Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro V)
De la humildad
De humilitate.Capitulo .ccxxij. dela humildad.
Abbas Antonius, deficiens in consideratione profunditatis judiciorum Dei, postulavit, dicens: Domine, quomodo aliqui in parvo tempore vitæ suæ moriuntur, et aliqui ultra decrepitam veniunt senectutem; et quare quidam egestuosi sunt, alii autem facultatibus ditantur; et quomodo injusti opulenti sunt, justi vero paupertate premuntur? Et venit ei vox, dicens: Antoni, ad teipsum intende; hæc enim judicia Dei sunt, et te scire ea non convenit.
El abad Antonio desfallesciendo en el pensamiento de la hondura delos juyzios de dios pidio a nuestro señor que le dixesse porque algunos mueren muy moços y otros biuen allende .lxxx. años: y porque ay vnos pobres otros ricos / y como los malos son ricos y los buenos son de pobreza atormentados: y vino le vna boz que le dixo. Antonio paramientes por ti: ca estos son juyzios de Dios: y no te conuiene saberlos
Dixit abbas Antonius abbati Pastori: Hoc est magnum opus hominis, ut culpam suam super seipsum unusquisque ponat coram Domino, et exspectet tentationem usque ad ultimum vitæ suæ tempus.
Dixo el abad Antonio al abad pastor. Esta es gran cosa del hombre que cada qual pone su culpa sobre si delante Dios: y espera la tentacion hasta el fin de sus dias.
Dixit iterum abbas Antonius: Vidi omnes laqueos inimici tensos in terra, et ingemiscens dixi: Quis putas transiet istos? Et audivi vocem dicentem: Humilitas.
Otro si dixo el abad Antonio. Yo vi todos los lazos del enemigo tendidos por tierra: y dixo sospirando: Quien los passara? Y oyo vna boz que dixo la humildad.
Venerunt aliquando senes ad abbatem Antonium, et erat cum eis etiam abbas Joseph. Volens autem abbas Antonius probare eos, movit sermonem de Scripturis sanctis. Et cœpit interrogare a junioribus, quid esset hoc vel illud verbum. Et singuli dicebant prout poterant. Ille autem dicebat eis: Necdum invenistis. Post eos vero dixit abbati Joseph: Tu quomodo dicis esse verbum hoc? Ille respondit: Nescio. Et dixit abbas Antonius: Vere abbas Joseph solus invenit viam, qui se nescire respondit.
Vinieron vna vez los viejos al abad Antonio y estaua con ellos el abad Joseph: y queriendo el abad Antonio prouarlos mouioles vna dubda dela sancta escriptura: y pregunto a los menores que cosa era: y que le dixessen su parecer / y dixo cada qual lo que sabia: y el dixoles. Aun no aueys hallado ni acertado la verdad: y despues de todos dixo al abad Joseph. Ati que te parece? y respondio. No se: y dixo entonce Antonio. Tu solo has hallado la puerta de la humildad.
Astiterunt aliquando abbati Arsenio dæmones in cella sedenti, et tribulabant eum: supervenerunt autem fratres, qui ministrare solebant ei; et stantes extra cellam audiebant eum clamantem ad Dominum, et dicentem: Domine, non me derelinquas, quia nihil boni feci coram te. Sed præsta mihi, Domine, secundum benignitatem tuam, saltem modo habere bene vivendi principia.
Vinieron vna vez los demonios al abad arsenio estando el assentado enla celda y atribulauanle: y sobreuinieron esso mismo los religiosos que le acostumbrauan seruir: y estando fuera dela celda oyan le dar bozes y dezir. Señor no me desampares que ninguna cosa buena he hecho delante de ti: mas dame segun tu bondad / y otorga me alomenos de presente los principios de bien biuir.
Dicebant autem de eo qui supra, quia sicut dum in palatio esset, nemo melioribus vestibus eo utebatur; ita et dum in conversatione moraretur, nemo eo vilius tegebatur.
Dezian de el mismo Arsenio / que assi como quando estaua en la corte ninguno yua mas luzido que el / assi estando enel monesterio ninguno yua mas rasgado.
Cum interrogaret aliquando abbas Arsenius quemdam senem Ægyptium de cogitationibus suis, alius videns eum dixit: Abba Arseni, quomodo tu, qui tantæ eruditionis in Latina et Græca lingua edoctus es, rusticum istum de cogitationibus tuis interrogas? Et ille respondit: Latinam quidem et Græcam eruditionem, quantum ad sæculum, apprehendi; sed alphabetum rustici istius necdum discere potui.
Como preguntasse vna vez el abad Arsenio a vn viejo de Egypto de sus pensamientos: otro viendo le dixo. Padre como tu que eres tan entendido en griego y latin preguntas a este villano de tus pensamientos? y el respondio. Yo he aprendido la lengua Griega y Latina quanto al mundo / empero no he podido aun aprender el .a.b.c. de aquel villano.
Dicebant senes quia dederint quidam aliquando in Scythi fratribus paucas caricas, et pro hoc quod paucæ erant, non transmiserunt ex eis abbati Arsenio, ne velut injuriam pateretur. Ille autem cum hoc audisset, non est egressus juxta morem ad opus Dei cum fratribus celebrandum, dicens: Excommunicastis me, ut non mihi daretis eulogiam, quam transmisit Dominus fratribus, ex qua ego non fui dignus accipere. Quod cum audissent omnes, ædificati sunt in humilitate senis; et vadens presbyter portavit ei de caricis illis, et adduxit eum in congregatione gaudentem.
Dezian los viejos que dieron vnos a los religiosos en Scithia vna vez vnos poquitos de higos secos: y porque eran pocos no embiaron dellos al abad Arseno porque no le pareciessen hazer injuria: y como el ouo oydo esto no salia segun su costumbre a hazer el oficio conlos frayles diziendo. Descomulgado me aueys en no darme de la bendicion que nuestro señor ha embiado a los religiosos: dela qual yo no fuy digno: lo qual oydo todos fueron muy edificados en la humildad suya: y fue el viejo y truxole delos higos. Y traxole al monesterio con alegria:
Dicebant autem de eo quia nemo potuerit comprehendere modum conversationis ejus. Sedente eodem abbate Arsenio aliquando in inferioribus partibus Ægypti, cum illic importunitates pateretur, visum est ei derelinquere cellam suam; et nihil ex ea tollens secum, dixit discipulis suis Alexandro et Zoilo: Tu, Alexander, ascende navim, et tu, Zoile, veni mecum usque ad flumen, et quære mihi naviculam in Alexandriam navigantem, et ita navigabis etiam tu ad fratrem tuum. Turbatus autem Zoilus in verbo isto, tacuit, atque ita divisi sunt ab invicem. Descendit autem senex circa partes Alexandriæ, et ægrotavit ægritudine magna. Discipuli autem ejus dicebant ad invicem: Putasne aliquis nostrum contristavit eum, et propterea divisus est a nobis? Et non inveniebant in se ingratitudinis causam, neque quia inobedientes ei aliquando fuissent. Cum vero sanus factus fuisset senex, dixit ad seipsum: Vadam ad Patres meos. Et ita venit in locum qui dicitur Petra, ubi erant supradicti ministri ejus. Cum vero juxta flumen esset puella quædam Æthiopissa, veniens tetigit melotem ejus: senex autem increpavit eam. Illa vero dixit: Si monachus es, vade in montem. Compunctus autem in hoc verbo senex, dicebat ad seipsum: Arseni, si monachus es, vade in montem. Et inter hæc occurrerunt ei Alexander et Zoilus discipuli sui. Et cum cecidissent ad pedes ejus, projecit se senex in terra, et flebant simul. Dixit autem senex: Non audistis quia ægrotavi? Et dixerunt ei: Etiam, audivimus. Et ille dixit: Quare non venistis videre me? Et dixit Alexander: Quia divisio tua a nobis non fuit nobis tolerabilis, quoniam et multi ex ea contristati sunt, dicentes: Nisi inobedientes fuissent seni, nunquam se separasset ab eis. Et dixit eis senex: Et ego cognovi quia hoc diceretur; sed tamen iterum dicturi sunt homines: Quia non inveniens columba requiem pedibus suis, reversa est ad Noe in arcam. In hoc igitur verbo curati sunt animi discipulorum ejus, et permanserunt cum eo usque ad ultimum vitæ ipsius tempus. Qui cum moreretur, turbati sunt valde. Et dixit eis: Nondum venit hora; cum autem venerit, dicam vobis. Judicari autem habeo vobiscum ante tribunal Christi, si permiseritis cuiquam de corpore meo aliquid facere. Et illi dixerunt: Quid ergo faciemus, quia nescimus mortuum vestire vel sepelire? Et dixit senex: Nescitis mittere funem in pede meo, et trahere me in montem? Cum autem traditurus esset spiritum, viderunt eum flentem, et dicunt ei: In veritate et tu times mortem, Pater? Et dixit eis: In veritate. Timor enim qui in hac hora est mihi semper fuit in me, ex quo factus sum monachus, et timeo valde; atque ita in pace dormivit. Ille autem sermo semper erat in ore Arsenii, Propter quid existi? loqui me semper pœnituit, tacere nunquam. Audiens autem abbas Pastor, quia ex hac vita discesserit Arsenius, lacrymatus est, et dixit: Beatus es, abba Arseni, qui flevisti temetipsum in sæculo isto; qui enim se in hoc sæculo non fleverit, sempiterne plorabit illic; sive igitur hic voluntarie, sive illic tormentis cogentibus, impossibile est non flere.
y dezian del que ninguno podia entender la manera de su vida. Estando de assiento el abad Arsenio vna vez enlo mas baxo de Egypto: siendo ende muy importunado pareciole que deuia dexar aquella celda y sin tomar della cosa de el mundo dixo a sus discipulos Alexandre y Zoylo. Tu Alexandro sube en algun nauio: y tu Zoylo ven comigo hasta el rio y buscame alguna carraca que parta para Alexandria: y assi yras a ver tu hermano. Y Zoylo turbose en su hablar: y callo. Y assi se partieron el vno del otro / y descendio el viejo cerca las partes de Alexandria: y adolescio de vna graue dolencia: y dezian sus discipulos entre si. Piensas quiça si le ha alguno de nosotros enojado / y por esso se ha apartado de nosotros? Y no hallauan enellos causa alguna de ingratitud / y que le ouiessen algun tiempo sido rebeldes: y como fue sano el viejo dixo entresi mismo. Yo yre amis padres / y assi nauegando vino a vn lugar llamado Piedra / donde estauan los discipulos suyos susodichos. Y como estuuiesse cabe el rio vino vna moça de Ethiopia: y tocole el çamarro: y el viejo mal trayala / y ella dixole. Si eres monge ve al desierto: y el viejo remordido por esta palabra en su conciencia dezia assi mismo. Arsenio si eres monge vete al yermo: y enesto vinieron a el Alexandro y Zoylo sus discipulos: y como cayessen a sus pies lançose tambien el en el suelo y llorauan juntos / y dixo el viejo. No aueys oydo que adolesci? y respondieron le. Si: y el replicoles. Pues como no me venistes a ver? y dixo Alexandre. Porque tu apartamiento de nosotros no fue de sufrir / que mucho se enojaron dello diziendo. Sino fueramos rebeldes el viejo no se ouiera apartado de nosotros: y dixo el viejo. Yo bien conoci que dirian esto. Empero otra vez han de dezir. La paloma no hallando reposo boluiose otra vez ala arca de Noe: y enesta palabra fueron muy satisfechos los coraçones delos discipulos: y estuuieron conel hasta en fin de sus dias.
