Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Juan Casiano, Instituciones cenobíticas

Libro X. Del espíritu de acedia

Liber decimus. De spiritu acediae.Libro decimo, del Espiritu de la Pereza.

1

I. Quod sextum certamen sit aduersus spiritum acediae, et de natura eius.

Sextum nobis certamen est, quod Graeci ἀκηδίαν uocant, quam nos taedium siue anxietatem cordis possumus nuncupare. adfinis haec tristitiae ac solitariis magis experta et in heremo commorantibus infestior hostis ac frequens, maxime circa horam sextam monachum inquietans, ut quaedam febris ingruens tempore praestituto ardentissimos aestus accessionum suarum solitis ac statutis horis animae inferens aegrotanti. denique nonnulli senum hunc esse pronuntiant meridianum daemonem, qui in psalmo nonagensimo nuncupatur.

Cap. I. De la naturaleza de la Pereza.

OFrecesenos en sexto lugar por contraria la Pereza, que es tedio, ò descaecimiento de el coraçon. Tiene mucho parentesco con la tristeza: a quien mas Persigue es a los que no viven debajo de Obediencia y a los solitarios, y los que moran en los Desiertos, a quienes particularmente es mas molesta a medio dia; comun enemigo; y que no les dexa reposar; y como vna quartana fiebre que acude puntualmente a sus tiempos, a sus acostumbradas, y ordinarias horas a la pobre alma le es causa de gravissimas tentaciones, y por esta causa algunos de aquellos Santos Viejos dixeron, que el Espiritu de la Pereza era al que en el Psalmo 90. llama David, Demonio de medio dia.

2

II. Expositio acediae, uel quemadmodum serpat in corde monachi, quaeue inferat menti dispendia.

Qui cum miserabilem obsederit mentem, horrorem loci, cellae fastidium, fratrum quoque, qui cum eo uel eminus commorantur, tamquam neglegentium ac minus spiritalium aspernationem gignit atque contemptum. ad omne quoque opus, quod intra saepta sui cubilis est, facit desidem et inertem: non eum in cellula residere, non operam sinit inpendere lectioni. nihilque se proficere tanto tempore in eadem commorantem crebrius ingemescit nec habere se fructum aliquem spiritalem, donec fuerit illi consortio copulatus, queritur atque suspirat et ab omni se dolet spiritali quaestu inanem in loco uacuumque consistere, utpote qui, cum posset etiam alios regere ac prodesse plurimis, nullum aedificauerit nec quemquam institutione sua doctrinaque lucratus sit. absentia longeque posita magnificat monasteria, loca etiam illa magis ad profectum utilia et saluti congruentiora describit, consortia quoque ibidem fratrum suauia et plena spiritali conuersatione depingit: e contra uniuersa quae habentur in manibus aspera, et non solum aedificationem nullam esse in fratribus, qui morantur in loco, sed ne ipsum quidem uictum corporis absque ingenti labore conquiri. postremo non posse se saluari in eo loco durantem, nisi relicta cella, cum qua sibi, si adhuc in ea fuerit remoratus, pereundum erit, exinde semet ipsum quantocius asportarit. dein lassitudinem corporis cibique esuriem quinta sextaque hora tantam suscitat, ut uelut longo itinere grauissimoque labore confectus sibimet lassusque uideatur, aut quasi refectionem cibi biduano ieiunio triduanoue distulerit. tum praeterea huc illucque anxius circumspectat et nec fratrum sibi quempiam aduentare suspirat, saepiusque egreditur et ingreditur cellam ac solem uelut ad occasum tardius properantem crebrius intuetur, et ita quadam inrationabili mentis confusione uelut taetra subpletur caligine omnique actu spiritali redditur otiosus ac uacuus, ut nulla re alia tantae obpugnationis remedium quam uisitatione fratris cuiuspiam seu somni solius solacio posse aestimet inueniri. deinde honestas idem morbus ac necessarias suggerit salutationes fratribus exhibendas uisitationesque infirmorum uel eminus uel longius positorum: quaedam etiam pia ac religiosa dictat officia, illos uel illas debere parentes inquiri et ad salutandos eos crebrius properari, illam religiosam deuotamque deo feminam, omni praesertim parentum subsidio destitutam, magnum opus esse pietatis frequenter inuisere, ac si quid ei sit necessarium, quae a propriis parentibus neglegitur atque despicitur, sanctissimum procurari, magisque oportere in his operam pietatis inpendi quam infructuosum ac sine ullo profectu in cellula residere.

Cap. 2. Como la pereza se introduze en el coraçon de el Monje? y de que daños es causa?

Quando vna vez esta passion se ha apoderado de el coraçon de el triste Monje al punto el lugar donde vive le causa horror, la Celda enfado, y a los demas Religiosos de su Habito, tanto a los que viven con el; quanto en otros Monasterios los menosprecia como a negligentes, y como agente poco espiritual, y se desdeña de comunicar con ellos. Quanto se le ofrece hazer de las puertas a dentro de su Celda lo haze con desabrimiento, y floxedad. Porque ni le dexa estar sossegado en ella, ni siquiera leer algun libro, siempre se va quexando de que no aprovecha en la virtud con tanto estar en la Celda, y suspira, y murmura diziendo, que mientras estè en compañia de aquellos Religiosos no puede medrar su espiritu en cosa, y se duele de que estando en aquel lugar pierde el tiempo, y no saca fruto ninguno su alma: persuadiendose, que siendo persona que podia governar a otros Religiosos, y aprovechar a muchas almas, no puede tratar de esso, ni con su enseñança, y doctrina encaminarlas para el Cielo. A los Monasterios que estàn lejos de el suyo levanta hasta las nubes, y dize que son lugares muy mas a proposito para el aprovechamiento espiritual, y aun para la salud corporal; Pinta el trato, y comunicacion de los Monjes de ellos muy afable, y devoto. Por lo contrario quanto ay en su monasterio, y vee de presente le parece cosa rigida, y aspera: y que sus Conventuales, no solo son gente de poco exemplo, y edificacion: pero aun viven con tanta descomodidad, que lo que comen, y visten ha de costarles mucho trabajo. A mas de esto se le pone en la cabeza, que peligra su salvacion quedando en aquel Monasterio, sino es que dexando la Celda, que se le antoja ha de ser causa de su perdicion se mudare a otro lugar lo mas presto que pudiere. A las onze, ò las doze le da tan gran cansacio, y apetito de comer, que como si huviera andado a pie algun largo camino fatigandole mucho, ò en algun trabajo coporal le parece que no puede tenerse en pie, y como si en dos, ò tres dias no huviera comido, no puede sufrir la hambre. Con estas ansias està inquieto, mirando de acà para alla, y suspirando porque ninguno le viene a visitar, y entrando, y saliendo a cada passo de la Celda està mirando al Sol, pareciendole que nunca acaba de ponerse. Quimereando de este suerte viene a inchirsele la imaginacion de vna niebla, escuridad, y confusion desordenada, y a no hazer cosa que pueda aprovechar para su espiritu; y resolverse, que no ha de hallar remedio para esta tentacion sino es teniendo vn rato de conversacion, ò echandose a dormir. De aqui viene, que aquella misma passion le representa, que està muy en su lugar que vaya aver a alguno de sus hermanos, ò visitar algun enfermo por lejos que estè. Vienele tambien a la imaginacion algunas obligaciones con capa de piedad, y Religion, como es que es justo que se informe de la salud de sus parientes, ò deudos, y que les visite de ordinario: que ay alguna Religiosa devota dedicada al servicio de el Señor desamparada de el favor de sus parientes, a esta el verla a menudo, y consolarla serià vna gran obra de piedad, y cosa muy santa proveerla de lo necessario, pues sus deudos la menosprecian, y se olvidan de ella. Con esto viene a resolverse, que es mejor emplearse en estas obras de piedad, que estarse encerrado en vna Celda, sin fruto ni aprovechamiento alguno.

3

III. Quibus generibus monachum superet acedia.

Agitur itaque infelix anima talibus inimicorum machinis inpetita, donec acediae spiritu uelut ariete ualidissimo fatigata aut in somnum discat concidere aut excussa claustris cellulae suae consolationem inpugnationis huius uisitatione fratris consuescat adquirere, hoc quo utitur ad praesens remedio paulo post acrius infirmanda. frequentius enim aduersarius ac dirius adtemptabit, quem conserto proelio praebiturum comminus sibi terga cognoscit salutemque sibi non de uictoria nec de conflictu, sed de fuga sperare peruidet, donec paulatim protractus e cella actus suae professionis incipiat obliuisci, qui non est alius quam intuitus et contemplatio diuinae illius et excellentis super omnia puritatis, quae non alibi potest nisi in silentio et iugi cellae perseuerantia ac meditatione conquiri, atque ita militiae suae fugitiuus ac desertor Christi miles effectus inplicet se negotiis saecularibus, ei cui se probauit minime placiturus.

Cap. 3. De que modo vença la Pereza al Monje?

Vase la miserable alma atormentando, afligida con tantas maquinas, y tentaciones de enemigos, hasta que vencida de el espiritu de la Pereza como de vn enemigo poderoso, o se acostumbre a echarse a dormir en semejantes ocasiones, o salir de la Celda, y buscar medicina para esta tentacion con visitar alguno de sus hermanos, valiendose con esto de vn remedio que de alli a poco es peor que la enfermedad de que adolecia al principio: porque el enemigo mas a menudo, y con mayor rigor tentara al que sabe, que luego a los primeros encuentros le buelve las espaldas, y al que vee que busca remedios no en la victoria, ni en el hazer rostro al enemigo, sino en huir de el, para que con esto perdiendo el amor a la Celda, comiençe a olvidarse de lo que toca a su profession, que es la contemplacion de aquella pureza soberana, que excede todas las criaturas. Esta no se puede alcançar de otra manera, sino perseverando en el silencio, en la continua habitacion de la Celda, y el exercicio de la meditacion. Y si esto no haze harà el Demonio, que como soldado fugitivo, y que ha dexado a su Capitan Christo nuestro Redentor se comiençe a enredar en cosas de el mundo, ofendiendo a aquel Señor a quien al principio de su conversion se ofreciò.

