Abbatia
Sancti Petri
de Curte

The Rule of Saint Benedict

Chapter 3

De adhibendis ad Consilium FratribusOn taking Counsel of the Brethren

Saint Amoun of Nitria gathers his brethren, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594.
Saint Amoun of Nitria gathers his brethren, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594. image source — Public domain

On the whole chapter

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 3

p. 63 DE LA CONVOCATION DES FRÈRES EN CONSEIL

1

Quoties aliqua præcipua agenda sunt in monasterio, convocet Abbas omnem congregationem, et dicat ipse unde agitur.

Whenever any weighty matters have to be transacted in the monastery let the abbot call together all the community and himself propose the matter for discussion.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.1-3.2, 3.1

col.287 Quotiens aliqua præcipua agenda sunt in monasterio, convocet abbas omnem congregationem, et dicat ipse unde agitur ; et audiens consilium fratrum, tractet apud se, et quod utilius judicaverit esse, ei cuncti obediant.] His in verbis, ut notat Boherius, quinque præsertim complectitur S. legislator : 1. Ut in rebus dubiis majorisque momenti congreget abbas omnes monachos, convocet abbas omnem congregationem. 2. Ut tractandas res ipse exponat, et dicat ipse unde agitur. 3. Ut fratrum de re proposita sententiam deposcat, et audiens consilium fratrum. 4. Audito fratrum consilio, ipse secum deliberet, tractet apud se. 5. Quod melius judicaverit, opere exsequatur : quæ quidem omnia sigillatim expendenda sunt.

col.287 Quotiens aliqua præcipua agenda sunt in monasterio.] Præcipua vocant ea quæ majoris sunt momenti, spectantque ad totam congregationem, ex quibus quinque potissimum recenset Hildemarus, suntque : 1. Susceptio novitiorum. 2. Ejectio e monasterio. 3. Pœnitentia sive excommunicatio pro graviori culpa injungenda, qualis aut quandiu durare oporteat. 4. Donum rei cujuscunque, quæ sit alicujus pretii. 5. Mutatio gravis alicujus rei. Quibus addi possunt collationes beneficiorum , venditiones rerum monasterii, conductiones sive locationes immobilium bonorum, et alia hujusmodi bene multa.

col.287 Convocet abbas omnem congregationem.] Congregationis nomine intelligitur cœtus monachorum sub abbate aut superiore viventium ; quibus non annumerantur novitii, ut pote qui nondum sunt congregationis corpori sociati, et libere ad sæculum possunt reverti : sed neque fratres laici, sive conversi, sive commissi, sive quovis alio nomine vocentur, qui ad exteriora tantum monachorum servitia sunt recepti.

col.287 Porro licet nullum ab hujusmodi negotiorum tractationibus excludat S. P. Benedictus, omnem enim Congregationem convocari præcipit, ad has tamen non solent nec debent vocari interdicti, suspensi, excommunicati, incarcerati, et qui in pœnam gravis alicujus errati, aut aliquo qualicunque modo voce activa et passiva privantur. De absentibus vero major est difficultas. De his ita discurrit in primo comment. Boherius : « In contràctibus faciendis de jure non vocantur absentes ; in electionibus prælatorum, receptionibus seu creationibus monachorum, et collationibus beneficiorum, absentes sunt vocandi , dummodo vocari possint commode et sine periculo. Et si nescitur ubi moram trahant, citari debent per edictum publicum in ecclesia, vel loco ubi morari consueverunt; nisi tamen consuetudo habeat ipsos ad capitulum non vocari. Et quod sic vocandi sunt, verum intellige, cum præmissæ receptiones, creationes, sive collationes simul spectant ad abbatem et conventum. »

col.288 Convocabantur autem sonitu alicujus instrumenti, puta crepitaculi aut campanulæ, quæ apud Bursfeldenses (Cærem. Bursfeld. dist. 1, cap. 15) cum hoc pulsatur discrimine, « ut pro capitulo tractatuum duo fiant signa; pro capitulo vero quotidiano unum tantum. » De notione autem capituli in quo fiebant hujusmodi convocationes , videsis Bened. Haeftenum lib. viii, tract. 1, disq. 1.

col.288 Et dicat ipse unde agitur.] Convocatis fratribus , abbas rem cujus causa congregavit eos, exponit ; quia, ut ait Plato (In Phædro), « in omni re consulendi principium, nosse id de quo consilium institutum; aut tota via aberrare necessum est. » Antequam vero tractandum negotium exponat, ex Hildemaro , « oculis corporeis fixis in terra, et oculo cordis in Deum, rogare debet Deum dicens: Domine, rogo clementiam tuam, ut per quem vis manifestare, dignare indicare.» Divino implorato auxilio, negotium explicet , allatis utrinque rationibus , sic tamen ut suam ipse non aperiat sententiam, ut omnis tollatur adulationi aut assentationi occasio, ut libera et integra etiam timidioribus quid sentiant exponendi licentia detur, et ne forte inveniatur male feriatus aliquis , maligno discordiæ spiritu agitatus, qui ut aliquam procreet abbati molestiam, cognito ejus desiderio, in contrariam abeat sententiam. Cui plane incommodo obviant Constitutiones congregationis Montis Oliveti, decernentes (Part. ii, c. 5), ut « caveat tam generalis quam particularis abbas , ne in proponendis in capitulo rebus, nutu, verbis, aut aliquo modo demonstrent quid fieri sibi magis placeat ; sed proponant tantum, et audiant omnes, et communi consilio prudenter omnia tractent, ac statuant quod major pars utilius judicabit. Si secus, primo publice corripiatur, secundo, per sex menses suspendatur. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 3.1-3.3

p. 63 De adhibendis ad consilium fratribus. — Quoties aliqua praecipua agenda sunt in monasterio, convocet Abbas omnem congregationem, et dicat ipse unde agitur. Et audiens consilium fratrum, tractet apud se, et quod utilius judicaverit faciat. Ideo autem omnes ad consilium vocari diximus, quia saepe juniori Dominus revelat quod melius est.