Narravit abbas Daniel de abbate Arsenio, quia nunquam voluerit loqui de quæstione aliqua Scripturarum, cum posset magnifice si vellet, sed neque epistolam cito scripsit ad aliquem. Quando autem ad conventum post aliquantum temporis veniebat, post columnam sedebat, ne quis videret faciem hujus, et ne ipse attenderet alium. Erat enim visio ejus angelica, sicut Jacob, canis ornatus, elegans corpore, siccus tamen. Habebat autem barbam prolixam, omnino attingentem usque ad ventrem ejus: pili autem oculorum ejus nimio fletu ceciderant; longus autem erat, sed senio longævo curvatus, moritur autem annorum nonaginta quinque. Hic fecit in palatio divæ memoriæ Theodosii imperatoris majoris, qui fuit pater Arcadii et Honorii, annos quadraginta, et in Scythi fecit annos quadraginta, et decem annos in loco qui dicitur Trohen, supra Babyloniam, contra civitatem Memphis, et tres annos in Conopo Alexandriæ; alios duos annos revertens iterum in Trohen fecit, consummans in pace et timore Dei cursum suum, quia erat vir bonus et plenus Spiritu sancto et fide.
— omitido en esta traducción —
Narravit abbas Joannes: Quia abbas Anub et abbas Pastor et residui fratres eorum ex uno utero nati, monachi fuerunt in Scythi; et quando illic venit gens Mazicarum, et desolaverunt locum ipsum, primo discesserunt illinc, et venerunt in locum qui vocatur Therenuthi, donec deliberarent ubi habitare deberent; et manserunt illic in templo quodam antiquo paucis diebus. Dixit autem abbas Anub abbati Pastori: Ostende charitatem et tu et fratres tui, et singuli seorsim habitemus, et non veniamus ad nos invicem hebdomada hac. Et respondit abbas Pastor: Faciamus qualiter vis; et fecerunt sic. Erat autem ibi in templo statua lapidea. Et surgebat quotidie mane abbas Anub, et faciem statuæ illius lapidabat; vespere autem dicebat: Ignosce mihi. Et tota hebdomada ita fecit; die autem Sabbati occurrerunt sibi invicem. Et dixit abbas Pastor abbati Anub: Vidi te, abba, hebdomada ista lapidantem faciem statuæ hujus, et iterum pœnitentiam agentem apud eam; fidelis autem homo hæc non facit. Et respondit senex: Hanc rem ego propter vos feci. Quando me vidisti lapidantem faciem statuæ ipsius, num locuta est, num furuit? Et dixit abbas Pastor: Non. Iterum quando apud eam pœnitentiam egi, num turbata est? num dixit: Non ignosco? Et respondit abbas Pastor: Non. Et ille dixit: Ergo et nos qui sumus septem fratres, si vultis ut maneamus simul, efficiamur sicut statua hæc, quæ contumeliis affecta non turbatur; si autem non vultis ista fieri, ecce quatuor ingressus sunt ad aditum templi hujus, unusquisque quo vult exeat, et quo vult vadat. Illi autem hæc audientes, prostraverunt se in terram abbati Anub, et dixerunt ei: Quomodo jubes, Pater, ita fit; faciemus quod dixeris nobis. Postea autem retulit abbas Pastor, dicens: Quia mansimus simul per omne tempus vitæ nostræ operantes et facientes omnia secundum verbum senis quod dixit nobis. Constituit autem unum ex nobis dispensatorem, qui quodcunque nobis apposuisset, comedebamus, et impossibile erat ut diceret aliquis ex nobis: Affer aliud aliquid, aut diceret: Nolo istud manducare. Et sic transivimus omne tempus vitæ nostræ cum quiete et pace.
Despues recito el abad pastor. Todos los dias de nuestra vida comemos y hazemos y obramos todas las cosas segun las palabras del viejo abad: y ha hecho a vno de nosotros despensero y comemos qualquier cosa que nos pone delante / y es impossible que diga alguno de nosotros traenos alguna otra cosa / o no quiero comer esto / y assi passamos el tiempo de nuestra vida.
Dicebant de abbate Ammone quia venerunt ad eum quidam petentes ut judicaret inter eos; senex autem dissimulabat. Et ecce quædam mulier ad aliam mulierem juxta se stantem dicebat: Senex iste fatuus est. Audivit autem eam senex; et vocans illam ad se dixit ei: Quantos labores putas sustinui in solitudinibus diversis, ut acquirerem fatuitatem istam, et propter te hodie eam perditurus sum?
Dezian del abad ammon que vinieron vnos a pedirle que juzgasse entre ellos. Y el viejo dissimulaualo: y ved aqui vna muger que dezia a otra que le estaua de cerca. Este viejo loco es: y oyola el viejo / y llamandola a si dixole. Quantos trabajos te piensas que he auido en diuersos desiertos por alcançar esta locura? y por ti oy la tengo aun de perder.
Narraverunt de episcopo civitatis, quæ vocatur Oxyrinchus, nomine Affy, quia cum esset monachus, nimis dure tractaverit vitam suam; et cum factus fuisset episcopus, voluit ipsa duritia uti in civitate quam in eremo habuerat, et non prævaluit. Idcirco prostravit se in conspectu Domini, dicens: Putasne, Domine, propter episcopatum discessit a me gratia tua? Et revelatum est ei: Quia non; sed quia tunc solitudo erat, et cum non esset homo, Deus tuus susceptor erat tuus: nunc autem hic in sæculo es, ubi homines auxiliantur tibi.
— omitido en esta traducción —
Dixit abbas Daniel, quia erat in Babylonia filia cujusdam primarii, dæmonium habens; pater autem ejus diligebat monachum quemdam. Dixit autem monachus ipse ei: Nemo potest curare filiam tuam, nisi quos scio solitarios; et si perrexeris ad eos, non acquiescent hoc facere propter humilitatem. Sed hoc faciamus, et quando veniunt afferentes venalia quæ operantur, dicite vos emere velle quod vendunt. Et dum venerint in domo pretium accepturi, dicemus eis ut faciant orationem, et credo quia salvabitur filia tua. Exeuntes ergo in platea, invenerunt unum discipulum senum sedentem ut venderet sportellas suas; et tulerunt eum secum in domo ut quasi pretium sportarum acciperet. Et cum intrasset monachus ille in domo, venit puella illa quæ a dæmonio vexabatur, et dedit alapam monacho illi. Ille autem convertit ei et aliam maxillam, secundum divinum præceptum. Dæmon autem coactus clamare cœpit: O violentia! mandata Jesu Christi expellunt me hinc; et statim mundata est puella illa. Cum autem venissent ad senes, indicaverunt eis quod fuerat factum, et glorificaverunt Deum, et dixerunt: Consuetudo et superbiæ diabolicæ, humilitate mandatorum Christi Jesu corruere.
Dezia el abad Daniel que auia en Babilonia vna hija de vn principal hombre endemoniada: y el padre amaua mucho a vn monge el qual le dixo. Ninguno puede sanar a tu hija / saluo vnos hermitaños: y si fueres a ellos no lo haran por humildad: mas hagamos assi que quando vinieren a vender algo les digays que quereys comprar lo que traen: y quando vinieren a casa para que les pagueys dezid les que hagan oracion: y creo que sanara tu hija / y assi conesse concierto salieron ala plaça: y hallaron vn discipulo viejo assentado que vendia sus espuertas / y lleuaron le consigo a casa en achaque de le pagar las espuertas: y como entro en casa vino aquella moça endemoniada y diole vna bofetada: y el boluiole el otro carrillo segun el mandamiento diuino: y el demonio forçado començo de gritar. O fuerça de los mandamientos de Christo: ella es la que me echa de aqui: y luego fue la moça delibrada: y como tornaron alos viejos dixeronles lo que auia acaescido / y dieron gloria a Dios y dixeron. Costumbre es de la soberuia el diablo por la humildad delos mandamientos de Dios caer.
Dixit abbas Evagrius: Principium salutis est, si teipsum redarguas.
Dixo el abad Euagrio. El principio de la salud es si ati mismo reprehendes.
Dixit abbas Serapion: Quia multos labores corporales plus quam filius meus Zacharias feci, et non perveni ad mensuram humilitatis et taciturnitatis ejus.
Dixo el abad Serapion. Muchos trabajos he passado mas que mi hijo Zacharias y no he llegado alas medidas de su humildad y silencio.
Abbas Moyses dixit fratri Zachariæ: Dic mihi quid faciam? Ille autem hæc audiens, jactavit se pronus in terram ad pedes ejus, dicens: Tu me interrogas, Pater? Dixit autem ei senex: Crede mihi, fili Zacharia, quia vidi Spiritum sanctum descendentem in te, et propterea compellor interrogare te. Tunc tollens Zacharias cucullum suum de capite suo, misit illud sub pedibus suis, et conculcans eum, dixit: Nisi ita conculcatus fuerit homo, non potest monachus esse.
— omitido en esta traducción —
Dixit abbas Pastor: Quia interrogavit abbas Moyses fratrem Zachariam, tempore quo moriebatur, dicens: Quid vides? Et ille dixit ei: Nihil melius quam tacere, Pater. Et dixit ei: Verum est, fili, tace. Hora autem mortis ejus sedens abbas Isidorus, respexit in cœlum, et dixit: Lætare, fili mi Zacharia, quoniam apertæ sunt tibi januæ regni cœlorum.