4

IIII. Quod acedia excaecet mentem ab omni contemplatione uirtutum.

Huius aegritudinis uniuersa incommoda uno uersiculo beatus Dauid eleganter expressit dormitauit, inquiens, anima mea prae taedio, id est prae acedia. proprie satis non corpus dixit, sed animam dormitasse. uere enim ab omni contemplatione uirtutum et intuitu spiritalium sensuum dormitat anima, quae perturbationis huius telo fuerit sauciata.

Cap. 4. Que la Pereza ciega los ojos de el alma, para la contemplacion de las virtudes.

Con mucha propriedad declarò los grandes daños que nos haze esta passion David quando dixo: Mi alma se ha adormecido de tedio, que es la Pereza. No sin misterio dixo, que se avia adormecido su alma, y no su cuerpo, porque de verdad el alma que vna vez ha sido herida de este vicio, viene a estar como sin sentido para lo que toca a la contemplacion de las virtudes, y conocimiento de cosas de espiritu.

5

V. Quod duplex acediae sit inpugnatio.

Itaque Christi uerus athleta, qui agonem perfectionis cupit legitime decertare, hunc quoque morbum de latebris animae suae festinet extrudere, et ita contra hunc quoque nequissimum acediae spiritum utrubique contendat, ut neque somni telo elisus concidat neque de monasterii claustris expulsus quamuis sub praetextu coloris pii fugitiuus abscedat.

Cap. 5. De dos Hijas, ò efectos de la Pereza.

El verdadero soldado de Christo, que desea tratar de veras, y como deve de la perfeccion, procure despedir de su interior esta passion, y estè siempre apercebido contra este maligno espiritu de la Pereza; demanera que ni se heche a dormir por hallarse vencido de el, ni se salga, ò huyga de el Monasterio, aunque se le representen fuera de el obras de piedad.

6

VI. Hi, qui ab acedia coeperint uinci, quatenus conlabuntur.

Quemcumque enim in parte qualibet coeperit superare, aut tamquam inertem et dediticium sibi patietur absque ullo profectu spiritus in cellula commorari aut excussum exinde instabilem de cetero reddet ac uagum, et ad omne opus desidem cellas fratrum iugiter faciet ac monasteria circumire nihilque aliud procurare, quam ubi quoue colore occasionem refectioni futurae ualeat praeparare. mens enim otiosi nihil aliud cogitare nouit quam de escis ac uentre, donec inuenta quandoque sodalitate cuiusdam uiri uel feminae aequali tepore torpentis rebus eorum ac necessitatibus inuoluatur et ita paulatim reddatur noxiis occupationibus inretitus, ut tamquam serpentinis spiris obstrictus numquam deinceps ad perfectionem professionis antiquae se ualeat enodare.

Cap. 6. Quan dañosos son los efectos de la Pereza.

A qualquiera que esta passion comiença a vencer, aunque sea en cosa poca, ò le haze que como esclavo, y prisionero suyo se estè en la Celda sin hazer cosa de provecho, ò echandolo de ella serà causa, que con grande inconstancia vaya vagueando, y sin poner las manos en cosa alguna yràse de monasterio en Monasterio, y de Celda en Celda sin cuidar de otra cosa si solo de como, o con que escusa podrà tomar algun sustento. Porque el que està ocioso no sabe pensar sino en su vientre, y como le llenarà, hasta que hallando al fin compañia de alguno, ò algunos, que se ocupen en los mismos cuydados, y anden con la misma tibieza se entremeta en sus negocios, y necessidades, y con esto poco a poco se vaya enredando con ocupaciones superfluas, de tal manera, que como si estuviera oprimido con las roscas de vna serpiente no pueda desembaraçarse para tratar de la perfeccion a que su primer estado le obligava.

7

VII. Apostoli testimonia contra spiritum acediae.

Hunc morbum, qui de acediae spiritu nascitur, beatus apostolus ut uerus ac spiritalis medicus uel tunc iam conspiciens serpere uel emersurum spiritu sancto reuelante prospiciens salutaribus praeceptorum suorum medicamentis praeuenire festinat. Thessalonicensibus enim scribens et primo ut peritissimus quidam perfectusque medicus infirmitatem susceptorum blanda lenique uerbi curatione fomentans ac de caritate incipiens eosque in ea parte conlaudans, quousque letale uulnus leniore remedio delenitum deposita tumoris indignatione facilius medicamina austeriora sustineat, ita ait: de caritate autem fraternitatis non necesse habemus scribere uobis: ipsi enim a deo docti estis ut diligatis inuicem: etenim facitis illud in omnes fratres in uniuersa Macedonia. praemisit laudis fomenta lenia, fecit eorum aures ad curam salutaris uerbi placidas et paratas. rursum infert: rogamus autem uos, fratres, ut abundetis magis. adhuc eos blanda uerborum lenitate demulcet, ne forte necdum aptos ad perceptionem perfectae curationis inueniat. quid est quod rogas, apostole, ut in quo abundent magis? scilicet in caritate, de qua superius dixerat: de caritate autem fraternitatis non necesse habemus scribere uobis. et quid necesse est ut dicas eis: rogamus autem uos, ut abundetis magis, qui super hac re ne scribi quidem sibi aliquid indigent? cum praesertim et inferas causam ob quam hoc ipso non egeant, dicens: ipsi enim uos a deo docti estis ut diligatis inuicem, tertium quoque maius adicias, quod non solum a deo docti sint, uerum etiam conpleant opere quae docentur. etenim facitis illud, inquit, non in uno uel duobus, sed in omnes fratres, nec in uestros tantummodo ciues uel notos, sed in uniuersa Macedonia. dic igitur tandem, quid est quod tanto opere haec praemittis? iterum infert: rogamus autem uos, fratres, ut abundetis magis, et uix aliquando in id quod olim moliebatur erumpit: et operam detis ut quieti sitis. dixit primam causam, deinde infert secundam: et ut uestra negotia agatis, tertiam quoque: et operemini manibus uestris, sicut praecepimus uobis, quartam: et ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, quintam: et nullius aliquid desideretis. ecce illa cunctatio, quam tantis proferre prooemiis differebat, quid in eius pectore parturire agnoscitur? et operam detis ut quieti sitis, id est in uestris cellulis commorantes nec diuersis rumoribus, qui solent otiosorum uotis uel fabulis generari, inquieti effecti aliis quoque inquietudines inferatis. et ut uestra negotia agatis, non curiositate uestra actus mundi uelitis inquirere ac diuersorum conuersationes explorantes operam uestram non erga correctionem uestram seu uirtutum studia, sed ad detractationes fratrum uelitis inpendere. et operemini manibus uestris, sicut praecepimus uobis. cur illa fierent quae monuerat superius ne agerent, id est ne inquieti essent uel aliena curarent negotia uel inhoneste ambularent ad eos qui foris sunt uel alterius aliquid desiderarent, nunc intulit dicens: et operemini manibus uestris, sicut praecepimus uobis. ut enim fierent illa, quae superius reprehendit, otii causam esse euidenter expressit. nullus enim potest uel inquietus esse uel aliena curare negotia, nisi qui operi manuum suarum non adquiescit insistere. quartum quoque intulit morbum, qui ex hoc ipso otio nascitur, id est ut inhoneste non ambulent, dicens: et ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt. numquam potest ne apud eos quidem qui saeculi homines sunt honeste incedere, qui nequaquam claustris cellae et operi manuum suarum inhaerere contentus est, sed necesse est eum inhonestum esse, dum necessaria uictus requirit, adulationi quoque operam dare, nouitates etiam rumorum sectari, causarum fabularumque occasiones conquirere, per quas sibimet ipsi aditum paret ac facultatem, qua diuersorum domos ualeat penetrare. et nullius aliquid desideretis. non potest non alienis donis et muneribus inhiare, qui non delectatur pio quietoque labore operis sui cotidiani uictus parare substantiam. uidetis tot causas, tam graues ac turpes una uitii labe generari. denique hos ipsos, quos in epistula prima molli fouerat palpatione uerborum, qualiter in secunda, uelut qui non profecissent ad remedia leniora, austerioribus quibusdam et causticis medicamentis sanare adgreditur nullaque iam mitium uerborum fomenta praemittit, non illam teneram uocem ac blandam, ut ibi: rogamus autem uos, fratres, sed: denuntiamus uobis, fratres, in nomine domini nostri Iesu Christi, ut subtrahatis uos ab omni fratre ambulante inordinate. ibi rogat, hic denuntiat: in illa blandientis affectus, in hac obtestantis seueritas et minantis. denuntiamus uobis, fratres: quia prius rogantes contempsistis audire, saltim nunc denuntiantibus oboedite. ipsamque denuntiationem non nudo uerbo, sed cum obtestatione nominis domini nostri Iesu Christi terribilem infert, ne forte simplicem uelut humana uoce prolatam rursum contemnerent nec magnopere ducerent obseruandam, statimque ut peritissimus medicus putribus membris, quibus leni medicamento remedium ferre non potuit, mederi spiritalis ferri incisione pertemptat ut subtrahatis uos, inquiens, ab omni fratre ambulante inordinate et non secundum traditionem quam acceperunt a nobis. itaque ab his, qui uacare operi nolunt, iubet subtrahi et uelut membra otii corrupta putredine desecari, ne inertiae morbus uelut letale contagium etiam sanas membrorum partes tabo serpente corrumpat. dicturusque de his, qui operari suis manibus nolunt et panem suum cum silentio manducare, a quibus etiam praecepit subtrahendum, qualibus eos a principio probris inurat adtendite. in primis inordinatos dicit nec secundum suam traditionem ambulare, aliis uerbis contumaces eos, utpote qui nollent iuxta institutionem eius incedere, et inhonestos esse designans, id est non processionis, non uisitationis, non uerbi, non temporis oportunitatem congruam honestamque sectantes. omnibus enim uitiis istis inordinatum quemque necesse est subiacere. et non secundum traditionem quam acceperunt a nobis: et in hoc rebelles eos quodammodo et contemptores notat, qui traditionem, quam acceperunt ab eo, tenere contemnant nec imitari uelint id, quod magistrum non solum uerbo docuisse meminerint sed etiam opere nouerint perfecisse. ipsi enim scitis quemadmodum oporteat imitari nos. inmanem cumulum reprehensionis exaggerat, cum hoc eos adserit non obseruare, quod et memoriae eorum inhaereat et ad imitandum non solum uerbo instruente didicerint, sed etiam exemplo operum prouocante susceperint.