p. 63 Ce chapitre achève de fixer la constitution de la société monastique, en précisant le rôle qui revient à chacun de ses membres dans le gouvernement. Le dessein de N. B. Père n’est aucunement d’apporter des restrictions, des limites, des contrepoids au pouvoir absolu de l’Abbé; il n’a jamais songé à introduire chez lui les formes démocratiques et parlementaires ; et toutes les prescriptions que nous allons lire semblent calculées au contraire de manière à souligner le caractère souverain de l’autorité abbatiale, interprète et gardienne de l’autorité de la Règle, forme créée de l’autorité divine. Mais le dépositaire d’une telle puissance demeure un homme, obligé lui aussi de chercher péniblement la vérité, de découvrir les meilleures solutions pratiques, et exposé d’ailleurs à se méprendre. C’est par condescendance que saint Benoît lui donne des conseillers ; ils n’auront pas mission de partager son pouvoir, de le contrôler, de lui faire échec à l’occasion, mais seulement de l’éclairer, de l’appuyer et d’en prévenir ainsi, discrètement, les maladresses ou les abus. Une intelligence n’épuise pas toute question ; ce que l’un n’aperçoit pas, un autre le découvrira peut-être, et les affaires ainsi traitées par le concours et la prudence de plusieurs sont mieux assurées du succès : c’est le motif qu’indique saint Benoît comme conclusion de ce chapitre, en citant le témoignage de l’Ecclésiastique (xxxii, 24).

p. 63 N. B. Père distingue deux sortes d’affaires au sujet desquelles l’Abbé prendra conseil : praecipua, minora. Pour les questions les plus graves, il convoquera toute la communauté ; pour celles qui sont moins sérieuses, mais qui ont cependant leur importance, il se bornera à consulter les anciens. Il est une troisième catégorie de questions qui ne réclament nulle convocation des frères : les questions de détail d’abord ; puis celles qui ont une solution nécessaire, ou évidente, ou réservée à l’Abbé, ou telle enfin que la communauté ne saurait être juge compétent. Selon N. B. Père, c’est l’Abbé qui apprécie s’il y a lieu, pour lui, de demander conseil. Toutes les fois, par exemple, qu’il s’agit d’affaires où sont engagés gravement les intérêts d’honneur ou les intérêts d’argent du monastère, il doit réunir la communauté entière.

p. 64 Et en désirant la présence de tous (1), saint Benoît obéit à une pensée de foi. Dieu s’intéresse activement aux affaires d’une maison monastique : c’est lui qui préside, et toute décision sage doit lui être imputée (Matth., xviii, 20). Pourquoi exclurait-on du conseil les jeunes profès, les petits oblats en âge de parler (V. le chap. LIX)? N’est-il pas d’expérience que le Seigneur aime à nous communiquer sa pensée par la bouche des enfants (2)? Cet âge est plus naïf, moins personnel, et Dieu agit plus librement avec lui. Il s’est servi d’un Samuel et d’un Daniel (V. le chap. LXIII) ; et au Mont-Cassin sans doute d’un saint Maur et d’un saint Placide. Mais les jeunes frères perdraient aussitôt le bénéfice de cette prédilection divine, s’ils manquaient de mesure, de courtoisie et d’humilité dans leurs appréciations, s’ils prononçaient avec solennité et importance sur les personnes et sur les choses, s’ils ne se mettaient en garde contre une tendance à formuler des résolutions tranchantes ou impitoyables ; leurs vues sont parfois courtes et simplistes, ils n’ont pas toujours le sens de ce qu’il y a de complexe dans les questions traitées.

(1) Les novices n’appartenant pas encore à la communauté (chap. lviii) n’ont pas de titre à prendre part à ses délibérations.

(2) Cf. S. Cypriani Epist. IX, iv. P. L., IV, 253. — Cass., Conlat. XVI, xii.

p. 64 L’office de rapporteur revient encore à l’Abbé. Il expose l’affaire clairement, de telle sorte que tous comprennent bien de quoi il s’agit. Il le fait sans passion et sans essayer d’extorquer des adhésions, puisque, à la rigueur, elles ne lui sont pas nécessaires. Il écoute avec impartialité et avec patience l’avis des frères : ce qui ne veut pas dire qu’il doive laisser parler indéfiniment les bavards et s’interdire des rectifications qu’appelleraient la justice, le bon ordre, le bon sens. Il réfléchit ensuite à part lui, s’éclairant des lumières de tous, et décide souverainement, non pas ce qui lui plaît, non pas invariablement le contraire de ce qui lui a été suggéré, mais ce qu’il juge devant Dieu le plus utile.

2

Et audiens consilium fratrum, tractet apud se, et quod utilius judicaverit faciat.

After hearing the advice of the brethren let him consider it in his own mind, and then do what he shall judge most expedient.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.2

col.289 Et audiens consilium fratrum.] Juxta illud Scripturæ: Qui sapiens est audit consilia (Prov. xii). Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones , qui cœperint loqui , donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suæ contrariam promere sententiam.

col.289 Tractet apud se.] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens , idque ipsum exigere videatur natura consilii , antiquus tamen in ordine Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quæve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulæ commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis abbatem auditis fratrum sententiis , cum senioribus tribus quatuorve diebus tractare debere, cumque illis fratrum expendere consilia , deinde libratis omnium consiliis, iterum convocatis in capitulo fratribus dicere : Tractavimus consilia vestra , nec potuimus invenire melius aliquod quam istud ; quare volo ut fiat ; cui omnes debent obedire. Aut si nullum ex omnibus fratrum consiliis aptum potuerit invenire, suum ipse proferre ; cui si fratres non assentiant, tandem et suum et fratrum excutere consilium , libratis utrinque rationibus, et tunc demum quod melius perspexerit facere. In hujusmodi autem examine expendat abbas « quid liceat secundum æquitatem, quid deceat secundum honestatem , quid expediat secundum utilitatem, » ut ait Innocentius III.

