Abbatia
Sancti Petri
de Curte

The Rule of Saint Benedict

Chapter 1

De Generibus MonachorumOf the several kinds of Monks and their lives

Saint Malchus, a monk who returned to the common life, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594.
Saint Malchus, a monk who returned to the common life, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594. image source — Public domain

On the whole chapter

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1

p. 29 DES DIVERSES ESPÈCES DE MOINES (1)

(1) Nous traduisons les titres des chapitres. Encore qu’ils soient donnés par tous les manuscrits, avec quelques légères variantes, les critiques se demandent s’ils sont réellement de saint Benoît. Les motifs allégués contre cette attribution ne sont pas toujours bien convaincants ; voir, par exemple, Wölfflin, Benedicti Regula monachorum, Praef., p. x. Nous reproduisons le texte latin des titres au début de la première péricope de chaque chapitre.

p. 29 Il est possible de distribuer logiquement les soixante-treize chapitres de la Règle en différents groupes, à la condition d’observer que ces divisions n’ont point d’arêtes vives, et que N. B. Père, comme tous les anciens, alors même qu’il s’agit de dispositions législatives, donne à sa pensée une forme vivante et souple, sans souci des redites et d’un apparent désordre.

p. 29 Dans toute société véritable, deux éléments sont à distinguer : la constitution et la législation. Saint Benoît décrit brièvement, dans les trois premiers chapitres, la structure organique de la société monastique : ce qu’elle est substantiellement, ce qu’elle n’est pas (I) ; son fondement et son lien : l’autorité de l’Abbé (II) ; ses membres et leur part dans le gouvernement (III). Vient ensuite ce qui a trait à la forme spirituelle de notre vie, à l’éducation surnaturelle de chacun (IV-VII). C’est là ce qui nous semble former la constitution du monastère ; le reste est relatif à sa législation : nous en reconnaîtrons plus tard les subdivisions.

1

Monachorum quatuor esse genera manifestum est.

It is recognized that there are four kinds of monks.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.1

col.245 Monachorum.] Monachus dicitur ille qui segregatus ab omni hominum frequentia, in solitudine pœnitentiæ lacrymis vacat, et Deo totus adhærens, unus cum eo spiritus efficitur , ut vel ipsa nominis ejus etymologia indicat : nam monachus a verbo græco μόνος, id est unus , dicitur : hinc canon ille concilii Nicæni a Gratiano citatus : « Placuit omnibus residentibus in sancta Nicæna synodo ut monachorum conversatio et vita secundum etymologiam nominis ab omnibus discrepet (Monachus enim Græce, Latine singularis dicitur) : unde monachum per omnia singulariter agere oportet. » Et S. Hieronymus ad Heliodorum scribens (Epist. 1) : « Interpretare vocabulum monachi, hoc est tuum; quid facis in turba, qui solus es? » et ad Rusticum monachum (Epist. 4) : « Quid desideramus urbium frequentiam, qui de singularitate censemur? » et ad Paulinum (Epist. 13) : « Si cupis esse quod diceris, id est solus, quid facis in urbibus, quæ utique non sunt solorum habitacula, sed multorum? » Ex Eugenio etiam papa, a præfato Gratiano citato, monachus idem est quod unus tristis: « Agnoscat, inquit, nomen suum ; μόνος enim Græce, Latine est unus; ἄχος Græce , Latine tristis sonat : Inde dicitur, id est unus tristis. Sedeat ergo tristis, et officio vacet. » Cui interpretationi alludit S. Hieronymus adversus Vigilantium hæc scribens : « Monachus non docentis , sed plangentis officium habet, qui vel se, vel mundum lugeat, et Domini pavidus præstoletur adventum. » Aliter etymologiam monachi deducit auctor lib. de Ecclesiastica Hierarchia (Cap. 6), nimirum a verbo Græco μόνας, id est unitas, « quod ex pura servitute Dei, abdicata rerum temporalium diversitate, debeat cum eo quod unum est unum fieri, et ad sacram unitatem aggregari. » Simili modo et sanctus Augustinus in psalmum cxxxii, ubi arguens Donatistas : « Merito, infit, illis displicet nomen monachorum , quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus, sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. » Alias monachorum etymologias et appellationes videsis apud Menardum in notis ad conc. Regul. capite tertio, § 1 , et apud Haeftenum lib. iii Disquis. monast., tract. 1 integro.

col.246 Quatuor esse genera manifestum est.] Scilicet cœnobitarum, anachoretarum, sarabaitarum , et gyrovagorum; ex quibus tria priora agnoscit S. Hieronymus ad Eustochium scribens (Epist. 22); quartum enim ejus tempore nondum exortum fuerat. Eadem etiam videtur indicasse S. Joannes Climacus cum dixit (Grad. 1): « Triplex omnino est omnis religiosæ vitæ ratio : ut vel solus et solitarius decertando vivas, vel cum uno alterove sodali, vel ut in cœnobio cum pluribus per patientiam conquiescas. Primo enim denotat anachoretas , qui soli; secundo sarabaitas, qui bini aut terni; tertio cœnobitas , qui cum pluribus degunt. Sed et apud Cassianum abbas Piamon eadem tria monachorum genera in Ægypto exstitisse testatur (Collat. 18, cap. 4) : « quorum duo sunt optima, inquit, tertium vero tepidum et omnimodis evitandum. » Quartum addit ejusdem collationis cap. 8 suis temporibus exortum, eorum nempe « qui in primordiis fervore quodam brevi cœnobii perfectionem videntur expetere , sed continuo tepefacti, dum pristinos mores ac vitia resecare contemnunt, nec jugum humilitatis ac patientiæ diutius sustinere contenti sunt, subdique seniorum imperio dedignantur, separatas expetunt cellas, ac solitarii sedere desiderant, ut ita scilicet a nemine lacessiti, patientes , mansueti , ac humiles possint ab hominibus æstimari. » Quos etiam perperam cum gyrovagis confundit Alardus Gazæus explicans hunc Cassiani locum; nam gyrovagi semper vagi , nunquam stabiles existunt; hi vero cellas expetunt , et solitarie sedere desiderant. Propius ad sarabaitas accedere dixeris, a quibus in hoc tantum discrepare videntur, quod sarabaitæ nulla unquam regula approbati , experientia magistri dicuntur; hi vero prius in monasterio, cujus excussere jugum , vixerunt

col.247 At vero S. Isidorus eremitas ab anachoretis distinguens, sex recenset monachorum genera , cœnobitarum , eremitarum , anachoretarum , eorum qui anachoretarum imagine sibi blandiuntur, quos modo describebat Cassianus , circellionum (hi sunt gyrovagi), et sarabaitarum.

col.247 Septimum genus addit S. Valerius citatus a S. Benedicto Anianensi in Concordia Regularum (Cap. 3, § 7), eorum qui ex famulitio et servitio monasterii, tondebantur inviti ab abbatibus, paucis tunc ad conversionem accedentibus : quo in genere recenseri possent ii quos quidam Mediani monasterii abbas « circuiens civitates , quoscunque invenire potuit , qui volebant monachari, secum adduxit, et eos tonsuratos non corde, sed habitu tantum monachavit, » ut scribit Richerus in Vita S. Hidulfi cap. 18.

col.247 Octavum hic subjungere possemus, eorum qui, ut dicit S. Fructuosus in Regula monastica communi cap. 1 , « ob metum gehennæ in suis sibi domibus monasteria componere solent, et cum uxoribus, filiis , et servis, atque vicinis cum sacramenti conditione in unum se copulare, et in suis sibi, ut diximus, villis ex martyrum nomine ecclesias consecrare , et eas falso nomine monasteria nuncupare. Nos tamen hæc non dicimus monasteria , sed animarum perditionem, et ecclesiæ subversionem. » De quibus omnibus si cœnobitas et anachoretas exceperis , melius est silere quam loqui, nam reliquos non tam monachos quam monachorum larvas et monstra verius dixeris, unde etiam S. Augustinus duo tantum monachorum genera assignat.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1.1-1.2

p. 29 De generibus monachorum. — Monachorum quatuor esse genera manifestum est. Primum coenobitarum, hoc est monasteriale, militans sub regula vel Abbate.

p. 29 Le premier mot de la sainte Règle est celui de « moine » (2). Il vient du grec μοναχός, dont la signification primitive est la même que celle de μόνος : seul, unique, simple. Lorsque, dans l’antiquité chrétienne, certains fidèles s’isolèrent, tout en restant dans le monde, des conditions de la vie ordinaire, et bientôt de la société elle-même, afin de se livrer, seuls ou en commun, aux pratiques de l’ascétisme surnaturel, on les nomma parfois μοναχοί, μονάζοντες : les séparés, les isolés, les solitaires (1) ; et l’appellation est courante au quatrième siècle. Un poète païen du début du cinquième, Rutilius Numatianus, souligne méchamment son sens originel :

Squalet lucifugis insula plena viris :

(2) Haeft., l. III, tract. I, De nomine monachorum.

(1) Cf. Cass., Conlat. XVIII, v.

p. 30 Ipsi se monachos graio cognomine dicunt,

p. 30 Quod soli nullo vivere teste volunt (2).

(2) Itinerarium, l. I, 489 sq.

p. 30 L’idée d’unité qu’implique le nom des moines a permis de les définir de façons diverses renfermant toutes une part de vérité : ceux qui vivent dans la solitude (3), ceux qui veulent introduire l’unité et la simplicité dans leur vie, ceux qui s’occupent de Dieu seul et ne songent qu’à s’unir à lui. Monachi, hoc est, Christiani, qui ad unum fidei opus, dimissa saecularium rerum multimoda actione, se redigunt, dit Paul Orose (4) ; et saint Denys (5) : « Nos pieux maîtres ont nommé ces hommes tantôt thérapeutes, à cause du culte sincère par lequel ils adorent la divinité, et tantôt moines, à raison de cette vie d’unité sans partage par laquelle, ramenant leur esprit de la distraction des choses multiples, ils le portent vers l’unité divine et vers la perfection du saint amour ».

(3) S. Augustin explique comment les cénobites eux-mêmes, encore que plusieurs numériquement, peuvent cependant être appelés μόνος, puisqu’ils n’ont qu’un cœur et qu’une âme (Enarr. in Ps. cxxxii, 6. P. L., XXXVII, 1732-1733).

(4) Histor., l. VII, c. xxxiii. P. L., XXXI, 1145.

(5) De Hierarchia ecclesiastica, c. vi.

p. 30 Dans la pensée des anciens, le nom de moine est générique : il désigne toutes les catégories de fidèles qui ont renoncé au monde pour se vouer à la perfection ; pendant longtemps, être religieux et être moine fut tout un, et les choses sont encore telles en Orient. Mais, avec l’apparition des formes de vie religieuse consacrées plus directement au ministère des âmes, le terme de moine est devenu spécifique : il n’appartient plus actuellement qu’aux fils de saint Benoît et à ceux de saint Bruno, encore que la coutume se soit établie en France de le donner à ceux de saint François et de saint Dominique ; saint Thomas et saint Bonaventure avaient seulement revendiqué pour leurs frères, dans leur polémique avec l’Université de Paris, la qualité de religieux.

p. 30 Si nous voulions aujourd’hui tracer la carte de la vie religieuse, établir une classification, nous pourrions répartir assez exactement les religieux en cinq groupes, d’après leur ordre d’apparition historique (je ne dis rien des religieuses, qui sont de physionomie innombrable et de toute couleur) : les moines, les chanoines réguliers, les frati ou religieux mendiants, les clercs réguliers, les séculiers réunis en congrégation avec ou sans vœux.

p. 31 A l’époque de saint Benoît, on comptait seulement quatre espèces de moines ; et la division était si manifeste et si constante que N. B. Père n’insiste pas. Saint Jérôme et Cassien (1) avaient signalé, pour l’Égypte, trois espèces de moines. Saint Benoît reproduit en partie leurs paroles ; et il mentionne, comme Cassien (2), une quatrième catégorie. Mais, tandis que Cassien y fait entrer les faux anachorètes, transfuges de la vie cénobitique, elle comprend pour saint Benoît (3) l’espèce des moines vagabonds et coureurs, les « gyrovagues ». Cassien et les Pères d’Orient les connaissaient bien (4), mais la triste institution avait pris de tels développements que saint Benoît put lui donner son nom propre : il se trouve chez lui pour la première fois, mais peut-être existait-il déjà dans l’usage.

(1) Tria sunt in Aegypto genera monachorum. Unum, Coenobitae, quod illi Sauses gentili lingua vocant, nos in commune viventes possumus appellare. Secundum, Anachoretae, qui soli habitant per deserta... Tertium genus est quod Remoboth dicunt, deterrimum atque neglectum... Hi bini vel terni, nec multo plures simul habitant, suo arbitratu ac ditione viventes (S. Hieron., Epist. XXII, 34. P. L., XXII, 419). Cassien a reproduit ce tableau en le complétant : Tria sunt in Aegypto genera monachorum, quorum duo sunt optima, tertium tepidum atque omnimodis evitandum. Primum est coenobiotarum, qui scilicet in congregatione pariter consistentes unius senioris judicio gubernantur... Secundum anachoretarum, qui prius in coenobiis instituti jamque in actuali conversatione perfecti solitudinis elegere secreta... Tertium reprehensibile Sarabaitarum est. — (Anachoretae) in coenobiis primum diutissime commorantes, omnem patientiae ac discretionis regulam diligenter edocti, ... dirissimis daemonum proeliis congressuri penetrant heremi profunda secreta. — Emersit post haec illud deterrimum et infidele monachorum genus... etc..., bini vel terni in cellulis commorantur, non contenti abbatis cura atque imperio gubernari... etc... (Conlat. XVIII, iv ; Inst., V, xxxvi [cf. aussi Conlat. XVIII, vi] ; Conlat. XVIII, vii).