Cap. 7. Testimonios de el Apostol contra el espiritu de la Pereza.

Viendo el Santo Apostol que de los inconvenientes que de el espiritu de la Pereza se siguen, y van ya en su tiempo apuntando algunos, ò por lo menos conociendo por revelacion de el Señor, que avia de venir tiempo en que entre los Monjes se hallassen semejantes passiones, como verdadero, y espiritual medico procurò tratar de el remedio de ellas con la medicina de sus preceptos saludables. Porque escriviendo a los Thesalonicenses (y primeramente como vn medico, ò cirujano muy diestro, è inteligente tratando con benignidad, y mansedumbre de el remedio de la indisposicion de su enfermo, y començando por la caridad a alabarlos, hasta que aquella llaga peligrosa lisongeada con remedios mas suaves, y aviendose ablandado la dureza, y malicia de su tumor, pueda admitir ya remedios mas fuertes) les dize de esta manera: En lo que toca a la Caridad, y amor de los proximos, no ay necessidad que os escrivamos cosa; pues el mismo Dios os ha enseñado, que os ameis vnos a otros, y se que lo hazeis assi con vuestros hermanos en toda Macedonia. Començò por la suavidad de la alabança, hizo con esto que tuviessen los oidos bien dispuestos para oir la palabra de Dios, y hecho esto añadiò: Con todo hermanos os ruego, que aprovecheis mas. Aun se trata con ellos con benignidad; porque quando quiera tratar de su verdedero remedio, los halle en la disposicion que conviene. En que les rogays Santo Apostol que aprovechen? Bien cierto es, que en la caridad de que antes aveis hablado, y escrito: En lo que toca a la caridad, no es menester escriviros cosa alguna. Que necessidad ay pues de dezirles, que procuren aprovechar mas, a los que aun no es menester, que se les escriva cosa de esta materia? particularmete aviendo vos mismo puesto la causa porque no necessitan de esto, quando dixisteis: Porque el mismo Dios os ha enseñado lo que aveis de hazer en el amor de los proximos y aun añadisteis, que no solo Dios les sirviò de Maestro, pero que en efecto ponian por obra los Santos Mandamientos que en esto les dava. Porque les digisteis: Assi lo hazeis, no con vno, ni con dos, sino con todos los hermanos; ni con solos vuestros Ciudadanos, y Compatriotas, sino con todos los de Macedonia? Dezidnos Santo Apostol, para que poneis tanto cuidado en encomendar essa virtud, y entrar con esse exordio? Añade aun despues: Con todo hermanos os ruego que aprovecheis mas. Y apenas acaba de dezir lo que tanto deseava, que era dezirles esto. Y procureis vivir con quietud. Aqui puso la primera causa final, è intento el exordio que avemos dicho. Despues la segunda diziendo. Cuideis de lo que importa. Despues de esto la tercera con estas palabras. Y os empleeis en trabajar con vuestras manos, como os avemos enseñado. Luego la quarta con estas otras: Y que deis buen exemplo a los estraños. A saber es a los Gentiles. Finalmente pone la quinta, concluyendo con esto: Y que no deseeis cosa agena. Quien ha de dudar aora, en que avia de venir a parar aquel andar por rodeos, y dilatar lo que queria dezir con tantos preambulos: pues vino a acabar en dezir: Y procureis vivir con quietud, como si dixera: Os esteis encerrados en vuestras celdas, y no suceda, que inquietos vna vez con diferentes nuevas, que oimos entre los deseos vanos, cuentos, y fabulas de gente ociosa, inquieteis a los demas Aun añadiò, y dixo: Y cuideis de lo que os importa. Que es dezir; no querais ser curiosos en saber las cosas que se passan en el mundo, ni escudriñar las vidas agenas, de manera que vengais a gastar el tiempo, no en tratar de la reformacion de vuestras costumbres, y exercicio de las virtudes, sino en murmurar de vuestros hermanos, passò adelante tambien diziendo: Y os ocupeis en trabajar por vuestras manos, como os avemos enseñado. La causa porque se hazian algunas cosas que el Apostol avia mandado, que no se hiziessen, como era: ser inquietos, cuidar de lo que no les importava, dar mal exemplo a los Gentiles, desear cosas agenas, aqui lo apunta, declarandose mas en este modo: Y os empleeis en trabajar por vuestras manos. Con que nos dize evidentemente, que el cometerse estas cosas que ha reprehendido, procediò de la ociosidad. Impossible es que sea inquieto, ni cuide de cosas agenas el que se contenta con estar siempre que puede empleado en algun trabajo de manos. Señalò se a mas de esto en quarto lugar, otro vicio nacido de la ociosidad, que es dar mal exemplo, quando dixo: Y que no deis mal exemplo a los estraños. No es possible que dè buen exemplo a los Seglares, ò Gentiles, el que no està pagado del encerramiento de la celda, ni contento con el trabajo de sus manos; sino que es forçoso, que lo dè malo; pues por buscar lo que ha menester, ha de ir lisongeando al vno, y al otro, yendo en busca de novedades, y conversaciones vanas, y escusas para tener ocasion de meterse en las casas de vnos, y otros. Finalmente dixo: Y no deseeis cosa agena. No puede dexar de hechar el ojo a los presentes, y dadivas, el que no se contenta con proveerse de lo necessario para su sustento con el quieto, y santo trabajo de sus manos. No veis quantas ocasiones graves, y abominables nos da este desventurado vicio? En fin a los Thesalonicenses (que como avemos visto) en la primera Epistola, los acariciò con palabras muy blandas, y en la segunda como a desagradecidos, y gente que no se avian aprovechado de los remedios mas suaves, les aplica medicina mas fuerte, como quien cura vna llaga con algun boton de fuego, y no vsa ya de preambulos suaves, ni palabras blandas, y benignas, como quando dixo: Ruego os hermanos mios, &c. Sino de rigurosas; pues entra diziendo. Yo os mando hermanos de parte de Iesu Christo nuestro Señor, que os guardeys de qualquier Christiano que no procede como deve, ni da buen exemplo. Alla les rogava, aqui les manda. En la primera Epistola vsava de vn afecto amoroso; en esta los amenaça, y conjura con gran severidad. Mandamos os hermanos dize: y pues al principio quando os rogavamos no quisisteys oyrnos: a lo menos aora, que os lo mandamos obedecednos, y aun el mandamiento no lo puso con palabras ordinarias, sino terribles, conjurandolos de parte de nuestro Señor Iesu Christo, por quitar ocasion, de que si lo dezia sin encarecimiento, algunos, como mandamiento de hombres, y no de Dios, hiziessen poco caso de el, y assi al punto, como vn cirujano muy perito, trata de sajar los miembros podridos, ò cortarlos, pues no les avian aprovechado los remedios mas suaves. Mandamos que os guardeys de qualquier Christiano que no procede como deve, ni de le manera que os avemos enseñado. Manda que se guarden de los que no quieren trabajar, y que como miembros corrompidos con la ociosidad los corten, para que la malicia de su Pereza, como vn mal contagioso no gaste tambien los miembros que estan sanos, estendiendose aquella corrupcion a los demas. Aviendo de hablar de los que no quieren trabajar con sus manos, ni tomar el sustento necessario con quietud, y advirtiendo, que: Nos guardemos dellos, notemos con que cosas les da en rostro. Primeramente dize, que: Andan desordenados, y no como deven; ni como el les ha enseñado: que es dezirles que son protervos, y contumaces; pues no querian guardar los consejos; que le avia dado, y aun les nota de descompuestos; pues tan poco querian en su modo de proceder, en sus conversaciones, y palabras, y en el tiempo, y ocasion guardar la modestia devida; que a todas estas faltas està sugeto el que en sus acciones es desordenado, y descompuesto. Luego añade el Santo Apostol; y dize: Y no proceden, y viven conforme lo que les avemos enseñado. En esto tambien les nota de rebeldes, y de que hazian poco caso de sus consejos: pues no avian querido governarse por el orden que el les avia dexado, ni imitar lo que sabian, que quien se les enseñava, no solo lo avia predicado assi; y dicho de palabra, pero aun puesto por obra. En vltimo lugar les dize: Muy bien sabeys vosotros quanta obligacion teneys de imitarnos. Encarece mas su repreension: pues les repreende de que no quieren guardar las cosas, de que se acuerdan muy bien, y que se les han enseñado para que las imitassen, no solo de palabra: pero tan bien con exemplo, y por la obra, animandoles para que se exercitassen en ellas.

