Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Juan Casiano, Instituciones cenobíticas

Libro IV. De las instituciones de los que renuncian al mundo

Liber quartus. De institutis renuntiantium.Libro quarto de la informacion, e instruccion de los que se apartan del siglo.

1

I. De institutione eorum qui renuntiant huic mundo, et quemadmodum apud Tabennesiotas uel Aegyptios inbuantur hi qui in monasteriis suscipiuntur.

De canonico modo orationum atque psalmorum, qui debeat in diurnis conuenticulis per monasteria custodiri, ad institutionem eius, qui renuntiat huic mundo, narrationis nos ordine prouocante transimus, condiciones in primis, quibus hi qui ad deum conuerti cupiunt recipiantur in coenobiis, breui quantum possumus studentes sermone conplecti, quaedam scilicet de Aegyptiorum, quaedam de Tabennesiotarum regulis admiscentes, quorum Thebaide est coenobium, quantum numero populosius cunctis, tanto conuersationis rigore districtius, siquidem in eo plus quam quinque milia fratrum ab uno regantur abbate tantaque sit oboedientia hic tam prolixus numerus monachorum omni aeuo seniori suo subditus, quanta non potest apud nos unus uni uel oboedire pro modico tempore uel praeesse.

Cap. I. De la Instruccion de los que son recibidos a los Monasterios, entre los Egipcios, y Tabenensiotas.

Despues de aver declarado ya bastantemente el modo que se guarda en cantar los Psalmos, y Oraciones de las Horas del dia en los Monasterios, serà bien tratemos aora, de como se han de formar las costumbres de los que se apartan del mundo; procurando con la brevedad posible, escrivir las condiciones, con que son admitidos en los Monasterios, los que desean convertirse al Señor; proponiendo las Reglas, assi de los Egipcios, como de los Tabenensiotas, de los quales ay vn Monasterio en la Tebayda, tan aventajado a los demas en aspereza de vida, quanto en numero de Religiosos, pues se hallan en el mas de cinco mil, sujetos a vn Abad. Y con ser tantos, es tan grande la obediencia que perpetuamente le tienen, que entre nosotros es impossible hallarse igual; pues a penas puede obedecer vn subdito a vn Prelado quatro dias, ni aun el Prelado sufrirle.

2

II. Qua ratione usque ad ultimam senectutem apud eos in coenobiis perseuerent.

Quorum tam longa perseuerantia et humilitas atque subiectio quemadmodum tam diuturna perduret quaue institutione formetur, per quam usque ad incuruam senectam in coenobio perseuerent, opinor nos ante omnia debere praestringere (tanta namque est, quantam neminem in monasteriis nostris ingressum ne anno quidem integro tenuisse meminimus), ut, cum renuntiationis eorum primordia uiderimus, consequens fuisse intellegamus, ut in tam sublimia perfectionis fastigia talium initiorum fundamenta consurgerent.

Cap. 2. Con que medios se alcance la perseverancia de aquellos Monjes, en sus Monasterios, hasta la vejez?

Pareceme estarà mui en su lugar tratar primero del modo con que son instruidos estos Novicios; pues se vè en ellos vna perseverancia, humildad, y sujecion, tan continua, que muestra bien que con los años va creciendo, y no como vemos en nuestros Monasterios, donde apenas ay alguno, que conserve por vno entero, aquella sencillez, y humildad de sus primeros fervores. Para que viendo la perfeccion, que guardan en el tiempo del Noviciado, de ahi colijamos; que tales principios es fuerça arriben a vna tan grande perfeccion.

3

III. Quo examine probetur is qui in coenobio suscipiendus est.

Igitur ambiens quis intra coenobii recipi disciplinam non ante prorsus admittitur, quam diebus decem uel eo amplius pro foribus excubans indicium perseuerantiae ac desiderii sui pariterque humilitatis ac patientiae demonstrauerit. cumque omnium praetereuntium fratrum genibus prouolutus et ab uniuersis de industria refutatus atque despectus, tamquam qui non religionis sed necessitatis obtentu monasterium optet intrare, iniuriis quoque et exprobrationibus multis adfectus experimentum dederit constantiae suae, qualisque futurus sit in temptationibus, obprobriorum tolerantia declarauerit, atque ita fuerit explorato mentis ardore susceptus, diligentia summa perquiritur, ne de pristinis facultatibus suis inhaeserit ei uel unius nummi contagio. sciunt enim eum sub monasterii disciplina diuturnum esse non posse, sed ne humilitatis quidem aut oboedientiae adprehensurum esse uirtutem nec illa coenobii paupertate ac districtione contentum fore, si in conscientia eius pecuniae quantulumcumque latitauerit, sed ubi primum exorta fuerit qualibet occasione commotio, fiducia stipis illius animatum continuo de monasterio uelut funda rotante fugiturum.

Cap. 3. Del Examen con que apruevan a los que han de admitir en su Convento.

Deseando, pues, alguno, que le den el Habito, no lo hazen hasta que (aviendo primero estado diez, ò doze dias, dia, y noche a las puertas del Convento,) aya dado muestras de su perseverancia, firme deseo, humildad, y paciencia. Y si despues de averse postrado a los pies de todos los Religiosos, que entran, y salen, y averle todos de industria despreciado, y hollado, como si viniera a la Religion, no para hazer penitencia, sino para alcançar con que vivir, y aver hecho prueva de su vocacion con essas injurias, y oprobios; prevaleciere su constancia, y monstrare con el sufrimiento de estas como llevarà las demas tentaciones, y satisfechos de su devocion, le recibieren; miran mucho no se quede ni con la minima cosa de quantas àlla en el siglo tenia. Porque tienen por cierto, que no puede perseverar en la Religion mucho tiempo, ni ser humilde de coraçon, y obediente, ni contentarse, con la aspereza, rigor, y pobreça de su Convento, si tiene asido el animo, a alguna cosa ò dinero, que quede a su disposicion. Porque luego que con qualquiere ocasion se le ofreciere tentacion alguna: con la esperanza del dinero, que tiene escondido, se saldrà del Monasterio, como arrojado con vna honda.

4

IIII. Quare, qui in monasterio recipiuntur, nihil secum permittantur inferre.

Et idcirco ne usibus quidem coenobii profuturas suscipere ab eo pecunias adquiescunt, primum ne confidentia huius oblationis inflatus nequaquam se pauperioribus fratribus coaequare dignetur, tum ne per hanc elationem nullatenus ad humilitatem Christi descendens, eum sub disciplina coenobii non potuerit perdurare, egressus exinde ea, quae in principio renuntiationis suae spiritali feruore succensus intulerat, tepefactus postea non sine iniuria monasterii sacrilego spiritu recipere atque exigere moliatur. quod omnimodis obseruari debere multis sunt experimentis frequenter edocti. nam per alia minus cauta monasteria simpliciter quidam suscepti eorum, quae intulerant quaeque in dei opere fuerant dispensata, cum ingenti post blasphemia redhibitionem poscere temptauerunt.

Cap. 4. Que no se admite hazienda alguna, del que reciben en el Monasterio.

De aqui es, que ni para vtilidad del Monasterio quieren recibir dinero, ni hazienda, que el Novicio les lleve. Primeramente porque ensobervecido con esse ofrecimiento, y socorro, no tenga a menos el sugetarse a la pobreza, con que viven los demas en Comunidad, y esta altivez le estorve el abajarse a la humildad de Christo, y no pudiendo perseverar en la observancia regular, se salga del Convento, y entibiado aquel primer fervor, con que apartandose del mundo, dexò toda aquella hazienda, buelva con animo sacrilego, no solo a recibirla, pero a pedirla con violencia, y con poca reputacion del Monasterio. Y la importancia, de que en todo acontecimiento deve esto observarse, nos la han enseñado muchas experiencias. Porque aviendo entrado algunos en ciertos Monasterios, poco cautos en esta parte, despues se salieron, y aun con grande escandalo se atrevieron a pedir al Convento, lo que avian traydo a èl, y se avia ya empleado en el servicio de Dios.

5

V. Cur hi qui renuntiant suscepti in monasteriis propria uestimenta deponant et ab abbate aliis induantur.

Quamobrem ita nudatur quisque, cum receptus fuerit, omni pristina facultate, ut ne ipsum quidem quo opertus est indumentum habere permittatur ulterius, sed in concilio fratrum productus in medium exuatur propriis ac per manus abbatis induatur monasterii uestimentis, ut per hoc se non solum uniuersis rebus suis antiquis nouerit spoliatum, uerum etiam omni fastu deposito mundiali ad Christi paupertatem et inopiam descendisse, iamque opibus sustentandum non saeculi arte quaesitis nec de infidelitate pristina reseruatis, sed de sanctis ac piis monasterii largitionibus militiae suae stipendia percepturum atque inde se deinceps uestiendum alendumque cognoscens et nihil habere et nihilominus de crastino non esse sollicitus secundum euangelii discat sententiam, nec erubescat pauperibus id est corpori fraternitatis aequari, quibus connumerari Christus et quorum se fratrem non erubuit nuncupare, quin potius glorietur domesticis eius factum se esse consortem.

Cap. 5. Porque desnudan de sus vestidos, y le dan otros al que reciben?

Y por esso, de tal suerte desnudan de quanto tenia en el mundo al que reciben, que ni aun con el vestido que traia le permiten se quede, antes bien despojandole de el, en presencia de todos, el Abad por sus manos, le viste el Habito del Monasterio. Para que con esto entienda, que no solo ha de estar ya privado de alli adelante de quanto poseya, pero aun olvidado de toda la pompa, y fausto del mundo, se ha de humillar a la desnudez, y pobreza de Christo, y se ha de sustentar ya; no de lo que ganare con la industria, que solia en el mundo, ni de lo que se ha reservado de su hazienda, poco fiado en las promessas de Christo: antes ha de tener librado el sueldo de su milicia en la santa, y piadosa liberalidad del Monasterio, de la qual en adelante ha de vestir, y sustentarse: y entienda, que no tiene nada, y con todo no ha de cuidar de mañana, como manda el Señor en su Euangelio: ni se averguençe de vivir como los pobres sus hermanos entre los quales, quiso ser contado Christo Nuestro Redentor, y ser llamado assi; antes bien se glorie, de que le hayan admitido entre los Domesticos, y Familiares del Señor.

