas adelante: ni me deseches: mas ven y hagamos oracion: cata aqui vn arbol arrodillemonos delante del y aquel a quien se inclinare sigale el otro: y assi aquel hermitaño hinco las rodillas a hazer oracion: y el arbol no se mouio: y el viejo que le recibio hinco las rodillas / y luego el arbol se abaxo: y como vieron esto gozaronse y dieron gracias a Dios que de contino haze milagros.

10

Venerunt aliquando duo fratres ad quemdam senem: consuetudo autem erat seni, non manducare quotidie. Qui cum vidisset fratres, gaudens suscepit eos, et dixit: Jejunium suam mercedem habet. Et iterum: Qui manducat propter charitatem, duo mandata implet; quoniam voluntatem propriam dereliquit, et mandatum implevit reficiens fratres.

Vinieron vna vez dos religiosos a vn viejo: y tenia el viejo por costumbre de no comer cada dia: y como vio los religiosos recibio los con gozo y dixo. El ayuno ya tiene su pago. Y otro si el que come por caridad dos mandamientos cumple que no siga la propia voluntad y cumple el mandamiento dando de comer a sus proximos.

11

Erat quidam senum in Ægypto, habitans in deserto loco: erat etiam alter longe ab eo Manichæus, et hic erat presbyter ex his quos ipsi vocabant presbyteros. Qui cum vellet pergere ad quemdam ejusdem erroris hominem, comprehendit eum nox in illo loco, quo erat vir ille sanctus et orthodoxus, et anxiabatur volens pulsare, ut maneret apud eum; sciebat enim quia cognosceret quod esset Manichæus, et revocabatur a cogitatione sua, ne forte non acquiesceret suscipere eum, compulsus autem necessitate pulsavit. Et aperiens senex, et cognoscens eum, suscepit cum hilaritate, et coegit eum orare, et reficiens eum collocavit ubi dormiret: Manichæus autem cogitans in se nocte, mirabatur, dicens: Quomodo nullam suspicionem habuit in me? vere iste servus Dei est. Et surgens mane cecidit ad pedes ejus, dicens: Ab hodie orthodoxus sum, et non recedam a te. Et deinceps permansit cum eo.

Auia vn viejo en Egypto que moraua enel desierto: y auia otro lexos del que era herege de la secta manichea: y era sacerdote: y como este sacerdote quisiesse yr a vn otro hombre de la misma secta anocheciole enel lugar donde abitaua aquel sancto catholico viejo: y queriendo tocar ala puerta por quedar aquella noche con el estaua con cuydado / ca sabia que le conosceria por Manicheo: y tornaua atras ensu pensamiento diziendo. Quiça no me querra acoger En fin forçado por la necessidad toco: y enabriendole el viejo conociole y recibiole con alegria: y hizo le hazer oracion y diole de comer: y aparejole donde durmiesse: y el manicheo pensando entre si de noche marauillauase diziendo. Como no ha auido sospecha alguna de mi? porcierto este sieruo es de dios: y leuantose de mañana y tendiose a sus pies y dixo. Dende oy adelante quiero ser catholico y no apartarme de ti y quedose conel.

12

Monachus quidam Thebæus accepit gratiam ministerii a Deo, ut singulis indigentibus ministraret quod necessarium esset. Contigit autem aliquando in quodam vico, ut faceret agapem; et ecce mulier quædam venit ad eum, ut acciperet, et hæc erat vestita vetustissimas res: quam cum vidisset ita vetustis rebus indutam, implevit manum ut daret ei multum, clausa est manus ejus, et levavit parum. Alia vero venit ad eum, vestita bene; et videns ejus vestes, misit manum ut daret ei parum; et aperta est manus ejus, et levavit multum. Et requisivit de utrisque mulieribus illis, et cognovit quia illa quæ bonis vestibus utebatur de honestis mulieribus ad paupertatem pervenerit, et quia pro opinione natalium suorum bonis fuerit rebus induta; illa vero alia accipiendi causa vestierit se res vetustas.

Vn monge de Thebas rescibio de dios gracia de dar limosnas a cada pobre. Y acaecio vna vez que en vn lugar guisaua de comer: y ved aqui vino vna muger ael porque le diesse: y estaua mal vestida: y como la vio tan mal arropada hinchiose la mano por darle mucho: y cerrosele la mano y lleuose poco: y vino otra muy bien vestida y en viendola puso se la mano por darle poco: y abriose le la mano y lleuose mucho: y pesquiso de ambas y supo que aquella que estaua bien vestida de rica auia venido a ser pobre: y por respecto de sus parientes yua bien vestida: y que la otra porque le diessen se auia puesto los mas rasgados vestidos.