8

VIII. Quod necesse sit inquietum esse eum, qui opere manuum suarum non uult esse contentus.

Quia non inquieti fuimus inter uos. cum se uult inquietum inter eos non fuisse per operis exercitium conprobare, eos qui operari nolunt abunde notat otiositatis uitio inquietos semper exsistere. neque gratis panem manducauimus ab aliquo. per singula uerba increpationis auxesin facit doctor gentium. praedicator euangelii dicit se non gratis panem ab aliquo manducasse, qui nouit dominum praecepisse, ut qui euangelium denuntiant de euangelio uiuant, et rursum: dignus est operarius cibo suo. cum utique non gratis, qui euangelium praedicabat, tam sublime ac spiritale opus exercens cibum sibi dominicae iussionis auctoritate praesumeret, quid nos faciemus, quibus non solum nulla praedicatio uerbi commissa est, sed ne ulla quidem nisi animae nostrae solius cura mandatur? qua fiducia otiosis manibus gratis panem comedere audebimus, quem uas electionis, euangelica sollicitudine et praedicatione constrictus, sine opere manuum comedere non praesumit, sed in labore, inquit, et fatigatione nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus? adhuc additamenta suae castigationis exaggerat. non enim simpliciter dixit 'non comedimus gratis panem ab aliquo uestrum' et huc usque stetit (poterat enim uideri proprio otiosoque sumptu ac recondita pecunia uel aliorum, licet non istorum, conlatione seu muneribus sustentatus fuisse), sed in labore, inquit, et fatigatione nocte et die operantes, id est nostro opere specialiter sustentati. et hoc, inquit, non pro nostra uoluntate perpetrabamus nec pro delectatione, ut requies et exercitium corporis inuitabat, sed ut necessitas et inopia uictus non sine ingenti fatigatione corporis facere conpellebat. non solum namque per totum diei spatium, sed etiam noctis, quod quieti corporis uidetur indultum, hoc opus manuum pro escae sollicitudine indesinenter urguebam.

Cap. 8. Que es forçoso viva inquieto, el que no quiere contentarse con el trabajo de sus manos.

Passa adelante el Santo Apostol en el mismo lugar, y dize: Porque no vivimos inquietos el tiempo que tratamos con vosotros. Queriendo probar, con lo que por sus manos avia trabajado, que entre ellos avia estado siempre mui quieto, claramente da a entender, que los que no quieren trabajar, con ocasion de la ociosidad viven siempre inquietos. Añade despues: No comimos el pan ageno de valde. Poco a poco parece, que va subiendo mas de punto su repreension. El Doctor de las gentes, el Predicador de el Evangelio dize, que no comiò el pan ageno de valde, sabiendo que el Señor concede: Que los que predican el Evangelio vivan de el trabajo de predicarle. Y por S. Mateo dize: Iusto es que el jornalero goze de su jornal. Pues si vn Predicador de el Evangelio como este, exercitandose en ministerio tan alto, y espiritual, (aun con concederselo, como avemos dicho, el Señor) no se atreve a comer el pan de valde; que avemos de hazer nosotros, que no tenemos obligacion alguna de predicar; ni nos mandan tener otro cuydado que de la pureza de nuestra alma? Con que cara nos atrevemos a tomar el sustento que nos dan, estandonos mano sobre mano, pues aquel vaso escogido de Dios, puesto en la obligacion, y cuidado de la Predicacion Evangelica, no se atreve a comer el pan, sin ganarle primero con el trabajo de sus manos? Explica mas esto, diziendo el mismo Apostol: Trabajando, y cansandonos dia, y noche, no paravamos vn punto, por no ser molestos a algunos de vosotros. Siempre va encareciendo mas su primera repreension: porque no dixo solamente que: No comiò el pan de nadie de valde, y parò aqui, porque si hiziera esto pudieramosle dezir, que se avia sustentado con los dineros, que sin costarle trabajo tenia guardados, ò con lo que le avian dado otros que no eran Thesalonicenses: Pues para quitar esta sospecha añadiò estas palabras: Trabajando, y cansandonos dia, y noche no paravamos. Como si dixera, viviamos, y nos sustentavamos de lo que sacavamos de el trabajo de nuestras manos, y esto no por nuestro gusto, ò entretenimiento, ni trabajando como hazen algunos algun ratillo enfadados de la ociosidad, ò por mudar de exercicio: sino porque la necessidad, y falta de el sustento nos forçava a hazerlo. Porque no solo de dia, pero aun en la noche, que parece se nos concediò para solo descansar, jamas paravamos de trabajar para acudir a lo necessario de nuestro sustento.

9

VIIII. Quod non solum apostolus, sed etiam hi, qui cum illo erant, manibus suis operati sunt.

Nec tamen se solum taliter inter eos conuersatum fuisse testatur, ne forte non magna nec generalis uideretur haec forma, si ipsius tantum traderetur exemplo, sed etiam omnes, qui erant secum ad ministerium euangelii deputati, id est Siluanum et Timotheum, qui haec eadem cum eo scribunt, adserit simili opere laborasse. in eo etiam quod dicit ne quem uestrum grauaremus uerecundiam eis incutit magnam. si enim ille, qui euangelium praedicabat signis illud uirtutibusque conmendans, ne grauaret quempiam, gratis panem manducare non audet, quomodo illi non aestiment se grauare, qui cotidie eum otiosi uacantesque praesumunt?

Cap. 9. Que no solo el Apostol, pero tambien los que vivian con el, se sustentavan de el trabajo de sus manos.

No dize S. Pablo que solo el se tratò con aquel rigor, mientras estuvo entre los Thesalonicenses: porque no les pareciesse que no era doctrina vniversal ni Regla general la que en esto dava, si con solo su exemplo la huviera confirmado, sino que tambien todos los que avia tomado por ayudantes, y compañeros de la predicacion de el Evangelio, que eran Sylvano, y Thimoteo, (en cuyo nombre escrive juntamente esta Epistola,) se empleavan en el mismo trabajo de manos, quando dize: Trabajamos por no ser pesados a alguno de vosotros. Es como afrentar a la gente ociosa que deziamos. Porque si el que predicava el Evangelio, acreditandole con señales, y milagros, por no dar pesadumbre a nadie no se atreve a comer el pan de valde, como se persuaden que no son pesados a los demas, los que estandose mano sobre mano quieren que les provean de lo necessario?

10

X. Quod ob hoc manibus suis apostolus operatus sit, ut nobis operandi praeberet exemplum.

Non quasi non habuerimus potestatem, sed ut nosmet ipsos formam daremus uobis ad imitandum nos. pandit causam cur tantum sibi laboris indixerit: ut, inquit, formam daremus uobis ad imitandum nos, ut, si forte doctrinam uerborum auribus uestris frequenter ingestam obliuioni traderetis, saltim conuersationis exempla sub oculorum fide uobis tradita memoriter retineretis. haud leuis eorum et in hoc reprehensio, cum dicit se nulla alia quam exempli gratia laborem hunc et fatigationem die noctuque corporis exegisse, et eos nihilominus erudiri nolle, propter quos ipse necessitatem non habens tantum sibi fatigationis indixerit. et quidem, inquit, cum haberemus potestatem et paterent nobis facultates omnium uestrum atque substantiae, et utendi eis domini nostri nossem me habere permissum, non sum tamen usus hac potestate, ne, quod a me bene ac licito fieret, aliis otii noxii praeberet exemplum. et idcirco euangelium praedicans meis manibus atque opere malui sustentari, ut uobis quoque uolentibus iter uirtutis incedere uiam perfectionis aperirem et conuersationis formam meo labore praeberem.

Cap. 10. Que Trabajava el Apostol, solo por darnos exemplo.

Añade el Santo en el mismo lugar: Trabajavamos, no porque no pudieramos sustentarnos de lo que nos huvieran dado, sino por daros exemplo para que nos imitaseis: Harto claro dize la causa: porque quiso cargarse de tanto trabajo: Hizimoslo dize, por daros exemplo: para que si a caso os olvidassedes de lo que tantas vezes os avemos dicho, a lo menos os acordassedes de las que nos aveis visto poner por obra la doctrina, que os enseñavamos. No dexa de ser tambien aqui muy grave la repreension, pues les dize, que no por otra causa, sino por darles buen exemplo, avia querido tomar tanto trabajo dia, y noche; y que ellos, por cuyo amor, sin tener obligacion avia el sudado tantas vezes no se querian aprovechar. Teniendo, dize el Santo, facultad para hazer lo contrario, pues nos ofreciais vuestras riquezas, y haziendas, y sabia yo que el Señor me avia permitido que me remediasse de ellas, no quise valerme de esse privilegio, para que no sucediesse, que lo que yo hazia licitamente, y sin ofensa de el Señor, a los otros les fuera ocasion de estar ociosos, grangeandose su perdicion. Y por tanto, al tiempo que predicava el Evangelio, quise sustentarme de el trabajo de mis manos, para que a vosotros os pudiesse servir de guia, y con mi trabajo daros exemplo siempre que tratareis de perfeccion.

11

XI. Quod non solum exemplo, sed etiam uerbis praedicans monuerit operari.

Sed ne forte tacitus operans et erudire eos uolens exemplis minime illos etiam praeceptorum monitis instruxisse uideretur, infert: nam et cum essemus, inquit, apud uos, hoc denuntiabamus uobis, quoniam, si quis non uult operari, nec manducet. adhuc illorum desidiam, qui scientes eum ut magistrum bonum doctrinae gratia et institutionis obtentu suis manibus operatum imitari contemnunt, et diligentiam cautionemque suam exaggerat, dicens non tantum se hoc illis exemplo tradidisse praesentem, sed etiam uerbis iugiter praedicasse, ut, si quis scilicet non uult operari, nec manducet.