Toutes les anciennes formes de la vie monastique, même les moins recommandables, sont représentées, aujourd’hui encore, sur la « sainte montagne de l’Athos ».

(2) Conlat. XVIII, viii.

(3) Saint Benoît range dans la classe des sarabaïtes ces moines qui vivent seuls, en faisant leur volonté propre : ... aut certe singuli sine pastore.

(4) Cf. D. Besse, les Moines d’Orient, chap. ii.

p. 31 Les cénobites (ceux qui vivent en commun : κοίνος, βίος) sont cités les premiers, parce que saint Benoît, à la suite de beaucoup de Pères (5), leur donne ses préférences. Cassien, voyant dans la chrétienté de Jérusalem une vraie famille religieuse, les considérait comme les premiers, même historiquement (6). Puisqu’il sera parlé des cénobites à loisir au cours de cette Règle qui leur est destinée, saint Benoît se borne à signaler en quelques mots leurs traits caractéristiques. Ils ont la vie commune ; ils habitent dans un monastère, qui est le cadre de la stabilité. Ils militent, c’est-à-dire qu’ils tendent ensemble, dans un effort commun et convergent, vers un même but, une même victoire : la perfection et la perfection conventuelle. Ils ont une règle : de telle sorte que les conditions foncières de leur vie soient fixées et nullement laissées à l’arbitraire ; ce n’est pas d’ailleurs nécessairement une règle écrite, ce peut être un ensemble de coutumes. Vel Abbate : remarquons une fois pour toutes que dans la langue de saint Benoît la disjonctive vel a souvent la valeur de la copulative et : c’est le cas présentement. Si précises que soient la règle ou les coutumes, il y a mille choses qu’elles ne déterminent pas ; c’est au pouvoir vivant de l’Abbé qu’il appartient d’interpréter la règle et d’en établir le sens. Les cénobites ont à leur tête un Abbé, c’est-à-dire un père : ils constituent donc une famille.

(5) Par exemple S. Jean Chrysost., In Matth., Hom. LXXII. P. G., LVIII, 671-672. — S. Basile, Reg. fus., vii. — S. Jérôme, Epist. CXXV, 9. P. L., XXII, 1077.

(6) Conlat. XVIII, v.

2

Primum Cœnobitarum, hoc est, monasteriale, militans sub regula vel Abbate.

The first are the Cenobites: that is, those who live in a monastery under a Rule or an abbot.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.2

col.247 Primum cœnobitarum,] a communi vita, quam profitentur, sic dictorum ; nam Græce κοινός, Latine communis exprimitur, et βίος vita.

col.247 Primum inter monachorum genera dicitur cœnobitarum genus, sive institutione, sive utilitate, sive naturali rerum ordine.

col.247 Primum institutione, ut pote quod a primis Ecclesiæ temporibus sumpsisse dicitur exordium; nam, ut tradit apud Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, c. 5), « talis tunc erat omnis Ecclesia, quales nunc perpaucos in cœnobiis invenire difficile est ; sed cum post apostolorum excessum tepescere cœpisset multitudo credentium,.... hi quibus adhuc erat apostolicus fervor, memores pristinæ illius perfectionis, discedentes a civitatibus suis, illorumque consortio qui sibi vel Ecclesiæ Dei remissioris vitæ negligentiam illicitam esse credebant, in locis suburbanis ac secretioribus commanere, et ea quæ ab apostolis per universum corpus Ecclesiæ generaliter meminerant instituta privatim exercere cœperunt ; atque ita coaluit ista, quam diximus, discipulorum qui se ab illorum contagio sequestraverant, disciplina; qui paulatim tempore procedente segregati a credentium turbis, ab eo quod a conjugiis abstinerent , et a parentum se consortio mundique istius conversatione discernerent, monachi sive monazontes, singularis ac solitariæ vitæ districtione nominati sunt; unde consequens fuit ut ex communione consortii cœnobitæ, cellæque ac diversoria eorum cœnobia vocarentur. Istud ergo fuit antiquissimum monachorum genus, quod non modo tempore, sed etiam gratia primum est, quodque per annos plurimos solum inviolabile usque ad abbatis Pauli vel Antonii duravit ætatem. » Quanquam huic Cassiani sententiæ non subscribent, qui S. Pachomium primum cœnobitarum patrem faciunt. Sed Turrecremata (Tract. 8 in Reg. S. Bened.) altius repetens cœnobitarum cunas, a cuneis prophetarum exordium sumpsisse asserit, probatque hac S. Hieronymi auctoritate: Filii prophetarum quos monachos legimus, etc.

col.248 Secundo cœnobitæ primi sunt utilitate, nam vita communis, ut postea demonstrabimus, præstat anachoresi , quæ quo sublimior, eo periculosior.

col.248 Tertio naturali etiam rerum ordine primum est genus cœnobitarum, quia non nisi prius in cœnobio probatos recipit eremus.

col.248 Hoc est monasteriale.] Videtur hic S. P. Benedictus cum cœnobiis monasteria confundere : nonnihil tamen inter utrumque discriminis affert apud Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, c. 10) : « Licet, inquit, a nonnullis soleant indifferenter monasteria pro cœnobiis appellari, tamen hoc inter est, quod monasterium nomen est diversorii, nihil amplius quam locum, id est habitaculum significans monachorum ; cœnobium vero etiam professionis ipsius qualitatem disciplinamque designat : et monasterium potest etiam unius monachi habitatio nominari ; cœnobium autem appellari non potest, nisi ubi plurimorum cohabitantium degit unita communio. » Et sane monasterii vocem ad solam unius monachi habitationem designandam frequenter usurpari in sanctorum Patrum Vitis constat : unde S. Athanasius in Vita S. Antonii (Cap. 21) : « Erant, inquit, in monte monasteria tanquam tabernacula ; » et Rufinus refert (Lib. ii de Vit. Pat., c. 22) fratres congregatos « sub una die monasterium construxisse. » Quod de cœnobio quis credat? Et ibidem cuidam sæculo nuntium remittere cupienti, et requirenti ab abbate Ammonio cellulam vacantem : « Tunc ille, inquit : Ego inquiram, sed donec inveniam hic esto in hoc monasterio,.... et relinquens ei omnia pariter cum monasterio, ipse procul ab eo parvissimam cellulam reperit atque in ea se constituit, fratrique qui nuper advenerat, nec intelligenti, ex integro cum omnibus quæ in eo fuerant, cessit monasterio. » Eodem sensu monasterii vocem usurpat S. Nilus in Hist. cædis SS. Patrum in Sina, cap. 9 apud. Boll. 13 Januar.

col.248 Militans sub regula, vel abbate.] Particula vel bifariam potest hic sumi disjunctive et copulative : disjunctive, quia, ut ait Bernardus Cassinensis, « quando monachi non super se habent abbates, sed præpositos, et decanos, et priores; militant tamen sub regula, sed sequuntur regulam secundum præpositorum imperia. » Et Hildemarus : « Forte, inquit, quod B. Benedictus plenus fuit spiritu prophetiæ, et vidit spiritu prophetiæ istud tempus, in quo sunt multa monasteria sine abbatibus regularibus, ideoque posuit : Militans sub regula vel abbate, » fatetur tamen uterque particulam vel hic sumi posse copulative pro et, quo sensu etiam eam capiunt reliqui interpretes communiter ; et sic nomine abbatis intelligitur quicunque superior quocunque nominetur vocabulo, sive præpositus, sive decanus, sive prior.

3

Deinde secundum genus est Anachoretarum, id est, Eremitarum, horum qui non conversationis fervore novitio, sed monasterii probatione diuturna,

The second kind is that of Anchorites, or Hermits, who not in the first fervour of conversion, but after long trial in the monastery,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.3

col.248 Deinde secundum genus est anachoretarum.] Anachoretæ, quorum principes Paulum et Antonium fecerunt S. Hieronymus et Cassianus, et quorum in Veteri Testamento Elias et Elisæus, in Novo autem Testamento Joannes Baptista aliquas nobis exhibuerunt umbras, « hi sunt qui habitant per deserta, » inquit S. Hieronymus (Epist. 22); sive, ut ait apud Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, cap. 4), qui « prius in cœnobiis instituti, jamque actuali conversatione perfecti, solitudinis elegere secreta; » qui « nequaquam contenti hac victoria qua inter homines occultas insidias diaboli conculcaverunt, aperto certamine ac manifesto conflictu dæmonibus congredi cupientes, vastos eremi recessus penetrare non timent; » unde et anachoretarum nomen acceperunt; « ab eo enim quod procul ab hominibus recesserunt nuncupantur, » ut dicit S. Hieronymus (Epist. 22); ἀναχωρεῖν enim Græce Latine secedere redditur ; quamquam aliam hujus vocis etymologiam deducunt Boherius et Trithemius. Hi nimirum dictos volunt anachoretas ab ἀνὰ sursum et χορός chorus, eo quod supernarum rerum contemplationi præcipue deputentur, et « ad cœlestium spirituum chorum respirare debeant, » ut loquitur Trithemius. Unde et apud Cassianum abbas Joannes : « Eremitæ, inquit, perfectio est exutam mentem a curis habere terrenis, eumque, quantum humana fragilitas sinit, vivere cum Christo. » Addit Boherius dictos fuisse anachoretas tanquam angentes cor suum ad Dominum jejuniis et abstinentiis ; cui interpretationi satis congruit quod de anachoretis scribit Severus Sulpicius (Lib. i Dial., c. 9 ) : « Habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas vocant : vivunt herbarum radicibus, nullo unquam certo loco consistunt, ne ab hominibus frequententur ; quas nox coegerit, sedes habent. »

col.249 Id est eremitarum.] Cum eremitis anachoretas confundit S. P. Benedictus; aliquod tamen inter utrosque discrimen constituit S. Isidorus (Lib. ii de Div. Offic., c. 15). Vult nempe eremitas eos esse « qui, procul ab hominibus recedentes, deserta loca et vastas solitudines sequi et habitare perhibentur, etc. » Anachoretas autem illos « qui, jam cœnobiali conversatione perfecti, includunt semetipsos procul ab hominum conspectu remoti. » Verius tamen utrosque non nisi unum monachorum genus efficere dixeris; nam et quos hic describit S. Isidorus eremitas, hos S. Hieronymus, Severus Sulpicius, et Cassianus anachoretas appellant. Nec tamen inficias ibo quin duas tresve in species hoc monachorum genus dividi possit; nam, ut dicit B. Petrus Damiani (Opusc. 15, c. 52), « eremitarum ordo bipartitus est, quorum videlicet alii cellulas incolunt, alii passim per eremi deserta gradientes, certas ædes habere contemnunt. Sed qui per eremum spatiando discurrunt, anachoretæ; qui vero cellulis contenti sunt, usitato vocabulo eremitæ dicuntur, quibus nomen commune factum est speciale. » Atque hi etiam postremi in duplici exstitere differentia : ut enim observat Menardus (In not. ad conc. Regul., c. 5, § 6), « quidam infra monasterii sepla in cellis includebantur, ut patet ex Justiniani Novella 5 : Nisi quidam illorum in contemplatione et perfectione degentes, vitam remotam habeant in hospitio, quos vocare anachoretas, id est discedentes; et hesychastas, id est quiescentes consueverunt ; ubi hospitium sumitur pro cella, ibi enim agitur de iis qui in monasteriis includuntur. Id etiam planum est ex canone 41 sextæ synodi, quæ ait hujusmodi inclusos ἀναχωρητικὴν παιδοτριβεῖσθαι διαγωγήν, id est anachoreticam exercere vitam. Quidam vero extra monasterii septa inclusi erant, de quibus hoc capite agit S. Isidorus. »

col.249 Porro a primo reclusionis genere exclusæ non fuerunt ipsæ mulieres, quas in virorum monasteriis inclusas vixisse non raro reperimus apud auctores. Talis erat apud Meldos Otgerii ducis Carmentriacensis soror (Sæc. iv Bened. part. i, p. 659) nomine Gibelina amoris Dei gratia sæculo xi reclusa in Faroniano monasterio, ex Fulcoudi abbatis Notitia de præfato Otgerio. Talis apud Virodunum S. Popponis mater B. Adelwiif (Apud Boll. 25 Jan.), quæ cum, imposito sibi velo, cœnobiticam primum vitam professa esset, « apud S. Vitonum succedente etiam tempore solitaria esse cœpit, ibique reclusa cursum vitæ, diabolo cum virium suarum copiis triumphato, in pace peregit, ut de ea scribit Everhelmus in Vita S. Popponis n. 18. Talis denique apud S. Gallum sancta Wiborada (Sæc. v Bened.), quæ quadriennio primum juxta ecclesiam S. Georgii inclusa, postea ad S. Gallum ab episcopo vocata, ibidem ad finem usque vitæ, quam martyrio absolvit, perseveravit, « quam episcopus cum paucis prosecutus, et benedicens clausulam obseravit, » attestante Hartmanno monacho S. Galli in ejus Vita n. 15. Porro hujusmodi reclusæ sub regimine et disciplina abbatis monasterii vivebant, ut probat noster Mabillonius in observationibus præviis ad Vitam S. Wiboradæ. Quæ lex viros perinde ac mulieres æque constringebat, qui sive intra, sive extra monasterium inclusi, aut alias solitarie viverent, proprio tamen monasterii unde egressi fuerant, abbati subjecti remanebant, ut inter alia colligitur ex Vita S. Ayberti monachi Crispiniensis n. 1 (Boll. 7 April.), qui, accepta a Lamberto abbate licentia, « reclusionem ingressus est, in qua, quandiu vixit, sub imperio Crispiniensis abbatis Domino militavit. » Qui autem perpetuæ reclusioni haud erant addicti, hi certis temporibus ad suum monasterium accedere solebant, cujus rei luculentum habemus exemplum Adhegrini Cluniacensis monachi apud Joannem monachum in Vita S. Odonis (Lib. i, n. 22, sæc. v Bened.), qui ex licentia abbatis per triginta et amplius annos in eremo degens, « dominicis tantum diebus, aut præcipuis festivitatibus ad monasterium S. Petri, quod Cluniacum dicitur, quia duobus fere millibus prope est, descendere consueverat. » Denique perpetuo reclusis solitariorum regulam scripsit Grimlaicus, in cujus cap. 15 agit de modo et ordine recludendi solitarii.