Dixo el abad Pastor que pregunto el abad Moyses a fray Zacharias enel tiempo que moria y le dixo. Que vees? y el respondio. Ninguna cosa padre veo mejor que callar: y dixole. Hijo verdad es que el callar es buena cosa. Y a la ora desu muerte estando sentado el abad Ysidoro alço los ojos al cielo y dixo. Alegrate alegrate hijo mio Zacharias que las puertas del reyno de los cielos te estan abiertas.
Sanctæ memoriæ Theophilus episcopus Alexandrinus venit aliquando ad montem Nitriæ, et venit ad eum abbas montis illius, et dixit ad eum episcopus: Quid amplius invenisti in via ista, Pater? Et respondit ei senex: Culpare et reprehendere meipsum sine cessatione. Et dixit ei episcopus: Non est alia via sequenda nisi hæc.
Theophilo de santa memoria obispo de alexandria vino vna vez al monte de Nitria: y vino a el el abad de aquel monte / y dixole el obispo. Padre que has hallado en este camino? y el viejo le respondio. En culpar y reprehender ami mismo sin cansar y dixole el obispo. No ay otro camino que se deua seguir saluo esse.
Quando abbas Theodorus cum fratribus manducabat, accipiebant calices cum reverentia et taciturnitate, nec dicebant, sicut mos est, Ignosce.
Quando el abad Theodoro comia con los religiosos tomauan las taças con reuerencia y callando / y no dezian como se acostumbraua perdona: y dixo el abad Theodoro. Ya han perdido los religiosos su nobleza y no dizen perdona.
Dicebant de eo ipso abbate Theodoro, quia cum factus esset diaconus in Scythi, non acquiescebat ministrare, et huc atque illuc fugiebat. Et iterum senes adducebant eum, dicentes: Non derelinquas ministerium tuum. Dixit autem eis abbas Theodorus: Dimittite me, et deprecor Deum. Et si ostenderit mihi, quia debeo stare in locum ministerii hujus, facio. Et cum deprecaretur Deum, dicebat: Si voluntas tua est, Domine, ut stem in hoc ministerio, demonstra mihi. Et ostensa est columna ignis de terra usque ad cœlum, et vox sonuit, dicens: Si potes fieri sicut columna hæc, vade, ministra. Ille autem hæc audiens, statuit apud se nullatenus ministrare. Qui cum venisset ad ecclesiam, pœnitentiam egerunt apud eum, dicentes: Si nos vis ministrare, vel calicem tene. Et non acquievit, dicens: Si me non dimittitis, discedo de loco isto. Et ita discesserunt ab eo.
Dezian de el mismo abad Theodoro: que siendo diacono en Scitia no queria seruir y huya aca y aculla / y los viejos trayan le y dezian. No dexes tu seruicio: y dixo el abad Theodoro. Dexame y rogare a Dios: y si me reuelare que deuo estar en este lugar yo estare. Y mientra rogaua a Dios dezia. Señor si tu voluntad es que este reuela melo. Y fuele mostrada vna colunna de fuego de la tierra hasta el cielo: y vna boz que le dixo. Si puedes ser como esta colunna ve y sirue. Y el oydo esto delibero en si mismo de no seruir: y como vino ala yglesia hizieron los frayles con el penitencia diziendo. Si no quieres seruir alomenos ten este caliz: y no quiso diziendo. Si no me dexays yo me yre de este lugar: y assi fueronse de el.
Dixit abbas Joannes Brevis: Quia janua Dei est humilitas; et patres nostri per multas contumelias acti, gaudentes intraverunt in civitatem Dei. Dixit iterum ipse idem: Quia humilitas et timor Dei superant universas virtutes.
Dezia el abad Juan pequeño que la puerta de Dios es la humildad: y nuestros padres por muchas injurias alegrandose entraron en la ciudad de Dios. Otro si dixo que la humildad y el temor de dios sobran todas las virtudes
Dixit abbas Joannes Thebæus: Quia debet monachus ante omnia humilitatem habere: hoc enim est primum Salvatoris mandatum, dicentis: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum.
Dixo el abad Juan de Thebas que deue el monge sobre todo ser humilde: ca este es el primer mandamiento de nuestro señor que dize Aprended de mi que soy manso y humilde de coraçon: y en otro lugar. Bienauenturados los pobres de voluntad / ca dellos es el reyno de los cielos.
Collecti sunt aliquando fratres qui habitabant in Scythi, et cœperunt intra se quærere de Melchisedech sacerdote: obliti sunt autem vocare abbatem Coprem. Postea autem vocantes eum, interrogabant eum de eadem quæstione. Ille autem tundens tertio os suum, dixit: Væ tibi, Copres, quia quæ mandavit tibi Deus ut faceres, dereliquisti; et quæ a te non requirit, illa scrutari præsumis. Hæc autem audientes fratres, fugerunt singuli in cellis suis.
Ayuntaron se vna vez los religiosos que morauan en Scithia: y començaron de preguntar entre si de Melchisedech sacerdote: y oluidaron se de llamar el abad Copres: y despues llamaronle y preguntaron le lo mismo: y el dandose tres vezes enel rostro dixo. Guay de ti Copres que lo que Dios te mando que hiziesses dexaste: y lo que el de ti no requiere presumes de buscar. Oydo esto los religiosos dieron a huyr cada qual a su celda.
Narravit aliquando de seipso abbas Macarius, dicens: Quando eram juvenis, et sedebam in cella mea in Ægypto, tenuerunt et fecerunt me clericum in vico. Et cum nollem acquiescere ad ministrandum, fugi ad alium locum. Et venit ad me quidam sæcularis homo, sed vita religiosus, et tollebat a me opus quod faciebam manibus meis, et ministrabat mihi quæ necessaria erant. Contigit autem, tentante diabolo, ut quædam virgo in vico illo vitiata lapsum faceret. Et cum in utero habere cœpisset, interrogatur quis esset de quo in utero haberet; illa autem dixit: Quia hic solitarius est, qui mecum dormivit. Exeuntes autem de vico illo, comprehenderunt me, et adduxerunt ad vicum, et appenderunt in collum meum cacabatas ollas et ansas vasorum, et miserunt me circituram in vico illo, per viam cædentes atque dicentes: Hic monachus corrupit filiam nostram: tollite, tollite eum. Et ceciderunt me pene usque ad mortem. Superveniens autem quidam senum dixit: Quandiu cæditis monachum istum peregrinum? Ille autem, qui mihi solebat ministrare necessaria, sequebatur retro cum verecundia: etenim etiam ipsum contumeliis multis affecerant, dicentes: Ecce solitarius monachus, cui tu testificabaris quid fecit? Et dixerunt parentes puellæ illius: Quia non dimittimus eum, donec fidejussorem præbeat, quia pascet eam. Et dixi illi qui mihi solebat ministrare, ut fidejussor mihi fieret, et fidedixit mihi. Et reversus sum ad cellam meam, et dedi ei quantas habui sportellas, dicens: Vende ea, et da illi meæ mulieri manducare. Dicebam autem in animo meo: Macari, ecce invenisti tibi mulierem, opus habes modo amplius laborare, ut pascas eam. Et operabar non solum in die, sed etiam in nocte, et transmittebam ei. Cum autem venisset tempus infelici illi, ut pareret, traxit plurimis diebus in dolore, et non pariebat. Dicunt ergo ei: Quid est hoc? Et illa dixit: Ego scio, quare torqueor diu. Et interrogata a parentibus suis, Quare? respondit: Quia illi monacho crimen imposui, et fallens implicavi eum, cum iste non habeat causam; sed juvenis ille talis hoc fecit. Audiens autem verba hæc ille minister meus, gaudens venit ad me, et dixit: Quia non potuit parere illa puella, donec confiteretur quia tu nullam causam in conspectu ejus habuisses, sed quia mentita sit adversum te. Et ecce omnes habitatores vici illius volunt venire hic ad cellam tuam glorificaturi Deum, et pœnitentiam apud te acturi. Ego autem audiens ista a ministro meo, ne affligerent me homines, surrexi, et fugi hic in Scythi; et hoc principium causæ propter quam hic habitare cœpi.
— omitido en esta traducción —
Præteriens aliquando abbas Macarius, a palude ad cellam suam revertens, portabat palmulas; et ecce occurrit ei diabolus in via cum falce messoria. Voluit autem eum percutere de falce illa, et non potuit, et dixit ei: Multam violentiam patior a te, o Macari, quia non prævalere adversus te possum. Ecce enim quidquid tu facis, et ego facio; jejunas tu, et ego penitus non comedo, vigilas tu, et ego omnino non dormio. Unum est autem solum in quo me superas. Et dicit ei abbas Macarius: Quod est illud? Respondit diabolus: Humilitas tua, per quam non prævaleo adversum te.
— omitido en esta traducción —
Perrexit aliquando abbas Mathois de Raythu in partibus Gebalon: erat autem cum eo frater ejus. Et venit episcopus loci illius ad memoratum senem; et fecit eum presbyterum. Et dum gustarent simul, dixit episcopus: Ignosce mihi, abba, quia scio quod nolueris rem hanc; sed ut benedictionem tuam acciperem, præsumpsi hoc facere. Dixit autem ei senex cum humilitate: Et animus meus modicum volebat hoc, verumtamen in hoc graviter fero. quia compellor separari a fratre meo, qui mecum est; neque enim sufficio omnes orationes quas simul faciebamus, implere. Et dixit episcopus: Si scis quia dignus est, ego et ipsum ordino. Et dixit ei abbas Mathois: Equidem si dignus est nescio, unum autem scio, quia melior me est. Ordinavit autem et ipsum episcopus: et ita uterque recesserunt de hac vita, ut nunquam se ad sacrificandam oblationem altari approximarent. Dicebat autem senex: Credo in Deum, quia forsitan non sustineam grave judicium propter ordinationem, quam suscepi, dum oblationem non audeo consecrare; hoc enim officium illorum est, qui sine querela vivunt.
— omitido en esta traducción —
Dixit autem abbas Mathois: Quantum se approximat homo Deo, tantum se peccatorem videt; Isaias enim propheta videns Dominum, miserum se et immundum dicebat.
Dezia el abad Mathoys. Quanto el hombre se allega mas a Dios: tanto conosce mas ser peccador: ca el propheta Ysayas viendo a nuestro señor el mismo se llamaua desuenturado y suzio: y dezia que tenia los beços manzillados.