Cap. 11 Que persuadiò el Trabajo con exemplo, y con palabras.

Porque no pareciesse que los dexava mal instruidos de palabra, si queriendo solo darles exemplo trabajara, y no les dixera nada, añade en el mismo Capitulo esta razon: Porque todo el tiempo que vivi entre vosotros, os estava predicando, que si alguno no queria trabajar, no comiesse. Harto encarece su cuidado, y diligencia, y aun el descuido de ellos, que sabiendo, que el como buen Maestro, por confirmar mejor su doctrina, trabajava quanto podia, no quieren imitarle; y assi les dize, que no solo con su exemplo, quando los tratava, les enseñò esto: pero les predicò mil vezes: Que si alguno no queria trabajar, no comiesse.

12

XII. De eo quod dicit: si quis non uult operari, nec manducet.

Non iam doctoris uel medici utitur ad eos consilio, sed districtione in eos iudiciariae pronuntiationis inuehitur et apostolica potestate resumpta uelut e tribunali in contemptores sententiam dicit: illa nempe potestate, quam cum interminatione scribens ad Corinthios a domino sibi adseruit datam, cum eos in delicto positos praemoneret, ut ante aduentum suum semet ipsos corrigere festinarent, ita praecipiens: rogo uos ne praesens conpellar audere in quosdam potestate illa quae data est mihi in uobis, et iterum: si enim uoluero aliquid gloriari de potestate, quam dedit mihi dominus in aedificatione et non in destructione uestra, non erubescam. illa, inquam, potestate pronuntiat: si quis non uult operari, nec manducet, non gladio carnali eos addicens, sed auctoritate sancti spiritus huius uitae eis interdicens substantiam, ut, si forte poenam futurae mortis minime cogitantes adhuc uelint amore otii exsistere contumaces, saltim necessitate naturali constricti et metu praesentis interitus salutaria praecepta suscipere cogantur.

Cap. 12. De la misma materia.

Ya en estas vltimas palabras, ni les enseña como Maestro, ni como Medico les aconseja; sino que procede contra ellos con el rigor de la autoridad de Iuez, y valiendose del poder que el Señor a sus Apostoles concediò, pronuncia como en Tribunal la sentencia, que vimos en el Capitulo passado, contra los rebeldes Este es el poder que escriviendo a los Corintios, y amenaçandoles, dize, que les diò el Señor, quando viendolos enredados en sus pecados, les advierte, que antes que el vaya a visitarlos, procuren enmendarse, y se los dize con estas palabras: Yo os ruego, que no me pongais en obligacion, que aya de vsar del poder que me ha dado Dios para con vosotros Y poco mas abajo en el Capitulo dize: Si quisiere gloriarme del poder que el Señor me ha dado para aprovechamiento vuestro, y no para vuestra ruina, y escandalo, no tendrè que correrme, ni avergonçarme por esso. Con este poder diò aquella sentencia, quando dixo: Si alguno no quiere trabajar no coma: Y esto, no con intento de quitarles la vida, sino de privarlos con la autoridad del Espiritu Santo, por algun tiempo del sustento ordinario; para que si acaso olvidandose de la pena eterna, y su condenacion, quisieran estarse contumaces en el vicio de la ociosidad, alomenos admitiessen preceptos tan saludables, siquiera forçados de la necessidad natural del sustento, y temor de la muerte temporal.

13

XIII. De eo quod dicit: audiuimus enim inter uos quosdam ambulare inquiete.

Post tantum itaque rigorem euangelicae districtionis nunc causam exponit, cur haec uniuersa praemiserit: audimus enim inter uos quosdam ambulare inquiete, nihil operantes sed curiose agentes. nusquam eos, qui dediti esse operi nolunt, uno tantum morbo corruptos pronuntiare contentus est. in priore namque epistula inordinatos eos appellat nec secundum traditionem ambulare, quam acceperunt ab eo, inquietos etiam esse definit et gratis panem manducare. rursum hic: audimus, inquit, quosdam inter uos ambulare inquiete. et subiungit statim secundum languorem, qui inquietudinis huius est radix: nihil, inquit, operantes, tertium quoque morbum, qui ex isto uelut quidam ramunculus oritur: sed curiose agentes.

Cap. 13. De aquellas palabras: Avemos oydo, que algunos entre vosotros viven inquietos.

Despues de averles propuesto el Apostol el rigor que pide la perfeccion Evangelica, aora les da la razon, que le ha obligado a dezir todo lo que poco ha avemos visto, diziendo: Llegado ha a nuestros oydos; que andan algunos inquietos entre vosotros sin querer trabajar, ni poner cuydado en otra cosa, que en escudrinar vidas agenas. A los que no quieren trabajar nunca se contentò con dezirles que estavan tocados de solo vn vicio: porque en este mismo capitulo de su Epistola los llama, primeramente: Gente descompuesta, y que no quieren guardar los consejos, que el les avia dado, sino que andan con inquietud, y comen ociosos el pan ageno. Luego añade estas palabras: Dizen nos que entre vosotros ay algunos inquietos. Y señala inmediatamente el vicio, que es rayz, y causa de esta inquietud quando dize: No quieren trabajar. Vltimamente propone el tercer vicio, que como renuevo nace de este, diziendo: Solo andan inquiriendo con curiosidad las vidas agenas.

14

XIIII. Quod multa uitia amputet operatio manuum.

Itaque fomiti uitiorum tantorum congruam nunc emendationem conferre festinat, et illa apostolica qua usus fuerat paulo ante deposita potestate iterum ad uiscera pii patris uel clementis reuertitur medici, et uelut filiis susceptisque suis consilio salubri infert remedia sanitatis dicens: his autem qui huiusmodi sunt denuntiamus et obsecramus in domino Iesu, ut cum silentio operantes panem suum manducent. causas tantorum ulcerum, quae de radice otiositatis emergunt, uno operationis salutari praecepto curauit ut peritissimus medicorum, ceteras quoque ualitudines malas eodem cespite pullulantes sciens protinus extinguendas origine morbi principalis exempta.

Cap. 14. Que el Trabajo quita la ocasion a muchos vicios.

Aora pues trata ya el Santo Apostol con mucho cuidado de poner el remedio conveniente a vn mal que es causa de tantos vicios, y olvidado de el poder, y autoridad Apostolica, con que poco ha les avia amenaçado, buelve ya a hazer oficio de padre misericordioso, y piadoso medico: y como a hijos suyos, y enfermos, cuya cura, y mejoria està a su cargo con saludables consejos les da el remedio de su enfermedad, diziendo: Y a los que andan tan descuydados como avemos dicho, les dezimos, y rogamos por amor de Christo nuestro Señor, que coman lo que han menester, trabajando con quietud, sin dezir mal de nadie. Como inteligentissimo medico con solo el remedio de el exercicio, y trabajo corporal tratò de curar todos los pecados, que proceden como de rayz de la ociosidad: Sabiendo muy bien, que quitada la causa de el vicio principal, no podràn medrar los demas, que nacen de ella.

15

XV. De humanitate etiam otiosis et neglegentibus inpertienda.

Nihilominus tamen ut perspicacissimus ac prouidus medicus non solum infirmantum cupit mederi uulneribus, sed etiam sanis, quibus eorum possit perpetua sospitas custodiri, similiter congruentia praecepta commendat dicens: uos autem nolite deficere bene facientes. qui nos, id est uias nostras sectantes exempla uobis tradita operis imitatione conpletis ac nequaquam eorum desidiam inertiamque sectamini, nolite deficere bene facientes, id est humanitatem uestram erga eos, si forte neglexerint obseruare quae diximus, similiter inpertite. ut castigauit illos qui erant infirmi, ne otio dissoluti inquietudini et curiositati operam darent, ita hos qui sani sunt praemonet, ut humanitatem, quam bonis ac malis inpertire domini praecepto iubemur, si forte quidam praui ad sanam doctrinam conuerti noluerint, non abscidant ab eis, sed bene facere et fouere eos tam consolationis et correptionis sermone quam beneficiis solitis et humanitate non desinant.

Cap. 15. Que deve con todos exercitarse la Caridad, aun con los negligentes, y ociosos.

Con todo, como provido, y exercitado en la medicina, no solo lo trata de curar a los enfermos, pero propone preceptos a proposito para que los sanos puedan tambien conservarse en entera salud, y persistir en su aprovechamiento espiritual, y les dize: Pero vosotros no dexeis de hazer todo el bien que podais, que siguiendo nuestro exemplo cumplis muy bien con lo que os avemos mandado, imitandonos en el trabajo de manos, y exercicio sin querer ser flojos, y perezosos como aquellos. No dexeis dize, de hazer todo el bien que podais Como si dixera, aunque algunos no quieren hazer caso de guardar lo que les avemos mandado, no por esso dexeis de vsar con ellos la benignidad que se deve. Assi como reprehendiò a los imperfectos, para que con la ociosidad no se bolviessen inquietos: y cuydassen de las vidas agenas, assi advirtiò a los perfectos, que no les negasse el buen trato, ni las obras de piedad que el Señor mandò vsasemos con buenos, y malos, aunque algunos, por su descuydo, no quisiessen aprovecharse de los buenos consejos ni convertirse, con todo les hagan bien, y favorezcan, no solo consolando, y corrigiendoles, pero aun haziendoles buenas obras, y acariciandoles.