col.289 Et quod utilius judicaverit esse faciat.] Ita ut bono melius, meliori præferat optimum. Itaque consilium fratrum in dubiis rebus ab abbate exposci jubet S. Benedictus , non consensum; resque ita se habebat temporibus Smaragdi atque Hildemari, qui tantummodo volunt abbatem cum senioribus librare atque expendere fratrum consilia, non exspectato eorum nec seniorum consensu. Idem docet S. Bernardus ad monachos Majoris Monasterii sic scribens (Epist. 387) : « Quid quod abbas statuerit cum consilio seniorum stare non debet, si non omnes consenseritis? Itane in regula vestra manifestam super hoc sententiam aut non attenditis, aut contemnitis ? Mandat siquidem ut fratres ad consilium vocati singuli sic respondeant quod senserint, quatenus defendere non præsumant quod responderint, sed abbas auditis singulorum sententiis, quam potissimum elegerit ei omnes sine contradictione acquiescant, etc. » Postea tamen aliquos tam latæ abbatum potestati limites apponere visum est : unde nonnulli nunc occurrunt casus, in quibus haud potest pro suo libito absque fratrum assensu quidquam disponere. Octo præsertim recenset Joannes Trithemius in quibus sine fratrum consensu potestas ejus nulla est. 1. Non potest res monasterii immobiles, ut agros, prata, et hujusmodi vendere, nisi conventus consentiat. 2. Non potest res monasterii absque voluntate et consensu conventus alicui hæreditario jure, et perpetuo concedere. 3. Non potest monachum ad professionem recipere , non consentiente conventu. 4. Non potest gravare monasterium cum pignoribus et aliis cautionibus, saltem magnam summam recipiendo pecuniarum super aliqua bona monasterii, absque evidenti necessitate et fratrum suorum consensu, sicut nec res immobiles a monasterio alienare. Quintum casum aliqui addere volunt, quod non liceat abbati dimittere monachum ad aliud ejusdem ordinis monasterium, se inibi stabiliendum absque consensu conventus, dicentes quod sicut congregationem augere sine ipsorum voluntate non potest, ita nec minuere. 6. Non potest aliqua statuta ipsis imponere quæ se ultra regulam extendant, nisi consentiant illi. 7. Non potest aliquem ad confraternitatem totius monasterii accipere spiritualiter. 8. Non potest præbendarios perpetuos recipere ad monasterium sine voluntate conventus. Hactenus Trithemius : sunt forte et alii plurimi casus, de quibus consulendæ sunt cujusque congregationis constitutiones.

3

Ideo autem omnes ad consilium vocari diximus: quia sæpe juniori Dominus revelat quod melius est.

We ordain that all must be called to council, because the Lord often reveals to a younger member what is best.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.3

col.290 Ideo autem omnes ad consilium vocari diximus, quia sæpe juniori Dominus revelat quod melius est.] Ut experimento se didicisse testatur S. Cyprianus his verbis (Epist. 10) : « Per nocturnas enim visiones, per dies quoque impletur apud nos Spiritu sancto puerorum innocens ætas , quæ in exstasi videt oculis, et audit, et loquitur ea quæ nos Dominus monere et instruere dignatur. » Ita Danieli duodecim duntaxat annos nato senum presbyterorum fraudem et dolum Dominus revelavit. Hinc Paulus apostolus, Si juniori, inquit, revelatum fuerit , senior taceat (I Cor. xiv). Quia ergo juniori sæpe Dominus revelat quod melius est, juniores etiam novissimos ad consilium vocari voluit S. Benedictus : qua etiam ratione eos veteres monachi in suis collationibus, ut testatur Cassianus (Collat. 16, c. 12), admittebant : quamvis in nonnullis monachorum congregationibus soli sacris ordinibus initiati , ut minimum subdiaconi, capitularibus tractationibus intersint. Atque ita apud Carthusianos ex nova collectione statutorum, ii parte, cap. 4. Sed et hoc apud eos recens est, nam Statut Guigonis cap. 57 , Antiqua Statuta , ii parte, cap. 7, omnes monachos absolute convocari volunt.

4

Sic autem dent fratres consilium cum omni humilitatis subjectione, ut non præsumant procaciter defendere quod eis visum fuerit,

And let the brethren give their advice with all humble subjection, and presume not stiffly to defend their own opinion.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.4

col.290 Sic autem dent consilium fratres cum omni humilitatis subjectione.] Hactenus S. Pater abbatem docuit quo pacto fratres ad consilium adhibere debeat ; jam vero qualiter ipsos proprium sensum exprimere deceat exponit, dicens : Sic autem dent consilium fratres : sub hac nimirum forma quam tradit Hildemarus hunc regulæ textum, Dicat unde agitur, explicans : « Tunc debent respondere monachi hoc modo : Auctoritas vestra est interrogandi, et nobis data est licentia respondendi; nunc autem rogamus ut quod dicturi sumus non procaciter esse dictum recipiatis, quod respondebimus , quia cum vestra licentia dicimus. » Quibus abbas respondere debet : « Nostra est licentia ut dicatis. » Tunc unusquisque quod sentit exponat.

col.290 Cum omni humilitatis subjectione.] Id est modeste et humiliter ; quod utique præstabit quisquis non nisi vocatus venerit, interrogatus locutus fuerit, alios loquentes cum contemptu non irriserit, eorum verba superbe et tumultuose non interruperit; « quia superbus, ut ait S. Bernardus (De grad. humil. cap. 16), primus in conventibus residet, in consiliis primus respondet, non vocatus accedit, non jussus se intromittit, reordinat ordinata, reficit facta. » Vel etiam humilitatis subjectio, ut observat Haeftenus (Lib. iii, tract. 5, disq. 7), in hoc potissimum spectatur, si interrogatus frater non absolute et auctoritative, quasi decretoriam proferens sententiam dicat : Sic agendum est : Sic fieri debet : Hæc mea resolutio; sed : Ita mihi videtur : Credo quod sic fieri posset , etc. , adjiciendo illud quod peritissimis quoque theologis et jurisperitis familiare est : Salvo meliori judicio.