Dicebant de abbate Moyse quia factus esset clericus, et posuerunt ei superhumerale. Et dixit ei archiepiscopus: Ecce factus es candidatus, abba Moyses. Et ille respondit: Putas a foris, domne papa, aut deintus? Volens autem episcopus probare eum, dixit clericis: Quando intrat abbas Moyses ad altare, expellite eum, et sequimini, ut audiatis quid dicat. Dum autem cœpissent eum mittere foras, dicebant ei: Exi foras, æthiops. Ille vero egrediens, dicebat: Bene tibi fecerunt cinerente et caccabate. Qui cum homo non sis, quare te in medio hominum dare præsumpsisti?
Dezian del abad Moyses que dandole ordenes de clerigo pusieron le el camis: y dixole el arçobispo. Padre Moyses agora te has hecho blanco? y el respondio. Señor Arçobispo dentro o defuera piensas que soy tornado blanco? y queriendole prouar el arçobispo: dixo a los clerigos. Quando entrare el abad Moyses al altar lançalde y seguid le / porque oyays lo que dira: y como le començassen de lançar fuera dezian le: sal fuera negro: y el salia y dezia. Bien lo mereces encenizado y tiznado que no siendo hombre presumes de ponerte en medio de los hombres.
Dum abbas Pastor in congregatione esset, audiens de abbate Nesterone, desideravit eum videre, et mandavit abbati ejus ut mitteret eum ad ipsum. Qui cum nollet eum solum dimittere, non direxit eum. Post paucos autem dies dispensator monasterii rogavit abbatem ut permitteret eum ire ad abbatem Pastorem, ut diceret ei cogitationes suas. Abbas autem ejus, cum eum dimitteret, dixit ei: Tolle tecum et fratrem istum, quia mandavit mihi de ipso senex; et non præsumens eum solum dimittere, distuli usque modo. Cum ergo venisset dispensator ad senem, locutus est ei de cogitationibus suis, et ille sanavit eum responsione sua. Post hæc autem interrogabat senex fratrem illum, dicens: Abba Nestero, quomodo acquisisti virtutem hanc, ut quando emerserit tribulatio aliqua in monasterio, non loquaris, neque tædium facias? Et cum multum cogeretur frater a sene, dicit ei: Ignosce mihi, abba, quando intravi in initio in congregatione, dixi animo meo: Tu et asinus unum estote. Sicut enim asinus vapulat et non loquitur, injuriam patitur et non respondet, sic et tu; quemadmodum et in Psalmo legitur: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum.
Estando el abad Pastor enel ayuntamiento oyendo de el abad Nesteron desseo verle: y embio a dezir asu abad que le embiasse ael: y no queriendo embiar le solo / no le embio / y dende a pocos dias el despensero de el monesterio rogo al abad que le dexasse yr al abad Pastor: y que le diria sus pensamientos: y su abad dexandole yr dixole. Toma este frayle en tu compañia: ca el viejo me ha embiado a dezir de el: y no queriendo embiar le solo: yo lo he dilatado hasta agora: y como ouo llegado el susodicho despensero al viejo hablole desus pensamientos / y el sanole con su respuesta. Despues preguntaua el viejo a aquel religioso y dezia le. Padre Nesteron como has alcançado esta virtud que no hables quando alguna tribulacion acaesce en el Monesterio: ni te hagas medianero. Y como mucho el Frayle le importunasse dixole. Padre perdoname: ca enel comienço quando yo entre enel monesterio dixe en mi coraçon. Se tu y el asno vna misma cosa / por consiguiente si el asno es apaleado no habla y sufre su injuria y no responde / haz tu assi segun se lee enel psalmo. Como vna bestia he sido hecho delante de ti: y yo siempre contigo.
Dicebant de abbate Olympio in Scythi, quia servus esset, et descendebat per singulos annos in Alexandriam portans mercedes suas dominis suis. Et occurrebant ei, et salutabant eum: senex autem mittebat aquam in pelvim, et afferebat, ut lavaret pedes dominis suis. Illi autem ad eum dicebant: Noli, Pater, non graves nos. Ille vero respondebat eis: Ego confiteor, quia servus sum vester; et gratias ago, quia dimisistis me liberum servire Deo. Sed tamen lavo vobis pedes, ecce et suscipite mercedes meas. Illi vero contemnebant. Et non acquiescentibus dicebat: Credite mihi, quia si non vultis suscipere mercedes meas, remaneo hic et servio vobis. Illi autem reverentiam ei habentes, dabant in potestate ejus, ut faceret quod vellet. Et revertentem deducebant eum cum honore, præbentes ei quæ necessaria erant, ut faceret pro eis agapem, et ex hoc factus est nominatus in Scythi.
— omitido en esta traducción —
Dixit abbas Pastor: Quia semper homo humilitatem et timorem Dei ita incessabiliter respirare debet, sicut flatum quem naribus attrahit vel emittit.
Dezia el abad Pastor que siempre el hombre que tiene humildad y temor de Dios deue sin cansar ressollar y hazer oracion de continuo: como el aliento que coge o lança por las narizes.
Interrogatus est abbas Pastor a quodam fratre: Quomodo debeo esse in loco, in quo habito? Et respondit ei senex: Habeto prudentiam velut advena; et ubicumque fueris, ne quæras verbum tuum coram te habere potentiam, et requiesces.
Fue preguntado el abad Pastor por vn religioso: como deuia estar enla celda? y respondiole el viejo. Ten seso como auenedizo: y en qualquier lugar que te hallares no busques que tus palabras en tu presencia tengan autoridad y auras reposo.
Dixit iterum: Quia projicere se in conspectu Dei, et non seipsum extollere, et mittere post tergum suum propriam voluntatem, ferramenta sunt quibus anima operatur.
Otro si dixo. Si alguno se lançare en presencia de Dios y no se enxalçare y lançare detras delas cuestas su voluntad propria: aperos son con que el alma haze su operacion.
Item dixit: Non metiaris temetipsum, sed adhære ei qui bene conversatur.
Esso mismo dixo. No tomes tu parescer / mas acuestate al que bien biue
Dixit iterum: Quia interrogavit frater abbatem Alonium, Quid est contemptus? Et dixit senex: Ut sis infra animalia irrationabilia, et scies quia illa non condemnantur.
Otro si dixo: que vn religioso pregunto al abad Alonio y dixole. Que cosa es menosprecio? y respondio el viejo. Que estes entre los animales que no participan de razon / y sepas que aquellos no son de menospreciar.
Dixit iterum qui supra: Quia humilitas terra est, in qua Dominus sacrificium fieri demandavit.
Assi mismo dixo que la humildad es tierra enla qual mando nuestro señor que se hiziesse el sacrificio.
Rursus dixit: Quia si homo ordinem suum custodiat, non turbabitur.
Dixo por semejante: que si el hombre guarda su orden no sera condenado.
Iterum dixit: Quia sedentibus aliquando senibus ad manducandum, stabat Alonius abbas et ministrabat eis; et videntes laudaverunt. Ille autem nihil omnino respondit. Dixit ergo quidam secreto: Quare non respondisti senibus laudantibus te? Et dixit abbas Alonius: Quia si responderem eis, inveniebar delectatus laudibus meis.
Otro si dixo. Que estando vna vez assentados los viejos ala mesa estaua ende el abad Alonio y seruia les / y viendole alabaron le / y el no respondio cosa del mundo: y dixole vno en secreto. Porque no respondiste alos viejos que te alabauan? y respondio el abad Alonio. Porque si les respondiera paresceria que tomaua plazer en mis loores.
Narravit abbas Joseph: Quia sedentibus nobis aliquando cum abbate Pastore, nominaverit abbatem Agathonem, et diximus ei: Juvenis est, quare eum appellas abbatem? Et dixit abbas Pastor: Quia os suum fecit eum appellari abbatem.
Conto el abad Joseph y dixo. Estando nosotros assentados vna vez conel abad Pastor nombraron al abad Agathon / y diximos le. Moço es porque le llamas abad? y respondio el abad pastor. Porque su boca le ha hecho llamar abad.
Dicebant de abbate Pastore, quia nunquam voluisset sermonem dimittere supra alterius senis verbum, sed magis laudaverit semper quæ ille dixisset.
Dezian del abad Pastor que nunca quiso hablar sobre las palabras de otro / ante loaua lo que otro dezia
Venit aliquando sanctæ memoriæ Theophilus episcopus Alexandrinus in Scythi: congregati autem fratres dixerunt ab abbatem Pambo: Dic unum sermonem papæ, ut ædificetur animus ejus in hoc loco. Et respondit senex: Si in taciturnitate mea non ædificatur, neque in sermone meo ædificabitur.
Vino vna vez Theophilo de sancta memoria obispo de Alexandria a Scithia: y los frayles ayuntados dixeron al abad Pambo. Di vna palabra al obispo: porque se consuele su coraçon eneste lugar: y respondio el viejo. Si en mi callar no se edifica: no se edificara con mis palabras.
Narravit frater Pystus, dicens: Quia ibamus septem fratres solitarii ad abbatem Sisoi habitantem in insula Clysmatus: et cum rogaremus eum ut diceret nobis aliquid, ille respondit: Ignoscite mihi, quia idiota sum homo: sed veni aliquando ad abbatem Hor et abbatem Athre; et erat in infirmitate abbas Hor decem et octo annis, et cœpi supplicare eis, ut dicerent mihi aliquod verbum; et dixit abbas Hor: Quid tibi habeo dicere? Quidquid vides, fac; Deus enim illius est, qui sibi ultra quam potest extorquet, et violentiam facit ad omnia: hi autem ambo non erant de una provincia, hoc est abbas Hor et abbas Athre. Fuit autem inter eos magna gratia, donec exirent ambo de corpore. Abbas autem Athre summæ obedientiæ erat, abbas vero Hor multæ humilitatis. Feci ergo paucos dies apud eos, investigans virtutes eorum, et vidi mirabile quid quod fecit abbas Athre. Attulerat enim eis quidam unum piscem modicum, et voluit illum facere abbas Athre seniori abbati Hor; posuerat ergo abbas Athre cultellum, et incidebat piscem illum, et vocavit eum abbas Hor, dicens: Athre, Athre. Ille vero statim dimisit cultellum in medio pisce inciso, et non perincidit eum, et cucurrit ad eum; et miratus sum tantam obedientiam ejus, quia non dixit: Exspecta donec incidam piscem. Dixi ergo abbati Athre: Ubi invenisti obedientiam hanc? Et ille mihi respondit: Non est mea, sed istius senis est. Et tulit me, dicens: Veni, vide obedientiam ejus. Coxit ergo modicum piscem male, ita ut perderet eum voluntarie, et apposuit seni; et ille manducavit, nihil loquens. Et dixit ei: Bonum est, senex? Et ille respondit: Bonum valde. Posthæc attulit ei illud modicum, nimis bene coctum, et dixit: Ecce istud perdidi, senex, male illud coxi. Et ille respondit: Etiam modice tibi male exivit. Et conversus ad me abbas Athre dixit: Vides quia hæc obedientia istius senis est? Et exii ab eis; et quidquid vidi, hoc feci secundum virtutem meam. Hæc dixit fratribus abbas Sisoi; unus autem ex nobis rogavit eum dicens: Ostende nobis charitatem, et dic nobis tu unum sermonem. Et dixit: Qui habet quod innumerabile est in scientia, perficit omnem Scripturam. Iterum alter ex nobis dixit ei: Quid est peregrinatio, Pater? Et ille respondit: Tace, et in omni loco quocunque veneris, dic: Non habeo causam, et hæc est peregrinatio.