16

XVI. Quod non odii causa, sed dilectionis eos qui delinquunt corripere debeamus.

Rursum tamen, ne forte hac lenitate prouocati quidam praeceptis eius oboedire contemnant, intermiscet apostolicam seueritatem: quodsi quis non oboedit uerbo nostro per epistulam, hunc notate et nolite commisceri cum illo, ut confundatur. monensque eos pro reuerentia sui et utilitate communi quid oporteat obseruari quaque cautione apostolica mandata custodiant, subiungit confestim patris indulgentissimi lenitatem, et ut filios suos, quem erga praedictos pro caritate fraternitatis affectum debeant retinere, similiter docet: et nolite quasi inimicum existimare, sed corripite ut fratrem. seueritati iudiciariae paternam intermiscuit pietatem et sententiam apostolico rigore prolatam clementi mansuetudine temperauit. nam et notari iubet eum, qui oboedire suis praeceptis contempserit, et cum illo non commisceri: et tamen haec fieri non odii uitio praecepit, sed fraternae dilectionis et eorum emendationis intuitu. nolite, inquit, commisceri cum illo, ut confundatur, ut, qui non est meis praeceptis mitibus emendatus, saltim publica omnium uestrum segregatione confusus ad tramitem salutis incipiat aliquando reuocari.

Cap. 16. Que no avemos de corregir al delinquente por odio, sino por Caridad.

Aora pues, para quitar la ocasion de que confiados de la mansedumbre, que con ellos ha vsado, se atrevan a no querer obedecerle, buelve ya a proponerles su autoridad Apostolica, y deziles: Y si alguno con dureza; y malicia no quiere obedecer a lo que en esta carta le avemos escrito, tenedle conocido, y no os entremetais con el, para que se corra, y averguençe. A mas de esto, tanto por el respecto que a èl se le devia, quanto por el bien comun: (advirtiendoles lo que avian de hazer, y con quanto cuydado avian de obedecer los mandatos Apostolicos,) buelve luego a hazerles memoria de su benignidad, y entrañas muy de padre, y como a hijos queridos suyos, les advierte la hermandad con que han de tratar a los dichos pecadores, por lo que la caridad pide, y les dize estas palabras: Al pecador no le tengais por enemigo; antes procurad reprehenderle como si fuera vuestro hermano. Iuntò la severidad de Iuez con la piedad de padre, y la sentencia que avia pronunciado con rigor Apostolico, la mitiga aora con clemencia, y mansedumbre. Porque por vna parte les manda que al que con contumacia no quisiere obedecer a los preceptos, le tengan conocido, y como señalado, y que no traten con el, y por otra les dize que hagan esso de manera, que no sea con afecto de aborrecimiento, sino con amor de hermanos, y deseo de su enmienda. Nos os mezcleis con el, para que con esso se averguençe, y pues no ha querido enmendarse quando se le dixo con suavidad; siquiera viendo que todos le huis el lado, y os guardays de el, comience con essa ocasion a bolverse al camino de su salvacion.

17

XVII. Diuersa testimonia, quibus apostolus praecepit operari debere uel ipse operatus fuisse monstratur.

In epistula quoque ad Ephesios de hoc ipso opere ita praecepit dicens: qui furabatur, iam non furetur, magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patientibus. in actibus etiam apostolorum haec eadem non solum docuisse eum, sed etiam opere perfecisse similiter inuenimus. nam cum uenisset Corinthum, alibi se manere non patitur nisi apud Aquilam et Priscillam, eo quod eiusdem artis essent opifices quam ipse erat solitus exercere. ita enim habes: post haec Paulus egressus ab Athenis uenit Corinthum, et inueniens quendam Iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, et Priscillam uxorem eius, accessit ad eos, eo quod eiusdem esset artis, et manebat cum eis et operabatur: erat enim scenofactoriae artis.

Cap. 17. Varios, testimonios de el Apostol, con que se prueva, que se deve trabajar, y que el lo hizo assi.

En la carta que escriviò a los de Efeso, tratando el Santo Apostol de este trabajo corporal de que hablavamos, les dize estas palabras: El que hasta aora se ha atrevido a hurtar, ya no hurte antes procure exercitarse en algun trabajo honesto: para que tenga con que socorrer a los pobres. En los Actos de los Apostoles leemos, que el Santo no se contentò con avernos enseñado esto, como avemos visto muchas vezes de palabra, sino que el mismo lo puso por obra: pues aviendo llegado a Corintho no quiso hospedarse en otra casa, sino en la de Aquila, y Piscila su muger: porque que se exercitavan en el mismo empleo que el Apostol. Dizen assi. Despues se vino S. Pablo de Atenas a Corintho, y hallando a vn Iudio, que se llamava Aquila natural de la Provincia de Ponto, y a su muger Priscila quiso hospedarse en su casa, porque eran de el mismo arte que el, y viviendo alli trabajava en el mismo oficio, que era hazer pavellones, y tiendas de campaña.

18

XVIII. Quod tantum operatus sit apostolus, quantum non sibi soli, sed etiam his qui cum eo erant posset sufficere.

Dein procedens Miletum et exinde mittens Ephesum conuocansque ad se presbyteros Ephesiorum ecclesiae et dans eis praecepta, quemadmodum regere ecclesiam dei se absente deberent, ait: argentum et aurum nullius concupiui: ipsi scitis quoniam ad ea quae mihi opus erant et his qui mecum sunt ministrauerunt manus istae. omnia ostendi uobis, quia sic laborantes oportet suscipere infirmos ac meminisse uerbi domini Iesu, quoniam ipse dixit: beatius est magis dare quam accipere. graue nobis suae conuersationis reliquit exemplum, cum se non solum id operatum esse testatur, quod necessitatem sui tantummodo corporis expediret, sed etiam quod usibus eorum qui secum erant posset sufficere, his uidelicet qui cotidie necessariis ministeriis occupati nequaquam sibi parare similiter uictum suis manibus occurrebant. et sicut ad Thessalonicenses operatum se dixit, ut illis formam daret ad imitandum eum, et hic tale aliquid intulit dicens: omnia ostendi uobis, quia sic laborantes oportet suscipere infirmos, scilicet uel mente uel corpore, id est ut nostro potius labore sumptuque operis sudore quaesito et non de abundantiae cumulo seu reposita pecunia, sed ne de aliena quidem largitate ac substantia eos reficere festinemus.

Cap. 18. Que trabajò el Apostol, no solo quanto era necessario para si; pero para los que vivian con el.

Poco despues partiendose a la Ciudad de Mileto, desde alli inviò a Epheso a llamar los mas Ancianos Ministros de aquella Iglesia, y instruyendolos del modo con que avian de governar las Iglesias en ausencia suya, les dize: Iamas deseè oro, ni plata de nadie, testigos me podeis ser vosotros, que con el trabajo de mis manos remediè mis necessidades, y las de mis compañeros. Por todos caminos os enseñè del modo con que trabajando, assi deveis tener compassion de los flacos, y ayudarles, acordandoos de las palabras de Christo nuestro Redentor que dixo, que era mejor dar que recibir. Dejonos el Santo Apostol, vn importantissimo exemplo de su modo de proceder, pues nos dize que trabajò, no solo todo el tiempo que era menester para remediar sus necessidades corporales, pero a vn de tal manera, que de lo que sacava de su trabajo, acudia a proveer lo necessario a los que con el venian; esto es a aquellos que ocupados de ordinario en la Predicacion, y ministerio Evangelico, no podian con su trabajo corporal como el, proveherse del sustento necessario. Parece que como quando escriviò a los Thesalonicenses, les dixo: que avia trabajado por darles buen exemplo; quiere hazer aqui lo mismo con estos Ministros de la Iglesia de Epheso; pues les propone la misma doctrina en el Capitulo siguiente.

19

XVIIII. Quemadmodum intellegi debeat: beatius est magis dare quam accipere.

Et hoc ipsum domini dicit esse mandatum. quoniam ipse, inquit, dixit, id est dominus Iesus: beatius est magis dare quam accipere. haec est inpertientis beatior largitas quam accipientis penuria, quae non de pecunia per infidelitatem uel diffidentiam reseruata nec de reconditis auaritiae thesauris inpenditur, sed quae de fructu operis proprii et pio sudore profertur. et idcirco beatius est magis dare quam accipere, quia, cum illius qui accipit hic qui tribuit habeat paupertatem, nihilominus labore proprio non solum suae necessitati sufficientiam, uerum etiam quod tribuat indigenti pia sollicitudine parare festinat, duplici gratia decoratus, quod et perfectam nuditatem Christi uniuersarum rerum suarum abiectione possideat et munificentiam diuitis labore suo exhibeat et affectu, hic quidem honorans deum de suis iustis laboribus et delibans ei de fructibus iustitiae suae: ille uero otii torpore et inertia resolutus indignum se etiam cibo panis apostoli probat sententia, contra eius scilicet interdictum otiosus eum non sine reatu peccati contumaciaeque praesumens.

Cap. 19. Como ha de entenderse. Mejor es dar, que recibir?