col.291 Ut non præsumant procaciter defendere quod eis visum fuerit.] Hoc enim humilitati, cum qua dari consilium jussit, repugnat. « Quæ major potest esse superbia , inquit S. Bernardus (Serm. 2, de Resurrect.), quam si unus suum judicium præferat universæ congregationis judicio, quasi solus haberet spiritum Dei? » Neque vero sic capienda sunt , S. Benedicti verba, quasi omnino sententiam suam tueri prohiberet; imo licet ad objecta respondere , quodque sibi visum fuerit sanius, validissimis, quoad fieri potest, rationibus firmare, dummodo omnis absit obstinatio aut pertinacia. Sed quid si insurgat loquenti contrarius aliquis? Audi Hildemarum : « Quod si alter e latere surgit dicens : Quia hoc quod dicis nec bonum, nec verum est, hic debet ille alter caute vigilare, ne in procacitatem cadat; id est debet dicere abbati : Si vobis placet, ego mittam rationem quam de hac re sentio, et non. debet contra illum fratrem qui sibi contrarie dixit aliquid contrarium dicere. Quod si abbas dederit licentiam, dicat rationem humiliter illius rei ita : Tantas habet congruentias, et tantas contrarietates. Si autem abbas non dederit licentiam dicendi rationem, ille vero taceat. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 3.4-3.6

p. 65 Sic autem dent fratres consilium cum omni humilitatis subjectione, ut non praesumant procaciter defendere quod eis visum fuerit, sed magis in Abbatis pendeat arbitrio, ut quod salubrius esse judicaverit, ei cuncti obediant; sed sicut discipulis convenit obedire magistro, ita et ipsum provide et juste condecet cuncta disponere.

p. 65 S’il y a profit pour l’Abbé à faire preuve d’accueillance et de démission de soi, il y a pour les moines un devoir strict de se montrer gens de tact et fils dociles. Les frères donneront leur avis, puisqu’on les a convoqués pour cela ; une attitude boudeuse, vexée, maussade, serait grotesque et infiniment peu monastique. Ils donneront leur avis à tour de rôle, lorsqu’ils seront interrogés ou qu’on leur aura accordé la parole. Ils parleront avec toute la soumission qu’inspire l’humilité : cum omni humilitatis subjectione, sans prendre le ton doctoral et pompeux, sans s’imaginer faire office de juges, ni même de députés, sans attacher à leur sentiment une valeur décisive, ni croire qu’une large part du salut public est entre leurs mains. Ajoutons qu’il faut se tenir dans la question proposée et ne pas greffer une motion ou une interpellation sur le point précis qui a été soumis à la délibération du conseil.

p. 65 Il peut se faire que l’avis donné par vous soit peu agréé : réjouissez-vous que l’on se range à un avis plus sage encore ; ou du moins ayez l’urbanité de ne pas plaider amèrement et avec obstination en faveur de votre pensée. En public, grâce à Dieu, on ne plaide guère contre l’Abbé ; mais on est plus exposé à défendre son opinion contre l’un ou l’autre des frères. On peut être tenté de reprendre en sous-œuvre les remarques d’un autre pour les contredire, quelquefois pour les tourner en dérision, tout cela d’une façon ouverte ou bien d’une façon perfide et sournoise. De tels procédés sont d’autant plus incorrects que le frère incriminé a d’ordinaire la bouche fermée par la charité, la prudence, le secret professionnel. Une assemblée monastique ne doit jamais avoir le caractère tumultueux de certaines séances de nos parlements. Et dans la pensée de N. B. Père, ni les individus, ni une majorité, ni même l’unanimité des frères, n’ont un droit à faire prévaloir leur sentiment : la décision est réservée exclusivement à l’Abbé (1) ; il demeure libre de prendre celle qui lui paraîtra la plus opportune, et tous s’empresseront de s’y soumettre. Mais, de même qu’il est dans l’ordre que les disciples obéissent au maître, il est dans l’ordre aussi que le maître dispose toutes choses avec prévoyance et équité. Il n’y a pas morcellement du pouvoir, mais des devoirs existent des deux côtés ; ceux qui obéissent ne sont pas livrés à l’arbitraire, aux boutades, aux caprices de la passion, et la meilleure garantie qu’on leur puisse donner est cette affirmation réitérée que l’Abbé est comptable devant Dieu, et qu’après tout, lui aussi, lui surtout, doit être un obéissant.

(1) Per omnia ad nutum (Abbatis) potestatemque pendere (Sulp. Sever., Dial. I, c. x. P. L., XX, 190. — Cf. Cass., Conlat. XXIV, xxvi).

5

sed magis in Abbatis pendeat arbitrio, ut quod salubrius esse judicaverit, ei cuncti obediant:

Let them rather leave the matter to the abbot's discretion, so that all submit to what he shall deem best.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.5

col.291 Sed magis in abbatis pendeat arbitrio, ut quod salubrius esse judicaverit, ei cuncti obediant.] Etsi contrarium ipsi senserint ; neque indigne ferant siquando suum viderint deseri judicium, sed potius aliorum prævalere gaudeant; ut tacitus quisque illud sibi apud se usurpare queat S. Bernardi ad Ogerium scribentis (Epist. 87) : « Agnoscens siquidem meæ sapientiæ siccitatem, imo insipientiæ meæ semper suspectam habens temeritatem ; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi fateor onere me premi sentio, rei finem semper pavidus, et nunquam securus exspectans. » Eadem erat mens haud dubium abbatis Pœmenis, de quo referunt (Apophthegm. Pat. tom. I Mon. Eccl. Græcæ, p. 618), « quod nunquam voluerit dare consilium suum, post alterius senis responsum , sed magis laudibus illud prorsus extulerit. »

6

sed sicut discipulis convenit obedire magistro; ita et ipsum provide, et juste condecet cuncta disponere.

As it becometh disciples to obey their master, so doth it behove the master to dispose of all things with forethought and justice.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.6

col.291 Sed sicut discipulis convenit obedire magistro, ita et ipsum provide et juste condecet cuncta disponere.] Quod adjicit, ne forte abbas quasi libera utens potestate, spretis fratrum consiliis, injuste disponat aliquid. Sane sicut abbatem fratrum adhærere sententiæ non astringit, sic non decet eum ab eorum sententia , maxime cum in unam conveniunt , facile recedere.