6

VI. Qua causa uestimenta renuntiantium, cum quibus ingressi sunt monasterium, a dispensatore seruentur.

Illa uero quae deposuit uestimenta oeconomo consignata tamdiu reseruantur, donec profectus et conuersationis eius ac tolerantiae uirtutem diuersis temptationibus ac probationibus euidenter agnoscant. et siquidem posse eum inibi durare tempore procedente perspexerint et in eodem quo coepit feruore persistere, indigentibus eadem largiuntur: sin uero quoddam ex eo murmurationis uitium uel paruae cuiuslibet inoboedientiae culpam processisse deprehenderint, exuentes eum monasterii quibus indutus fuerat uestimentis et reuestitum antiquis quae fuerant sequestrata depellunt. nullum etenim fas est cum illis quae accepit abscedere nec quemquam patiuntur illis adhuc indui, quem semel ab institutionis suae regula tepuisse peruiderint. unde etiam copia nulli penitus palam discedendi conceditur, nisi aut in morem serui fugacis captans densissimas tenebras nocte diffugiat, aut certe hoc ordine et professione iudicatus indignus cum confusione et nota coram cunctis fratribus deposita monasterii ueste pellatur.

Cap. 6. Porque los vestidos del que renuncia el Siglo, se guardan en poder del Procurador del Monasterio?

Los vestidos que se quita el Novicio, se guardan en poder del Procurador, quanto tiempo basta para que con diferentes experiencias, y pruevas queden satisfechos de su aprovechamiento, paciencia, conversacion, y trato. Y entonces, (si les parece que de alli adelante, ha de perseverar, y ser constante en el fervor con que començò) los dan a los pobres. Pero si le notaren que murmura, y se quexa de algo, ò qualquiere leve culpa en la obediencia, quitandole el Habito de Religioso, y bolviendole sus vestidos, que hasta entonces avian guardado, le hechan del Monasterio. Porque no sufren que se vaya algun Novicio del, con Habito de Religioso, ni al que bolviò atras, y dexò aquel estado, le buelven segunda vez a recibir. Y sino es, que alguno, valiendose de las tinieblas escuras de la noche, como esclavo fugitivo se les escape no permiten que manifiestamente se vaya, sin que primero, con confusion, y afrenta suya, le quiten el Habito, en presencia de todos; como a hombre indigno de aquel estado, y profesion.

7

VII. Cur in monasterio suscepti non permittantur statim fratribus admisceri, sed xenodocho ante tradantur.

Cum igitur quis susceptus et hac perseuerantia qua diximus conprobatus ac depositis propriis indumentis habitu monasteriali fuerit accinctus, non statim congregationi fratrum commisceri permittitur, sed deputatur seniori, qui. seorsum haud longe a uestibulo monasterii commanens habet curam peregrinorum atque aduenientium deputatam eisque omnem diligentiam susceptionis et humanitatis inpendit. cumque ibidem integro anno deseruiens absque ulla querella suum circa peregrinos exhibuerit famulatum, inbutus per haec prima institutione humilitatis ac patientiae atque in ea longa exercitatione praecognitus, admiscendus ex hoc congregationi fratrum alii traditur seniori, qui decem iunioribus praeest, quos sibi creditos ab abbate instituit pariter et gubernat, secundum illud scilicet quod ordinatum in Exodo legimus per Moysen.

Cap. 7. Porque no se dà lugar a que los Novicios vivan con los otros Monjes, y los encomiendan al Hospedero?

Quando la perseverancia que avemos dicho, diere testimonio de que merece ser alguno aprobado, y quitados los vestidos seglares, le visten el Habito, y le admiten; no luego permiten que viva entre los demas Religiosos; le encomienda primero a vn anciano, que viviendo algo apartado dellos, y cerca de la Porteria del Monasterio, tiene a cargo recibir los Huespedes, y Peregrinos, hospedarlos, y acariciarlos con toda cortesia. Y si alli por espacio de vn año entero, sin queja huviere servido a los Peregrinos y Huespedes, y en esta primera escuela de humildad, y paciencia, diere muestras que està en ellas bastantemente exercitado, y puede ser admitido entre los demas; le encomiendan entonces a la obediencia de otro Anciano, que por orden del Abad tiene cargo de industriar, y governar a diez Novicios, imitando lo que ordenò àlla en el Exodo Moises.

8

VIII. Quibus primum institutis iuniores exerceantur, ut ad superandas omnes concupiscentias proficiant.

Cuius haec erit sollicitudo et eruditio principalis, per quam iunior introductus scandere consequenter etiam culmina perfectionis summa praeualeat, ut doceat eum primitus suas uincere uoluntates: quem studiose in his ac diligenter exercens haec illi semper imperare de industria procurabit, quae senserit animo eius esse contraria. multis siquidem experimentis edocti tradunt monachum et maxime iuniores ne uoluptatem quidem concupiscentiae suae refrenare posse, nisi prius mortificare per oboedientiam suas didicerint uoluntates. ideoque pronuntiant nullatenus praeualere uel iram uel tristitiam uel spiritum fornicationis extinguere, sed nec humilitatem cordis ueram nec cum fratribus unitatem perpetuam nec firmam diuturnamque posse retinere concordiam, sed ne in coenobio quidem diutius permanere eum, qui prius uoluntates suas non didicerit superare.

Cap. 8. De los primeros exercicios, con que enseñan a los Novicios el vencer sus apetitos.

Està principalmente a cargo de este Decano, la instrucion de estos diez Novicios, para que les enseñe primero a mortificar sus deseos, y assi instruidos puedan con el tiempo llegar a la cumbre de la perfeccion, y lo haze con tanto cuidado, que a nada mas atiende que a mandarles quanto entendiere ser contrario a su natural inclinacion. Porque los muy experimentados, dizen ser impossible, que el Religioso, en especial si es nuevo. pueda refrenar los malos deseos de su apetito; sino es que primero, por medio de la obediencia se huviere mortificado en esto de no hazer su voluntad. Y assi enseñan que no puede prevalezer contra la ira, tristeza, ni las tentaciones de la carne, ni conservar la verdadera humildad de coraçon, ni perpetua vnion con sus hermanos, ni paz firme, y duradera, ni finalmente permaneçerà mucho en el Monasterio, el que no huviere primero aprendido a vencer su voluntad.

9

VIIII. Quare iunioribus imperetur ut seniori suo nihil de cogitationibus suis subtrahant.

His igitur institutis eos quos initiant uelut elementis quibusdam ac syllabis inbuere ad perfectionem atque informare festinant, per haec ad liquidum discernentes, utrum ficta et imaginaria an uera sint humilitate fundati. ad quod ut facile ualeant peruenire, consequenter instituuntur nullas penitus cogitationes prurientes in corde perniciosa confusione celare, sed confestim ut exortae fuerint eas suo patefacere seniori, nec super earum iudicio quicquam suae discretioni committere, sed illud credere malum esse uel bonum, quod discusserit ac pronuntiauerit senioris examen. itaque fit ut in nullo circumuenire iuuenem callidus inimicus uelut inexpertum ignarumque praeualeat, nec ulla fraude decipere quem peruidet non sua sed senioris discretione muniri, et suggestiones suas uel ignita iacula, quaecumque in cor eius iniecerit, ut seniorem celet non posse suaderi. alias quippe subtilissimus diabolus inludere uel deicere iuniorem non poterit, nisi cum eum seu per adrogantiam siue per uerecundiam ad cogitationum suarum uelamen inlexerit. generale namque et euidens indicium diabolicae cogitationis esse pronuntiant, si eam seniori confundamur aperire.

Cap. 9. Porque se manda a los principiantes, que aun los pensamientos descubran a sus Maestros?

Con estas pruevas, como quien enseña a deletrear a los niños, guian a la perfeccion a los principiantes de quien tienen cargo; sacando assi muy en limpio, si sus discipulos estan fundados en la verdadera, ò fingida humildad, y para que puedan llegar con facilidad a esto, les mandan, que no encubran con perjudicial verguença ningunos pensamientos, que les inquieten, ni alaguen el coraçon, sino que al punto se los descubran a su Maestro, y no fien de su caudal la censura de ellos: antes tengan por bueno, ò malo, solo aquello que el, despues de averlo examinado, tuviere por tal. De que se sigue, que no puede nuestro astuto enemigo el Demonio, engañar al Novicio, como a ignorante, y poco experimentado; ni hazerlo caer en tentacion alguna, al que no fia de si, sino de lo que su Maestro le manda, y enseña; y a quien sabe que ha de descubrir todas las tentaciones, y incentivos, con que el procura inquietar su interior. Porque no puede de otra suerte el Demonio burlarse de vn Principiante en la virtud, ni derribarle, sino es persuadiendole que, ò por arrogancia, ò por verguença, encubra las tentaciones, que padece a su Maestro. Porque tienen por general y evidente indicio, que es tentacion del Demonio, el pensamiento que se averguençen de comunicarle.