col.250 Horum qui non conversionis fervore novitio.] Quod « est dicere, inquit Hildemarus, non tantum vadunt ad eremum quando incidit illis cogitatio eundi ad eremum ; » neque enim omni credendum est vento, aut omnis ex Deo spiritus est, nam et Satanas nonnunquam in angelum lucis se transformans, multa quibus exsequendis impares sumus, sub pietatis specie suadere conatur. Vel conversionis fervore novitio, id est non initio conversionis, quo tempore fervere solent monachi, talis quippe fervor valde suspectus est et mutationi obnoxius, nec anachoreticæ vitæ idonei solent esse incipientes : unde et in Vitis Patrum legitur (Lib. v, libello 10, n. 110), quod « quidam frater renuntians sæculo, et accipiens habitum monachi, statim reclusit se dicens : Solitarius esse volo. Audientes autem vicini seniores venerunt, et ejecerunt eum, et fecerunt circuire cellas fratrum, et pœnitentiam coram singulis agere, et dicere : Ignoscite mihi, quia non sum solitarius, sed adhuc initium monachi nuper assumpsi. »

col.250 Sed monasterii probatione diuturna.] Hoc nimirum exigebat priscorum monachorum disciplina, ut in eremo non admitterent, nisi diu probatos in cœnobio : « De ludo monasteriorum hujusmodi volumus egredi milites, quos eremi dura rudimenta non terreant, » inquit S. Hieronymus ad Rusticum monachum scribens (Epist. 4). Idem docet apud Cassianum abbas Piamon supra citatus. Idem statutum legitur in concilio Veneto anno 465, can. 7; in concilio Toletano vii, can. 5; in sexta synodo canone 41. Idem videre est in Vita S. Euthymii abbatis n. 89, tom. II Monumentorum Eccles. Græcæ, et in Vita S. Theodosii Cœnobiarchæ , cap. 2 , apud Boll. xi Januar. Et certe, ut pulchre quidam dixit, sicut flos fructum, ita vita cœnobitica anachoreticam præcedere debet.

col.250 Sed quæret aliquis quanta et qualis fuerit isthæc in cœnobio probatio, quam diuturnam solum indefinite præscribit S. Benedictus? S. Isidorus in libro de Ecclesiasticis Officiis rem determinat his verbis : « Sed isti examinatione cœnobiorum probati in omnibus disciplinis monasterii per triginta annos ad hanc contemplationem per obedientiam eliguntur. » At vero Franciscus Georgius in libro de Harmonia mundi loquens de Rachele et Lia uxoribus Jacob, probationis tempus ad annos decem et octo, aut viginti ad summum restringit. « Pro Rachele, inquit, suspirat et servit Jacob , et tamen primo Liæ conjungitur, eo quod spiritalis homo pro quiete et visione, quæ est in contemplatione, suspirat, pro qua subiit jugum servitutis Dei ; nihilominus ut Liæ et vitæ activæ conjungatur, primo necesse est antequam deveniat ad perfectionem contemplativam. Ideo Patres illi antiqui decreverunt ne quis admitteretur ad viam solitariam et contemplativam, nisi exercitatus per decem et octo vel viginti annos in operibus charitatis et servitiis monasterii. » Ex quo loco suspicari licet scriptorum incuria apud Isidorum irrepsisse mendum, et pro 20 positum fuisse 30; nam et Possevinus lib. v Bibliot., cap. 57, citans hunc Isidori locum, absolute legit viginti. Illud etiam prolixum temporis spatium ad quadriennium reducit sexta synodus, edito hoc canone : « Qui sive in urbibus, sive in vicis in clausuris solitarie volunt vivere , prius ingrediantur monasterium , et ea perdiscant quæ ad hanc anachoreticam conversationem requiruntur. Triennium integrum cœnobii præposito in timore Dei subjaceant, et postquam in omnibus, uti decet, obedientiam expleverint, examinentur a præsule, utrum sponte sua et ex toto corde propositum hoc amplecti desiderent, et sic professionem hujus instituti faciant, nec sic tamen statim includantur, sed annum adhuc extra clausam permaneant, ut eorum intentio certius innotescat (Can. 41). »

col.251 Hujus instituti rationem familiari, sed tamen apta similitudine hanc reddit S. Joannes Climacus (Grad. iv) : « Ut periculum tironi imperito militique gregario seipsum duello committere, sic viro religioso ante capta experimenta, et multam in edomandis animi affectibus exercitationem , plena periculi alea est in solitudinem secedere ; ut enim ille de vita, sic iste de salute æterna periclitatur. » Eodem argumento utebatur S. Theodosius Cœnobiarcha (In ejus Vit. cap. 2; Boll. 11 jan.). Adde quod anachoresis in jugi rerum cœlestium contemplatione consistit, ad quam, nisi prævia in cœnobiis activa vita , perveniri non potest , ut docet inter alios apud Cassianum abbas Nesteros collat. 14, c. 2; et in Regula Solitariorum Grimlaicus his verbis : « Ad fastigium contemplativæ vitæ quisquis conatur ascendere, semetipsum debet prius per multa experimenta in activa vita probare. » Jam vero quia non omnes qui in cœnobiis conversantur etiam multo tempore , ideo meliores evadunt, aut anachoreticæ vitæ judicantur idonei, nunc videndum est qui et quales ad eam e cœnobiis transferendi sunt, id quod indicat S. Benedictus cum addit :

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1.3-1.5

p. 32 Deinde secundum genus est anachoretarum, id est, eremitarum, horum qui non conversionis fervore novitio, sed monasterii probatione diuturna, didicerunt contra diabolum, multorum solatio jam docti, pugnare ; et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi, securi jam sine consolatione alterius, sola manu vel brachio, contra vitia carnis vel cogitationum, Deo auxiliante, sufficiunt pugnare.

p. 32 La deuxième espèce de moines est celle des anachorètes (ceux qui vivent à l’écart, dans la retraite : ἀνὰ, χωρέω) ; saint Benoît ne les distingue pas, comme le fera saint Isidore (1), des ermites ou habitants du désert (ἔρημος). La vie anachorétique a toujours existé dans l’Église (2), mais elle n’est plus représentée aujourd’hui que sous sa forme mitigée, chez les Chartreux, les Camaldules... ; sans doute y a-t-il encore quelques ermites dans les solitudes et des reclus près de certains monastères. A l’origine du monachisme, les anachorètes furent innombrables, et c’est même par eux que la vie religieuse a commencé, dès le troisième siècle, avec saint Paul de Thèbes, saint Antoine, saint Hilarion, imitateurs d’Élie et de saint Jean-Baptiste. Les lois ecclésiastiques n’avaient pas encore eu le loisir de réglementer l’état religieux : se faisait anachorète qui voulait, avec ou sans maître, sous le costume et le régime de son choix. Et nous savons de quelle façon très simple N. B. Père lui-même devint ermite et fit profession (3).

(1) De ecclesiasticis officiis, l. II, c. xvi. P. L., LXXXIII, 794-795.

(2) Cf. Vacant-Mangenot, Dictionnaire de Théologie, art. Anachorète.

(3) S. Greg. M., Dial., l. II, c. i.

p. 33 Il connaissait donc par son expérience personnelle la vie anachorétique ; il l’avait pratiquée avec une ardeur généreuse. Il n’ignorait ni ses charmes, ni les tentations terribles et les illusions extraordinaires auxquelles elle se prête aisément (1). L’homme ne se suffit pas : nous avons besoin d’un appui, et nous le trouvons dans un milieu social intelligent et aimé. Il nous faut des exemples, des encouragements, des directions. Mais il n’y a aucune émulation surnaturelle dans la solitude. Nous n’avons point dans la présence, le regard, l’exemple d’autrui ce supplément extérieur de conscience, qui est à la fois si précieux, si sûr et si doux. Nous n’avons point à exercer la charité fraternelle, ce qui est pourtant le plus clair indice que nous ayons de notre charité envers Dieu. Dans la solitude, l’imagination se monte, les sens s’exaspèrent ; et, pour peu que le diable intervienne directement, c’est le désarroi complet, c’est le vice ou le désespoir. Et puis n’est-ce pas la paresse, l’instabilité, la superbe, une misanthropie naturelle, qui poussent telle âme au désert? Il ne suffit pas de fuir les hommes pour échapper à la tyrannie de ses passions, comme le prouvent maintes histoires racontées dans la Vie des Pères, par exemple celle du moine porté à la colère qui, s’étant échappé du monastère pour n’avoir plus l’occasion de se fâcher, la retrouva bientôt dans les indocilités de sa cruche (2). On peut lire les observations de saint Ephrem sur les périls de la vie érémitique et, à une époque postérieure, celles de saint Ives de Chartres (3).

(1) Lire toute la Conférence XIX de Cassien.

(2) Verba Seniorum : Vitae Patrum, III, 98. Rosweyde, p. 515.

(3) S. Ephr., De humilitate, c. lviii sq. (Opp. graec. lat., t. I, p. 315-317). Paraen. XXIII, XXIV, XXXVIII, XLII (t. II, p. 102, 107, 136, 154). — Yvon. Carnot., Epist. CXCII et CCLVI. P. L., CLXII, 198, 260.

p. 33 Bien loin de méconnaître la sublimité de la vie anachorétique, N. B. Père l’estime trop parfaite pour être accessible à toutes les âmes, et il élève très haut les conditions préalables à une entrée prudente dans une telle voie. Avec Cassien, saint Nil (4) et d’autres anciens, il requiert d’abord que le candidat ne soit plus dans la jeune ferveur de sa conversion, de sa vie religieuse (conversionis ou conversationis). Les moines sont comme le vin, qui se bonifie en vieillissant. La ferveur et le bouillonnement des débuts sont nécessaires, puisque c’est grâce à cette fermentation que l’âme se défait d’une multitude de petites impuretés qui l’alourdissent. Mais cette forme de ferveur est transitoire ; à mesure que le travail intérieur d’élimination s’accomplit et que les éléments étrangers se précipitent, elle fait place à une ferveur de charité épurée, claire, defaecata. L’ermite futur devra donc faire ses preuves, pendant de longues années, dans un monastère, apprendre la tactique spirituelle et passer maître dans l’art de combattre le diable, avec le secours, « la consolation » (παράκλησις) de tous ses frères. C’est seulement lorsqu’il se sera bien exercé, bien entraîné, dans le rang et la lutte collective, pour le combat singulier du désert, qu’il sera capable d’affronter, sans appui étranger désormais, ne comptant plus que sur Dieu et sur la vigueur de sa main et de son bras, la lutte contre les vices de la chair et de l’esprit. Enfin la permission de l’Abbé garantira le moine de toute présomption (1).

(4) Tractatus ad Eulogium, 32. P. G., LXXIX, 1135. Epist., l. III, Ep. LXXII. P. G., LXXIX, 422.