7

In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam, neque ab ea temere declinetur a quoquam.

In all things, therefore, every one shall follow the Rule as their master, and let no one rashly depart from it.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.7

col.291 In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam.] Hactenus abbatem et fratres singillatim; nunc utrosque simul admonet ut in omnibus omnes magistram sequantur regulam, non solum in dandis consiliis, de quibus hic præsertim, sed in omnibus aliis monasticis observantiis. Porro qui dicit omnes , nullum excipit; ergo nec abbates. Recte omnino Petrus Blesensis (Epist. 131) : « Nulli prælato aut subdito voluntatem sequi licet; nam et monachorum legislator quasi edicto præcipit generali, ut omnes magistram sequantur regulam , et ab hac lege nec abbas nec prior excipitur. » Et S. Bernardus (De Præc. et disp. c. 4) : « Omnes, inquit, magistram sequantur regulam ; nemo ergo suam voluntatem : ubi sane nec abbatem excipi puto. » Unde etiam congregati in concilio Aquisgranensi abbates sanxerunt (Can. 1), « ut abbates regulam per singula verba discutientes pleniter legant; et intelligentes Domino opitulante efficaciter cum suis monachis implere studeant. » Neque vero hic solum desidiosos deliciososque abbates, qui, sprela communi fratrum vita, sibi ipsis in cameris indulgent, S. P. Benedictus arguit, sed illos insuper qui jure antiquitatis , aut alicujus quod exercent officii sese a regulis exemptos existimant : quasi vero ætas aut dignitatis gradus absolveret, et non potius monachos stringeret. Si juniores ea jubentur agere quæ majorum cohortantur exempla, eos prorsus hac vivendi ratione majores absolvunt a regulæ observatione , eruntque inutiles omnes quæcunque regulæ, quas nec seniores , nec ipsi juniores observare tenebuntur.

col.292 Quod vero S. legislator ait in omnibus, intelligi debet non solum in magnis, sed etiam in parvis ; qui enim dicit in omnibus nihil omnino excipit : ubi tacite redarguit eos qui nonnullas observantias tanquam minimas despiciunt : quasi vero parvum aliquid foret apud Deum; parvum quo Deus honoratur, parvum quo æternum gloriæ pondus acquiri potest. Præclare S. Augustinus (Lib. iv de Doctr. Christ. , cap. 18), « Quod minimum est, inquit, minimum est; sed in minimo fidelem esse magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis est ut a puncto medio omnes lineæ pares in extremo ducantur, eadem est et in magno disco, quæ in nummulo exiguo : ita ubi parva recte geruntur, non minuitur justitiæ magnitudo. » Audiant qui regulæ observantias tanquam minimas contemnunt, audiant S. Bernardum ad Lotharium imperatorem scribentem (Epist. 139) : « Verendum est ne minimorum neglectus impedimentum sit maximorum ; » et Scripturam : Qui spernit modica paulatim decidet. Nullus ergo dicat : Hæc regula nihil est, hæc observantia parva, istud præceptum festuca est. O festuca quidem initio, sed quæ processu temporis in trabem evadit! Festuca nutrita fit trabes , inquit S. Augustinus (Serm. 19. de Script.). Certe terret me Bernardus cum dicit (Serm. 1, in Conv. S. Pauli), « Cavete ne quis parva reputet, quamlibet parva scienter delinquere convincatur. Nemo dicat in corde suo : Levia sunt ista, non curo corrigere, non est magnum si in his maneam venialibus minimisque peccatis : hæc est enim dilectissimi impœnitentia, hæc blasphemia in Spiritum sanctum , blasphemia irremissibilis. » Sed demus parva sint peccata , nunquid ideo spernenda? « Noli despicere peccata tua, quia parva sunt, inquit S. Augustinus (Serm. 292, in append. Serm. S. Aug.) seu quivis alius, nam et pluviarum guttæ sunt, et flumina implent, et moles trahunt, et arbores cum suis radicibus tollunt. Tu qui dicis quia parvum peccatum est, velim scire quoties tale peccatum admittis, si tot parvulas plagas in corpore tuo, tot maculas aut scissuras in vestibus tuis fieri velis? Cum ergo nec in corpore tuo plagas, nec in veste scissuras vel maculas fieri acquiescis, qua conscientia hoc facere in anima tua non metuis? Ac sic quicunque hoc fecerit, plus amat vestem aut carnem tuam quam animam. » Et paulo post : « Et quia, sicut dixi, in anima nostra facti sumus ad imaginem Dei, si in tabula aut lignea aut lapidea faceres imaginem tuam, et aliquis impudens homo vellet illam imaginem aut lapidibus frangere, aut aliquibus sordibus inquinare, velim scire si contra illum non moveretur animus tuus? etc. » Tandem , ut hanc rem brevi absolvam, unum his addo S. Bernardi verbum (Serm. in Cœna Domini) : « Hæc, inquit, nemo contemnat aut parvipendat. Impossibile est enim cum eis salvari, impossibile est ea dilui, nisi per Christum Jesum , et a Christo. Nemo, inquam , perniciosa securitate dormitet, declinans in verba malitiæ ad excusandas excusationes in peccatis; quoniam nisi laverit ea Christus , non habebimus partem cum eo. » Plura de hac materia qui desideraverit, adeat si lubet Julium Nigronum tract. 10 inter asceticos ; Benedictum Haeftenum lib. ii tract. 8, disq. 8; Dionys. Carthusianum de Reject. claust. cap. 6; Dacriani Speculum monach. sub finem

col.292 Nec ab ea temere declinetur a quoquam.] Temere, id est sine causa legitima. An vero sola abbatis dispensatio sufficiens sit a regula declinandi causa legitima ? Respondeo legitimam esse , dummodo accedat necessitas aut utilitas; alioquin illa dispensatio aliud nihil erit quam colorata prævaricatio. Ita docet S. Bernardus (Lib. iii de Consider., c. 4) « Ubi necessitas urget, inquit, excusabilis dispensatio est; ubi utilitas provocat, dispensatio laudabilis est; utilitas dico communis , non propria ; nam cum nihil horum est, non plane fidelis dispensatio, sed crudelis dissipatio est. » Et Petrus Blesensis ad E. priorem de monasteriolo scribens (Epist. 131) : « Si vero alleges te per abbatem tuum a monasticæ legis observantia relaxatum, scias quod licet abbati dispensatio credita sit, ea tamen statuere aut sustinere non permittitur, quæ lucrum impediunt charitatis. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 3.7-3.11

p. 66 In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam, neque ab ea temere declinetur a quoquam. Nullus in monasterio sequatur cordis proprii voluntatem, neque praesumat quisquam cum Abbate suo proterve intus aut foris monasterium contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subjaceat. Ipse tamen Abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat, sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum.