Contonos el abad Pysto y dixo. Siete hermitaños fuymos al abad Sysoyo que moraua enla ysla de Clysmatos: y como le rogassemos que nos dixesse algo: el respondio. Perdonadme que yo soy vn grossero. Mas vine vna vez al abad Or y al abad Atrem / y auia el abad Or que estaua doliente deziocho años / y pediles por merced que me dixessen alguna palabra: y dixo el abad Or. Que te tengo de dezir: faz qualquier cosa que veas: ca Dios de aquel es que faze mas delo que puede: y haze fuerça en todas las cosas. Y estos dos: conuiene saber el abad Or y Atrem no eran de vna misma prouincia; y ouo entre ellos vna grandissima gracia hasta que murieron: ca el abad Atrem era de gran obediencia / y el abad Or de mucha humildad. Yo estuue conellos vnos pocos dias pesquisando la virtud dellos. Y para mientes cosa marauillosa que hizo el abad Atrem / ca vno les traxo vn pequeño pez / y quisole guisar el abad Atrem para el abad Or: y assi el abad Atrem auia puesto el cuchillo por medio para cortar el pez: y cortauale / y llamole el abad Or y dixo Atrem Atrem / y el enesse punto dexo el cuchillo en meytad del pescado cortado: y no le acabo de cortar / y corrio a el y marauilleme de su tanta obediencia / que no dixo: espera hasta que aya cortado el pescado: y pregunte al abad Atrem. Donde hallaste esta obediencia? y el respondio. No es mia mas de este viejo: y tomome diziendo. Ven y veras su obediencia: y puso a cozer vn poco de aquel pescado: y coziole mal / tanto que adrede le echo a perder / y pusole delante al viejo / y comio del sin hablar palabra / y dixole. Es bueno? y respondio que muy bueno: despues truxole otro poco muy bien cocho y dixole. Cata aqui viejo este eche a perder y cozi mal: y el respondio avn que era bueno: y boluido a mi el abad Atrem dixo. Conosces que esta obediencia es deste viejo? y sali dellos y hize qualquier cosa que vi segun mi virtud. Esto dixo el abad Sysoyo alos religiosos / y rogole vno de nosotros y dixole. Muestra la caridad y dinos tu vna palabra / y respondio. El que tiene lo que es infinito enla sciencia acaba toda la scriptura. Assi mismo vno de nosotros le dixo. Padre que cosa es peregrinacion? y respondio. Calla: y en qualquier lugar adonde fueres di. No tengo causa porque yr / y este es el peregrinage.
Venit quidam frater ad abbatem Sisoi in montem abbatis Antonii; et loquentibus eis, dicebat abbati Sisoi: Modo adhuc non pervenisti ad mensuras abbatis Antonii, Pater? Et respondit ei senex: Ego si haberem unam cogitationem abbatis Antonii, efficerer totus velut ignis: verumtamen scio hominem qui cum labore potest ferre cogitationes suas.
Vino vn religioso al abad Sysoyo y al monte del abad Antonio / y hablando dixo al abad Sysoyo. Padre avn no has llegado ala perfection del abad Antonio? y respondio el viejo. Si yo tuuiesse vn pensamiento del abad Antonio todo seria como fuego. Empero yo se que puede el hombre con trabajo sufrir sus pensamientos:
Iterum autem interrogavit eum frater ille, dicens: Putas sic persequebatur Satanas antiquos? Et dicit ei abbas Sisoi: Modo plus, quia tempus ejus appropinquavit, et turbatur.
y preguntole otra vez aquel religioso: si perseguia sathanas assi alos antiguos: y respondiole el abad Sysoyo: que agora mas por quanto su tiempo se ha acercado y esta turbado.
Venerunt alii quidam ad eum, ut audirent ab eo sermonem; et nihil eis loquebatur, sed semper dicebat: Ignoscite mihi. Videntes autem sportellas ejus, dixerunt discipulo ejus Abraham: Quid facitis de sportellis istis? Et respondit eis: Huc et illuc expendimus eas. Hoc autem audiens senex, dixit: Et Sisois hinc et inde manducat. Illi vero audientes ædificati sunt valde in humilitate ejus, atque cum gaudio recesserunt.
Vinieron vnos otros a el por oyrle: y no les dezia cosa del mundo: mas siempre dezia: perdonadme: y viendo sus esportillas dixeron a su discipulo Abraam. Que hazes destas espuertas? y respondioles. Aca y aculla las gastamos. E oydo esto dixole el viejo. E si soys de aca y de aculla come. Y aquellos oyendo esto fueron muy edificados enla humildad del viejo y fueronse con gozo.
Frater interrogavit abbatem Sisoi, dicens: Video meipsum, quia memoria mea ad Deum intenta sit. Et dicit ei senex: Non est magnum hoc, ut mens tua cum Deo sit; magnum est autem, si teipsum infra omnem videas creaturam; hoc autem et labor corporalis corrigit, et ducit ad humilitatis viam.
Vn religioso pregunto al abad Sysoyo y dixole. Yo veo a mi mismo que mi memoria esta atenta a Dios: y dixole el viejo. No es gran cosa essa que tu pensamiento este con dios: y dixo el religioso No es gran cosa? y respondio. Porcierto grande es: mas si vieres a ti mismo debaxo de toda criatura esso y el trabajo del cuerpo emienda al hombre y le lleua ala carrera de la humildad.
Dixit beatæ memoriæ Syncletica: Sicut impossibile est navim fabricari sine acutis, ita impossibile est hominem sine humilitate salvari.
Dixo Sincletice de gloriosa memoria. Como es impossible fazer la naue sin clauos assi es saluarse el hombre sin humildad.
Dixit abbas Hyperichius: Arbor vitæ est in excelsum, et ascendit ad eam humilitas monachi.
Dixo el abad Ypericio. El arbol dela vida esta en lo alto: y a el sube la humildad del monge.
Dixit iterum qui supra: Imitare Publicanum illum, ne cum Pharisæo damneris; et sequere mansuetudinem Moysis, ut summitates cordis tui resecans, convertas in fontes aquarum.
Otro si dixo la misma. Remeda a aquel publico pecador porque no te dañes con el phariseo: y sigue la mansedumbre de Moyses / porque echando y cortando las altiuezas de tu coraçon te tornes todo fuentes de lagrimas.
Dixit abbas Orsisius: Si fragmen crudæ tegulæ in fundamento mittatur, ubi juxta sit fluvius, non sustinet unum diem; coctæ autem, permanet velut lapis. Ita est homo qui carnalem sapientiam habet, et non est tentationum igne decoctus, sicut et Joseph; hujusmodi enim verbo Dei resolvitur: qui cum initium fecerit, multis tentationibus in medio hominum agitatur. Bonum est enim ut quis noverit mensuras suas, et declinet in initio pondus; fortes autem in fide immobiles sunt; nam de ipso sancto Joseph si velit aliquis loqui, dicet quia nec terrenus erat; quantum tentatus est, et in quali provincia, ubi nec vestigium erat divini cultus? Sed Deus patrum ejus erat cum eo, qui eripuit eum ex omni tribulatione, et nunc est cum patribus suis in regno cœlorum. Et nos ergo agnoscentes mensuras nostras certemus; vix enim nos possumus effugere judicium Dei.
Dixo el abad Orsisio. Si vn pedaço de vna teja de barro sin cozer fuere puesto enel cimiento donde esta el rio cercano turara vn dia empero cozida sera como vna piedra / tal es el hombre que tiene la sabiduria mundana / y no esta cocho del fuego delas tentaciones como Joseph: ca el con essa palabra de Dios se resuelue: el qual auiendo començado es combatido en medio delos hombres de muchas tentaciones; ca buena cosa es que vno conozca sus medidas: y huya enel principio la carga / ca los constantes enla fe no se mueuen: ca si alguno quisiere hablar del mismo sant Joseph dira que no era terreno quanto mas tentado en prouincia donde no auia señal de acatamiento diuino. Mas el dios de sus padres estaua conel: y aquel le libro de toda tribulacion: y agora esta con sus padres enel reyno de dios. Porende nosotros conociendo nuestras medidas peleamos / ca a penas podemos huyr el juyzio de dios.
Senex quidem erat solitarius vacans in eremo, et dicebat in semetipso quia perfectus esset in virtutibus. Hic oravit Deum, dicens: Ostende mihi quid est perfectio animæ, et facio. Volens autem Deus humiliare cogitationes ejus, dixit ei: Vade ad illum archimandritam, et quidquid tibi dixerit, facito. Revelavit autem Deus archimandritæ illi, antequam ille ad ipsum veniret, dicens: Ecce ille solitarius venit ad te; dic ergo ei ut tollat flagellum, et vadat ut pascat porcos tibi. Veniens ergo senex pulsavit ostium, et ingressus est ad archimandritam illum; et cum se salutassent, sederunt. Et dixit ei solitarius ille qui venerat: Dic mihi quid faciam, ut sim salvus. Et ille dixit: Facies quodcumque dixero tibi? Et respondit ei: Etiam. Et dixit ei: Ecce tolle flagellum, et vade, pasce porcos. Hi autem, qui eum noverant et audierant de eo, cum vidissent quia porcos pasceret, dicebant: Vidistis illum solitarium magnum, de quo audiebamus? ecce stupuit cor ejus, et dæmonio vexatur, et pascit porcos. Videns autem Deus humilitatem ejus, quia ita patienter sustinebat opprobria hominum, præcepit eum iterum redire ad locum suum.