10

X. Quanta oboedientia senioribus etiam in naturali necessitate tribuatur.

Post haec tanta obseruantia oboedientiae regula custoditur, ut iuniores absque praepositi sui scientia uel permissu non solum non audeant cellam progredi. sed ne ipsi quidem communi ac naturali necessitati satisfacere sua auctoritate praesumant. sicque uniuersa conplere, quaecumque fuerint ab eo praecepta, tamquam si ex deo sint caelitus edita, sine ulla discussione festinant, ut nonnumquam etiam inpossibilia sibimet imperata ea fide ac deuotione suscipiant, ut tota uirtute ac sine ulla cordis haesitatione perficere ea et consummare nitantur et ne inpossibilitatem quidem praecepti pro senioris reuerentia metiantur. de quorum oboedientia speciatim nunc dicere praetermitto: exemplis enim ipsis eam paulo post tradere suo loco disponimus, si dominus nobis orationibus uestris dederit commeatum. nunc instituta cetera persequamur, praetermittentes illa contexere, quae in hac regione uel tradi monasteriis uel ab ipsis nequeunt custodiri, sicut in praefatiuncula nostra facturos nos esse promisimus, quod scilicet nec laneis indumentis utantur, sed lineis tantum et ne ipsis quidem duplicibus: quibus uicaria praepositus unusquisque suae decaniae subministrat, cum illa quibus uestiti sunt sorduisse conspexerit.

Cap. 10. De la Obediencia, que aun en las cosas mas precissas, y naturales se guarda.

Guardan con tanta puntualidad, lo que la obediencia les manda, que los Novicios sin licencia, y permiso de su Maestro, no solo no se atreven a salir de la celda, pero ni aun acudir a sus necessidades, por precissas, y naturales que sean, sin orden suya. Porque acuden tan sin contradicion alguna a hazer lo que el manda, como si lo mandara Dios, tanto que algunas vezes, aun siendo cosas imposibles, las admiten con tanta fe, y devocion, que con todas sus fuerças, y sin representarseles dificultad alguna, se esfuerçan a ponerlas por obra, y darles cabo. Porque a vista del respecto, que tienen a su Maestro, no se les ofrece la imposibilidad de lo que se les manda: Dexo aora de dezir muchas cosas en particular de su obediencia; porque (si el Señor, por medio de vuestras oraciones, me diere vida, y salud) pienso, en su lugar, y tiempo, traer algunos exemplos della. Lo que importa es, que prosigamos el dezir de su modo de vivir, dexando las cosas, que a estos Monasterios ni conviene proponer, ni podràn guardarlas (segun dixe en la prefacion, que pensava hazer en el discurso de estos libros) como es: que entre ellos no se permiten vestiduras de lana, sino de lino, y estas no duplicadas, porque quando estas se ensucian, aquel que diximos que tiene cargo de diez Novicios, lo tiene tambien de darles otras, mientras aquellas se lavan.

11

XI. Cuiusmodi cibus apud eos delicatissimus habeatur.

Illud quoque arduum atque sublime genus continentiae similiter praetermittentes, in qua summae reputantur deliciae, si herba sale condita, quam labsanion uocant, aqua diluta ad refectionem fratribus adponatur, aliaque conplura his similia, quae in hac prouincia nec aerum temperies nec qualitas nostrae fragilitatis admittit, illa tantummodo persequar, quae nulla carnis infirmitas, non situs loci poterit inpedire, si ea non fragilitas animae ac tepor mentis ademerit.

Cap. 11. De sus Manjares de mayor regalo.

Dejarè tambien de dezir de su extraordinaria, y dificultosa abstinencia; tienese entre ellos por regalo muy grande, quando se dà al Convento por comida vn guisado de verças silvestres, sin mas adreço que sal, y agua. Dexarè tambien otras cosas como estas, que en esta Provincia ni el temple de la tierra, ni nuestra flaqueza las sufren; solo harè memoria de aquellas, que ni nos las impida la delicadeça de nuestra complexion, ni el sitio, y destemplança de la tierra; si ya no es que nos dexamos vencer de nuestro poco animo, y tibieza de coraçon.

12

XII. Quod ad sonitum pulsantis ostium nihil operis non omittant studio celeriter occurrendi.

Itaque considentes intra cubilia sua et operi ac meditationi studium pariter inpendentes, cum sonitum pulsantis ostium ac diuersorum cellulas percutientis audierint ad orationem scilicet eos seu ad opus aliquod inuitantis, certatim e suis cubilibus unusquisque prorumpit, ita ut is, qui opus scriptoris exercet, quam repertus fuerit inchoasse litteram finire non audeat, sed in eodem puncto, quo ad aures eius sonitus pulsantis aduenerit, summa uelocitate prosiliens ne tantum quidem morae interponat, quantum coepti apicis consummet effigiem, sed inperfectas litterae lineas derelinquens non tam operis conpendia lucraue sectetur quam oboedientiae uirtutem exsequi toto studio atque aemulatione festinet. quam non solum operi manuum seu lectioni uel silentio et quieti cellae, uerum etiam cunctis uirtutibus ita praeferunt, ut huic iudicent omnia postponenda et uniuersa dispendia subire contenti sint, dummodo hoc bonum in nullo uiolasse uideantur.

Cap. 12. De la presteza con que dexan sus ocupaciones, llamados por la Obediencia.

Metidos pues dentro de sus celdas, y empleados en orar, y trabajar, quando sienten el ruido del que llama a su puerta, o a la agena para que acudan a la oracion, ò al trabajo, son tan prontos en el salir de ellas, como en competencia; que el que a caso escrivia, no se atreve a acabar de formar la letra començada, sino que saltando, al punto que siente el ruido, con gran presteça, avn no se detiene lo que le pudiera entretener el acabarla, antes dexandola començada, procura luego cumplir la obediencia, con toda la aficion, y aun emulacion que puede; sin acordarse de lo que pudiera lograr su trabajo si se estuviera escriviendo vn poco mas. Porque prefieren la obediencia, no solo a las obras de manos, a la licion, al silencio, a la quietud de la celda, pero aun a todas las virtudes, juzgando que deven anteponerla a todo; y todo lo arriesgan, con tal que la obediencia inviolablemente se observe.

13

XIII. Quam criminosum habeatur, si aliquis uel uilissimum quippiam suum dixerit.

Illam saue uirtutem inter ceteras institutiones eorum uel commemorari superfluum puto, quod scilicet nulli cistellam, nulli peculiarem sportam liceat possidere nec tale aliquid, quod uelut proprium retinens suo debeat communire signaculo. quos ita nouimus omni ex parte nudos exsistere, ut praeter colobium, maforte, gallicas, meloten ac psiathium nihil amplius habeant, cum in aliis quoque monasteriis, in quibus aliqua remissius indulgentur, hanc regulam uideamus districtissime nunc usque seruari, ut ne uerbo quidem audeat quis dicere aliquid suum magnumque sit crimen ex ore monachi processisse 'codicem meum', 'tabulas meas', 'grafium meum', 'tunicam meam', 'gallicas meas', proque hoc digna paenitentia satisfacturus sit, si casu aliquo per subreptionem uel ignorantiam huiusmodi uerbum de ore eius effugerit.

Cap. 13. Quan grande culpa es llamar suya, ni aun la cosa de menos monta.

Casi no avia necessidad de hazer memoria, entre otras virtudes suyas de que ninguno tiene por propria ni vna esportilla, ni cestilla, ni cosa, que como a suya particular la ponga su señal. Pues sabemos, que estan desnudos de toda cosa propria, y que fuera de la tunica, vna capa corta, calçado, y pellico, y vna estera para dormir, no tienen otra cosa en la celda: y aun en algunos Monasterios, que no vsan de tanto rigor, y pobreça, como estos, vemos que hasta oy se guarda con mucho, que ninguno se atreve a dezir, aun de palabra, que alguna cosa es suya, y es gran crimen que se le escape de la boca al Monje, el dezir mi libro, mi papel, mi pluma, mi tunica, ò mi calçado, y castigan con penitencia competente, al que aun con descuido, ò ignorancia, se le saliere de la boca tal palabra.

14

XIIII. Quod, licet multa pecunia de uniuscuiusque opere congeratur, nullus tamen praesumat excedere statutae sufficientiae parcitatem.

Et cum tantos unusquisque eorum cotidie de opere ac sudore proprio reditus conferat monasterio, ut ex his sustentare non solum suam ualeat parcitatem, uerum etiam usibus possit exuberare multorum, in nullo tamen inflatur nec sibi de tanto operis sui quaestu ac sudore blanditur, sed praeter duo paxamatia, quae tribus uix denariis ibidem distrahuntur, nihil sibimet amplius unusquisque praesumit. inter quos nullum peculiare opus, quod pudet dicere quodque in nostris monasteriis utinam fieri nesciremus, non dicam effectu, sed ne cogitatione quidem ab aliquo penitus adfectatur. cumque totam enthecam coenobii suam credat esse substantiam cunctisque rebus ut omnium dominus omnem curam sollicitudinemque dependat, ad retinendam nihilominus arreptae nuditatis uirtutem, quam studet ad finem usque perfecte atque inuiolabiliter custodire, ita semet ipsum a cunctis extraneum et ex omnibus iudicat alienum, ut tamquam peregrinum se gerat et incolam istius mundi, alumnumque se potius monasterii reputet ac ministrum, quam dominum rei cuiuscumque praesumat.

Cap. 14. Que aunque se recoge mucho dinero de lo que trabajan, ninguno excede la tasa de su Racion.

Aunque el Convento recoge tanto dinero todos los dias, de lo que cada vno trabaja, que podria qualquiere Monje con ello, no solo sustentarse; pero aun sobrar para las necessidades de muchos; ninguno se ensobervece, ni por mucho que aya ganado se lisogea, ni engrie de su sudor, y trabajo, ni se atreve a pedir nada mas para su comida, que dos panes, cada vno de seis onzas escasas, que alli aun no valen tres dineros. A mas desto viven tan desapegados, que entre ellos no ay quien se apasione por cosa particular, ni aun ose pensar en ella; cosa que me corro dezirla: pues en nuestros Conventos vemos, que se haze hartas vezes lo contrario. Y aunque cada qual cree que toda la dispensa del Convento es hazienda suya, y para el cuidado, y solicitud que ha de tener se juzga señor de ella: pero con todo, en orden a conservar la desnudez, y pobreza que ha emprendido, y se ha resuelto guardar perfecta, è inviolablemente toda su vida, assi las tiene por agenas, y estrañas, que se trata como peregrino, y advenedizo, en el mundo, y se tiene mas por criado, y esclavo del Convento, que por señor ni de la cosa mas minima.