Para todo os di documentos, y enseñè, dize el Apostol, y particularmente para que favorezcais a los trabajados, y enfermos. A saber es a los necessitados, tanto en el alma como en el cuerpo. Como si dixera, que procurassemos acudir al remedio de semejantes personas, mas con nuestro trabajo, y con el dinero ganado con nuestro sudor, que con lo que nos sobra, ò lo que tenemos atesorado, ò lo que otros por su liberalidad nos dieron de limosna. Y aun esto dize, que es precepto del Señor, quando en el mesmo lugar añade estas palabras: Porque el mesmo dixo, (a saber es Christo nuestro Redentor:) mas vale dar, que recibir. En esto puede ser de mas merecimiento la liberalidad del que dà, que la pobreza del que recibe, quando el que dà haze limosna, no del dinero que conserva guardado, por la poca fe, y confiança que tiene en Dios, ni de los tesoros, que con su Avaricia tiene escondidos; sino de lo que saca de su proprio trabajo, y sudor virtuoso. Por tanto, pues, es mejor dar, que recibir, quando teniendo tanta pobreza el que dà, como el que recibe, con todo su trabajo, no solo se provee de lo necessario para su sustento, pero anda muy cuidadoso, como podrà trabajar de manera, que tenga de que dar limosna a los pobres; teniendo en esto merecimiento doblado, por vna parte, porque estando sin possession de cosa alguna, imita la perfecta desnudez, y pobreza, de Christo nuestro Redentor; y por otra, porque con lo que saca de su trabajo, haze lo que pudiera hazer el rico, y liberal. El que da, honra a Dios con el trabajo honesto de sus manos, y le ofrece sacrificio de los frutos justamente adquiridos: y por lo contrario al pobre que no quiere trabajar dandose a la ociosidad y pereza, la sentencia del Apostol, le condena por hombre, que no merece el pan que come; pues contra lo que el mismo Espiritu Santo le prohibiò, se atreve a comerlo, estandose ocioso, con harta culpa de su contumacia, y cargo de su conciencia.

20

XX. De fratre desidioso, qui alios egredi de coenobio sollicitabat.

Nouimus fratrem, cuius etiam nomen, si amplius aliquid ex hoc instructionis accederet, proderemus. qui cum in coenobio moraretur eumque necessitas coartaret, ut statutum operis pensum cotidie oeconomo traderet, ne in maiorem operis modum alicuius propensius laborantis tenderetur uel confunderetur exemplo, cum in coenobio quempiam fratrum uidisset ingressum, qui ardore fidei uellet aliquid amplius operis consignare, si clandestinis eum persuasionibus reuocare ab huiusmodi intentione minime potuisset, consiliis prauis ac susurrationibus ad transmigrandum exinde persuadebat: et quo eum facilius asportaret, se quoque iam olim multis ex causis offensum confingebat uelle discedere, si solacium itineris uel comitis repperisset. cumque eum ad consensum occultis obtrectationibus monasterii pellexisset, condicens ei horam qua de monasterio deberet exire uel locum quo se praeueniens expectaret, ipse uelut ilico subsecuturus ibidem subsistebat, illoque iam pro discessus sui uerecundia non audente ad monasterium de quo aufugerat ulterius adgregari, inlex fugae eius in coenobio residebat. hoc unum exemplum de istiusmodi genere hominum pro incipientium cautione posuisse sufficiat, quo pateat euidentius, quanta mala otiositas secundum scripturae sententiam in monachi mente parturiat, uel quemadmodum corrumpant mores bonos conloquia mala.

Cap. 20. De vn Monje Ocioso, que instigava a los demas a salirse del Monasterio.

Conoci a vn Monje, (que pudiera nombrarlo, si huviera de ser de algun provecho) que viviendo en cierto Monasterio, obligandole la Obediencia a entregar cada dia en manos del Procurador la hazienda que avia hecho, ò dar cuenta de ella; por no verse obligado a trabajar algo mas, ò avergonçarse de ver que alguno otro se le aventajava; al punto que veia avia tomado el Habito en su Convento, alguno tan fervoroso que trabajava siempre mas de lo que tenia obligacion; si con persuasiones dissimuladas no podia divertirlo de su buen exercicio, con consejos perjudiciales, y murmuraciones, procurava hazerle huir del Convento: y para salir mejor con su intento, le dava a entender, que ya el avia dias, que enfadado con mil ocasiones, tenia intento de hazer lo mismo, y que solo lo avia dexado de hazer, por no aver hallado alguna compañia con quien pudiera consolarse en su camino. Despues que a fuerça de murmurar de quanto avia en el Monasterio, le avia persuadido al desventurado, que se huyesse, señalandole la hora en que se avia de salir, ò el lugar donde el otro le avia de aguardar primero; èl con escusa que saldria de alli a vn poco, se quedava en el Monasterio. Con que el otro avergonçado de su atrevimiento, no osava bolver al Convento de donde se avia huido, y el mal Religioso que le avia sido motivo para su huida, se quedava en el. De hombres como este, bastarà aver puesto vn exemplo, para que los Novicios estèn advertidos, y se heche de ver claramente, quantos males causa la ociosidad en el alma de vn Religioso, como ya lo notò la Sagrada Escritura, y sepan todos, como dixo el Apostol S. Pablo, que los malos consejos, y conversaciones son polilla de las buenas costumbres.

21

XXI. Diuersa testimonia de Salomone contra acedian.

Quod otiositatis uitium etiam sapientissimus Salomon euidentissime notat in multis, ita dicens: qui sectatur otium, replebitur paupertate, uel uisibili scilicet uel inuisibili, qua necesse est otiosum quemque et diuersis uitiis inuolutum teneri et alienum semper exsistere a contemplatione dei uel diuitiis spiritalibus, de quibus beatus apostolus: quia in omnibus, inquit, diuites facti estis in illo, in omni uerbo et in omni scientia. de hac autem otiosi paupertate alibi quoque ita describitur: et uestietur conscissa et pannosa omnis somniculosus. sine dubio enim non merebitur illo incorruptionis uestimento ornari, de quo apostolus praecepit: induite uos dominum Iesum Christum, et iterum: induti lurica iustitiae et caritatis, et de quo etiam dominus ad Hierusalem loquitur per prophetam: exsurge exsurge, Hierusalem, induere uestimentis gloriae tuae, quisque somno otii uel acediae superatus non industriae suae labore, sed inertiae pannis operiri maluerit, quos abscidens de perfecta plenitudine et corpore scripturarum non uestimentum gloriae nec decoris, sed ignominiosum excusationis uelamen suae coaptabit ignauiae. solent enim hi, qui sunt hac segnitie dissoluti, nolentes opere manuum sustentari, quod apostolus indesinenter exercuit uel nobis exercere praecepit, quibusdam uti testimoniis scripturarum, quibus quoddam inertiae suae uelamen inponant, dicentes scriptum esse: operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in uitam aeternam, et: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei. sed haec testimonia panni quidam sunt de solida euangelicae lectionis plenitudine et ad hoc adsuuntur, ut contegant potius ignominiam otiositatis ac uerecundiae nostrae quam ut calefaciant et exornent nos illa pretiosa ueste perfectaque uirtutum, quam in Prouerbiis mulier illa sapiens, quae fortitudine et decore induta est, uel sibi uel uiro suo fecisse describitur: de qua etiam consequenter infertur: fortitudine et decore induta est, et laetata est in diebus nouissimis. de hoc inertiae morbo rursus idem Salomon ita commemorat: uiae nihil operantium stratae sunt spinis, id est illis ac similibus uitiis, quae apostolus in superioribus de otio pullulare praefatus est, et iterum: in desideriis est omnis otiosus, de quibus apostolus commemorat dicens: et nullius aliquid desideretis, et ad extremum: multa enim mala docuit otiositas. quae euidenter apostolus in his quae supra exposuimus enumerauit dicens: nihil operantes sed curiose agentes, huicque uitio subiunxit aliud: et operam detis ut quieti sitis, et deinde: ut uestra negotia agatis, et ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis. quos etiam inordinatos ac rebelles notat, ab his studiosos quosque segregari praecipiens: ut subtrahatis uos, inquit, ab omni fratre ambulante inordinate et non secundum traditionem quam acceperunt a nobis.

Cap. 21. Otros Testimonios de Salomon contra la misma Pereza.

Los muchos inconvenientes que causa la ociosidad los nota el Sabio Rey en muchos lugares de sus Proverbios, primeramente dize: El que se da a la ociosidad siempre padecera pobreza. Es fuerça que este tal padezca pobreza de bienes temporales, o por lo menos espirituales, y verdaderos, porque es necessario, que el que està ocioso estè enredado en muchos vicios, y muy lejos de la contemplacion de Dios, y por consiguiente falto de todas riquezas espirituales, y de el alma; de las que escriviendo el Apostol a los Corinthios dize estas palabras: Doy gracias al Señor: porque por todas partes estais enriquecidos, por los merecimientos de su Vnigenito Hijo; assi con la predicacion de la palabra de Dios como con la inteligencia de ella. Tratando de esta pobreça de el ocioso el mismo Salomon dixo en otro lugar: Qualquiere que fuere amigo de el sueño andarà mal vestido, y lleno de andrajos. Este pues, bien cierto es que no merecerà ir adornado con aquel vestido de incorrupcion de que dize el Apostol en vn lugar: Vestios de Iesu Christo nuestro Señor, que es dezir, adornaos con buenas obras, y en otro, vamos vestidos de la justicia, y caridad como de Arnes; y Loriga. Y el Señor hablando con Ierusalem, dixo: Levantate, levantate Ierusalem, y ponte los vestidos de Gloria. No merecerà el adorno de estos vestidos incorruptibles, el que vencido de el sueño de la ociosidad no quiere vestirse de ellos, grangeandolos con su industria, sino de los andrajos de su Pereza, y floxedad, que aunque parece que los ha cortado de la pieza entera de la S. Escritura, y de el cuerpo de ella, a buen seguro, que con ellos no le harà vn vestido pomposo, y lustroso, sino quando mucho vna capa vergonçosa hecha de remiendos, y trapos, con que querra cubrir, y escusar la verguença que le causara su pereza conocida. He traido esta semejança, porque ay algunos muy dados a este vicio, que no queriendose sustentar con el trabajo de sus manos (cosa que la vsò siempre el Apostol S. Pablo, y nos mandò lo hiziessemos assi) Alegan lugares de la S. Escritura, con que quieren escusar el vicio de su ociosidad. Dizen pues, que Christo nuestro Señor dize en vn lugar: Buscad comida, no que se corrompa, sino que dure por toda vna eternidad. Y en otro. Mi comida es hazer la voluntad de mi padre. Pero estos testimonios son vnos pedaços mal cortados de el paño entero, y de la licion solida, y maziza de la Sagrada Escritura, y que juntados sirven solamente a esta gente de vna capa, o escusa de su vergonçosa ociosidad: pero no de defenderlos de el frio, y descomodidades de el tiempo, ni de que vayan adornados con aquella vestidura preciosa, y entera de virtudes, que leemos auer labrado para si, ò para su esposo aquella sabia, y prudente muger, que iva vestida de fortaleza, y hermosura, y de quien se dizen estas palabras: Su vestido era de fortaleza, y de belleza, y al fin de su vida se hallò siempre muy contenta. Haze memoria aun el mismo Sabio de este vicio con estas palabras: El camino por donde andan los perezosos està lleno de espinas, y abrojos. Como si dixera: lleno de aquellos vicios, y sus semejantes que vimos en los capitulos passados, y dixo el Apostol, eran hijos de la ociosidad. Finalmente en el mismo libro de los Proverbios se dize. El ocioso, està lleno de deseos, y a estos dixo el Apostol. No deseeis cosa de nadie. El Eclesiastico: La ociosidad es maestra de muchas maldades. De que hizo aranzel el Apostol (como vimos arriba) y dixo: està ociosos, y cuidan de vidas agenas. En otro lugar los notò de inquietos: Procurad (dize) de vivir con quietud, y mirar por lo que os importa: y dar buen exemplo a los que no estàn convertidos, y no desear cosa de nadie. Notalos finalmente de poco modestos, y rebeldes, y manda a los temerosos de Dios, que se aparten de ellos. Que os guardeis (dize) de qualquier Christiano que anda descompuesto, y no de la manera que de nosotros ha aprendido.