(1) Cf. Sulp. Sever., Dial. I, c. xvii. P. L., XX, 195. Les conciles ont dû souvent s’occuper des anachorètes, et celui de Vannes, en particulier, décrétait en 465 : Servandum quoque de monachis, ne eis ad solitarias cellulas liceat a congregatione discedere, nisi forte probatis post emeritos labores, aut propter infirmitatis necessitatem asperior ab abbatibus regula remittatur. Quod ita demum fiet, ut intra eadem monasterii septa manentes, tamen sub abbatis potestate separatas habere cellulas permittantur (Mansi, t. VII, col. 954). L’histoire montre que la vie anachorétique a presque toujours été tempérée de cénobitisme, et que les solitaires d’Orient se groupaient en communautés, ou du moins prenaient des compagnons, acceptaient des disciples, se visitaient de loin en loin.

p. 34 La carte de la vie religieuse s’est modifiée, mais la nature humaine est demeurée la même, et la tentation de quitter la communauté pour se faire ermite est de tous les temps. Ce désir peut apparaître dès le noviciat, soit que Dieu appelle réellement une âme dans la solitude, soit que notre égoïsme, affolé par tous les renoncements qu’exige une vie si nouvelle, nous persuade à tort que nous nous sommes trompés, que nous n’avons pas assez de silence, que toutes sortes de contacts ennuyeux déconcertent la liberté de notre prière. La tentation peut naître plus tard et venir d’un tempérament maladif et misanthrope ou d’un mysticisme de mauvais aloi ; sous prétexte que la contemplation pure est l’idéal, et la vie cartusienne reconnue plus parfaite par l’Église, on fatiguera son Abbé jusqu’à ce qu’il ait consenti à un départ qui n’est souvent que le prélude de tristes pérégrinations. Ou bien on cherche à se constituer un peu de vie anachorétique à l’intérieur du monastère. On se fait une petite vie à part ; on se tient à distance de l’Abbé et des frères. Les conditions de paix et de loisir qu’offre le monastère profitent non plus à Dieu et à la charité, mais au moi. Hélas ! il n’y aura jamais une ombre de vrai bonheur pour ce moine ; il ne rencontrera jamais Dieu ; il mourra prosaïquement, captif de ses aises et de ses manies de vieux garçon, pétrifié et bouffi dans son égoïsme. Retenons bien la recommandation de l’Apôtre : Consideremus invicem in provocationem caritatis et bonorum operum, non deserentes collectionem nostram, sicut consuetudinis est quibusdam, sed consolantes, et tanto magis quanto videritis appropinquantem diem (Hebr., x, 24-25).

p. 34 Tout en maintenant le principe des vocations extraordinaires, il est permis de considérer la vie cénobitique comme plus naturelle que la vie anachorétique. Non est bonum esse hominem solum. Le silence absolu, dit sainte Hildegarde, est « inhumain », c’est-à-dire au-dessus ou au-dessous de l’humanité (1). Toutes choses ne se font bien qu’en famille : les étoiles elles-mêmes sont groupées en constellations. Rachetés tous ensemble dans le Seigneur, nous nous sanctifions tous ensemble en lui, pour communier tous pleinement à cette société si étroite des Personnes divines : Quod vidimus et audivimus annuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre, et cum Filio ejus Jesu Christo (I Joann., i, 3). Notre vie d’éternité sera donc, elle aussi, cénobitique ; et saint Thomas explique comment la société de nos amis deviendra, même alors, un élément de béatitude (2). Il y a sagesse à ne pas concevoir notre vie du temps sur un plan différent de l’éternelle.

(1) Regulae S. Bened. Explanatio. P. L., CXCVII, 1056.

(2) S. Th., Ia IIae, q. iv, a. 8.

4

didicerunt contra diabolum, multorum solatio jam docti, pugnare;

and already taught by the example of many others, have learnt to fight against the devil,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.4

col.251 Didicerunt contra diabolum multorum solatio jam docti pugnare] . Quod perinde est ac si diceret, qui vitiis omnibus superatis, virtutibus cunctis quantum patitur humana fragilitas imbuti, jam diabolum non timent; tales enim contra diabolum didicerunt pugnare, et revera tales requirit eremus : « De ludo monasteriorum hujusmodi volumus ingredi milites, quos eremi dura rudimenta non terreant , inquit S. Hieronymus (Epist. 4), qui specimen conversationis suæ multo tempore dederint, qui omnium fuerint minimi, ut primi omnium fierent, quos nec esuries aliquando, nec saturitas superaverit , qui paupertate lætantur, quorum habitus, sermo, vultus, incessus, doctrina virtutum est; » et Cassianus (Lib. v Instit., c. 36) : « Qui in cœnobiis primum diutissime commorantes, omnique patientiæ ac discretionis regula diligenter edocti, humilitatis pariter ac nuditatis virtute possessa, atque ad purum vitiorum universitate consumpta , durissimis dæmonum præliis congressuri penetrant eremi profunda secreta; » et alibi (Lib. viii Inst. c. 17) : « Eremum perfectos omnique vitio purgatos oportet expetere, et excoctis ad purum in congregatione fratrum vitiis, non pusillanimitatis perfugio , sed divinæ contemplationis obtentu et desiderio intuitus sublimioris intrare, qui non nisi in solitudine a perfectis solummodo poterit apprehendi. » At omnium luculentissime S. Joannes Climacus (Grad. 27) : « Signa et argumenta, seu exercitationes eorum qui non sine causa solitudinem sequuntur, hæc sunt : mens nullis perturbationum fluctibus agitata, cogitationes cassæ, raptus in Deum, suppliciorum æternorum præsens semper memoria, mortis instantis consideratio, inexpetibile orandi studium, custodia sui inexpugnabilis, veneris exstinctio, appetitionum ignorantia, mundi mors, nullum cibi desiderium, fons discretionis, lacrymarum facultas, loquacitatis exterminatio, et si quid hoc genus est, quod turbis est ingratum et infestum. » Et ante hæc: « Nemo iræ et elationi animi, et simulationi, seu hypocrisi (et aliis hujusmodi vitiis) obnoxius audeat in solitudinem vestigium ponere. » Et iterum rationem reddens : « Qui morbis animi laborat, et tamen vitam solitariam audet aggredi, perinde facit ac qui in alto mari ex navi desilit in fluctus, et in tabula existimat se sine periculo in portum evasurum ; » et quia, ut ait Cassianus , solitudo « eorum qui minus emendati sunt, vitia non solum servare, verum etiam exaggerare consuevit. » Sed de his satis.

col.252 Notanda sunt autem sancti Benedicti verba : Multorum solatio; non dicit eximii alicujus Patris, aut singularis alterius socii adjutorio, sed multorum , inquit, solatio jam docti : quia , ut dicebat apud Cassianum S. Antonius (Lib. v Inst. c. 4) : « Qui post cœnobitale propositum fastigia nititur sublimioris perfectionis attingere , et apprehenso discretionis examine proprio jam potens est stare judicio, atque ad arcem anachoreseos pervenire, minime debet ab uno quamvis summo universa virtutum genera expetere ; alius enim scientiæ floribus exornatur, alter discretionis ratione robustius communitur, alter patientiæ gravitate fundatur, alius humilitatis, etc. ; » ex quibus inferebat « monachum spiritalia mella condere cupientem, velut apem prudentissimam, debere unamquamque virtutem ab his qui eam familiarius possident deflorare, et in sui pectoris vase recondere. »

5

et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi securi jam sine consolatione alterius, sola manu vel brachio, contra vitia carnis vel cogitationum, Deo auxiliante, pugnare sufficiunt.

are well prepared to go forth from the ranks of the brotherhood to the single combat of the desert. They can now, by God’s help, safely fight against the vices of their flesh and against evil thoughts singly, with their own hand and arm and without the encouragement of a companion.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.5

col.252 Et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi, etc.] Ex hoc ergo loco constat quod diximus in prologo, et cœnobiticam et anachoreticam vitam perpetuam esse militiam, cum hoc tamen discrimine, quod ista periculosior sit, illa facilior et tutior; quod quidem discrimen eleganter describit Petrus Venerabilis ad Gislebertum eremitam sic scribens (Lib. i, epist. 20) : « Claustralium communiter viventium cohabitatio castrorum ad pugnam ordinatorum multitudini videtur comparari, ubi quisque tanto securius adversus adversarium dimicat, quanto sibi vicinius adjutorium de commilitonis dextra sperat; in illo enim prælio non solum de sua quilibet præliator virtute præsumit, sed etiam de aliorum dextera lævaque compugnantium viribus quandoque magis quam de suis confidit : laborant ibi singuli, et saluti suæ insidiantes perimere, et coadjutores modis omnibus defensare; nec minus intelligunt in morte sociorum periculum, quam in vita inimicorum sentiunt detrimentum. At solitudinis singulare certamen tanto periculosius agitur quanto serius alienum auxilium dimicans præstolatur ; quodque periculo accrescit, non, ut in acie fieri solet, multi contra multos: nec, ut in duello, unus contra unum, sed inusitato præliandi more solus contra plurimos, et numero, et virtute præstantes dubia sub sorte contendit. »

col.252 Ex hoc etiam sanctæ Regulæ testimonio infert B. Petrus Damiani S. Benedictum non modo permisisse, sed et suasisse suis anachoresim ; nam postquam prædicta S. Regulæ verba retulit, ita concludit (Lib. vi, ep. 12) : « Ex quibus manifeste colligitur quia doctor almificus de monasterio fratrem quemlibet ad eremum conscendere non modo non prohibuit, verum insuper monuit et docuit, insuper etiam quibusdam persuasionibus incitavit : auctoritatem quippe dat, ut diuturna prius frater probatione discat in monasterio qualiter in eremo contra callidi tentatoris argumenta confligat... In illis itaque S. Regulæ verbis. quæ supra posuimus, perspicue declaratur quia S Benedictus, dum in monasterio hominem ponit, ad eremum dirigit ; hic quidem collocat, sed illuc cohortatus invitat, etc. » Quæ fuse prosequitur. Et sane Camaldulensis ordo, et ipse sub Regula S. Benedicti militans, suos habet eremitas, quin etiam hodie in monte Serrato multæ visuntur anachoretarum cellulæ quæ a Benedictinis inhabitantur; sed et multos olim in monte Vosago anachoretas ex nostris egisse colligimus ex Vita S. Pauli episcopi Virodunensis, n. 2, ubi hæc leguntur (Sæc. ii Bened.): « Domino præduce tandem eremum quæ Vosegus nominatur, Christi servus.... ingreditur. Hujus eremi solitudinem plurimi anachoretarum cellulis divisi feruntur inhabitasse, præter sabbatum et dominicam, mutuis visibus et alloquiis disjuncti, nisi quos aut corporalis infirmitas, vel animæ salutis causa visitari per aliquos coegisset : quorum optabilem conversationem Paulus.... adipisci satagebat. »

col.253 Ad eremum tamen nullus secedebat, nisi prævia abbatis licentia, fratrumque accedente consensu ; utrumque enim requirebatur, ut multis posset exemplis probari. Luculentum nobis exhibet Vita S. Bavonis confessoris (Sæc. ii Bened.), qui veniens ad Frorbertum abbatem, « petiit eum sibimet humiliter cellulam, in qua familiariter Domini misericordiam pro facinoribus suis deprecaretur largiri. Ut vero pius pater monasterii ejus petitionem audivit, cum gaudio eum suscepit, et ejusdem fratribus monasterii juxta præceptum pii Patris Benedicti convocata omni congregatione ejus patefecil preces, » cujus votis fratres annuerunt. Similiter S. Baronius (Sæc. ii Ben.) « sui Patrem cœnobii sedulis deposcere cœpit precibus, ut ejus permissu Gallicum genitale solum sibi liceret deserere.... sicque demum anachoreticam vitam ducere. Post plurimam tandem indesinentemque petitionis suæ instantiam, ejus pastor cum omni grege, licet inviti suo satisfecere desiderio. » Ita etiam S. Cuthbertus referente Beda (In ejus Vita, cap. 17) : « Postquam in monasterio multa annorum curricula explevit, tandem diu concupita, quæsita, et petita solitudinis secreta, comitante præfati abbatis sui simul et fratrum gratia, multum lætabundus adiit. » Et S. Madalgisilus (In append. ad sæc. iv) « cupiens arctiorem remotamque arripere vivendi formulam, cum magna humilitate expetiit, ut sibi liceret remotum et quietum locum perquirere.... quique quod devote expetiit, gratuita fratrum benignitas ei cum magna dulcedine concessit, » ut scribit Hariulfus in ejus Vita, n. 5. Denique S. Wilfridus episcopus Eboracensis, et abbas Ripensis Celino præposito petendæ eremi concessurus licentiam, rem prius fratribus retulit, ut auctor est Eddius in ejus Vita, n. 60. Et sane æquum videtur ut qui de consensu fratrum in monasterio solent admitti, ab eo haudquaquam recedant nisi accedente totius congregationis benevola concessione : apud veteres tamen solum abbatis consensum satis fuisse probari posset ex Severo Sulpicio, cujus hæc verba (Lib. i Dial., c. 5) : « Haud procul ab eremo Nilo contigua multa sunt monasteria : habitant in uno loco plerumque centeni.... Ex his si qui majorem virtutem mente conceperint, ut acturi solitariam vitam se ad eremum conferant, non nisi permittente abbate discedunt. » Unus e nostris, S. Tillo monachus Solemniacensis, absque abbatis aut fratrum voluntate clandestino discessu monasterium deseruit, et eremum petiit.