15

XV. De inmodico apud nos studio habendi.

Ad haec nos miserabiles quid dicimus, qui in coenobiis commorantes ac sub abbatis cura et sollicitudine constituti peculiares circumferimus claues, omnique professionis nostrae uerecundia et confusione calcata etiam anulos, quibus recondita praesignemus, in digitis palam gestare nos non pudet, quibus non solum cistellae uel sportae, sed ne arcae quidem uel armaria ad ea, quae congerimus uel quae egressi de saeculo reseruauimus, condenda sufficiunt, quique ita nonnumquam pro uilissimis nullisque rebus accendimur, eas dumtaxat uelut proprias uindicantes, ut, si quis uel digito quicquam ex his contrectare praesumpserit, tanta contra eum iracundia suppleamur, ut commotionem cordis nostri ne a labiis quidem ac tota corporis indignatione reuocare possimus. sed praetermissis nostris uitiis et his, quae ne commemorari quidem dignum est, silentio traditis secundum illud eloquium: non loquatur os meum opera hominum, uirtutes potius quae apud illos sunt et haec, quae nos quoque omni studio debemus adpetere, coepto narrationis ordine persequamur ipsasque iam regulas ac typos cursim breuiterque ponamus, ut peruenientes post haec ad quosdam actus et opera seniorum, quae studiose memoriae mandare disponimus, haec quae nostra expositione digesta sunt uelut testimoniis ualidissimis roboremus, uniuersa quae diximus exemplis eorum potius ac uitae auctoritate firmantes.

Cap. 15. De nuestra falta de desapego, y demasiada solicitud.

Que diremos a esto nosotros miserables? que viviendo en los Monasterios, y teniendo tanta solicitud, y cuidado los Abades de nuestro sustento, llevamos llaves particulares; y olvidados de la confusion, y verguença que nos avia de causar la obligacion de nuestra profession, nos atrevemos publicamente, y sin embaraço, a llevar anillos en los dedos, con que señalar, y sellar nuestras cosas particulares, que tenenos encerradas: y no nos bastan ni las cestillas, ni esportillas, ni aun las arcas, y alazenas, para esconder las cosas que, ò avemos recogido, ò nos reservamos del mundo: y aun por retener, y conservar como nuestras, cosas a vezes de ninguna monta, nos alteramos de manera, que si alguno se atreviere a tocar ni con el dedo alguna de ellas, assi nos irritamos contra el, que no podemos refrenar la passion de nuestro animo, sin que las palabras, y movimientos del cuerpo, la manifiesten. Pero dexando aparte nuestros vicios, y callando cosas que ni aun la memoria de ellas, como nos enseñò el Psalmista diziendo: No diga, Señor mi boca las faltas de los hombres: Prosigamos como aviamos començado por su orden, las virtudes, en que se señalaron aquellos Padres; y las cosas que nosotros con todo cuidado avemos de procurar imitar, y con la brevedad possible, propongamos sus Reglas, y modo de vivir; para que llegando a tratar de algunos hechos, y obras de grande merecimiento suyas (que procuro con diligencia conservar en la memoria) pueda confirmar con ellas estas cosas, que he escrito; como con testimonios eficacissimos; provando quanto he dicho con sus exemplos, y autorizada vida.

16

XVI. De regulis diuersarum correptionum.

Si quis igitur gillonem fictilem, quem illi baucalem nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter neglegentiam suam quam publica diluet paenitentia, cunctisque in synaxi fratribus congregatis tamdiu prostratus in terram ueniam postulabit, donec orationum consummetur sollemnitas, inpetraturus eam, cum iussus fuerit abbatis iudicio de solo surgere. eodem modo satisfaciet, quisquis ad opus aliquod accersitus uel ad congregationem solitam tardius occurrerit aut si decantans psalmum uel modicum titubauerit, similiter si superfluo, si durius, si contumacius responderit, si neglegentius obsequia iniuncta conpleuerit, si uel leuiter murmurauerit, si lectionem operi uel oboedientiae praeferens officia statuta segnius fuerit exsecutus, si dimissa synaxi non concitus ad cellam recurrere festinarit, si cum aliquo uel ad modicum substiterit uel si ad punctum temporis uspiam secesserit, si alterius tenuerit manum, si cum illo, qui cellae suae cohabitator non est, confabulari quantulumcumque praesumpserit, si orauerit cum illo qui est ab oratione suspensus, si parentum quempiam uel amicorum saecularium uiderit uel conlocutus eis sine suo fuerit seniore, si epistulam cuiuscumque suscipere, si rescribere sine suo abbate temptarit. huc usque et in huiusmodi ac similibus admissis procedit animaduersio spiritalis. residua uero, quae apud nos indifferenter admissa a nobis quoque reprehensibilius sustinentur, id est aperta conuicia, manifesti contemptus, contradictiones tumidae, libera et effrenata processio, familiaritas apud feminas, irae, rixae, simultates et iurgia, operis peculiaris praesumptio, filargyriae contagio, affectus atque possessio rerum superfluarum quae a ceteris fratribus non habentur, extraordinaria ac furtiua cibi refectio et his similia non illa increpatione qua diximus spiritali, sed uel plagis emendantur uel expulsione purgantur.

Cap. 16. De varias Penas, y castigos.

Si vn Religioso rompiere vn jarro, ò cosa como esta, ò perdiere algo, no borra su descuido, sino es con publica penitencia: porque al tiempo que el Convento se junta a cantar alguna de las Horas, le hazen que pida perdon (postrado en tierra; todo el tiempo que dura la Hora) el qual Abad le concede mandandole levantar quando le parece. A la misma pena està sujeto, el que aviendole llamado, para algun trabajo, ò para acudir a las juntas ordinarias del Convento, tardare algo; y el que cantando el Psalmo se turbò algo; el que fue demasiado aspero, ò contumaz en el responder; el perezoso en hazer lo que le mandaron; el que murmurò por poco que fuesse; el que gustando mas de la lecion, que de la obediencia, y trabajo, hizo con descuido lo que le tocava; el que salidó del Coro no se fuere derecho a la Celda; el que se parare algun ratillo con otro, ò se apartaren juntos de los demas, aunque sea solo vn instante; el que tomare a otro de la mano; el que hablare palabra, sino es con el compañero, que habita en su misma Celda; el que rezare con el que està suspendido de la Oracion; el que mirare a sus padres, ò amigos, ò les hablare sin licencia de su Maestro; el que escriviere cartas, ò las recibiere sin licencia de su Abad. Estas, y semejantes faltas corrigen. Pero otros pecados, que nosotros como cosas indiferentes cometemos, y reprehensiblemente nos sufren, como son agravios, è injurias claras, competencias porfiadas, y arrogantes, vn andar desembuelto, y proceder desenfrenado, familiaridad con mugeres, iras, riñas, enemistades contiendas, estimacion de si por lo que trabaja, la peste de la avaricia, el afecto, y possession de cosas superfluas, y de que los demas no vsan, el comer a hora extraordinaria, y a escondidas, y cosas semejantes, no se pagan con aquella reprehension leve que diximos, sino con disciplinas, si ay esperanças de enmienda, ò con echarlos para siempre de la Religion sino la ay.

17

XVII. Quibus auctoribus sit inuectum ut reficientibus fratribus sacrae lectiones in coenobiis recitentur, et quantum apud Aegyptios praebeatur silentium.

Illud autem, ut reficientibus fratribus sacrae lectiones in coenobiis recitentur, non de Aegyptiorum typo processisse, sed de Cappadocum nouerimus. quos nulli dubium est non tam spiritalis exercitationis causa, quam conpescendae superfluae otiosaeque confabulationis gratia et maxime contentionum, quae plerumque solent in conuiuiis generari, hoc statuere uoluisse, uidentes eas aliter apud se non posse cohiberi. apud Aegyptios enim uel maxime Tabonuosiotas tantum silentium ab omnibus exhibetur, ut, cum in unum tanta numerositas fratrum refectionis obtentu consederit, nullus ne muttire quidem audeat praeter eum, qui suae decaniae praeest, qui tamen si quid mensae superinferri uel auferri necessarium esse peruiderit, sonitu potius quam uoce significat. tantaque uescentibus eis silentii huius disciplina seruatur, ut cucullis ultra oculorum palpebras demissis, ne scilicet liber aspectus habeat copiam curiosius euagandi, nihil amplius intueantur quam mensam et adpositos in ea uel quos ex ea capiunt cibos, ita ut, quemadmodum uel quantum reficiat alius, nullus inuicem notet.

Cap. 17. Quien instituyò la Licion en la mesa? y del silencio de los Egipcios en ella.

Lo que toca a leerse alguna cosa de devocion, mientras los Religiosos comen en Comunidad, no fue ordinacion de los Monjes de Egipto, sino de los de Capadocia. Y no lo hizieron tanto para tener que meditar alguna cosa devota, mientras comian; quanto por evitar toda ocasion de conversaciones; superfluas, y ociosas, y particularmente de contiendas que suelen moverse en las comidas, de que con dificultad se podian librar sin esso. Porque entre los Egipcios, y particularmente entre los Tabenensiotas, guardan el silencio con tanto rigor, que juntandose para comer tanto numero de Religiosos, ninguno osa chistar, sino el Decano, entre los diez a quien preside; y aun este si vee que ay necessidad de poner en la mesa, ò quitar algo, lo remedia sin hablar, con solo alguna señal. Y el rigor deste silencio, se guarda tan puntualmente quando comen, que metidas las Cogullas hasta las cejas, porque la vista libre, no tenga ocasion de mirar a vna, y otra parte con curiosidad; no veen otra cosa que la mesa, y los manjares que les ponen, ò quitan de delante; con que nadie advierte, como, ni quanto come el otro.