p. 66 La liaison est étroite entre ce paragraphe et le précédent : igitur. Nul ne peut, dans le monastère, « suivre la volonté de son propre cœur » et se gouverner à sa guise. La forme de notre vie a été définie par une Règle ; la Règle est la norme à laquelle tous doivent se ranger, aussi bien les moines qui conseillent que l’Abbé qui propose et décide. Dans la délibération comme dans la décision, chacun doit s’inspirer de la Règle et de son esprit ; nul ne saurait s’en écarter sans présomption. La prospérité surnaturelle et la paix sont au prix de cette déférence de tous à une même pensée, à un même programme.

p. 66 Et parce que la Règle écrite a besoin d’être interprétée ; parce que les délibérations risqueraient parfois de ne jamais finir si une autorité vivante ne tranchait souverainement, toute discussion cessera lorsque l’Abbé aura pris son parti. C’est lui seul qui est responsable, qui a grâce d’état ; il est sans doute mieux renseigné que tout autre, puisqu’il tient en mains l’ensemble et peut envisager tous les aspects et toutes les conséquences du problème. Nul n’aura la témérité de contester insolemment avec lui, ni à l’intérieur du monastère, ni surtout à l’extérieur, ce qui causerait un plus grand scandale (1) ; et au dedans comme au dehors, les frères s’abstiendront avec scrupule de critiquer ses déterminations. Ce n’est pas toujours par la résistance ouverte que se traduit la volonté propre contrariée, mais encore, et surtout chez les natures timides, ou délicates, ou bien élevées, par des murmures secrets : c’est la pire des dispositions. La première fois qu’il est fait mention dans la Règle de la disciplina regularis (nous la décrirons plus loin), c’est lorsqu’il s’agit de réprimer, par un châtiment sévère, cet esprit réfractaire et frondeur.

(1) La meilleure leçon est sans doute : proterve aut foris monasterium contendere. Et D. Butler cite la remarque intéressante de Smaragde : Non dixit intus aut foris, sicut aliqui codices habent, sed sicut in illo quem manibus suis scripsit, proterve aut foris monasterium reperitur. Unde intelligitur quia foris nullam, intus autem esse contentionem permisit amicam. On voit bien d’ailleurs que certains copistes et commentateurs ont été ici un peu embarrassés. Cf. Paul Diacre, in h. l.

p. 67 Mais saint Benoît a grand soin de rappeler à l’Abbé qu’il y a pour lui aussi une justice. Toutes ses résolutions doivent être prises dans la crainte de Dieu et conformément à la Règle. Qu’il sache bien, et sans l’ombre d’un doute, qu’il rendra compte de chacune d’elles au Juge souverainement équitable. C’est Dieu qui se réserve d’apprécier chez l’Abbé l’abus du sens propre ; la perspective d’une disciplina regularis divine écartera de lui toute velléité de tyrannie.

8

Nullus in monasterio proprii sequatur cordis voluntatem,

In the monastery no one is to be led by the desires of his own heart,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.8

col.293 Nullus in monasterio proprii sequatur cordis voluntatem.] Hæc est enim quæ infernum creavit : Tolle propriam voluntatem , inquit S. Bernardus (Serm. 3, de Resurrect.), et infernus non erit. Quod vero dixit, in monasterio, non sic capiendum, quasi extra monasterium propriam liceret adimplere voluntatem ; sed monasterium hic sumit pro ejus habitatoribus ; ita scilicet figura qua continens pro contento accipitur.

9

neque præsumat quisquam cum Abbate suo proterve intus, aut foris monasterium contendere.

neither shall any one within or without the monastery presume to argue wantonly with his abbot.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.9

col.293 Neque præsumat quisquam cum abbate suo proterve aut foris monasterium contendere.] In nonnullis codicibus recentioribus legitur, proterve intus aut foris; sed intus non reperitur in codicibus Cassinensibus , neque in Oxoniensi, neque apud Hildemarum, neque apud Smaragdum ; imo neque in codice quem propriis manibus scripsit S. Benedictus, ut docet idem Smaragdus, nec sane requiritur. Itaque juxta nostram lectionem sensus est, quod non omnem in monasterio contentionem S. Benedictus prohibuerit, sed protervam, superbam et contumacem ; extra monasterium vero et protervam et amicam. Ita Smaragdus : « Sciendum est, inquit, quia cum contentionem cum additamento proterve vetuit, amicam et pacificam contentionem concessit ; est enim amica et proficua contentio quæ frequenter inter duos homines pro qualitate intervenientis causæ efficitur : sicut inter B. Benedictum et Maurum ejus discipulum pro puero Placido quondam fuisse legitur. . . . Foris nec protervam, nec amicam concessit, quia si in publico etiam amica contentio fiat, magistro inde nociva est despectio, et discipulo mortifera nascitur elatio. » Et sic forte intelligendus est S. Odo abbas Cluniacensis, cum ait (Lib. i Collat., n. 20) : « Quod magistri a subditis reprehendi non debeant, bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti, quæ rectores significat, arca figuravit : quam quia casuram credens Oza levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit in humero percussus, quo ex præcepto legis eam ferre debuerat; quia nimirum cum subditi contra prælatos, quorum imperia ferre debuerant, manum submissionis mittunt, a sorte viventium reprobantur. » Idem docet Gaufridus Vindocinensis lib. iv, epist. 22.