6

Tertium vero monachorum deterrimum genus est Sarabaitarum, qui nulla regula approbati, experientia magistra, sicut aurum fornacis, sed in plumbi natura molliti,

The third and worst kind of monks is that of the Sarabites, who have not been tried under any Rule nor schooled by an experienced master, as gold is proved in the furnace, but soft as is lead

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.6

col.253 Tertium vero monachorum teterrimum genus.] Nigris coloribus tertium monachorum genus depingit S. Benedictus, unde et illud vocat teterrimum, id est « nigerrimum, obscurissimum, horribile, agreste, vel ferum, » inquit Smaragdus. Eodem modo S. Hieronymus (Epist. 22) : « Tertium genus est quod Remohoth dicunt teterrimum atque neglectum. » Et apud Cassianum abbas Piamon (Collat. 18, cap. 7): « Emersit post hæc illud teterrimum et infidele monachorum genus, vel potius noxia illa plantatio rediviva concrevit, quæ per Ananiam et Saphiram in exordio Ecclesiæ apostoli Petri severitate succisa est. » Ubi quod ait ab Anania et Saphira originem duxisse, idem asserunt S. Isidorus lib. ii de Eccles. Off., c. 15; et Venerabilis Beda in cap. v Act.

col.254 Est sarabaitarum.] Qui « ab eo quod semetipsos a cœnobiorum congregationibus sequestrarent , ac sigillatim suas curarent necessitates , Ægyptiacæ linguæ proprietate, sarabaitæ nuncupati sunt , » inquit Cassianus (Coll. 18, c. 7); cui concinere videtur illa lectio quam ex Apologia Henrici IV imperatoris, ubi hic locus citatur, profert Menardus : « Sarabaitarum, id est sibi viventium ; » et Smaragdus : « Sarabaitæ autem interpretantur renuitæ, eo quod majorum exempla et virtutem sequi renuant : » Hinc S. Odo abbas Cluniacensis (Collat. 5, n. 22) : « Nos miseri, aiebat; non sumus monachi, ut falso nominamur ; sed sarabaitæ, id est renuitæ, qui jugum regularis disciplinæ renuimus; » et Bernardus Cassinensis : « Sarabaitæ quasi renuitæ dicuntur, quoniam gloriam sanctam respuentes militare renuunt sub pastore. »

col.254 Qui nulla regula approbati.] Ut pote qui nullam approbant, sed potius ne arguantur eam fugiunt , ut tradit Boherius.

col.254 Experientia magistri.] Nam et ipsi sine pastore vivunt, in quo omnem cœnobitarum , qui sub regula et abbate militant, disciplinam abjicere noscuntur; unde Cassianus eorum mores apprime describens : « Cœnobiorum , inquit, nullatenus expetunt disciplinam, nec seniorum subduntur arbitrio, aut eorum traditionibus instituti suas discunt vincere voluntates, nec ullam sanæ discretionis regulam legitima eruditione suscipiunt. »

col.254 Velut aurum fornacis,] id est monasterii , in quo cœnobitæ igne observantiæ regularis probantur, ut inde puriores evadant.

col.254 Sed in plumbi natura molliti.] Sarabaitas plumbo similes facit, quod applicatum igni non modo mollescit, sed et totum effluit; quia simul ac vel parvæ difficultatis ignem sentiunt , omnino resolvuntur, et in vanas effluunt voluptates, unde et pro lege eis est desideriorum voluptas.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1.6-1.9

p. 35 Tertium vero monachorum deterrimum genus est sarabaitarum, qui nulla regula approbati, experientia magistra, sicut aurum fornacis, sed in plumbi natura molliti, adhuc operibus servantes saeculo fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur. Qui bini aut terni, aut certe singuli sine pastore, non dominicis, sed suis inclusi ovilibus, pro lege eis est desideriorum voluptas : cum quidquid putaverint vel elegerint, hoc dicunt sanctum, et quod noluerint, hoc putant non licere.

p. 35 N. B. Père a éliminé la vie anachorétique, parce que la prudence l’interdit à la grande majorité des hommes ; il repousse, pour de tout autres motifs, le régime des sarabaïtes, qui est, dit-il, détestable. Cassien attribue au mot « sarabaïte » une origine égyptienne : Ab eo quod semetipsos a coenobiorum congregationibus sequestrarent ac singillatim suas curarent necessitates, Aegyptiae linguae proprietate sarabaitae nuncupati sunt (3) ; peut-être vient-il plutôt du terme araméen sarab, qui signifie rebelle, réfractaire (4). Pour comprendre comment il a pu se rencontrer durant plusieurs siècles, des moines comme ceux que décrit maintenant saint Benoît, rappelons-nous que l’Église n’avait pas encore entouré l’accès de l’état religieux d’une série de précautions destinées à éloigner les indignes, les incapables, les instables. On pouvait se borner à prendre soi-même ou à recevoir un habit religieux, à se couper les cheveux ; puis, sans noviciat préalable, sans faire partie d’une communauté régulièrement constituée, pourvu qu’on témoignât, par certains actes extérieurs, avoir renoncé au monde et s’être tourné vers Dieu, on était moine et, selon la langue du temps, « converti ». On était tenu à la chasteté, à un certain degré de pauvreté ; mais où était l’obéissance?

(3) Conlat. XVIII, vii.

(4) Cf. Calmet, in h. l. — Gazet, dans sa note sur le passage précité de Cassien,

p. 36 Les sarabaïtes auraient pu dire : « Mais nous reconnaissons théoriquement que l’obéissance est impliquée dans le concept du monachisme ; nous sommes même tout disposés à obéir ; qu’ajouterait à la perfection de nos dispositions intérieures la prestation matérielle de l’obéissance? » Saint Benoît prévient et déjoue de tels sophismes. C’est seulement l’obéissance effective et pratique qui montre la réalité des dispositions intérieures ; et l’on n’obéit que si l’on est commandé, si l’on a une règle. Or, les sarabaïtes n’ont aucune règle pour les éprouver, pour les authentiquer vrais religieux : nulla regula approbati. C’est l’expérience qui sert de pierre de touche, qui enseigne au moine et aux autres ce qu’il vaut réellement, experientia magistra (1). Loin d’être cet or véritable qui se soumet volontiers à l’épreuve de la fournaise et qui en sort victorieux, pur de tout alliage, celui qui ne consent pas à passer au creuset d’une règle est convaincu d’avance d’être mou et vil comme le plomb. La vie des sarabaïtes est un mensonge patent. Ils mentent tout à la fois au siècle et à Dieu : au siècle, dont ils ont dépouillé la livrée extérieure et à qui néanmoins leurs œuvres restent fidèles ; à Dieu, qu’ils trahissent tout en professant lui être consacrés. Leur vie est séculière, alors que leur tête est rasée.

(1) Cette leçon est plus autorisée à tous points de vue que la leçon experientia magistri; elle est empruntée à Cassien, Conlat. XIX, vii.

p. 36 Mais encore, s’ils n’ont pas de règle écrite, peut-être ont-ils une règle vivante dans la personne d’un Abbé? Non : ils se réunissent deux ou trois, de telle sorte que nul ne s’arroge une autorité quelconque ; ou même, ce qui est plus commode encore, ils vivent seuls, dans un ermitage. Et ils constituent ainsi un bercail sans pasteur, un bercail qui n’appartient point à un maître, ni au Seigneur, mais qui est bien à eux : non dominicis sed suis inclusi ovilibus. Leur règle, c’est ce qui leur plaît, c’est leur désir, leur caprice du moment. Non qu’ils se proposent formellement d’appartenir à leur seule volonté propre : ils se persuadent peut-être obéir à une règle ; mais ils se créent à eux-mêmes la règle des mœurs. Ce qu’ils ont pensé et résolu, ils l’appellent saint (2), et ce qu’ils ne veulent pas, ils l’estiment illicite.

(2) Réminiscence d’un proverbe romain, cité plusieurs fois par S. Augustin ; celui-ci rappelle que Tychonius fait dire aux Donatistes : Quod volumus sanctum est. Epist. XCIII, 14, 43. P. L., XXXIII, 328, 342. Contra Epist. Parmeniani, l. II, c. xiii. P. L., XLIII, 73. Contra Cresconium Donatistam, l. IV, c. xxxvii. P. L., XLIII, 572.

p. 36 Nous avons là, et dans des termes d’une énergie singulière, la description d’un état psychologique qui est trop commun et qui constitue le plus redoutable des périls. Si la race des sarabaïtes a disparu historiquement, l’esprit qui l’animait peut toujours renaître. L’homme a la triste facilité de voir les choses non comme elles sont, mais comme il est, de faire le monde à son image et ressemblance. Dans l’ordre moral et de la volonté, où l’erreur ne se traduit pas, comme dans une expérience de laboratoire, par le châtiment matériel et immédiat d’un insuccès ou d’une explosion, nous arrivons à colorer toutes nos décisions, à canoniser ce que nous faisons, à adorer ce qui nous plaît. C’est l’illusion (1). Grâce à elle, on en vient à motiver les actes les plus injustifiables par des considérations de bon ordre et à ériger en prescriptions de la conscience ce que suggèrent les pires passions. Quel est le révolutionnaire qui se propose simplement de troubler l’ordre social? l’hérétique qui ne se persuade pas servir l’Église? Et quand les moines de Vicovaro essayèrent d’empoisonner saint Benoît, leur bonne foi féroce dut s’appuyer sur de hautes considérations d’intérêt général. Nulle part on n’arrive plus aisément que dans la vie religieuse à se cautériser la conscience et à la retourner bout pour bout ; l’axiome antique se vérifie : Corruptio optimi pessima. Et c’est le résultat de tout un travail de diplomatie intérieure, d’une opération de chimie mentale : « J’ai voué la perfection. Elle m’impose un joug que je n’ai plus le courage de porter : faudra-t-il donc abandonner le monastère? Je suis un ancien maintenant ; cette obéissance menue est bonne pour la période de formation. Après tout, n’y a-t-il pas des accommodements avec la loi, des interprétations légitimes? Ceci encore n’est-il pas la perfection? » Et on convertit doucement la loi en sa volonté, jusqu’à ce que la fascination du moi occupe tout le champ de la vision intérieure ; l’apostasie complète arrivera à son heure. Sans doute, toute tendance à s’isoler de la communauté, toute culture irrégulière d’une idée personnelle n’aboutit pas à de pareils excès : mais il suffit de savoir de quels précipices est bordé le chemin des sarabaïtes et où il peut aboutir, pour que la prudence nous fasse un devoir de l’éviter. Si nous pouvions profiter des effroyables expériences d’autrui ! Il n’y a de sécurité que dans la voie de l’obéissance absolue et dans la vie conventuelle régie par un Abbé.

(1) Lire, dans les Conférences spirituelles du P. Faber, celle qui traite des illusions.

7

adhuc operibus servantes sæculo fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur.

and still in their works cleaving to the world, are known to lie to God by their tonsure.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.7

col.254 Adhuc operibus servantes sæculo fidem.] Quem in locum Smaragdus : « Quid est enim adhuc operibus servare sæculo fidem, nisi ea facere monachum quæ egit in sæculo adhuc in sæculari habitu positus? Sæculo fidem servat, quia ejus voluntatem facere non cessat; fidem sæculo servat , quia se nec desiderio, nec opere ab illo separat; sed tantum per tonsuram et religionis habitum Dei sese mentitur filium; in habitu enim et religione exterius a nescientibus Domino videtur esse mentitus. » Quæ egregie competunt sarabaitis, qui non aliter ac in sæculo vivunt.

col.254 Mentiri Deo per tonsuram noscuntur.] Quia, ut dicit apud Cassianum abbas Piamon , « ad publicum tantummodo, id est ad hominum faciem renuntiantes, aut in suis domiciliis sub privilegio hujus nominis (scilicet monachi) iisdem obstricti occupationibus perseverant , aut construentes sibi cellulas, easque monasteria nuncupantes, suo in eis jure ac libertate consistunt, nequaquam evangelicis præceptionibus succumbentes, ut nulla scilicet quotidiani victus sollicitudine, nullis rei familiaris distentionibus occupentur. »

8

Qui bini aut terni, aut certe singuli sine pastore, non Dominicis, sed suis inclusi ovilibus, pro lege eis est desideriorum voluptas:

These in twos or threes, or more frequently singly, are shut up, without a shepherd; not in our Lord's fold, but in their own. The pleasure of carrying out their particular desires is their law,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.8

col.254 Qui bini aut terni aut certe singuli.] Similiter S. Hieronymus (Epist. 22) : « Hi bini , vel terni, nec multo plures simul habitant; » et apud Cassianum abbas Piamon : « Illi autem qui districtionem , ut diximus , declinantes, bini vel terni in cellulis commorantur, » etc. : in hoc aliquam anachoreticæ et cœnobiticæ vitæ speciem præ se ferentes , neutram autem in rei veritate tenentes : non primam, propter societatem , quam respuit anachoresis; non secundam, defectu multitudinis, quam, ut vere et religiose exerceatur, exigit cœnobitica vita.