18

XVIII. Quam inlicitum sit extra mensam communem quicquam cibi potusue gustare.

Ante quam uel post quam legitimam communemque refectionem summa cautione seruatur, ne extra mensam quicquam cibi penitus ori suo quisquam indulgere praesumat, ut incedentibus per hortos et pomaria cum passim blandeque per arbores poma pendentia non solum obiciant se pectoribus transeuntium, uerum etiam strata per terram conculcanda pedibus offerant, atque ad colligendum parata facile ad consensum concupiscentiae inlicere ualeant intuentes et oportunitate uel copia quamuis districtos atque abstinentissimos ad sui desiderium prouocare, sacrilegum ducatur non modo quicquam ex his degustare, uerum etiam manu contingere absque eo, quod palam cunctis in commune reficientibus exhibetur et ad percipiendum oeconomi dispensatione per fratrum obsequia publice ministratur.

Cap. 18. Que no es licito comer, ni bever fuera de la mesa comun.

Antes ni despues de la comida ordinaria, se guarda con suma puntualidad, que ninguno se atreva fuera del Refectorio a comer bocado: tanto que andando a vezes paseando por las huertas, y arboledas, y viniendo las mesmas frutas pendientes de los arboles a darles en las manos, y estando el suelo tan quajado de ellas, que por fuerça las han de llevar entre pies, y finalmente todas tan sazonadas, y tan a mano, que se llevan tras si el apetito de quien las vee, y con la ocasion, y abundancia pudieran tentar al mas mortificado, y abstinente; entre ellos se tiene por sacrilegio, no solo gustar la fruta, pero aun tocarla, contentandose siempre con la que se dà quando comen todos en Comunidad, y dispone el Procurador que se reparta, por mano de los Ministros, que sirven a la mesa.

19

XVIIII. Quemadmodum per Palaestinam uel Mesopotamiam cotidiana fratribus exhibeantur obsequia.

Ne quid sane de institutis coenobiorum praetermisisse uideamur, quemadmodum cotidiana fratribus etiam per alias regiones exhibeantur obsequia, commemorandum breuiter puto. per cunctam namque Mesopotamiam, Palaestinam et Cappadociam ac totum Orientem singulis ebdomadibus uicissim fratres ad haec officia sibi reddenda succedunt, ita ut secundum multitudinem coenobii ministrorum quoque numerus deputetur. quae explere tanta deuotione et humilitate deproperant, quanta nullus seruorum dirissimo domino ac praepotenti suum exhibet famulatum, ita ut ne istis quidem solis contenti obsequiis, quae canonico iure soluuntur, etiam nocte surgentes illos, quos specialiter haec manet cura, studio suo releuent et ea quae ab ipsis perficienda sunt furtim praeuenientes inplere contendant. has autem septimanas unusquisque suscipiens usque ad cenam diei dominici ministraturus obseruat. qua peracta ministerium totius ebdomadis ita concluditur, ut hi, quibus succedendum est, conuenientibus in unum fratribus ad concinendos psalmos, quos quieturi ex more decantant, omnibus in ordine pedes abluant, hunc scilicet ab eis pro labore totius septimanae benedictionis mercedem fideliter expetentes, ut eos explentes mandatum Christi emissa generaliter ab omnibus fratribus oratio prosequatur, quae uel pro ignorationibus intercedat uel pro admissis humana fragilitate peccatis, et commendet deo uelut sacrificium pingue consummata eorum deuotionis obsequia. nt ita secunda sabbati post matutinos hymnos aliis rursum succedentibus utensilia in quibus ministrauerunt ac uasa consignant: quae tanta sollicitudine curaque suscipientes custodiunt, ne quid ex eis inminuatur uel pereat, ut credant se etiam pro minimis quibusque uasibus tamquam pro sacrosanctis rationem non solum dispensatori praesenti, sed etiam domino reddituros, si forte aliquid ex eis neglegentia eorum fuerit inminutum. cuius disciplinae qui modus sit uel quanta fide et cautione seruetur, uno testimonio, quod exempli gratia ponam, poteritis agnoscere. sicut enim studemus satisfacere uestro feruori, quo plenam uniuersorum cognitionem desiderantes etiam ea quae optime nostis hoc libello uobis cupitis iterari, ita ueremur mensuram breuitatis excedere.

Cap. 19. Del Modo con que en la Palestina, y Mesopotamia se acude, al servicio ordinario de los Monjes.

Para que no dexemos cosa que toque al modo de vivir de los Monasterios, me parece hazer memoria (con la mayor brevedad que pudiere) del modo que se sirven los Monjes vnos a otros, aun en otras Provincias. Porque en toda la Mesopotamia, Palestina, Capadocia, y aun por todo el Oriente, por semanas, y por su orden suceden los Monjes vnos a otros, en hazer estos oficios, y señalan mas, ò menos Ministros, segun que los Conventos son grandes, ò pequeños. Las quales obediencias cumplen con tanta promptitud, y humildad, con quanta vn esclavo no pudiera servir a vn señor poderoso, y terrible: tanto que no contentandose con hazer lo que a ellos por obligacion les toca, se levantan de noche, y con su diligencia alivian del trabajo a los que les tocava, y a escondidas procuran hazer las haziendas, que pertenecian a otros. Cada vno pues sirve su semana hasta el Domingo en la noche acabada la cena, y despues de ella, concluye la obediencia de la semana con este orden: que juntos todos los Religiosos a cantar los Psalmos que acostumbran, antes de irse a acostar, llegan los que acaban su semana, y les lavan los pies a todos por su orden, pidiendoles esta bendicion en pago de el trabajo de la semana, y que todos hagan oracion por ellos, (mientras executan el mandato de Christo nuestro Redentor lavando los pies a sus hermanos, confiados que esta oracion, intercedera con el señor, por las ignorancias en que han caido, ò por las faltas que han cometido por fragilidad humana; y ofrecer a Dios la devocion con que han cumplido su obediencia, como quien le ofrece vn pingue sacrificio: y el lunes siguiente, dicha Prima, entregan las alajas, y vasos de servicio, a los que han de sucederles que recibiendolos en su poder, guardan con tanta solicitud, y cuidado, que ninguno de ellos se pierda, ni gaste, que tienen por cierto, que del menor dellos han de dar cuenta, como de cosa sagrada, no solo al Procurador, pero aun a Dios, si acaso por su descuido se rompiere, ò perdiere. De la manera que observan esto, y con quanta fidelidad, y cuidado lo guardan, se podrà colegir de vn testimonio que pondrè por exemplo: que si bien por vna parte querria satisfazer, a vuestro fervor, (que deseando vna noticia entera, aun lo que ya sabeis, quereis que buelva a escrivir aqui;) pero por otra, temo ser demasiado prolijo.

20

XX. De tribus lenticulae granis ab oeconomo repertis.

In septimana cuiusdam fratris cum praeteriens oeconomus tria lenticulae grana iacere uidisset in terra, quae ebdomadario festinanti, dum eam praeparat coctioni, inter manus cum aqua qua diluebatur elapsa sunt, confestim super hoc abbatem consuluit, a quo uelut interuersor neglectorque sacri peculii iudicatus ab oratione suspensus est. cuius neglegentiae reatus non aliter ei remissus est, nisi eum publica paenitentia diluisset. non solum enim se ipsos non esse suos, sed etiam omnia quae sua sunt credunt domino consecrata. propter quod si quid fuerit in monasterio semel inlatum, ut sacrosanctum cum omni decernunt reuerentia debere tractari, tantaque fide uniuersa procurant atque dispensant, ut etiam ea, quae despectui habentur paruaque reputantur ac uilia, si uel loco mouerint uel conpetentius conlocarint, si gillonem aqua inpleuerint, si ex eo cuiquam obtulerint ad bibendum, si tenuem fistucam de oratorio cellaue submouerint, mercedem se consecuturos a domino tota credulitate confidant.

Cap. 20. De tres granos de lentejas, que hallò el Procurador en el suelo.

En la semana de cierto Religioso, como passando el Procurador, viesse tres granos de lentejas en el suelo, que al coçinero andando con demasiada priesa al tiempo que las aparejava para comer, se le avian ido de entre las manos con el agua en que las lavava, y luego fuesse a consultar con el Abad, que se haria en semejante caso: el Abad privo al coçinero la entrada del Coro, como a hombre convencido de disipador, y despreciador de la hazienda del Señor, y no se le perdonò esta culpa hasta que satisfizo por ella con publica penitencia. Porque no solo tienen por cierto, que aun ellos no son señores de si mismos, pero aun todas sus cosas creen que estan ya consagradas a Dios. Por esto, si a caso alguna vez se huviere ofrecido algo de limosna al Monasterio, dizen que como cosa consagrada se deve tratar con grandissima reverencia, y procuran guardar todas las cosas, y destribuirlas con grande fidelidad; porque tienen por muy cierto, que les ha de dar Dios paga mui cumplida, si quitaren de algun lugar, y pusieren en otro mejor, aun las cosas que se tienen por viles, y casi de nada: si llenaren vn cangilon de agua, si dieren de beber del a alguno, y finalmente aunque no hizieren mas de quitar vna pajuela de la Iglesia, ò de su celda.