10

Quod si præsumpserit, regulari disciplinæ subjaceat.

If he presume to do so let him be subjected to punishment according to the Rule.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.10

col.293 Quod si præsumpserit, regulari disciplinæ subjaceat.] Simile est illud Regulæ S. Pachomii (Art. 118) : « Si inventus fuerit unus ex fratribus aliquid per contentionem agens, vel contradicens majoris imperio, increpabitur juxta mensuram peccati. » Regularem autem disciplinam in eo constituunt, ut is qui deliquit, semel et iterum secreto admoneatur; deinde si non emendaverit objurgetur publice; postea si neque sic correxerit, excommunicationis vindicta plectatur; tandem non emendatus excommunicatione corporali vindictæ subjaceat; denique si flagellum non emendaverit, adhibeatur oratio fratrum ; postremo, omnibus frustra tentatis, expellatur de monasterio. Ita fere Smaragdus, Hildemarus, et Bernardus Cassinensis, quorum sententiam confirmare videntur Consuetudines S. Benedicti Anianensis tom. IV Analectorum editæ; atque hoc vocabant transire per gradus. In Regula S. Donati ad virgines regulari subdi disciplinæ idem est ac carceri mancipari; nam capite 2, quod totum ex regula S. Benedicti cap. 3 desumpsit, sexu masculino in femininum mutato, postquam dixit : Quod si præsumpserit disciplinæ regulari subjaceat ; quasi explicans quid illud sit, subjungit : Id est in cella detrudatur, donec pœnitendo humilietur. Erit forte qui regularem disciplinam hic accipiat pro flagelli verbere. Ita Venusinus abbas in Vita S. Petri abbatis Cavensis n. 28 (Boll. 4 Mart.) : « Ante altare eum ducens, regulari disciplinæ subdidit, atque tam acriter verberare cœpit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulæ cap. 65, ubi vitiosum præpositum verbis admoneri præcipit usque quater, et si non emendaverit , addit, adhibeatur ei correptio disciplinæ regularis.

11

Ipse tamen Abbas cum timore Dei, et observatione regulæ omnia faciat; sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis æquissimo Judici Deo rationem redditurum.

The abbot, however, must himself do all things in the fear of God and according to the Rule, knowing that he shall undoubtedly have to give an account of his whole government to God, the most just Judge.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.11

col.294 Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulæ omnia faciat.] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si cœlestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulæ, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulæ subdi.

col.294 Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis æquissimo judici Deo rationem redditurum.] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, præsertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat.

12

Si qua vero minora agenda sunt in monasterii utilitatibus, seniorum tantum utatur consilio,

If anything of less moment has to be done in the monastery let the abbot take advice of the seniors only,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.12

col.294 Si qua vero minora agenda sunt in monasterii utilitatibus.] Vel etiam detrimento. Minora vocat ea quæ fere usu quotidiano eveniunt, et ad omnem congregationem non pertinent, sed ad speciales tantummodo personas, eorumque officia, sive, ut vocabant, obedientias; ut sunt eligere præpositum, sicut habetur Regulæ cap. 65, cum consilio fratrum ipse ordinet sibi præpositum , decanum, cellerarium, etc., emere hoc aut illud ad ornandam ecclesiam, et alia hujusmodi. Vel etiam minora possunt dici ea quæ nunc ex jure absque ullo fratrum consensu abbas potest exsequi.

col.294 Seniorum tantum utatur consilio.] Seniores hic vocat non omnino decrepitos, aut ordine monasterii primos, sed prudentes, discretos, expertosque fratres, quorum in electione non tam ætas quam maturitas consideranda est : quamvis in iis non sit spernenda senectus, maxime si cum judicio et discretione juncta sit; nam, ut dicit vulgatus S. Ambrosius (In I Tim. v) : « Apud omnes utique gentes honorabilis est senectus, unde et Synagoga, et postea Ecclesia seniores habuit, quorum sine consilio nihil agebatur in Ecclesia. » Ubi ergo æqualis est morum maturitas, discretio, prudentia, et in sene et in juvene , debet senex juniori præponi. Jam vero si quæras quænam potissimum virtutes in senioribus debeant requiri, respondet Hildemarus : In istis senioribus tria debent inquiri : fides, spes, charitas : fides, qua sub silentio tegant omnia; spes æternorum præmiorum, qua roborati pro tuenda veritate omnia sustineant; charitas, qua omnes idem sapiant. His adde cognitionem boni et mali, qua possint illud prosequi, et istud persequi; summam prudentiam, summamque discretionem.

col.294 De numero vero seniorum Boherius existimat duos sufficere, et revera satis esse in minori congregatione non negaverim; at vero in majori tres quatuorve consulendos existimarem. Atque ita se habuisse apud veteres monachos colligitur ex his Hildemari verbis: « Cum tres aut quatuor locuti fuerint, alius inter illos sine vocatione accedat absque verecundia. » Apud Cassinenses seniores sunt : Prior claustralis, decani, magister novitiorum, et cellerarius; in congregatione Montis Oliveti : Vicarius, cellerarius, magister novitiorum , procurator, et senior secundum professionem. Fulienses vero in suis Constitutionibus hæc statuunt (Cap. 3) : « Seniorum appellatione intelligimus præter subpriorem cujusque monasterii duos sacerdotes, ubi decem vocales sunt ; aut unum sacerdotem, ubi minor est numerus, quos superior tanquam virtute, judicio, usuque rerum præstantiores e conventu suo elegerit, ut eorum consilio adjuvetur ; quibus, quotiescunque de rebus temporalibus agitur, accedet cellerarius. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 3.12-3.13

p. 67 Si qua vero minora agenda sunt in monasterii utilitatibus (1), seniorum tantum utatur consilio, sicut scriptum est : Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis.