Era vn viejo hermitaño y dezia entre si mismo que era perfecto en virtudes y hizo oracion a dios y dixole. Muestrame que es lo que me fallesce para ser perfecto. Y nuestro señor queriendo abaxarle sus pensamientos dixole ve a aquel pastor y haras todo lo que te dixere: y Dios reuelo a aquel pastor ante que aquel viniesse a el y dixole. Cata que aquel hermitaño verna a ti: por tanto dile que tome su açote y vaya a apascentar los puercos: y assi vino el viejo: y toco ala puerta: y entro a aquel pastor. Y como se ouieron saludado assentaronse / y dixole aquel hermitaño que auia venido. Dime que hare para que sea saluo? y respondiole aquel. Haras lo que te dire? y respondio. Si: y dixole. Ve y toma aquel açote y apascienta mis puercos. Y los que le conocian como oyeron que apascentaua puercos dezian. Aueys visto aquel gran hermitaño de quien auemos oydo? catad como esta fuera de si y es endemoniado y apascienta los puercos. E viendo nuestro señor la humildad que assi con paciencia sufria los escarnios delos hombres / mandole otra vez boluer a su lugar.
Quemdam senem monachum solitarium homo, qui a dæmonio vexabatur et fortiter spumabat, percussit in maxillam; senex vero convertit ei aliam maxillam statim. Dæmon autem, non ferens incendium humilitatis ejus, mox exivit ab eo.
— omitido en esta traducción —
Dixit senex cuidam: Quando cogitatio superbiæ aut elationis intraverit in te, scrutare conscientiam tuam, si divina mandata omnia custodis, si inimicos tuos diligis, si gaudes in adversarii tui glorificatione, et si contristaris in minoratione ejus, et si agnoscis teipsum esse inutilem servum, et si omnium peccatorum esse deteriorem: sed nunc si ita de te sentias, quasi omnia correxeris, sciens quia hujusmodi cogitatio tua universa resolvet.
Dixo vn viejo. Quando algun pensamiento de soberuia o altiuez te viniere / escudriña tu consciencia si has guardado todos los mandamientos de Dios / si amas a tus enemigos si te alegras de la prosperidad de tu aduersario. E si te entristeces de su aduersidad / y si te conosces ser desaprouechado sieruo / y ser peor que todos los pecadores. Mas ni avn entonce deues de ti assi creer como si todo lo ayas enmendado sabiendo que este pensamiento tuyo quitaria todas las cosas.
Dixit senex cuidam: Non apponas cor tuum adversus fratrem, dicens, quia tu magis illo sobrius et continentior, et intelligentior sis; sed subditus esto gratiæ Dei in spiritu paupertatis, et per charitatem non fictam; ne spiritu exaltationis elatus, perdas laborem tuum; sed esto spiritali sale conditus in Christo.
Dixo vn viejo a vno. No pongas tu coraçon contra tu proximo diziendo que tu eres mas mesurado y mas casto: y entendido. Mas sey sometido ala gracia de dios enel spiritu de pobreza: y por caridad no fingida: porque no pierdas tu trabajo ensoberuescido del spiritu de soberuia. Mas sey salado delante dios con sal spiritual.
Dixit senex: Quia qui plusquam dignus est honoratur aut laudatur, amplius patitur detrimentum; qui autem non fuerit omnino ab hominibus honoratus, hic desuper glorificabitur.
Dixo vn viejo que si alguno mas de lo que meresce es honrado y alabado ha mayor pena: y el que no fuere por los hombres honrado sera estimado enlos cielos.
Frater aliquis interrogavit senem, dicens: Bonum est assidue pœnitere? Et respondit ei senex: Vidimus Jesum filium Nave, quia cum pronus jaceret in facie, apparuit illi Deus.
Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole. Buena cosa es de contino arrepentirse: y respondio el viejo. Vimos a Jesus hijo de Naues que estando tendido boca ayuso enel suelo le aparecio nuestro señor dios.
Interrogatus senex, quare ita inquietaremur a dæmonibus, respondit: Quia arma nostra abjicimus, quod est contumeliam, et humilitatem, et paupertatem, et patientiam.
Preguntando vn viejo: porque era assi atormentado delos demonios: respondio. Porque nosotros echamos nuestras armas que son / la injuria y humildad / la paciencia y la pobreza.
Frater quidam interrogavit senem dicens: Si qui fratrum attulerit ad me deforis cogitationes; vis, abba, dicam ei ut non eas afferat ad me? Et respondit ei senex: Noli. Et dixit frater: Quare? Respondit ei senex: Quia nec nos hoc possumus custodire; et ne forte cum dicimus proximo. Ne facias illud, inveniamus nos postea idipsum facientes. Et dixit frater: Quid ergo debet fieri? Et respondit ei senex: Si voluerimus taciturnitatem servare, sufficit proximo modus ipse.
Vn frayle pregunto a vn viejo. Si algun religioso me truxere de fuera sus pensamientos dezirle he que no me los trayga? y respondiole el viejo. No: y dixo el religioso. Porque? respondiole el viejo. Porque no auemos podido guardar aquello / y porque quiça quando deziamos a nuestros proximos que no haga tal cosa la hagamos nosotros / y dixo el frayle. Pues que es lo que deuemos hazer? y respondio el viejo. Si quisieremos conseruar el silencio esto abasta al proximo.
Interrogatus est senex, quid esset humilitas? Et ille respondit: Si peccanti fratri in te ignoveris, antequam apud te pœnitentiam agat.
Fue preguntado vn viejo. Que cosa era humildad y el respondio. Si perdonares al proximo que te ofende ante que haga penitencia delante de ti.
Dixit senex: In omni tentatione non culpes hominem, sed teipsum tantum, dicens: Quia pro peccatis meis hæc mihi evenerunt.
— omitido en esta traducción —
Dixit senex: Nunquam præterivi ordinem meum, ut altius ambularem: neque turbatus sum aliquando in humilitate positus; omnis enim cogitatio mea in hoc erat, ut deprecarer Dominum, quo spoliaret me veterem hominem.
Dixo vn viejo. Nunca passa mi orden que anduuiesse mas alto / ni he sido puesto algun tiempo en baxez / ca todo mi pensamiento estaua en rogar a Dios que me despojasse lo passado.
Frater quidam interrogavit senem: Quid est humilitas? Et respondit ei senex: Ut benefacias his qui tibi malefaciunt. Et dixit frater: Si non perveniat homo in eadem mensura, quid faciet? Respondit senex: Fugiat, eligens taciturnitatem.
Vn religioso pregunto a vn viejo. Que cosa es humildad? y respondiole: que hagas bien alos que te hazen mal: y dixo el frayle. Y que hara el hombre para llegar a esso? y respondio el viejo. Fuya y escoja el callar
Frater aliquis interrogavit senem, dicens: Quod est opus peregrinationis? Et ille dixit ei: Scio fratrem peregrinantem, qui cum tentus esset in ecclesia, et contigisset ibi fieri agapem, sedit ad mensam ut manducaret cum fratribus. Dixerunt autem quidam: Istum hic quis tenuit. Et dixerunt ei: Surge et vade hinc foras: qui surrexit et abiit. Alii vero contristati de expulsione ejus, egressi sunt, et revocaverunt eum. Post hæc interrogavit eum quidam, dicens: Quid, putas, est in corde tuo, quia expulsus es, et iterum revocatus? Et ille dixit ei: Quoniam posui in corde meo, quia æqualis essem cani, qui quando insectatur, foras egreditur; quando vero vocatur, ingreditur.
Vn frayle pregunto a vn viejo. Que cosa es el yr en romeria? y el respondiole. Yo se vn religioso que yua en peregrinage: y como fuesse en vna yglesia y a caso se diesse la pitança assentose ala mesa por comer con los frayles: y dixeron algunos. Quien puso aqui a este? y dixeronle. Leuantate y ve fuera: el qual se leuanto dela mesa: y fuesse / y los otros enojados de aquello salieron y llamaronle. Despues desto preguntole vno y dixo. que te piensas que ha sido la razon que has sido lançado y llamado? y el dixo. No se: empero yo me he puesto enel pensamiento que soy ygual al can que quando le persiguen sale fuera / y quando le llaman entra.
Venerunt quidam aliquando in Thebaidam ad quemdam senem, habentes secum unum qui a dæmonio vexabatur, ut curaretur ab illo sene. Senex ergo cum diu rogaretur, dixit dæmoni: Exi de factura Dei. Et respondit dæmon: Exeo, sed interrogo te unum verbum, ut dicas mihi, qui sunt hædi, et qui sunt agni. Et dixit senex: Hædi quidem tales, qualis ego; agni vero qui sint, Deus scit. Et audiens dæmon, clamavit voce magna, dicens: Ecce propter istam humilitatem tuam exeo. Et exiit eadem hora.
— omitido en esta traducción —
Manebat quidam monachus Ægyptius in suburbano Constantinopolitanæ civitatis; et dum transiret Theodosius Junior imperator per viam illam, reliquit omnes qui in obsequio ejus erant, et venit solus ad cellam ejus. Et pulsans ad ostium monachi, aperuit ei monachus. Videns autem eum, agnovit quidem quia imperator esset; sic tamen suscepit eum, tanquam unum ex officio militantium. Cum ergo introisset, fecerunt orationem, et sederunt. Cœpit autem interrogare imperator, dicens: Quomodo sunt patres in Ægypto? Et ille respondit: Orant omnes pro salute vestra. Imperator autem circumspiciebat in cella ejus, si quid haberet, et nihil illic vidit nisi parvam sportellam, habentem modicum panis, et lagenam aquæ. Et dixit ei monachus: Gusta modice. Et infudit ei panes, et misit ei oleum et sal, et manducavit, et dedit ei aquam ut biberet. Dixit autem ei imperator: Scis quis sum ego? Et ille dixit: Deus te scit quis sis. Tunc dixit ei: Ego sum Theodosius imperator. Ille autem statim adoravit salutans eum humiliter. Et dicit imperator: Beati estis vos, quia securam vitam habetis, et non cogitatis de hoc sæculo. Veritatem autem dicam, quia in imperio natus sum, et nunquam ita delectatus sum pane et aqua sicut hodie; satis enim libenter comedi. Et cœpit ex tunc honorare eum imperator; senex vero egrediens fugit, et iterum venit in Ægyptum.