21

XXI. De spontaneo quorundam fratrum ministerio.

Nouimus fratres, in quorum septimana cum accidisset tanta lignorum penuria, ut non esset penitus unde soliti cibi fratribus pararentur, et donec possent coempta deferri, ut xerofagia contenti essent abbatis fuisset auctoritate praeceptum, essetque hoc uniuersis placitum nec quisquam posset ullum coctionis sperare pulmentum, illos, uelut qui fructu ac mercede sui laboris et obsequii fraudarentur, si in ordine uicis suae cibos fratribus non secundum consuetudinem parauissent, tantum sibi spontanei operis ac sollicitudinis indixisse, ut in illis aridis ac sterilibus locis, in quibus ligna, nisi de fructiferis arboribus excidantur, omnimodis nequeunt inueniri (nec enim ut apud nos ulla repperiuntur frutecta siluestria), per extenta auia discurrentes et heremum, quae uersus mare mortuum tenditur, obeuntes fistucas tenues ac spinulas, quas uentus huc illucque disperserat, suo sinu et gremiis colligentes cunctam sollemnitatem ciborum spontaneis obsequiis praepararent, ita ut de solita praebitione nihil paterentur inminui, tanta fide haec sua munia fratribus exhibentes, ut etiam cum illos honeste posset uel lignorum excusare penuria uel abbatis imperium, pro fructu suo atque mercede noluerint hac abuti licentia.

Cap. 21. De vn servicio muy voluntario de vnos Monjes.

Acuerdome, que siendo Semaneros ciertos Religiosos, vino a hallarse tan poca leña en casa, que aun no avia con que guisar la comida ordinaria; y assi mandò el Abad, que mientras se dava orden en comprarla, se contentassen con comer fruta seca; y passando todos con mucho gusto por ello, ninguno pensava que avia de comer cosa cozida: Pero ellos, pareciendoles que avian de carecer del fruto de su trabajo, y obediencia, si la vez que les avia cabido su semana de servir a los demas, no les diessen la comida como se acostumbrava, emprendieron de su voluntad vn gran trabajo: y fue, que metiendose por aquellos campos, y yermo, que se estienden hasta el mar muerto, tierras esteriles, y secas, donde es impossible hallar leña alguna (sino es cortada de frutales) porque alli no ay selvas, ni espesuras, como aqui en Francia; recogieron todas las pajuelas, y espinas que el viento lleva de àca por alla, y abraçandose cada vno con vn haz de ellas, bolvieron y dieron la comida aparejada, con la misma puntualidad, que de ordinario se acostumbrava; sin permitir que se dexasse de dar cosa, que otras semanas se huviesse dado; empleandose con tanta fidelidad en servir a sus Hermanos, que no obstante que con razon los podia escusar de aquel trabajo, el no aver leña en casa, y el orden del Abad, no quisieron valerse de aquella escusa, por no privarse del fruto y merecimiento de su trabajo.

22

XXII. De Aegyptiorum typo, qui est super cotidianis fratrum statutus obsequiis.

Haec dicta sint secundum typum ut praefati sumus totius Orientis, quem etiam in partibus nostris necessario dicimus debere seruari. ceterum apud Aegyptios, quibus maxima cura est operis, non est ebdomadarum mutua uicissitudo, ne sub occasione huius officii omnes ab operis canone inpediantur, sed uni probatissimo fratrum cellarii uel coquinae cura committitur, qui perpetuo, donec uirtus eius uel aetas admittit, iugiter opus istud exerceat. non enim magno labore corporis fatigatur, quia nec tanta cura inter eos parandorum ciborum uel coctionis inpenditur, quippe qui maxime xerofagiis uel omofagiis utuntur et apud quos secta singulis mensibus porrorum folia, labsania, sal frictum, oliuae, pisciculi minuti salliti, quos illi maenomenia uocant, summa uoluptas est.

Cap. 22. Del modo con que los Egipcios acuden a estos ministerios.

Lo que avemos dicho, ha sido segun lo que se vsa entre los Orientales, y este orden me parece muy a proposito para que lo guardemos en estas Provincias. Pero entre los Egipcios, que son muy aficionados al trabajo, no ay esta distincion de Semanas, para quitar ocasion de que con escusa de la ocupacion de estos, cesen los demas de trabajar; sino que encomiendan la obediencia de la dispensa, ò cozina, a vno de señalada virtud, y buena fama, que se emplea continuamente en aquel exercicio, mientras sus fuerças, y edad le dan lugar. Ni es mucho lo que tiene que cansarse en esto; porque entre ellos se cuida poco de guisar la comida; pues la ordinaria son frutas secas, y cosas crudas; y tienen por regalo que les den las hojas que cada mes cortan de los puerros, vnas verzas silvestres, vn poco de sal frito, olivas, ò vnos Aleches salados.

23

XXIII. De oboedientia abbatis Iohannis, per quam usque ad prophetiae prouectus est gratiam.

Et quoniam hic liber de institutione est eius qui renuntiat huic mundo, per quam scilicet introductus ad humilitatem ueram et oboedientiam perfectam ceterarum quoque uirtutum culmina possit ascendere, necessarium reor quaedam seniorum gesta, quibus per hanc enituere uirtutem, exempli gratia sicut promisimus explicare, de multis admodum pauca carpentes, ut studentibus sublimiora sectari non solum incitamentum ex his uitae perfectae, sed etiam propositi forma procedat. quamobrem duos uel tres pro libelli huius conpendio de tam innumera patrum multitudine proferentes ponimus primum abbatem Iohannem, qui commoratus est iuxta Lyco, quod est oppidum Thebaidae, quique propter oboedientiae uirtutem usque ad prophetiae gratiam sublimatus sic uniuerso orbi claruit, ut etiam regibus mundi huius merito suo redderetur inlustris. nam cum in extremis ut diximus Thebaidae partibus commaneret, non ante praesumebat Theodosius imperator ad praepotentium tyrannorum bella procedere, quam illius animaretur oraculis atque responsis, quibus confidens uelut caelitus sibi delatis tropaea de desperatis bellis atque hostibus reportauit.

Cap. 23. Del Abad Iuan, que por su Obediencia merecio el Don de Profecia.

Porque este libro trata de la instruccion del que se aparta del mundo; por cuyo medio, exercitado en la verdadera humildad, y obediencia perfecta, pueda llegar a la cumbre de las demas virtudes; me parece estarà en su lugar poner aqui algunos exemplos (segun ofreci) de las obras heroicas de aquellos Santos PP. en que se señalaron por medio de estas virtudes; hechando mano solamente de algunos pocos, para que los deseosos de aventajarse en la virtud, no solo saque de ellos motivo, pero aun exemplar de vida perfecta. Y assi por ser breve, escojerè de entre tanta multitud, solos dos, ò tres. Ocupe el primer lugar el Abad Iuan, que morava junto a Lyco, Pueblo de Thebaida: que por la virtud de la Obediencia, sublimado al espiritu de Profecia, fue tan celebre en todo el mundo; que aun los Reyes le respetavan mucho por sus merecimientos. Porque viviendo (como avemos dicho) en vn rincon de Thebaida, no osava el Emperador Theodosio, emprender guerra contra los poderosos Tiranos de su tiempo, sin el animo, y aliento que le infundian las respuestas de este S. Abad, a quien consultava: y confiado en ellas, como si fueran venidas del Cielo, alcançava vitoria de sus enemigos en lances desesperados.

24

XXIIII. De ligno arido, quod idem abbas Iohannes ad arbitrium senioris sui quasi adolendum rigare non destitit.

Hic itaque beatus Iohannes ab adulescentia sua usque ad perfectam ac uirilem aetatem seniori deseruiens, donec ille in huius uitae conuersatione durauit, tanta humilitate inhaesit eius obsequiis, ut ipsi quoque seni stuporem summum oboedientia eius incuteret. cuius hanc uirtutem, utrum de uera fide ac profunda cordis simplicitate descenderet an adfectaticia esset et quodammodo coacticia atque ad imperantis faciem praeberetur, uolens manifestius explorare conplura ei etiam superflua minusque necessaria uel inpossibilia frequentius iniungebat. ex quibus tria ponam, per quae manifestari possit uolentibus scire uel mentis eius uel subiectionis integritas. sumpsit namque de lignario suo uirgultum senex, quod olim excisum usibus foci fuerat praeparatum, dumque coctionis retardat occasio, non modo aridum, sed prope putre iacebat temporis uetustate. cumque hoc coram ipso fixisset in terram, praecepit aduecta aqua cotidie bis rigari, ut scilicet diurnis umoribus radicatum atque in antiquam arborem reuiuiscens diffusis ramis amoenitatem oculis atque umbraculum in aestu feruenti subter residentibus exhiberet. quod praeceptum ueneratione solita sine ulla inpossibilitatis consideratione suscipiens adulescens ita cotidianis diebus expleuit, ut aquam per duo ferme milia indesinenter adportans nullatenus lignum rigare cessaret, ut quem per totum anni spatium non infirmitas corporis, non festiuitatis sollemnitas, non occupatio necessitatis ullius, quae illum etiam honeste excusaret ab exsecutione mandati, non denique hiemis asperitas intercedens ab obseruantia praecepti huius potuerit inpedire. cumque eius hanc sedulitatem tacitus senex latenter diebus singulis exploraret uideretque eum simplici cordis affectu mandatum suum uelut diuinitus emissum sine ulla permutatione uultus uel rationis discussione seruare, sinceram humilitatis eius oboedientiam conprobans, pariter etiam miserans tam longum laborem, quem per totum anni spatium studio deuotionis inpenderat, ad aridum uirgultum accedens, o, inquit, Iohannes, misitne radices haec arbor an non? cumque ille se nescire dixisset, senex, uelut inquirens rei ueritatem et tamquam temptans utrum iam suis radicibus niteretur, euulsit coram ipso leui commotione uirgultum, sicque proiciens illud praecepit ut deinceps rigare desineret.

Cap. 24. De como este Abad mandado de su Maestro, rego vn año vn leño seco, y podrido.