col.254 His autem sarabaitarum latibulis haud multum absimiles sunt cellæ extra cœnobia, seu prioratus, aut præposituræ, in quibus duo tresve fratres, sine ordine, sine disciplina conversantur, quasque ideo Synagogas Satanæ nuncupat S. Bernardus ad Guarinum abbatem scribens (Epist. 254), quemque quod eas destrueret, magnopere commendat. Et merito quidem ; nam, ut dicit Joannes de Turrecremata (Tract. 13 in Reg. S. Bened.), « in parvis prioratibus religio annihilatur; ibi enim vitio proprietatis appropinquatur , meritum obedientiæ minuitur, continentia facile periclitatur. Qui solus est in. prioratu, vel cum uno socio, ut frequenter, fere est proprietarius , quæ habet pro majore parte habens sibi. Obedientia ipsius minus meretur, cui nullus aliquid jubet, et ideo facit quod facere libet. Continentia. etiam facile periclitatur, quia opportunitas precandi habetur. » Hinc salubris illa cujusdam diaconi admonitio ad S. Leobinum monachum et postea episcopum Carnotensem (In ejus Vit. sæc. i Bened.) : « Præmoneo ne parvæ te socies cellulæ, quia dum singuli præponere sibi cupiunt, nulli obedientia ministratur. » Cui periculo ut obviarent congregati in concilio Aquisgranensi abbates, sanxerunt (Can. 44) ut in hujusmodi cellis « abbas provideat ne minus de monachis ibi habitare permittat quam sex. » Quem canonem extendere visus est Petrus Venerabilis cum statuit, « ut, ubicunque facultas loci permiserit, exceptis decanis , duodecim fratres constituantur, addito tertio decimo priore, plenumque ordinem teneant; » et Cistercienses, cum definierunt (Stat. 41) ut « duodecim monachi cum abbate decimo tertio ad cœnobia nova mittantur. » Ita in eorum Institutis cap. 12, et in Institutionibus dist. 1, cap. 6, quod confirmant in libro Antiquarum definitionum, dist. 3, cap. 3, ubi statuunt, « ut minora monasteria tam monachorum quam monialium, in quibus non possunt congrue sustentari saltem tredecim monachi, vel moniales, ibidem assidue residentes, ut per omnia possint communia statuta ordinis observare, Patres abbates conjungant, et uniant aliis de consilio fundatorum, et capituli generalis. » Et Fulienses in suis Constitutionibus (Cap.1) : « Ut teterrimum genus monachorum, quod dicitur sarabaitarum , in hac congregatione vitetur, statuimus, ut posthac nullum monasterium congregationi oblatum recipiatur aut exstruatur, quod redditus ad tredecim aut duodecim minimum fratres alendos non habeat, aut habiturum probabiliter speretur » Similiter et Carthusienses in nova statutorum collectione (Part. ii, c. 21, n. 3) : « Quia ex levi et indiscreta receptione domorum novarum , minus sufficienter dotatarum.... multa scandala et vituperia nostro novimus ordini provenisse, et deteriora in posterum , nisi salubre remedium apponatur, non immerito formidamus ; statuimus ut nulla domus recipiatur de cætero, nisi prius pro sustentatione prioris ac duodecim monachorum , ac pro aliis oneribus portandis, dotetur sufficientibus redditibus vel possessionibus assignatis. » Hunc numerum quem minimum hic determinant, pro majori assignant statuta Guigonis his verbis (Cap. 78) : « Numerum habitatorum hujus eremi monachorum quidem tredecim est, non quod semper tot simus ; nunc enim non sumus tot, sed quod tot, si Deus miserit, suscipere instituimus. Sed et si talis aliquis unus, cujus utilitas et honestas videatur vix posse recuperari, misericordiam postulaverit, addetur et quartus decimus, si tamen facultas domus tolerare posse putabitur. » Idem habent antiqua Carthusiensium statuta, cap. 25. Et certe scribit Hildemarus duodecim in deserto sufficere monachos, quamvis in civitatibus minime. Turrecremata vero (In cap. 17 Reg. S. Bened.) congregationem non esse dicendam , ubi minus quam duodecim monachi habitant. Cæterum concilium Epaonense vetat (Cap. 10) « cellas novas aut congregatiunculas monachorum absque episcopi notitia institui. »

col.255 Porro si tantum sit periculum ubi tres quatuorve soli habitant monachi, quanto majus ubi solus aliquis sine socio, sine teste, sine priore, suis relictus voluntatibus conversatur? Plane existimari vix potest : quare, ut huic malo remedium aliquod afferrent summi pontifices, Gregorius IX in bulla ad monachos Benedictinos, quæ exstat apud Matthæum Parisium, et nominatim in alia ad Cluniacenses, quam non multo post renovavit Nicolaus IV. decernit ut « nec in prioratu aliquo unus solus monachus commoretur ; sed ei qui solus est unus vel plures socii adjungantur, si loci suppeditant facultates : alioquin monachus revocetur ad claustrum , proviso quod in eo divina celebrentur honeste ; » et iterum post eos Benedictus XII in sua Constitutione : « Ordinamus etiam et volumus, Lateranensis concilii de monachis singulis per villas, vel oppida , et parochiales ecclesias non ponendis, et supradictam Clementis prædecessoris editam in concilio Viennensi constitutionem, ne ipsi singuli monachi in singulis sibi commissis administrationibus vel prioratibus habitare præsumant, firmiter observari. » Idem habet concilium Londonense anno 1200. Idem constitutiones Richardi episcopi Sarum anno 1217, et Constitutiones Richardi Dunelmensis episcopi anno 1220, apud Spelmannum tom. ii Conc. Angl.

col.256 Sine Pastore,] Eo utique qui dicit : Ego sum Pastor bonus, a quo se carnaliter vivendo segregant. Vel sine pastore, « id est sine abbate, qui in monasterio Christi vicem videtur agere, qui dicit : Ego sum Pastor bonus, » inquit Smaragdus , ut pote cujus imperia et auctoritatem refugiunt suo arbitratu ac ditione viventes , ut loquitur S. Hieronymus ( Epist. 22 ).

col.256 Non dominicis, sed suis inclusi ovilibus.] Quem in locum Smaragdus : « Domini ovilia sanctorum monachorum sunt monasteria , qui recte a summo Pastore Christo reguntur, et in loco pascuæ collocantur. » At nimis angusta sunt hæc immensæ sarabaitarum mentis instabilitati : ideo non dominicis se patiuntur includi ovilibus, sed , ut ait S. Hieronymus, « habitant quamplurimum in urbibus et castellis. » Nam, quod ait auctor Sermonum ad Fratres in eremo (Serm. 21), eos habitare in cavernis seu petrarum foraminibus, gratis confictum videtur. « Tales fuerunt, inquit, illi sarabaitæ, de quibus tertio scripsit nobis Pater Hieronymus , quorum genus est omni affectu vitandum. Ipsi denique in Ægypto erant in foraminibus petrarum habitantes, induti porcorum et boum pellibus, tantum cincti funibus, palmarum spinas ad calcaria portantes ad cingulum ligatas, discalceati et sanguine cruentati, cavernas exeuntes ad festum Cœnopægiæ pergebant Hierosolymam , et Sancta sanctorum intrantes paupertatem et abstinentiam prædicabant animi affectu servare : barbas postmodum in conspectu hominum sine redemptione evellere festinabant, et sic acquisita fama et lucro, ad propria remeabant, solitarie gaudentes, et epulantes supra id quod explicare possumus. » Sane nullum tunc temporis erat Hierosolymis templum Judæorum , nec aliquid horum reperitur apud Hieronymum aut Cassianum qui sarabaitarum mores satis accurate descripserunt. Idem tamen pene de verbo ad verbum videre est in antiquis Lectionibus Celii Rhodigini lib. xxvii , cap. 6.

col.256 Pro lege eis est desideriorum voluptas.] Ideo pastorem habere refugiunt, ut liberius quod libuerit impleant, « non contenti abbatis cura atque imperio gubernari, inquit apud Cassianum abbas Piamon, sed hoc præcipue procurantes, ut absoluti a seniorum jugo, exercendi voluntates suas, et procedendi, vel quo placuerit evagandi, agendive quod libitum fuerit habeant libertatem. » Ex quo sequitur quod ait S. Hieronymus : « Inter hos sæpe sunt jurgia, quia suo viventes cibo non patiuntur se alicui esse subjectos : revera solent certare jejuniis , et rem secreti victoriæ faciunt. Apud hos affectata sunt omnia , laxæ manicæ, caligæ follicantes, vestis crassior, crebra suspiria , visitatio virginum, detractio clericorum, et si quando dies festus venerit, saturantur usque ad vomitum. »

col.256 Cum quidquid putaverint vel elegerint, hoc putant sanctum, et quod noluerint, hoc putant non licere. Notanter S. Benedictus ait quidquid elegerint, non quidquid eis præcipitur : in quo iterum discrepant a cœnobitis, quorum est alieno parere imperio ; non quod placuerit eligere. Sed miseri non advertunt quod ait abbas Piamon apud Cassianum : Hos arbitrii sui tepor vivos ad inferna demergit.

9

cum quicquid putaverint vel elegerint, hoc dicunt sanctum, et quod noluerint, hoc putant non licere.

and whatever they dream of or choose this they call holy; but what they like not, that they account unlawful.

10

Quartum vero genus est monachorum, quod nominatur Gyrovagum, qui tota vita sua per diversas provincias ternis aut quaternis diebus per diversorum cellas hospitantur,

The fourth class of monks is called Gyrovagi (or Wanderers). These move about all their lives through various countries, staying as guests for three or four days at different monasteries.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.10

col.257 Quartum vero genus est monachorum quod nominatur gyrovagum.] Hi sunt quos ementito eremitarum nomine, nigris vestibus indutos, capite comatos, urbes obeuntes, cum sæcularibus ac mulieribus conversantes, in monasteria retrudi, aut in solitudinem abigi præcepit sexta synodus can. 42 ; quos S. Isidorus ( S. Isid. lib. ii de Eccl. Off. c. 15 ) Circilliones, S. Augustinus ( Aug. in ps. cxxxii ) Circelliones et Circumcelliones , Bernardus Cassinensis Circumcellariones appellant, eo quod cellas semper vagi et nunquam stabiles circumirent; de quibus Synesius episcopus : « Vagantur quidam apud nos vacantivi. Hi certam quidem nullam legem habere volunt, qui quam habebant antea reliquerunt, eo vagantes ubi majus compendium est. »

col.257 Qui tota vita sua per diversas provincias,] id est per diversas regiones diversaque regna ; neque enim eos capere possunt angustissimi cœnobiorum carceres; imo minus lata sunt spatiosissima solitudinis loca : nec una ad vagandum provincia contenti , per diversas discurrunt, ut verissime cum Bernardo Cassinensi, de toto mundo claustrum sibi fecisse diceres. At vero quis eorum artes sic vagando, sic discurrendo explicat? Juvat hic Augustinum graphice omnino eas depingentem proferre ( Lib. de Opere monach., c. 28) : « Tam multos, inquit, hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, hostis scilicet humani generis, circumeuntes provincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. Alii membra martyrum, si tamen martyrum, venditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant; alii parentes aut consanguineos suos in illa vel illa regione se audisse vivere, et ad eos pergere mentiuntur; et omnes petunt, omnes exigunt, aut sumptus lucrosæ egestatis, aut simulatæ pretium sanctitatis. »

col.257 Per diversorum cellas.] Cellæ vocabulum diversimode potest accipi : 1° Pro eo omni in quo aliquid reconditur et absconditur ; nam cella dicitur a celando. 2° Pro secretiori aliquo templi loco, in quem ingredi non cuilibet fas erat, ut pote ubi Dei sedes existebat. Sic Varro (Lib. iv de Ling. Lat.) : « Et ideo, inquit, in ædibus sacris ante cellam, ubi sedes Dei sunt, Græci dicunt πρόδομον. » 3° Pro loco in quo dormire solent monachi, sicut in Regula S. P. Benedicti, cap. 22 : Candela in eadem cella ardeat usque mane. 4° Pro cubiculis monachorum, quæ singula singulis assignata fuisse, etiam apud veteres constat ex Justiniani novella 5 de Monachis ; unde conc. Turonense secundum : « Nec cellas eis liceat habere communes, ubi bini maneant, sed singulares jaceant. » 5° Pro parvis anachoretarum habitaculis, quia ibi remoti ab omni hominum commercio absconditi latent, ut Deo revelent vias suas. 6° Pro monasterio sive cœnobio, unde Scholasticam sororem suam alloquens S. Benedictus, « manere, inquit, extra cellam nullatenus possum ; » et S. Gregorius, lib. i, ep. 54 : « Oratorium B. Mariæ, quod nuper in cella fratrum ædificatum est, ubi Marinianus abbas præesse cognoscitur. 7° Tandem pro parvo monasterio, quod majori subest, et vulgo prioratus seu præpositura nuncupatur, de quibus est canon 44 concilii Aquisgranensis : « Ut abbatibus liceat habere cellas, in quibus aut monachi sint aut canonici, et abbas provideat ne minus de monachis habitare permittat quam sex. » Hic vero cellæ vocabulum potest intelligi tribus posterioribus acceptionibus; certum est enim gyrovagos illos et anachoretas visitasse, et cœnobitas, sive in majoribus monasteriis, sive in minoribus egissent, quin et urbes circuivisse patet ex can. 42 sextæ synodi.

col.257 Ternis aut quaternis diebus hospitantur,] id est quandiu laute, ut hospites pertractantur, ut exponit Boherius. Sciunt nimirum eam esse monasteriorum consuetudinem, ut hospites aliquantis post adventum diebus, humanius et solito lautius excipiantur ; quibus evolutis ad communem fratrum vivendi rationem rediguntur, ut de Nitriensibus narrat Palladius, apud quos « prope ecclesiam positum est xenodochium, in quo venientem hospitem toto tempore accipiunt, etiamsi biennium aut triennium voluerit manere, donec velit sponte sua recedere, permittentes ei una hebdomada manere in otio, aliis deinceps diebus occupant eum in operibus, aut in horto, aut in pistrino, aut in coquina. » Quandiu ergo in otio remanere permittuntur, quandiu lautoribus cibis excipiuntur, tandiu hospitantur : at ubi ad communem cœnobii disciplinam sunt cogendi, valefaciunt, « et mox de vicinis monachis aut monasterii positione interrogant : ubi cum inde levaverint, ponant vel applicent velut lassi, » ut loquitur Magister in Regula cap. 1.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1.10-1.12

p. 37 Quartum vero genus est monachorum, quod nominatur gyrovagum, qui tota vita sua per diversas provincias ternis aut quaternis diebus per diversorum cellas hospitantur, semper vagi et numquam stabiles, et propriis voluptatibus et gulae illecebris servientes, et per omnia deteriores sarabaitis ; de quorum omnium miserrima conversatione melius est silere quam loqui.