(1) Monasterii utilitas : Cass., Inst., VII, ix.

p. 67 C’est la seconde hypothèse, le cas des affaires moins importantes : nous en avons dit un mot dès le début du chapitre. Il faut bien comprendre la pensée de l’Ecclésiastique (xxxii, 24). Sans doute l’Abbé devra se garder d’une confiance illimitée en sa compétence et en son jugement ; le pouvoir absolu est dangereux surtout pour celui qui l’exerce. Mais enfin il ne faudrait pas prendre trop à la lettre le mot omnia. Même lorsqu’il s’agit de mesures graves, il est d’expérience que l’Abbé fera mieux parfois de ne consulter que sa conscience. Remarquons de plus qu’un échec ne suffirait pas à démontrer qu’il a agi témérairement. Et lorsque l’Écriture lui dit que, s’il prend conseil, il n’aura pas à se repentir dans la suite, elle ne lui promet pas la réussite et l’infaillibilité. Elle n’affirme pas davantage qu’en cas d’insuccès il pourra rejeter la responsabilité sur autrui et se laver les mains de ce qui est advenu.

p. 67 Les temps ont changé depuis saint Benoît. Il avait écrit la Règle avec sa conception de la patria potestas, de la toute-puissance paternelle, telle qu’elle était impliquée dans le droit romain. Chez les supérieurs comme chez les moines, la foi était vive et l’on s’accommodait fort bien d’un gouvernement absolu. Mais, lentement, les vieux cadres ont un peu cédé sous la poussée de mœurs différentes. A dire vrai, la démocratie ne s’est pas plus introduite dans l’Église que dans la famille monastique ; il est incontestable pourtant qu’une valeur plus grande a été donnée peu à peu à l’individu. Sans doute aussi des expériences fâcheuses ont montré à quelles imprudences peut se laisser entraîner un pouvoir pratiquement sans limite. Il n’est pas jusqu’à la Commende elle-même qui n’ait mis les individus en demeure de prendre leurs précautions contre un pouvoir à vie, sans contrepoids et parfois très séculier. C’est dans ce dessein qu’ont été conçus et la triennalité des Abbés, et les moyens variés dont la pensée commune est de réduire, quelquefois même d’infirmer l’autorité abbatiale. Les constitutions de chaque Congrégation énumèrent un certain nombre de cas où l’Abbé doit obtenir le consentement du conseil de communauté, du conseil des sénieurs, voire du Chapitre général, et les affaires sont souvent décidées au scrutin. Nous ne croyons pas qu’un Abbé ait rien à regretter de la liberté et de l’initiative d’autrefois. Il suffit que les dispositions législatives actuelles viennent de l’Église pour mériter d’être bien accueillies ; mais, encore une fois, il faut reconnaître qu’elles sont justifiées par le souci de conjurer les mesures arbitraires et périlleuses. Aussi bien, dans les communautés sagement gouvernées et de bon esprit, les choses se passent toujours comme au temps de saint Benoît : un mouvement de confiance filiale fait remettre aux mains de l’Abbé la décision d’affaires qu’il connaît mieux que personne ; on ignore les conflits entre l’Abbé et son conseil, et tout se fait d’un commun accord.

13

sicut scriptum est: Omnia fac cum consilio, et post factum non pœnitebis.

as it is written, Do all things with counsel, and thou shalt not afterwards repent of it.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 3.13

col.295 Sicut scriptum est : Omnia fac cum consilio, et post factum non pœnitebis.] Ita S. Basilius (Reg. Brev. interrog. 104) : « In universo, inquit, generatim negotio meminisse debet antistes necessario Scripturæ dicentis : Cum consilio fac omnia. » Hinc S. Vitalis, ordinis ejusdem S. Basilii abbas, inter alia ad successorem suum hortamenta : « Quæ autem facienda contingunt, ait, tam spiritalia quam corporalia, non secundum proprium arbitrium et voluntatem , sed cum conscientia fiant, et consilio majorum, et eorum qui digni sunt reverentia. » Similiter et Petrus Blesensis ad abbatem S. Launomari scribens : « Omnia cum consilio fac; castorum enim consiliorum mater Sapientia in libro nominis sui dicit : Ego in consiliis habito, et intersum cogitationibus eruditis. Probatos autem in religione tecum habeas in consilio, in obsequio, in contubernio, tuæ custodes honestatis et testes. » Hac in re laudant imprimis S. Fulgentium, qui, ut dicit anonymus ejus discipulus in illius Vita, cap. 29 (Apud Boll. 1 Januar.) , « in omni consilio Byzaceno de rebus majoribus ipse primus consulebatur; in monasterio proprio de rebus etiam minimis abbatem Felicem simpliciter consulebat. » Tum venerabilem Eigilem abbatem Fuldensem, qui , teste Candido in ejus Vita n. 22 (Sæc. iv Bened. part. i), « audiebat libenter consilium fratrum, et eorum collocutionibus sæpissime fruebatur; sciebat enim scriptum : Omnia fac cum consilio; atque ideo non se sublimiorem, nec prudentiorem cæteris æstimabat, neque etiam inani tumore tractabat se consolatione alterius non indigere. » Sed inter alios maxime spectandus S. Stephanus abbas Obazinensis, qui, ut legitur in ejus Vitæ lib. ii, n. 14 (Tom. IV Misc. Baluz.), « Nihil quamvis parvum sine alterius consilio facere voluerit : quod si res in promptu esset, nec dilationem admitteret, ipse vero in præsenti non haberet nisi aliquem ex simplicibus fratribus, aut unum forte ex familia, non tamen vel ab illo consilium quærere dubitabat. »

col.296 Cæterum ut hoc caput paucis absolvam, S. Benedictus res majoris momenti omnium fratrum consilio ; minora seniorum duntaxat; sed minima quæ omni fere momento eveniunt, solius abbatis prudentiæ submittit.

Latin text: Hunter Blair’s edition, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, without the editor’s bracketed Scripture references and notes. Standard verse numbering. · English translation by Cardinal F. A. Gasquet († 1929), London, 1925. Public-domain text in France (art. L123-1 of the French Intellectual Property Code). Transcription and revision: Abbatia Sancti Petri de Curte. Report an error