13

Monachus quidam erat habens fratrem sæcularem pauperculum, et quidquid laborabat præbebat ei; sed quantum ille præbebat, tantum ille pauperior fiebat. Pergens autem monachus ille indicavit hæc seni cuidam. Senex autem dixit ei: Si me vis audire, ultra nihil præbeas ei, sed dic ei: Frater quando habui præbui tibi: tu ergo modo labora, et ex eo quod laboraveris, præbe mihi, et quidquid tibi attulerit, accipe ab eo, et ubi scis peregrinum aut senem pauperem, da illud, et roga eos ut orent pro eo. Ille autem frater hæc audiens, fecit ita; et veniente ad se illo sæculari fratre, locutus est ei quemadmodum dixerat senex, et discessit tristis. Et ecce quadam die tollens de horto minuta olera, attulit ei: accipiens autem frater ille, dedit senibus, et rogavit eos ut orarent pro eo. Qui cum accepissent benedictionem, reversus est in domum suam. Postea vero iterum attulit olera et tres panes; et accipiens frater ejus, fecit sicut prius. Et consecuta benedictione iterum discessit. Tertio veniens attulit multas expensas, et vinum, et pisces. Quod cum vidisset frater ejus, miratus est, et vocavit pauperes, et refecit eos. Dixit autem illi sæculari fratri suo: Ne opus habes aliquantos panes? Et ille dixit: Non, domine: quoniam quando aliquid accipiebam a te, velut ignis intrabat in domum meam, et consumebat illud; nunc autem quando a te nihil accipio, superabundo, et Deus benedicit mihi. Pergens autem frater, indicavit omnia quæ facta fuerant seni. Et dicit ei senex: Nescis quia opus monachorum ignis est, et ubicumque ingreditur, consumit? Hoc autem utile est fratri tuo, ut de labore suo misereatur, et orationem a sanctis viris accipiat; et ita benedictionem consequens, multiplicabitur labor ejus.

Era vn monge que tenia vn hermano pobrezillo: y dauale quanto trabajaua / y quanto mas le daua / tanto el otro empobrecia: y fue aquel monge y contolo a vn viejo: y dixole el viejo. Si me quieres creer dende adelante no le des cosa desta vida mas dile. Hermano quando tuue yo te di: porende trabaja tu agora y dame delo que trabajares / y toma del qualquier cosa que te diere / y donde supieres el pobre / o el romero daselo: y ruegales que hagan oracion por ti: y aquel religioso oydo esto hizolo assi: y quando vino ael aquel su hermano el qual era secular / hablole segun le auia dicho el viejo: y fuese triste. Y acaescio que el primer dia le truxo del huerto vnas poquitas de verças y ortalizas: y tomolas el monge diolas a los viejos y rogoles que hiziessen oracion porel: y como ouo rescebido la bendicion boluiose a su casa. Despues otra vez traxo le hortalizas y tres panes y tomolos el religioso y hizo como ante: y auida la bendicion fuesse: vino ala tercera vez y traxo muchas cosas de comer / y vino y pescados / y como lo vio su hermano marauillose / y llamo a pobres y dioles de comer / y dixo a aquel hermano suyo secular. Has quiça menester algun pan? y aquel respondio. No señor: ca enel tiempo quando yo tomaua de ti era como fuego que entraua en mi casa: y todo lo quemaua: y agora quando ninguna cosa tomo de ti estoy abundoso y dios me ha dado su bendicion. Y fuesse el religioso y dixo todas estas cosas que le auian acaescido a vn viejo: y el viejo dixole. No sabes que lo que dan los religiosos es como fuego: que donde quier que entra quema: y esto ha aprouechado a tu hermano para que haga limosna de su trabajo y ruegue los sanctos hombres porel: y assi recibiendo la bendicion su trabajo se acrecentara.