— omitido en esta traducción —
Dicebant senes: Quoniam quando tentamur, tunc magis humiliamur; quoniam Deus sciens infirmitatem nostram, protegit nos: si autem gloriamur, aufert a nobis protectionem suam, et perimus.
Dezian los viejos que quando somos tentados entonce nos humillemos mas / ca dios sabiendo nuestra flaqueza defiende nos: y si nos vanagloriamos / quita nos su ayuda y pereceremos.
Cuidam fratri apparuit diabolus transformatus in angelum lucis, et dixit ad eum: Ego sum Gabriel angelus, et missus sum ad te. Ille vero dixit ei: Vide ne ad alium missus sis; ego autem non sum dignus ut angelus mittatur ad me. Diabolus autem statim non comparuit.
A vn religioso aparescio el diablo en forma de Angel y dixole. Yo soy el angel Gabriel. porque cierras los ojos? que a ti soy embiado: y el dixole. Paramientes que no seas quiça embiado a otro / ca yo no soy digno que el angel me sea embiado / y el diablo desaparescio luego.
Dicebant senes: Quia vel si pro veritate angelus tibi appareat, non suscipias facile, sed humilia temetipsum, dicens: Non sum dignus angelum videre vivens in peccatis.
Dezian los viejos. Avnque de verdad te aparezca el angel no le rescibas ligeramente / mas humillate y di. No soy digno de ver el angel de dios biuiendo en peccado.
Narraverunt de alio sene, quia sedens in cella sua, et sustinens tentationes, videbat dæmones manifeste, et contemnebat eos. Cum autem diabolus videret se vinci a sene, venit et ostendit se ei, dicens: Ego sum Christus. Videns autem eum senex, clausit oculos suos. Et dixit ei diabolus: Ego sum Christus, et quare clausisti oculos tuos? Et respondit senex: Ego hic Christum nolo videre, sed in illa vita. Audiens autem diabolus hæc, non comparuit.
Contaron de otro viejo / que estando enla celda y siendo tentado vio claramente los demonios y los desecho: y como viesse el diablo que era vencido porel viejo. Vino y mostrosele diziendo. Yo soy christo / porque has cerrado tus ojos? y respondio el viejo. Yo no quiero ver a christo eneste mundo: mas enla otra vida. E oyendo esto el diablo desaparescio.
Alterum senem volentes seducere dæmones, dicebant ei: Vis videre Christum? Et ille dixit: Anathema vobis et de quo dicitis. Ego autem meo Christo credo dicenti: Si quis vobis dixerit, Ecce hic Christus, aut ecce illic, nolite credere. Quo dicto statim non comparuerunt.
Queriendo engañar los demonios a otro viejo dixeronle. Quieres ver a christo? y el respondio. Malditos seays vosotros de quien dezis / yo ami Christo creo / el qual dixo. Si alguno os dixere: cata aqui a christo o catale alli / no le creays. Lo qual dicho luego desuanecieron.
Narraverunt de alio sene, quia perseveravit jejunans septuaginta hebdomadas, semel in hebdomada reficiens. Hic postulavit a Deo de quodam sermone Scripturarum sanctarum, et non revelabat ei Deus. Dixit ergo in semetipso: Ecce tantum laborem sumpsi: et nihil profeci: vadam ergo ad fratrem meum, et requiro ab eo. Cui cum egressus clausisset ostium suum ut abiret, missus est ad eum angelus Domini, dicens: Septuaginta hebdomadæ quas jejunasti, non te fecerunt proximum Deo: nunc vero quando humiliatus es, ut ad fratrem tuum pergeres, missus sum indicare tibi sermonem; aperiensque ei de re quam quærebat, discessit ab eo.
Contaron de otro viejo que ayuno setenta semanas y comia vna vez enla semana. Y el pedia a nuestro señor que le reuelasse cierto passo dela escriptura: y dios no selo reuelaua / y assi dixo consigo mismo. Yo he rescebido tanto trabajo y ninguna cosa he aprouechado: yre pues ami proximo y preguntarselo he. Y como saliesse de su celda y la ouiesse cerrado para yr / fuele embiado el angel de nuestro señor / el qual le dixo. Las setenta semanas que ayunaste no te han allegado a dios. Mas agora que te has humillado para que fuesses a tu proximo soy embiado a dezirte lo que preguntas: y en acabando de dezir lo que preguntaua se partio del el angel.
Dicebat quidam senex: Quia si quis cum humilitate et timore Dei injungat fratri aliquid facere, sermo ipse qui propter Deum egreditur, facit fratrem illum suum subjectum existere et implere quod fuerit imperatum; si autem quis volens jubere fratri, et non hoc secundum timorem Dei fecerit, sed quasi per auctoritatem, volens sibi in eo potestatem defendere, Deus qui videt occulta cordis, non permittit eum audire vel facere quod jubetur. Manifestum enim est opus quod secundum Deum fit; et iterum manifestum est quod pro voluntate aut in potestate injungitur; quoniam quod a Deo est, cum humilitate et obsecratione imperatur; quod autem ex potestate, cum furore et perturbatione, utpote quod a maligno est.
Dezia vn viejo / que si alguno conel temor de dios y la humildad / encarga al proximo que haga algo / la misma palabra que sale por Dios haze ser aquel frayle sometido y cumplir lo que auia sido mandado: y si alguno queriendo mandar a su proximo no hiziere esto segun el temor de dios: mas como por autoridad queriendo enesto defender su poderio dios vee los secretos del coraçon y no quiere oyrle ni hazer lo que dize. Ca manifiesta es la obra que segun dios se haze: y por semejante manifiesta cosa es lo que se encarga por voluntad y poderio: ca lo que es de Dios con humildad y rogarias se manda: y lo que es de poderio con locura y turbamiento como cosa del diablo.
Dixit senex: Volo magis vinci cum humilitate, quam vincere cum superbia.
Dixo vn viejo. Yo quiero ser ante vencido con humildad que vencer con soberuia.
Dixit senex: Non condemnes astantem tibi, quoniam nescis utrum in te sit Spiritus Dei, an in illo. Astantem autem tibi dico eum, qui minister est tuus.
Dixo vn viejo. No menospreciaras al que esta presente cabe ti ca no sabes si mora en ti el spiritu de dios: o en aquel y presente llamo yo aquel que te sirue.
Frater aliquis interrogavit senem, dicens: Si habito cum aliis fratribus, et video aliquam rem inconvenientem, vis ut loquar? Et dixit ei senex: Si sunt aliqui majores tibi aut coætanei, tacens magis requiem habebis; in hoc enim, quo te minorem facies, etiam securum te reddes. Dicit ei frater: Quia ergo facio, Pater? perturbat enim me spiritus. Dicit ei senex: Si laboras, commonefacito semel humiliter; si autem non obediunt tibi, relinque laborem tuum in conspectu Dei, et ipse te consolabitur: hoc enim est ut projiciat se Dei cultor coram Deo, et relinquat ipse voluntates suas. Attende autem tibi ut secundum Deum sit sollicitudo tua; et tamen quomodo video, bonum est tacere, humilitas enim tibi est taciturnitas.
Vn frayle pregunto a vn viejo y dixole. Si yo morare con algunos religiosos y viere alguna cosa desonesta quieres que la diga? y respondio el viejo. Si ay algunos mayores que tu o de tiempo calla ante y auras reposo: ca en hazerte menor seras seguro. Dixole el religioso. Pues yo padre que fare: ca el spiritu me turba? dixole el viejo. Si trabajas amonesta vna ves con humildad: y sino te obedecen dexa tu trabajo en presencia de Dios y el te consolara: conuiene saber que se lance el sieruo de dios delante del: y le dexe su voluntad / y para mientes por ti que sea segun dios tu soledad. Empero segun veo buena cosa es el callar: ca la humildad te es a ti silencio.
Frater quidam interrogavit senem, dicens: Quid est profectus hominis? Et respondit ei senex: Profectus hominis est humilitas. Quantum enim quis ad humilitatem inclinatus fuerit, tantum elevabitur ad profectum.
Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole. Que cosa es el prouecho del hombre? y respondio el viejo. El prouecho del hombre es la humildad: ca tanto quanto el hombre fuere inclinado a ella: tanto mas sera enxalçado a aprouechar.
Dixit quidam senex; Quia si quis dixerit, Ignosce mihi, humilians se, comburit dæmones tentatores.
Dixo vn viejo que si alguno dize a otro: perdonadme humillandose / quemara los demonios tentadores.
Dixit senex: Si acquisieris taciturnitatem, non habeas apud temetipsum quasi aliquam virtutem, etiamsi obtinueris, sed dic: Quia indignus sum loqui.
Dixo vn viejo. Si alcançares el silencio no lo tengas en ti mismo como si ouiesses alcançado alguna virtud: mas di que no eres digno de hablar.
Dicebat quidam senex: Nisi velaret pistor oculos animalis ad molam circumeuntis, converteret se animal et comederet labores suos; ita et nos velamen accipimus secundum dispensationem Dei, ne videamus quæ operamur bona, et beatificantes forsitan nosmetipsos, perdamus mercedem nostram. Propterea ergo relinquimur per intervalla temporum semel sic sordidas cogitationes assumere, ut cum easdem cogitationes aspicimus, nosmetipsos judicio proprio condemnemus. Eæ enim cogitationes ipsæ, velamen sunt ipsius modici boni operis. Quando autem homo seipsum accusat, non perdit mercedem suam.
— omitido en esta traducción —
Dixit quidam senex: Quia volo magis doceri quam docere. Item dixit: Non doceas ante tempus, alioquin omni tempore vitæ tuæ minoraberis intellectu.
Dixo vn viejo. Mas quiero aprender que enseñar. Esso mismo dixo. No enseñes ante de tiempo / ca en otra manera todos los tiempos de tu vida seras menguado de entendimiento.
Interrogatus est quidam senex: Quid est humilitas? Et respondens dixit: Humilitas magnum opus est et divinum: via autem humilitatis hæc est, ut labores corporales assumi debeant, et ascribat seipsum homo peccatorem, et ponat se subjectum omnibus. Et dixit frater: Quid est esse subjectum omnibus? Respondit senex: Hoc est esse subjectum omnibus, ut non attendat quis aliena peccata, sed sua semper aspiciat, et deprecetur sine intermissione Deum.