Sirviendo este S. Monje desde sus primeros años hasta la edad varonil, a vn venerable viejo, le estuvo tan sugeto mientras vivio, que le admirava grandissimamente su rara sujecion; y queriendo provar, si esta virtud procedia de verdadera fe, y profunda sencillez de coraçon, ò si era afectada, forçada; y por respectos humanos, muy de ordinaaio le mandava cosas superfluas inutiles, y aun a las vezes imposibles. De ellas, pondrè aqui tres; para que los que la desean tengan noticia de la grande entereza de su animo, y humildad. Tomò, pues, este viejo, de donde tenia la leña, vna rama que dias avia estava cortada para la lumbre; y no aviendose ofrecido ocasion de quemarla, no solo estava seca, pero aun con el tiempo casi podrida: y delante su dicipulo la planto, y se la mandò regar cada dia dos vezes, para que con la humedad continua, hechando raizes, y creciendo arbol, no solo recrease la vista con la amenidad de sus ramos, pero tambien en lo fuerte del Estio, hiziesse sombra a los que se acogiessen a el. Admitiendo el moço este mandato, con la veneracion que solia, y sin reparar, en si esto era possible, cumplia su obediencia cada dia con tanta puntualidad, que trayendo el agua de mas de media legua, jamas dexò de regar aquel leño, por espacio de vn año entero; sin que ni la flaqueza del cuerpo, solemnidad de las fiestas, ocupacion de alguna otra obediencia necessaria, que pudiera con razon escusarle, ni finalmente el rigor del invierno, estorvaran el cumplimiento desta obediencia. Considerando disimuladamente el viejo cada dia este cuidado, y viendo que con vn afecto muy sencillo, y de coraçon, sin alterarsele el semblante, ni examinar el precepto, lo ponia por obra, como si fuera baxado del Cielo, se pagò mucho de su sencilla obediencia, y humildad; y juntamente compadeciendose del grande trabajo que todo el año con tanta alegria avia llevado; llegòse al seco leño, y dixo; como va Iuan hijo mio? a echado raizes aun este arbol, ò no? y respondiendole el que no lo sabia; el viejo como para assegurarse, y ver si estava arraigado, a penas lo tocò quando luego estuvo arrancado, y arrojandolo le mandò que no lo regasse mas.

25

XXV. De proiecto ab abbate Iohanne uase unico olei ad senioris imperium.

Itaque cum huiuscemodi exercitiis eruditus cotidie iuuenis in hac parendi uirtute succresceret et humilitatis eius enitesceret gratia atque oboedientiae suae suauis odor per monasteria uniuersa fragraret, quidam fratrum probationis, immo aedificationis obtentu uenientes ad senem cum subiectionem eius quam audierant mirarentur, uocans eum repente senex, ascende, ait, et sumens lenticulam olei (quae sola in heremo suis uel aduenientum usibus liquorem pinguedinis tenuissimum ministrabat) deorsum proice per fenestram. quam ille, cum ad superiora concitus peruolasset, per fenestram proferens comminuendam dimisit ad terram, parum cogitans uel retractans praecepti ineptiam, diurnam necessitatem, infirmitatem corporis, penuriam sumptuum, heremi squalentis angustias ac difficultates, in qua, etiam si pecunia subpeditaret, nihilominus perdita species inueniri repararique non posset.

Cap. 25. De que mandado del Viejo, arrojò por la ventana vna jarra de azeite, que solo tenian.

Como enseñado con estos exercicios, cada dia creciesse en la virtud de la obediencia; y su humildad resplandeciesse mucho, y el suave olor de su obediencia bolasse por todos los Monasterios: algunos Religiosos, por assegurarse de la verdad de esto, ò mejor por quedar edificados, viniessen a visitar a su Maestro; y se maravillassen de lo que avian oido, le llamò de repente el Viejo, y le dixo: Sube arriba, y aquella Azeitera (que sola en aquel desierto servia para sus necessidades, y para algun regalo escasissimo a los Huespedes) arrojala por la ventana. El al instante, subiendo con presteza, la arrojò, para que se hiziera pedaços, sin reparar en la impertinencia del mandato, ni en la necessidad ordinaria que tenian de aquel azeite, por la flaqueza de sus fuerças, ni en que no tenian con que comprarlo, ni en que, aunque tuvieran dineros, era impossible reparar aquel daño, en lugar tan desierto, y apartado.

26

XXVI. Quemadmodum abbas Iohannes suo oboedierit seniori ad aduoluendum saxum, quod ne a multis quidem possibile erat moueri.

Aliis rursus aedificari cupientibus oboedientiae eius exemplo, uocans senior, curre, inquit, Iohannes, saxum illud huc aduolue quantocius. qui confestim saxum inmane, quod multae hominum turbae mouere non possent, adplicita nunc ceruice nunc toto corpore, tanto nisu atque conatu prouoluere contendebat, ut sudore omnium membrorum suorum non solum totum infunderet uestimentum, sed etiam saxum ipsum suis ceruicibus umectaret, in hoc quoque parum metiens inpossibilitatem praecepti uel facti pro reuerentia senis et obsequii simplicitate sincera, qua credebat senem tota fide nihil posse in cassum ac sine ratione praecipere.

Cap. 26. Como obedeciò en intentar bolver el solo vn peñasco, que ni muchos pudieran moverle.

Deseando otros Religiosos quedar edificados con el exemplo de su obediencia, le llamò su Maestro, y le dixo: Ea Iuan, anda presto, y trae aquella peña, a bulcos àzia àca. El (no obstante que la peña era tan grande, que muchos juntos no pudieran moverla de vn lugar) ya arrimando la cabeça, y espaldas a ella, ya el pecho, y manos, procurava rebolverla con tanto ahinco, y conato, que sudando por todo el cuerpo, no solo bañava todos los vestidos, pero aun humedecia la misma peña; ni menos reparando en quan impossible era lo que le mandava hazer, por el mucho respeto que tenia a su Maestro, y por su gran sencillez, y pureza de obediencia; con la qual tenia por cierto, y creia que no le podia mandar cosa en vano, y sin razon.

27

XXVII. De humilitate et oboedientia abbatis Patermuti, quam in proiciendo in flumen paruulo filio ex praecepto senioris non haesitauit inplere.

Huc usque abbatis Iohannis pauca de multis dixisse sufficiat. nunc abbatis Patermuti factum dignum memoria conprehendam. hic namque abrenuntiare desiderans huic mundo tamdiu pro foribus monasterii excubans perdurauit, donec inmobili perseuerantia sua contra omnem consuetudinem coenobiorum cum filio paruulo, qui octo circiter esset annorum, ut susciperetur eliceret. cumque tandem recepti fuissent, confestim non solum diuersis praepositis traditi, uerum etiam cellae habitatione seiuncti sunt, ne scilicet iugi uisione paruuli reminisceretur pater ex omni sua quam renuntians abiecerat facultate atque affectione carnali saltim sibi filium superesse, et quemadmodum diuitem se iam non esse sciebat, ita etiam patrem se esse nesciret. quod ut plenius probaretur, utrum uidelicet plus faceret affectionem sanguinis ac suorum uiscerum caritatem, an oboedientiam et mortificationem Christi, quam renuntians quisque pro eius debet amore praeferre, de industria neglegebatur paruulus, pannis potius quam uestimentis indutus, sordibus quoque ita obsitus ac foedatus, ut offendere potius quam delectare paternos oculos posset, quotiens ab eo fuisset aspectus, sed etiam colaphis atque alapis expositus diuersorum, quas plerumque sub obtutibus suis innocenti paruulo etiam gratis cernebat infligi, ita ut numquam genas eius nisi lacrimarum sordentibus uestigiis uideret infectas. cumque taliter infans sub oculis eius per dies singulos ageretur, pro amore nihilominus Christi et oboedientiae uirtute rigida semper atque inmobilia patris uiscera permanserunt. non enim reputabat iam suum filium, quem secum pariter obtulerat Christo, nec curabat de praesentibus eius iniuriis, sed potius exultabat, quod eas nequaquam infructuose tolerari cernebat, parum cogitans de lacrimis eius, sed de propria humilitate ac perfectione sollicitus. quam districtionem mentis illius atque inmobilem rigorem peruidens coenobii senior, ad conprobandam penitus animi eius constantiam, cum plorare quadam die uidisset infantem, simulans se aduersus eum commotum praecepit patri, ut tollens eum iactaret in flumen. tum ille, uelut a domino sibi esset praeceptum, confestim celeri cursu rapiens filium ulnis propriis usque ad oram fluminis iactaturus aduexit. quod profecto feruore fidei et oboedientiae eius fuisset opere consummatum, ni procurati fuissent de industria fratres, qui sollicite ripam fluminis obsiderent, proiectumque iam et quodammodo de fluminis alueo paruulum rapuissent, et consummationem praecepti obsequio patris ac deuotione conpletam ab effectu operis atque ab ipso fine reuocassent.

Cap. 27. De la humildad, y Obediencia del Abad Mucio, que no dudò executarla, en arrojar en vn rio vn hijuelo suyo, mandandoselo el Abad.