22

XXII. Quod per Aegyptum fratres ita suis manibus operantur, ut non solum propriis necessitatibus satisfaciant, sed etiam his qui in carceribus sunt subministrent.

His itaque exemplis per Aegyptum patres eruditi nullo modo otiosos esse monachos ac praecipue iuuenes sinunt, actum cordis et profectum patientiae et humilitatis sedulitate operis metientes, et non solum a nullo quicquam ad usum uictus sui accipere patiuntur, sed etiam de laboribus suis non tantum superuenientes ac peregrinos reficiunt fratres, uerum etiam per loca Libyae, quae sterilitate ac fame laborant, nec non etiam per ciuitates his, qui squalore carcerum contabescunt, inmanem conferentes dirigunt alimoniae uictusque substantiam, de fructu manuum suarum rationabile ac uerum sacrificium domino tali oblatione se offerre credentes.

Cap. 22. Que por el Egypto trabajan los Monjes, de suerte, que no solo basta para sus necessidades; pero aun pueden socorrer a los pobres encarcelados.

Los Monjes de Egipto, enseñados con los exemplos que avemos dicho, de ninguna manera permiten que estè ningun Religioso ocioso, particularmente si es moço; porque de la manera que vno trabaja, le juzgan por mas, ò menos devoto, y aprovechado en paciencia, y humildad, y no solo no toman limosna alguna para su sustento; antes trabajan con tanta diligencia, que con lo que adquieren con el, sustentan los huespedes, y peregrinos, y aun recogen tanta cantidad de sustento, que tienen para repartir (como lo hazen) por aquellos Lugares de Libia, que por la esterilidad de la tierra, padecen grande necessidad, y remediar la hambre de los pobres encarcelados en las Ciudades, creyendo que en esto ofrecen a nuestro Senor vn verdadero, y santo sacrificio del trabajo de sus manos.

23

XXIII. Quod otii causa faciat in partibus Occidentis non esse coenobia monachorum.

Hinc est quod in his regionibus nulla uidemus monasteria tanta fratrum celebritate fundata, quia nec operum suorum facultatibus fulciuntur, ut possint in eis iugiter perdurare, et si eis subpeditare quoquo modo ualeat sufficientia uictus alterius largitate, uoluptas tamen otii et peruagatio cordis diutius eos in loco perseuerare non patitur. unde haec est apud Aegyptum ab antiquis patribus sancta sententia, operantem monachum daemone uno pulsari, otiosum uero innumeris spiritibus deuastari.

Cap. 23. Que la Ociosidad es causa de los pocos Monasterios, y Monjes de el Occidente.

De lo que avemos dicho procede, que en estas partes de Francia no vemos Monasterios de tantos Religiosos como en el Oriete, y Egipto: porque aqui los Monjes no se sustentan con el trabajo de sus manos, para poder estar siempre recogidos en sus Conventos; y si acaso hallan quien con liberalidad les provea del sustento necessario, el gusto que tienen de estar ociosos, y los divertimentos, y distracciones de la imaginacion, no les dexan estar mucho tiempo quietos en vn mismo lugar: y assi solian dezir aquellos santos Padres de Egipto, que al Monje que trabajava, le solia tentar solo vn Demonio, pero que el ocioso tenia trecientos que le hazian guerra, y destruian.

24

XXIIII. De abbate Paulo, qui singulis annis omne opus manuum suarum igne subposito concremabat.

Denique abba Paulus, probatissimus patrum, cum in heremo uastiore consistens, quae Porphyrio nuncupatur, palmarum fructibus et horto modico securus haberet sufficientem alimoniae suae uictusque substantiam nec posset aliquid aliud unde sustentaretur operis exercere, eo quod ab oppidis uel habitabili terra septem mansionibus uel eo amplius deserti illius separaretur habitatio, plusque expeteretur pro mercede uecturae quam ualere posset pretium operis desudati, conlectis palmarum foliis cotidianum pensum uelut exinde sustentandus a semet ipso iugiter exigebat. eumque opere totius anni antrum eius fuisset impletum, id quod sollicita cura laborauerat annis singulis igne subposito concremabat, in tantum probans sine opere manuum nec in loco posse monachum perdurare nec ad perfectionis culmen aliquando conscendere, ut, cum hoc fieri nequaquam necessitas uictus exigeret, pro sola purgatione cordis et cogitationum soliditate ac perseuerantia cellae uel acediae ipsius uictoria et expugnatione perficeret.

Cap. 24. Del Abad Paulo, que entregava al fuego, quanto por todo el año trabajava.

El Abad Paulo, de gran fama entre los Padres Antiguos, por ocasion que vivia en vn grande Desierto, que se llama Porfiriò, y con el fruto de vna palma, y vn huertecillo, con quietud tenia lo necessario para su sustento, y no podia exercitarse en algun otro trabajo con que ganar la comida; porque su habitacion estava muy desierta, y apartada siete jornadas, ò mas; y le avia de costar mas el porte que valia, llevado a donde pudiesse vender lo que hiziesse; con todo recogiendo las hojas de la palma, se pidia tan estrecha cuenta cada dia de lo que della se hazia, como si de aquello se huviera de sustentar: y al cabo del año, quando veia que ya no cogia en la cueva lo que avia hecho (aunque le avia costado harto trabajo) lo quemava; confirmando con esto, que sin trabajar, no podia el Monje perseverar en vn lugar, ni llegar jamas a la cumbre de la perfeccion: pues el, sin que le obligasse a aquello la necessidad de sustentarse, lo hazia, solo por conservarse en pureza de conciencia, constancia de buenos pensamientos, y perseverancia en la Celda, ò a lo menos por vencer, ò sugetar el vicio de la Pereza.

25

XXV. Uerba abbatis Moysi, quae dixerit mihi de remedio acediae.

Cum incipiens in heremo commorari abbati Moysi omnium sanctorum summo dixissem me aegritudine acediae hesterno die grauissime fuisse confectum nec ab ea potuisse alias liberari, nisi ad abbatem Paulum protinus cucurrissem, ille: non te, ait, ab ea liberasti, sed magis ei te dediticium ac subditum praebuisti. grauius enim ut desertorem te ac fugitiuum deinceps aduersarius inpugnabit, quem de conflictu superatum protinus aufugisse conspexit, nisi de cetero commissa congressione non desertione cellae uel somni torpore ingruentes aestus eius ad horam euaporare malueris, sed tolerantia potius et conflictu didiceris triumphare. unde experimento probatum est acediae inpugnationem non declinando fugiendam, sed resistendo superandam.

Cap. 25. Palabras que me dixo el Abad Moyses, acerca del remedio de la Pereza.

Al tiempo que yo començava a vivir en el Yermo, dixe vn dia al Abad Moyses (que entre los Santos de el tenia mas nombre) Que el dia antes avia yo tenido vna grandissima tentacion de Pereza, y que no pude verme libre de ella, hasta que fuy a visitar al Abad Paulo: Dixome Moyses, no te has librado de la tentacion, hijo, antes bien te le has rendido y sugetado. Porque de aqui adelante esse tu contrario, te acometerà con mayores brios, como a covarde, y hombre que has desamparado tu puesto: pues se ha visto que te has apartado de la estacada vencido, y huyendo. En otra ocasion, si te acometiere, no te contentes, como aora, con librarte del por algun rato, dexando la Celda, ò echandote a dormir; antes lo vençes, y triunfes del, perseverando con paciencia en la batalla Porque es experiencia cierta, que la tentacion de la Pereza, no se remedia huyendole el lado, antes bien se vençe mejor, haziendole rostro, y resistiendole.

Texto latino: De institutis coenobiorum, ed. M. Petschenig, Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum 17, Viena, 1888, cotejado con los facsímiles; sin el aparato crítico. · Traducción de fray Miguel Vicente de las Cuevas, cartujo († h. 1658), Obras de Iuan Casiano, Zaragoza, Juan de Ibar, 1661 (ejemplar de la Biblioteca Nacional de España). Ortografía y erratas de la edición conservadas. Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error