Fue preguntado vn viejo que cosa es humildad? y respondio que la humildad es cosa grande y muy diuina: y la carrera dela humildad es que emprendan los trabajos del cuerpo: y hombre se tenga por peccador y se someta y humille a todos: y dixo el religioso: Que cosa es estar sometido alos hombres? y respondio el viejo. El ser sometido a otro es que no cure hombre delos pecados agenos / mas mire siempre los suyos: y ruegue sin cansar a dios que le perdone.
Interrogabat quidam frater senem, dicens: Dic mihi unam rem, quam custodiam, et vivam per eam. Et dixit ei senex: Si potueris contumeliam pati et sustinere, magnum est hoc, et super omnes virtutes.
— omitido en esta traducción —
Dixit senex: Qui contemptum et injuriam et damnum patienter fert, potest salvus esse.
Dixo vn viejo. El que sufre con paciencia el baldon y denuesto: daño y demasia puede ser saluo.
Dixit senex cuidam: Non habeas notitiam cum abbate, neque frequenter adjungas te ei; quoniam ex hoc fiduciam sumes, et desiderare incipies ut teneas etiam ipse primatum.
Dixo vn viejo a vno. No tengas conoscimiento conel abad ni te allegues a el a menudo: ca poresto tu tomaras fiuzia: y començaras de dessear tener el principal lugar.
Frater quidam erat in congregatione, et omne pondus quod fratribus imminebat, ipse suscipiebat, ita ut se etiam in fornicatione accusaret. Quidam autem fratrum ignorantes actus ejus, cœperunt murmurare adversus eum, dicentes: Quanta mala facit hic et nec operatur? Abbas sciens quæ agebat, dicebat fratribus: Volo unam mattulam istius cum humilitate, quam omnes vestras cum superbia. Et ut demonstraret ex Dei judicio qualis esset frater ille, attulit omnia quæ operati fuerant illi fratres, et mattam ejus de quo querebantur, et accendit ignem, et jactavit in medio. Consumpta sunt ergo omnia illorum opera, matta autem fratris illius illæsa permansit. Hoc autem videntes illi fratres timuerunt, et pœnitentiam coram illo egerunt, habentes eum deinceps velut patrem.
— omitido en esta traducción —
Interrogatus est senex, quomodo quidam dicerent videre se aspectum angelorum; et respondit dicens: Beatus est qui peccatum suum semper videt.
Fue preguntado a vn viejo hermitaño: como dezian algunos que veyan angeles: y respondio el. Bienauenturado es el que de contino vee su pecado.
Frater aliquis contristabatur adversus alium fratrem; quod audiens ille venit satisfacere ei. Ille autem non aperuit ei ostium cellæ suæ. Perrexit ergo ille ad quemdam senem, et dixit ei causam: Vide ne quasi justam habeas causam apud semetipsum in corde tuo, tanquam culpaturus fratrem tuum, ut quasi illum reprehendas, et teipsum justifices, et propterea non tetigerit Deus cor ejus, ut aperiret tibi. Verumtamen hoc est quod dico tibi, ut vel si ille peccavit in te, pone in corde tuo, quia tu in illo peccaveris, et fratrem tuum justifica, et tunc Deus dat in corde illius concordare tecum; et narravit illi exemplum tale, dicens: Duo quidam erant sæculares religiosi, et colloquentes secum egressi sunt, et facti sunt monachi: æmulationem autem habentes vocis evangelicæ, sed non secundum scientiam, castraverunt se quasi propter regna cœlorum. Audiens autem archiepiscopus, excommunicavit eos; illi autem putantes quia bene fecissent, indignati sunt contra eum, dicentes: Nos propter regna cœlorum castravimus nos, et hic excommunicavit nos? Eamus et interpellemus adversus eum Jerosolymitanorum archiepiscopum. Abeuntes ergo indicaverunt ei omnia. Et dixit eis archiepiscopus Jerosolymitanus: Et ego vos excommunico. Ex quo iterum contristati abierunt in Antiochiam ad archiepiscopum, et dixerunt ei omnia quæ facta fuerant circa se. Et ille similiter excommunicavit eos. Et dixerunt ad seipsos: Eamus Romam ad patriarcham, et ipse nos vindicabit de omnibus istis. Abierunt ergo ad summum archiepiscopum Romanæ civitatis, et suggesserunt ei quæ fecerant eis memorati archiepiscopi, dicentes: Venimus ad te, quia tu es caput omnium. Dicit autem eis et ipse: Ego vos excommunico, et segregati estis. Tunc defecerunt excommunicati totius rationis, et dixerunt ad semetipsos: Isti episcopi sibi invicem deferunt et consentiunt, propter quod in Synodis congregantur; sed eamus ad illum virum Dei sanctum Epiphanium episcopum de Cypro quia propheta est, et personam hominis non accipit. Cum autem appropinquarent civitati ejus revelatum est ei de ipsis; et mittens in occursum eorum dixit: Ne intretis civitatem istam. Tunc illi in se reversi, dixerunt: Pro veritate nos culpabiles sumus; ut quid ergo nos ipsos justificamus? Fac etiam quia illi injuste nos excommunicaverunt, nunquid et iste propheta? ecce enim Deus revelavit ei de nobis. Et reprehenderunt semetipsos valde de culpa quam fecerunt. Tunc videns qui corda novit quia pro veritate se culpabiles fecerant, revelavit episcopo Epiphanio. Et ultro misit et adduxit eos, et consolatus eos, suscepit in communionem. Scripsit itaque de his archiepiscopo Alexandriæ, dicens: Suscipe filios tuos, quoniam in veritate pœnitentiam egerunt. Et addidit senex qui hoc exemplum narraverat, dicens: Hæc est sanitas hominis, et hoc est quod vult Deus, ut homo culpam suam projiciat ante Deum. Hæc cum audisset frater, fecit secundum verbum senis, et pergens pulsavit ostium fratris; ille autem mox ut sensit eum, prius apud illum deintus pœnitentiam gessit, aperuitque statim ostium, et osculati sunt se invicem ex animo, et facta est inter utrosque pax maxima.
Estaua vn religioso enojado contra otro. Y aquel en sabiendolo vino a satisfazer le y pedirle perdon: y el otro no le quiso abrir la puerta de su celda. E assi fuesse aquel a vn viejo y contole el caso y respondiole el viejo. guarda que en tu coraçon no te parezca auerte justificado y quieras enculpar a tu proximo: y que reprehendas a aquel y a ti hagas justo: ca por esso quiça Dios no le ha puesto en coraçon que te abriesse. Empero digote que puesto que aquel aya peccado contra ti / creas y estimes auer peccado contra el: y disculpa a tu proximo / y entonce Dios le porna en coraçon que se auenga contigo: y contole vn tal exemplo. Eran dos seculares y hablando los religiosos conellos hizieronse monges: y queriendo seguir el euangelio: mas no segun la sciencia: castraronse por yr a parayso. Oydo esto descomulgolos el arçobispo / y ellos pensando auer hecho bien / enojaronse contra el diziendo. Nosotros por ganar el reyno de los cielos nos auemos castrado / y el descomulganos: vamos y appelemos nos contra el al Arçobispo de Hierusalem: y fueron y contaron se lo todo: y dixoles el arçobispo de Hierusalem: yo por semejante os descomulgo. Delo qual muy enojados se fueron a Antiochia al arçobispo: y dixeronle todo lo que auia passado: y el ni mas ni menos descomulgolos: y dixeron consigo mismos. Vamos a roma al patriarcha y el nos juzgara de todo esto: y assi fueron: y dixeronle todo lo que auian hecho los obispos susodichos y que venian a el como a cabeça de todos / y el respondioles. Yo por semejante os descomulgo y vos aparto de todos los beneficios dela yglesia. Entonce ellos como desamparados y fuera de todo consejo desfallecieron: y perdieron coraçon / y dixeron entre si. Estos obispos los vnos alos otros se acatan y consienten: y poresso se ayuntan enlos synodos y consejos delas prouincias: mas vamos a aquel sancto hombre el obispo de Chipre Epiphanio que es propheta y no tiene persona de hombre: y como se allegassen ala ciudad donde estaua fuele reuelado como venian a el aquellos / y embioles el ante que llegassen a dezir que no entrassen enla ciudad: entonce aquellos tornados en si dixeron. Porcierto nosotros culpables somos / pues para que nos justificamos? ca puesto que aquellos nos ouiessen contra justicia descomulgado / este profecta no nos descomulgaria / ca dios le ha reuelado nuestra venida / y repintieronse mucho dela culpa que auian cometido. Entonce viendo nuestro señor que conoce los coraçones que enla verdad se auian fecho culpables. Reuelo esto al obispo Epiphanio: y sin dezirle hombre del mundo palabra embio por ellos y hizo los venir. Y despues de consolados rescibio los a comunion / y escriuio dellos al arçobispo de Alexandria: y dixo. Rescibe tus hijos pues han verdaderamente hecho penitencia: y concluyo el viejo que nos conto este exemplo y dixo. Esta es la salud del hombre: y esto es lo que dios quiere que el hombre ponga su culpa delante el: oydo esto hizo el religioso como le dixo el viejo: y fue y toco a la puerta del religioso: y aquel luego que le sintio fizo primero penitencia dentro delante del / y abrio luego la puerta y besaronse de coraçon y hizieron paz ambos.
Duo monachi, qui erant etiam carnales fratres, habitabant simul, et volebat diabolus separare eos ab invicem. Semel ergo unus, qui erat minor ætate, incendit lucernam, et posuit eam super candelabrum. Fecit autem opera sua dæmon, et evertit candelabrum: quapropter cecidit eum major frater cum ira. Ille vero pœnitentiam egit, dicens ei: Habe patientiam in me, frater, et iterum accendo eam. Et ecce virtus Domini venit, et torquebat illum dæmonem usque mane. Dæmon autem nuntiavit suo principi quod factum fuerat. Et audivit sacerdos paganorum id quod retulerat dæmon, et egressus factus est monachus, et ab initio conversionis suæ tenuit humilitatem, dicens: Humilitas solvit omnem virtutem inimici, sicut ego audivi eos loquentes, dicendo: Quia quando perturbamus monachos, convertitur unus ex eis, et agit pœnitentiam, et destruit omnem virtutem nostram.
— omitido en esta traducción —
Texto latino: Verba seniorum, libro V de las Vitae Patrum, traducido del griego por Pelagio, diácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 855–988, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado, y abrevia otros; los dichos sustituidos, y dos que omite sin remisión, se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Una muestra aleatoria del 10 % de los dichos se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,0 errores por cada 1000 palabras antes de la corrección; los errores hallados están corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error