p. 38 Il semble qu’il soit difficile de trouver une forme de vie religieuse plus dégradée que celle des sarabaïtes : pourtant, il y avait pis encore. Après tout, les sarabaïtes pouvaient prier et travailler ; leur bercail n’était pas celui du bon Pasteur, mais enfin ils en avaient un, ils avaient un commencement de demeure monastique ; peut-être rencontrait-on çà et là de bonnes âmes parmi eux ; en tout cas, le spectacle de leur inobservance n’était que pour quelques-uns. Mais les gyrovagues étalent au grand jour et en tous lieux leur misère morale, et elle est sans mesure.

p. 38 Ils ont fait le seul vœu de pauvreté et avec l’intention de ne point s’enfermer dans une clôture, mais de s’en aller vivre, de par le monde, aux dépens d’autrui. Toute la vie se passe sur les chemins ; on voit du pays, on cause avec tous. On vient frapper dévotement à la porte des monastères et des ermitages, de telle sorte que le prétexte de la fatigue, le respect qu’inspire l’habit religieux, les soins attentifs que l’on accorde aux hôtes de passage, leur assurent une vie douce et une cuisine appétissante (1). Au bout de trois ou quatre jours, le gyrovague prend congé, la besace bien garnie de provisions. Il a grand soin de ne se fixer nulle part ; il aurait fallu prendre les mœurs de la « celle » qui offrait l’hospitalité. Il disparaît au bon moment, et avant d’être mis en demeure de prendre part au travail commun. C’est le parasite de la vie monastique, un vagabond plutôt qu’un moine (2). On devine le débraillé, la vulgarité, l’immoralité, le caractère redoutable de ces gens-là. Ils déconsidèrent la vie religieuse, et saint Augustin, dans un passage dont s’inspire N. B. Père, les dépeint comme étant suscités dans ce dessein par le diable :... Tam multos hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes provincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. Alii membra martyrum, si tamen martyrum, venditant, etc. (3).

(1) Cf. S. Isidori Pelus., Epist., l. I, Ep. XLI. P. G., LXXVIII, 207.

Au lieu de voluptatibus, les meilleurs manuscrits ont voluntatibus; ce qui rappelle ce passage des Verba Seniorum : Oportet nos..., in congregatione manentes, non quae nostra sunt quaerere, neque servire propriae voluntati (Vitae Patrum, V, xiv, 10. Rosweyde, p. 618). Voir aussi l'Historia monachorum de Rufin, c. xxxi. Rosweyde, p. 484.

(2) La Regula Magistri, xx, trace un portrait peu flatté du gyrovague ; lire aussi le chapitre viii des Constitutiones monasticae qui figurent dans les Œuvres de S. Basile. P. G., XXXI, 1367 sq.

(3) De opere monachorum, c. xxviii. P. L., XL, 575. — Au livre X des Institutions, chap. vi, Cassien décrit le moine paresseux en des termes qui rappellent ceux de saint Augustin.

p. 39 En résumé, ni recueillement, ni prière, ni travail, ni mortification, ni stabilité, ni obéissance ; et, sur tous ces points, les gyrovagues sont inférieurs aux sarabaïtes : et per omnia deteriores sarabaitis. Saint Benoît, à la vue de ce spectacle, demande la permission de n’insister pas (1). (De quorum omnium, c’est-à-dire peut-être des sarabaïtes et des gyrovagues.) Imitons-le, mais à la condition de nous souvenir que les tendances à la gyrovagie peuvent réapparaître toujours. Il est facile d’aimer les sorties, les bons repas, la conversation des séculiers ; de se laisser glisser à prendre peu de soin de sa personne et à donner à une tenue sordide ou à des bavardages avec les gens du dehors le nom de « la bonne simplicité ».

(1) On lit aussi dans Rufin (Hist. mon., c. vii) : Unde silere de his melius censeo, quam parum digne proloqui (Rosweyde, p. 464). Une formule analogue se trouve en Salluste (Jugurtha, xix) ; D. Butler fait remarquer qu’elle ressemble fort à un proverbe.

11

semper vagi et nunquam stabiles, et propriis voluptatibus et gulae illecebris servientes, et per omnia deteriores Sarabaitis;

They are always on the move and never settle down, and are slaves to their own wills and to the enticements of gluttony. In every way they are worse than the Sarabites,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.11

col.258 Semper vagi et nunquam stabiles,] sive , ut dicit S. Basilius (In Constit. monast. c. 9), « instabiles locum mutant identidem, modo ad hos, modo ad illos fratres se conferunt, et irrequieto acti impetu se in circumlustrandis assidue monasteriis occupant : » quorum mens non magis corpore stabilis aut firma subsistit, Sed, ut ait iterum S. Basilius (Ibid.), « horum volucris animus continenter flabris veluti quibusdam pulsatur, horum consilia assimilia vespertilionum volatibus sunt; quippe qui in directum nunquam feruntur, sed tortuoso et incerto volatu huc illucque temere pererrant ac circumaguntur. » Ac de his maxime intelligenda videntur illa S. Hildegardis in Regulam S. Benedicti verba : « Ante tempora B. P. Benedicti nulla certa regula monachi confirmati, diversa incertitudine ac instabilitate hac et illac vagabantur, certo magisterio et certa locatione carentes ; quapropter ipse vitia instabilitatis morum illorum describens, ut vita eorum a fidelibus monachis devitetur, monet. »

col.258 Et propriis voluptatibus, et gulæ illecebris servientes.] Propriis voluptatibus, ut pote qui « per simulationem charitatis carnis libidinibus obsequuntur, » ut ait S. Basilius (In Constit. monast. c. 9). Et gulæ illecebris : ideo enim semper discurrunt, nec plus ternis quaternisve diebus in monasteriis hospitantur, quia sic « pro hospitum adventu, inquit Regula Magistri (Cap. 1), a diversis volunt quotidie noviter suscipi , et pro gaudio supervenientium exquisita sibi pulmentaria apparari , e animantia pullorum sibi curant quotidie a diversis hospitibus pro adventu cultello occidi... per occasionem itineris intestinas suas latiori cœna vel prandio inquinatas infinitis poculis magis quam pedes fomentari desiderant ; et post exinanitam a famelico hospite mensam, et miculas ipsas panis post viam detersas, sitim suam sine verecundia hospiti ingerentes, si calix his casu defuerit, rogatur hospes in ipsa patella ut misceat; et postquam ex utraque parte nimietate cibi et potus percalcati usque ad vomitum fuerint, totum laboriosæ viæ imputant quod gula lucravit... Ideoque magis eligunt ambulare, et noviter per diversos hospites mutatos, et varias refectiones, ut per occasionem sitientis viæ repropinata pocula sumant. Hoc ergo agunt, ut gulæ suæ magis quotidie peregrinari videantur quam animæ. » Hactenus Magister, quæ gyrovago cuidam Philippo nomine exprobrat S. Isidorus Pelusiota (Lib. i, ep. 41) : « Loca subinde commutans pinguiorem potius, ut videtur, mensam, quam firmiorem ac solidiorem eruditionem quærens. »

col.258 Circa sanctæ Regulæ textum obiter hic notandum est, S. Patrem non simpliciter dicere gyrovagos gulæ servire; sed gulæ illecebris : dicitur autem « illecebra, inquit Hildemarus, eo quod illiciat in aliud peccatum : verbi gratia, ex gula nascitur saturitas, ex nimia saturitate aliquando fornicatio. » Hac ergo loquendi ratione S. Benedictus indicat soli gulæ, nisi aliis etiam vitiis subjaceamus, servire nos non posse. Unde et S. Gregorius : « De ventris ingluvie inepta lætitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus circa intelligentiam propagatur. »

col.259 Et per omnia deteriores sarabaitis ,] quia, ut dicit Hildemarus, « sarabaitæ sibi cellas ædificant ; gyrovagi vero non ædificant cellas, sed discurrunt per diversa loca ; sarabaitæ, quamvis mali, tamen labore manuum suarum vivunt; gyrovagi labore aliorum ; illi non dant aliis malum exemplum ; isti vero, quia currunt per diversa loca, ideo exempla mala tribuunt : illi quia in uno loco stant, non vident bona exempla ; isti quia vadunt, vident bona exempla, et nolunt illa imitari : sarabaitæ multa nescientes agunt ; isti vero scientes malum esse discurrere per loca propter gulam, et tamen non emendantur. »

12

de quorum omnium horum miserrima conversatione melius est silere, quam loqui.

and of their wretched way of life it is better to be silent than to speak.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.12

col.259 De quorum omnium,] scilicet gyrovagorum, de quibus hic sermo est.

col.259 Miserrima conversatione.] Miserrimam vocat gyrovagorum conversationem, ut pote « quorum in animis nihil firmitatis, ut loquitur S. Basilius (Const. monast. c. 9 ) , nihil solidi , nihil quod disciplinæ conveniat ordinis, nihil denique prudentiæ inest aut gravitatis : contraque summa curiositas, morum perversitas, levitas, inconsiderantia, dolus, hypocrisis, mendacis et veteratoriæ orationis plenissima ostentatio in his redundat; hi enim et lingua rudes sunt, et ventre intemperantes. »

col.259 Melius est silere quam loqui,] ne forte aliis veniat in exemplum. Si ergo silentio obtegenda est miserrima gyrovagorum conversatio, quanto magis fugienda! Sane devitandos imprimis eos suadet S. Basilius in loco a nobis toties citato : imo expellendos ejiciendosque cum ad nos veniunt auctor est S. Joannes Climacus in Scalæ gradu 27, ubi sic loquitur : « Notavi ego dæmones sæpe vagabundos solitarios, et qui nullo consilio solitudinem sunt ingressi, excitare, ut ad veros et justos anachoretas sæpius adeant, et pugiles Christi per illos errones vel modicum a studiis pietatis impediant. Hos tu vagones, bone vir, observa, nec recusa hosce inertes pie contristare ; fortasse enim ex tristitia hac circumcursare et vagari desinent. »

13

His ergo omissis, ad Cœnobitarum fortissimum genus disponendum, adjuvante Domino, veniamus.

Leaving these therefore aside, let us by God's help set down a Rule for Cenobites, who are the best kind of monks.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 1.13

col.259 His ergo omissis,] scilicet sarabaitis , gyrovagis , imo et anachoretis.

col.259 Ad cœnobitarum fortissimum genus disponendum adjuvante Domino veniamus.] Cœnobiticam igitur vitam aliis omnibus anteponit. Et sane tutiorem utilioremque omnibus eam prædicant quotquot de rebus asceticis scripsere doctores et magistri. Et quidem quod sarabaitas gyrovagosque attinet, nemo non videt iis longe præferendos esse cœnobitas. De anachoretis major apparet difficultas : enim vero cum ex cœnobitica ad eremiticam translationem non modo permittat, sed et suadeat S. Benedictus, ut ex S. Petro Damiani superius vidimus, consequenter inferendum videtur, etiam anachoresim vitæ cœnobiticæ præcellere : qui enim ex perfecta ad minus perfectam vitam transitum persuasisset ?

col.259 Respondet Bernardus Cassinensis S. Benedictum non persuasisse, sed tantum permisisse e cœnobio ad eremum transmigrationem. Deinde licet ex naturæ suæ conditione perfectior videatur anachoresis, ut pote quæ in jugi Dei contemplatione tota versatur, communiter tamen loquendo tanquam magis periculosa, minus secura, minusque utilis, vitæ communi, quæ in monasterio exercetur, postponenda est. Atque ita docere solent omnes SS. doctores, multis quidem fulti rationibus , quas hic in gratiam cœnobitarum deducere non erit fortassis otiosum.