14

Dicebat quidam senum: Quia est quidam faciens multa bona frequenter, et diabolus mittit et scrupulositatem in animo pro parvis rebus, ut aliorum omnium, quæ facit, mercedem amittat. Sedente enim me aliquando in Oxyrincho cum quodam presbytero qui faciebat multas eleemosynas, venit quædam mulier vidua postulans ab eo modicum tritici. Et dixit ei: Vade, affer modium, et mensuro tibi. Et attulit ei. Ille autem mensurans modium ad manum, dixit ei: Major est; et fecit verecundiam viduæ illi. Cum vero discessisset vidua illa, dixi ego: Abba; mutuasti viduæ isti triticum, aut quid? Et ille dixit: Non, sed donavi illi. Ego autem dixi: Ergo si totum gratis dedisti, quomodo in modico sic scrupulosus esse voluisti, et fecisti verecundiam mulieri?

Vn viejo dezia que no hazia muchos vienes: y poniale el diablo dubdas enel pensamiento de cosas pequeñas porque perdiesse el gualardon de todas las otras obras que hazia. Y estando vna vez en Oxirinco cabe vn clerigo que hazia muchas limosnas vino vna biuda a pedirle vn poquito de trigo: y dixole. Ve y trae la medida y midetelo / y ella traxo vna medida grande y con aquella media: y el dixole. Gran medida es esta: y fizo verguença ala biuda. Y como se ouo ydo aquella biuda dixe yo al clerigo. Has prestado quiça este trigo a esta biuda: o que cosa es? y el respondio. No ante se lo he dado. Y yo dixele: pues si en don se lo has dado: como en poco has querido assi adelgazar y hazer verguença a aquella muger?

15

Senex quidam cum alio uno fratre habebat communem vitam, erat enim senex ille misericors. Contigit autem ut fieret fames, et cœperunt quidam venire ad hospitium ejus, ut acciperent agapem; senex vero omnibus venientibus ministrabat panem. Videns autem frater quod fiebat, dicit seni: Da mihi partem meam de panibus, et quod vis fac de parte tua. Senex vero divisit panes, et faciebat more solito eleemosynam de parte sua. Multi autem concurrebant ad senem, audientes quia omnibus daret. Videns autem Deus propositum voluntatis ejus, benedixit panes. Frater autem ille, qui acceperat partem suam, et nulli dabat, consumpsit panes suos, et dixit seni: Quoniam modicum est, quod adhuc habeo de panibus meis, abba, suscipe me ad communem vitam. Et dixit ei senex: Quomodo vis, facio. Et cœperunt iterum simul esse et communiter vivere. Facta autem iterum egestate victualium, veniebant iterum indigentes, ut acciperent agapem. Contigit autem una die ut intraret frater ille, et videret quia defecerant panes. Venit autem et pauper postulans agapem. Senex ergo dixit fratri illi: Da ei panem. Et dixit: Jam non habeo, Pater. Et dixit senex: Intra, et quære. Ingressus autem frater, attendit et vidit repositionem, in qua panes haberi solebant, repletam panibus. Quod cum vidisset, timuit; et tollens dedit pauperi: atque ita cognoscens fidem et virtutem senis, glorificavit Deum.

Vn viejo hazia vida con otro religioso y era aquel viejo muy piadoso: y acaescio que auia hambre en la tierra y començaron de venir algunos a su posada por rescebir algun mantenimiento: y el viejo daua pan a quantos venian: y viendo el religioso lo que hazia dixole. Dame mi parte del pan y haz de la tuya lo que quisieres: y el viejo partio el pan y hazia limosna de su parte como solia. E oyendo que daua a todos venian muchos a el. Y viendo nuestro señor dios su voluntad bendixo los panes: y aquel religioso que auia rescebido su parte y a ninguno daua acabo su pan: y dixo al viejo Padre por quanto es poco el pan que me queda acogeme / y hagamos vida comun / y dixole el viejo. Soy contento: y començaron de estar otra vez juntos: y como tornassen a tener gran abundancia de prouisiones venian otra vez los pobres por auer racion / y acaescio vn dia que entro aquel religioso y vio como el pan menguaua / y vino vn pobre a pedir limosna: y dixo el viejo a aquel religioso. Dale pan: y el respondio Padre no lo tengo: y replico el viejo. Entra y buscale: y entro el frayle y vio los armarios donde ponian el pan llenos: y como los vio ouo miedo y tomo del pan y dio lo al pobre / y assi conoscida la fe y virtud de el viejo dio gloria a Dios nuestro señor.

Texto latino: Verba seniorum, libro V de las Vitae Patrum, traducido del griego por Pelagio, diácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 855–988, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado, y abrevia otros; los dichos sustituidos, y dos que omite sin remisión, se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Una muestra aleatoria del 10 % de los dichos se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,0 errores por cada 1000 palabras antes de la corrección; los errores hallados están corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error