col.259 Primo. Quia dominicum illud de nihil cogitando de crastino præceptum in cœnobio facillime, in solitudine vero nunquam adimpletur ; imo ad necessaria corporis exquirenda et præparanda vix sibi sufficit anachoreta ; « Nemo quod corporis quidem necessitatem attinet sibi ipsi sufficiens est , inquit S. Basilius (Reg. fus. c. 7), sed ad necessariorum subministrationem alii aliorum opera indigent. »

col.260 Secundo. Propriam cœnobita non sequitur voluntatem, sed ad illius exemplum qui pro nobis factus est obediens usque ad mortem, humiliter abbati subjectus in omnibus obtemperat : at vero eremita cum supra se neminem habeat cui subjiciatur, neminem imperantem cui obsequatur, obedientiæ merito privatur. Quas quidem duas rationes tanti faciebat abbas Joannes, ut eas omnibus deserti utilitatibus anteferret , uti ipse testatur apud Cassianum ( Collat. 19 , cap. 6) sic loquens : « Si mihi in cœnobio constituto ab illa puritate cordis aliquid fuerit imminutum , ero solius evangelici præcepti compensatione contentus, quod certum est omnibus illis eremi fructibus non posse postponi, ut scilicet de crastino nihil cogitem, et usque ad finem subjectus abbati illum aliquatenus videar æmulari de quo dicitur : Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, merearque illius verbum humiliter dicere, quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me Patris. » Et S. Cuthbertus et ipse anachoreticam vitam ducens, teste Venerabili Beda in ejus Vita (Sæc. ii Bened.), c. 22, « hoc quoque fratribus solebat intimare, ne conversationem ejus quasi singulariter celsam mirarentur, quia contemptis sæcularibus curis securus vivere mallet; sed jure, inquit, est cœnobitarum vita miranda, qui abbatis per omnia subjiciuntur imperiis, ad ejus arbitrium cuncta vigilandi, orandi, jejunandi, atque operandi tempora moderantur, quorum plurimos novi parvitatem meam longe et munditia mentis et culmine gratiæ prophetalis anteire. »

col.260 Tertio. « Dilectionis Christi ratio, inquit S. Basilius (Regul. fus. cap.7), non permittit ut quisque quod suum est spectet; dilectio enim, inquit, non quærit quæ sua sunt : at solitaria vita unicum scopum habet, ut quisque quod suum est quærat. »

col.260 Quarto. Facilius in eremo cadit monachus quam in cœnobio ; libentius enim ad solitarium accedit cum omni dæmonum caterva tentator, eumque omni alieno destitutum auxilio facili superat negotio. Hac potissimum ratione sanctimonialem quamdam ab eremo deterret S. Bernardus, ad hanc ejus objectionem sic respondens (Epist.115) : « An non mihi mea pudicitia tutior erit in eremo, ubi in pace cum paucis, aut sola conversans soli placeam cui me probavi ? Nequaquam ; nam volenti perperam agere, et desertum abundantiam habet, et nemus umbram, et silentium solitudo ; malum quippe, quod nemo videt, nemo arguit ; ubi autem non timetur reprehensor, securius accedit tentator, licentius perpetratur iniquitas. In conventu vero bona, si qua facis, nemo prohibet ; malum vero facere si vis, non licet ; mox etenim a pluribus comperitur, arguitur, emendatur. » Accedit quod jam notavit Petrus Venerabilis (Lib. i epist. 20) : « Non enim ut in acie fieri solet, multi contra multos, nec ut in duello unus contra unum, sed inusitato præliandi more solus contra plurimos et numero et virtute præstantes dubia sub sorte contendit » anachoreta. Hac ratione Victorianus abbas Assanensis in Hispania (In ejus Vita, n. 19, Boll. 12 Januar.) , cum quosdam videret monachos, qui « foris vitam solitariam degebant in diversis oratoriis cellisque, eos ad cœnobium revocavit, certamque eis vivendi regulam ac normam præscripsit, bonum esse prædicans et jucundum habitare fratres in unum , ubi sit cor unum et anima una; necessarium esse junctis viribus adversus antiquum et vafrum hostem pugnare, plurimumque momenti afferre spiritalibus athletis, si mutuo sese exhortationibus et exemplis ad strenue dimicandum excitent, magnas quidem hostis vires esse, sed multum eas debilitari plurium simul repugnantium virtute, non facile expugnari fidelium castra quæ sunt charitate vallata. »

col.260 Quinto. Tardius a peccato resurgit eremita, 1° quia multis obnoxius vitiis, ea non agnoscit; 2° quia licet ea cognosceret, non tamen facile emendaret, cum a quo reprehendatur habeat neminem : « In solitudine, inquit iterum S. Basilius (Reg. fus. c. 7), et illud accedit, quod non facile defectum et erratum suum agnoscit, qui solus est, cum non habeat a quo in mansuetudine, et affectu misericordiæ arguatur, et corrigatur; reprehensio enim sæpe etiamsi ab inimico fiat, emendationis desiderium affert viro bono. » At vero « qui inter multos peccat, a peccato facile abducitur per condemnationem, quæ a pluribus concorditer infertur, magis veretur, ut competat illi illud Pauli : sufficit illi qui hujusmodi est increpatio quæ fit a pluribus. »

col.261 Sexto. « Mandata Dei a pluribus unitis facilius perficiuntur, ab uno autem non ita; dum enim is unum exsequitur, aliud impeditur; dum infirmos visitat, a susceptione hospitum retrahitur ( S. Basil. ibid.). »

col.261 Septimo. « Qui solus est spiritualia dona recipere non valet, sed secundum proportionem fidei, quæ in unoquoque est, et subministrationis spiritus, quæ est in vitæ communicatione, cujusque proprium donum commune fit eis qui una conversantur ; nam alii datur sermo sapientiæ, alii vero sermo scientiæ, alii fides, etc., quorum quodque non magis qui accipit, sui ipsius, quam aliorum gratia habet; ut necesse sit in vita communi Spiritus sancti operationem, quæ in unoquoque, est ad omnes pertingere. Qui igitur separatus vivit unum aliquod donum habet, idque per otium in seipso defossum inutile reddit.... qui vero multorum in convictu constitutus est, et proprio dono fruitur, licet communicando illud multiplicet, etiam quæ aliorum sunt velut propria lucrifacit (Ibid.). »

col.261 Octavo. « Utilior est vita communis ad conservationem eorum donorum quæ a Deo donata sunt, » inquit iterum S. Basilius (Ibid.). At vero in solitudine non modo gratuita dona, sed virtutes multo labore in cœnobio acquisitas facillime deperdit, cujus rei periculum fecerat S. Bernardus cum diceret (Serm. 64 in Cant.) : « Quantos ex monasteriis spiritu ferventes eremi solitudo suscepit, et aut tepefactos evomuit, aut tenuit contra eremi legem non modo remissos, sed etiam dissolutos; sicque apparuit vulpeculam affuisse ubi tanta facta est vastatio vineæ, id est vitæ et conscientiæ hominis detrimentum : cogitabat si solus degeret multo se copiosiores fructus spiritus percepturum, quippe qui in communi vita tantum spiritalis gratiæ fuisset expertus; et bona visa est sua cogitatio sibi, sed rei exitus indicavit magis eamdem illi cogitationem vulpem demolientem fuisse. » Et ante ipsum S. Joannes Climacus (Grad. 4) : « Animadverti alios per obedientiæ disciplinam perfectos, cura præsidis ad promptum peccatorum lugendorum sensum, ad miram mansuetudinem, continentiam , diligentiam , invictam constantiam , et ardorem spiritus redactos ; quibus insidiantes cacodæmones persuadere student aptos jam illos esse ad solitudinem, per quam ad supremum virtutis et apathiæ gradum possint eniti, atque infelices isti sic delusi, fida portus religiosi statione relicta, in altum solitudinis pelagus abrepti , ingruente tempestate, gubernatorum ope destituti, impuri demum salsique maris hausti fluctibus, miserandum in modum perierunt. »

col.261 Nono. Inter cætera præsertim superbiæ obnoxius est solitarius: « In solitudine, inquit S. Hieronymus (Epist. 4), facile obrepit superbia, si parumper jejunaverit, hominemque non viderit, putat se alicujus esse momenti, oblitusque unde et quo venerit, intus corde, lingua foris vagatur ; » et S. Basilius (Reg. fus. c. 7) : « Periculosa est vita solitaria, quod solitarius sibi ipsi complacet; cum enim neminem habeat qui opus ejus probare queat, ad mandati divini perfectionem se pervenisse putat. »

col.261 Decimo. Vix unquam eremita ad summum perfectionis apicem ascendisse potest, quia, ut dicit S. Basilius (Ibid.), « solitarius quantum in bonis operibus promoveat non intelligit, cum omnis illi in mandatis Dei operandi materia sublata sit; ubi enim animi humilitatem ostendet, cum neminem habeat quo se humiliorem possit exhibere ? etc. »

col.262 Undecimo. Nullum est solitudinis exercitium quod in cœnobio implere non possis : unde Petrus Blesensis in libro contra depravatorem : « Habebas in claustro secretum solitudinis , locum pœnitentiæ, pacem animæ, contemplationis arcanum, gaudium in Spiritu sancto , consilium in hæsitatione, in tentatione remedium, in omnibus efficax beneficium medicinæ. Ibi virtutum schola est, summus ibi modestiæ usus, morum regularitas, legendi libertas, fraternitatis affectio, omnium communicatio, disciplinæ vigor, lex obedientiæ, vinculum charitatis, et mutua obsequela. »

col.262 Duodecimo. Tandem copiosior in cœlo merces cœnobitæ servatur, ut discimus ex visione cujusdam Patris, quam refert Rufinus his verbis (Lib. iii de Vit. Pat. n. 141): « Quidam ex Patribus in exstasi positus vidit quatuor ordines ante Deum: et primus quidem erat hominum infirmantium , et gratias agentium Deo; secundus vero erat eorum qui hospitalitatem sectantur, et in hoc stant et ministrant ; tertius vero illorum qui solitudinem sectantur, et non vident homines; quartus vero illorum qui propter Deum et obedientiam solliciti et subjecti sunt Patribus. Erat ergo tribus illis ordinibus hic ordo superior, qui obedientiam exhibebat, et utebatur torque aurea, et majorem gloriam præ cæteris possidebat. Dixit autem senex ei qui sibi hoc in exstasi demonstrabat: Quare hic ordo quartus majorem cæteris gloriam habet? Ille autem respondit ei dicens : Quia omnes isti alii habent aliquam requiem adimplendo quam vis in bonis operibus voluntates suas. Obediens autem propriam voluntatem relinquens pendet in Patris voluntate jubentis, et ideo majorem præ cæteris gloriam est sortitus. »

col.262 His atque aliis hujusmodi rationibus convicti asceticæ vitæ magistri, anachoresi non modo non inferiorem, sed et longe utiliorem vitam cœnobiticam prædicarunt; unde et abbas Joannes apud Cassianum (Coll. 19, c. 3) cum viginti annos in solitudine exegisset, ad cœnobium libens et gaudens reversus est : S. P. Benedictus et multi alii ab anachoresi incœperunt, in cœnobio vitæ finem fecerunt; eosque qui ita agerent plurimum commendat S. Joannes Climacus , uti testantur hæc ejus verba (Grad. 4) : « Quisquis in solitudine versatus suam ipsius imbecillitatem cœpit recognoscere, indeque ad cœnobium demigrans seipsum ultro obedientiæ auctorat et addicit, hic cæcus ante, repente sine labore cœpit Christum respicere. » Quapropter cum SS. Patres e cœnobio ad eremum transmigrare permittunt aut suadent, non id omnibus indifferenter, etiam iis qui aliquantum in via virtutis profecisse videntur; sed illis duntaxat qui ad tantum perfectionis gradum ascenderunt, ut de eorum casu timendi nulla vel levissima appareat umbra, permissum esse asserendum est: alioquin si vitiis obnoxii secreta solitudinis expeterent, non modo non permittendi, sed et si jam petiissent revocandi ad monasterium forent. Sic S. Joannes Climacus narrat, quod cum aliquando quosdam inviseret anachoretas, aliquosque iræ obnoxios reperisset : « His ego, inquit, pie suasi ut e solitudine ad monasteria migrarent, ne ex hominibus in dæmones verterentur ; » et S. Isidorus, qui, ut supra vidimus in lib. ii de Divinis Officiis , cap. 15, nullum ante permittit ad eremum transire quam viginti minimum annos in monasterio cum fratribus exegerit, in Regula sua omnem prorsus reclusionem excludit : « Nullus, inquit (Cap. 5), separatam cellulam a cœtu remotus expetet, in qua sub studio reclusionis, aut latenti vitio serviat, et maxime vanæ gloriæ , aut mundialis opinionis famæ ; nam plerique proinde reclusi latere volunt, ut pateant, ut qui viles erant aut ignorabantur, foris positi sciantur, atque honorentur inclusi; nam revera omnis qui propter vitæ quietem a turbis discedit, quanto magis a publico separatur, tanto minus latet. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 1.13

p. 39 His ergo omissis, ad coenobitarum fortissimum genus disponendum, adjuvante Domino, veniamus.

p. 39 Saint Jérôme s’exprimait à peu près dans les mêmes termes : His igitur quasi quibusdam pestibus exterminatis, veniamus ad eos qui plures sunt et in commune habitant, id est quos vocari Coenobitas diximus (2), Laissons donc de côté ces caricatures de la vie monastique ; laissons même, et pour d’autres raisons, la vie érémitique, et commençons avec l’aide du Seigneur à organiser par une règle la race très saine et très forte des cénobites. Des exclusions seules qui font le thème de presque tout ce premier chapitre, se dégagent déjà les grandes lignes de la vie bénédictine : elle sera conventuelle, régie par l’obéissance, vouée à la stabilité.

(2) Epist. XXII, 35. P. L., XXII, 419.

Latin text: Hunter Blair’s edition, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, without the editor’s bracketed Scripture references and notes. Standard verse numbering. · English translation by Cardinal F. A. Gasquet († 1929), London, 1925. Public-domain text in France (art. L123-1 of the French Intellectual Property Code). Transcription and revision: Abbatia Sancti Petri de Curte. Report an error