Bastaran estas pocas cosas de las muchas que sabemos del Abad Iuan. Aora escrivirè vn hecho digno de memoria, del Abad Mucio. Este deseando apartarse del mundo, estuvo llamando, y velando a las puertas del Monasterio, hasta que por su invencible constancia alcançò que le recibieran, juntamente con vn hijuelo que tenia de ocho años, cosa que en ningun Monasterio se avia hecho. Aviendolos, pues admitido, al punto, no solo los entregaron a diferentes Maestros; pero aun los pusieron en Celdas muy apartadas, para que no viendo a cada passo el Padre al hijo, no se acordase, que de toda la hazienda, y afectos de carne, y sangre que avia dexado, le quedava siquiera vn hijo; y entendiendo que ya no era rico, tambien se le olvidasse que era padre. Y para examinar, si acaso podia con el mas la aficion que tenia a su sangre, y el amor de aquel hijo salido de sus entrañas, que la obediencia, y mortificacion de Christo (cosa que por su amor ha de preciar mucho mas, qualquiere que se resuelve a dexar el mundo) de industria despreciavan al niño, llevandolo cubierto de andrajos, no vestido, y tan sucio, y asqueroso, para que siempre que su padre le viesse, no solo no le causase gozo pero le ofendiesse, è irritasse. A mas de esto no avia quien, quando topasse al niño, no le diesse de bofetadas, y esto las mas vezes a los ojos de su padre, y sin causa, ni culpa en el niño; y assi siempre que le veia, era con las mexillas bañadas en lagrimas. Con todo, viendo a cada passo, tratar al niño delante sus ojos de la manera que avemos dicho; por el amor de Christo nuestro Señor, y por la virtud de la obediencia, conservò siempre su coraçon impenetrable a los afectos de padre, haziendo cuenta: que ya no era hijo suyo, el que juntamente consigo avia ofrecido al Señor: y assi no le davan ya pena las injurias, que le veia padecer, antes se alegrava de ver que sacava algun provecho de ellas, cuidando sienpre mas de su humildad, y aprovechamiento, que de las lagrimas del niño. Viendo aquel animo incontrastable el Abad del Convento, para hazer la vltima prueva de su constancia, hallando vn dia llorando al niño (como que se avia enojado de aquello) mandò a su padre que estava delante, le cogiesse, y le echasse en el rio. El como si se lo huviera mandado el mismo Dios, corriò al momento, y cogiendo al niño en sus proprios braços, lo llevò hasta la orilla del rio para arrojarlo en el. Y segun el fervor de su fe, y obediencia lo huviera executado, y ahogadole; sino fuera, que ya de industria estavan prevenidos algunos Religiosos por la orilla del rio, y le sacaron ya casi de en medio de la corriente, y la obediencia, con que su padre, por su mucha devocion, tan puntualmente avia cumplido, no tuvo el efecto, y fin que el avia imaginado.

28

XXVIII. Quemadmodum reuelatum sit abbati de Patermutio opus eum Abrahae fecisse, et quod defuncto eidem abbati idem Patermutius in monasterii administratione successerit.

Cuius fides atque deuotio in tantum deo fuit accepta, ut diuino statim testimonio conprobata sit. reuelatum namque est continuo seniori hac eum oboedientia Abrahae patriarchae opus inplesse. cumque breui tempore transacto idem abbas coenobii de huius mundi commoratione migraret ad Christum, hunc praeponens cunctis fratribus successorem sui atque abbatem monasterio dereliquit.

Cap. 28. Como le fue reuelado al Abad, que en aquella obra se avia Mucio parecido a Abraham; y que le sucediò en el govierno del Monasterio, despues de su muerte.

Esta Fe, y promptitud de obediencia de Mucio, fue tan agradable al Señor, que luego dio testimonio de ello; y reuelado al Abad, que con esta obediencia avia Mucio imitado perfectamente el hecho de Abrahan. Y assi de alli a pocos dias, estando el mismo Abad para morir, juzgandole por mas perfecto que los otros Monjes, le dexò por Abad, y sucessor suyo.

29

XXVIIII. De oboedientia fratris, qui decem sportas circumferens publice distraxit abbatis imperio.

Non tacebimus etiam nobis cognitum fratrem secundum saeculi huius ordinem summae familiae: nam patre comite ac ditissimo oriundus fuit, studiis quoque liberalibus non mediocriter institutus. qui relictis parentibus cum ad monasterium peruolasset, ad conprobandam mentis humilitatem uel fidei eius ardorem confestim ei a seniore praeceptum est, ut decem sportas, quas necesse non erat publice uenditari, ceruicibus suis onerans distrahendas per plateas circumferret, adiecta condicione, qua diutius in hoc officio retineretur, ut, si forte unus eas pariter coemere uoluisset, non cederet, sed singillatim eas quaerentibus uenundaret. quod ille tota deuotione conpleuit et omni confusionis uerecundia pro nomine ac desiderio Christi calcata sportas umeris suis inponens pretio statuto distraxit ac pecuniam ad monasterium reportauit, nequaquam perterritus tam uilis et insueti officii nouitate nec considerans indignitatem rei nataliumque splendorem ac uenditionis iniuriam, dum illam Christi humilitatem, quae est uera nobilitas, per oboedientiae gratiam desiderat obtinere.

Cap. 29. De la obediencia de vn Monje, que publicamente llevò, y vendiò diez espuertas, por mandado del Abad.

No puedo dexar de referir tambien el exemplo de vn Monje conocido mio en el mundo, de muy principal linaje. Era hijo de vn Conde riquissimo, y tenia grande noticia de buenas letras. Este dexando a sus padres, se entro en el Monasterio, y luego su Maestro (para hazer experiencia de la humildad de su interior, y del fervor de su Fe) le mandò que al punto tomasse diez espuertas (que por entonces no avia necessidad alguna de venderlas en publico) y que cargado de ellas las fuesse vendiendo por las plaças, y calles; con condicion, para que le durase mas tiempo el cumplirlo, que si alguno se las quisiesse comprar todas juntas, no se las vendiesse; sino de vna en vna, a quien assi se las pidiesse. Todo lo cumpliò assi con grandissima puntualidad, y por amor de Christo; sin hazer caso de la confusion, y verguença, que esto le podia causar, cargò con las espuertas, y las vendiò por el precio que le mandaron, y traxo el dinero al Monasterio. No le hizo bolver atras la novedad de vn oficio tan vil, y desacostumbrado para el, ni reparar en la bajeza de empleo, ni en el agravio que al parecer, le hazian con el; ni en el lustre de su sangre; atrueque de alcançar, por medio de la virtud de la obediencia, la humildad que Christo nos enseñò, en la qual consiste la verdadera nobleza

30

XXX. De abbatis Pinufi humilitate, qui relicto coenobio celeberrimo, cui presbyter praeerat, longinquum monasterium, in quo uelut incipiens susciperetur, desiderio perfectionis expetit.

Coartat nos libelli modus ad finem tendere: sed oboedientiae bonum, quae inter ceteras uirtutes primatum tenet, non patitur nos eorum gesta qui per hanc claruerunt penitus silentio praeterire. propter quod utrumque congrue temperantes, id est tam breuitati quam studiosorum desideriis atque utilitatibus seruientes unum adhuc ponemus humilitatis exemplum, quod non ab incipiente, sed a perfecto atque abbate conpletum non solum iuniores instruere, sed etiam seniores ad perfectam humilitatis uirtutem lectione sua poterit incitare. uidimus itaque abbatem Pinufium, qui cum esset inmanis coenobii presbyter, quod est in Aegypto non longe a Panephysi ciuitate, et pro ipsa reuerentia uel uitae suae uel aetatis uel sacerdotii cunctis honorabilis ac uenerandus existeret, uidens se pro hoc ipso humilitatem illam, quam secundum suae mentis ardorem concupierat, exercere non posse nec habere quo uirtutem desiderata»' subiectionis extenderet, clam fugiens de coenobio secessit solus in Thebaidos ultimas partes, ibique deposito habitu monachorum adsumpta saeculari ueste coenobium Tabennesiotarum expetit, quod sciebat cunctis esse districtius, et in quo se uel pro longitudine regionis credidit ignorandum uel pro magnitudine monasterii ac multitudine fratrum facile posse celari. ubi diutius pro foribus perseuerans cunctorum fratrum genibus prouolutus ut susciperetur summis precibus ambiuit. cumque multo despectu tandem fuisset admissus, quod scilicet decrepitus senex et qui omnem suam peruixisset aetatem ingredi coenobium postularet, quo tempore iam ne deseruire quidem suis uoluptatibus praeualeret, ac ne hoc ipsum quidem causa religionis expetere eum adsererent, sed famis et inopiae necessitate constrictum, ut seni nullique operi penitus apto horti cura diligentiaque mandatur. quam sub alio fratre iuniore, qui eum sibi creditum retinebat, exercens sic eidem subdebatur tantaque oboedientia desideratam humilitatis excolebat uirtutem, ut non solum ea, quae ad horti diligentiam pertinebant, uerum etiam uniuersa officia, quae erant cunctis aspera uel indigna atque ab omnibus ducebantur horrori, tota cotidie sedulitate conpleret. conplura uero etiam nocte consurgens ita furtim nullo teste uel conscio tenebris occulentibus efficiebat, ut penitus auctorem operis nemo deprehenderet. cumque ibidem triennio delitescens per uniuersam Aegyptum dispersis ubique fratribus quaereretur, a quodam tandem uisus, qui de Aegypti partibus commearat, uix potuit pro humilitate habitus sui ac uilitate officii quod gerebat agnosci. nam sarculo deorsum incuruus laxabat holeribus terram, deinde stercus umeris suis aduectans eorum radicibus ingerebat. cumque haec intuens frater super agnitione eius diutissima fuisset haesitatione detentus, propius tandem accedens et non solum uultum, sed etiam sonum uocis diligenter explorans ad pedes eius comminus cecidisset, primo quidem super hoc stuporem summum uidentibus cunctis incussit, cur uidelicet istud fecerit ei, qui apud ipsos uelut nouicius ac de saeculo nuper egressus habebatur extremus. post uero miraculo sunt maiore perculsi, cum eius nomen, quod apud ipsos quoque magna fuerat opinione conpertum, protinus prodidisset. a quo uniuersi fratres prioris ignorantiae ueniam postulantes, quod eum uidelicet tanto tempore inter iuniores ac paruulos deputassent, inuitum ac flentem, quod inuidia diaboli digna sibi fuisset conuersatione atque humilitate fraudatus, quam diutissime requisitam tandem se aliquando inuenisse gaudebat, nec meruisset uitam suam in illa quam arripuerat subiectione finire, ad proprium coenobium reuexerunt, custodientes eum summa diligentia, ne ab eis quoque similiter quoquam dilapsus aufugeret.

Cap. 30. De la humildad del Abad Pinufio, que dexando el Monasterio donde era Presbitero: el deseo de viuir sujeto le llevò a otro apartado, para que le admitieran como a principiante.

Obligame ya lo crecido del libro que le de fin; pero la importancia de la obediencia, que entre las virtudes morales tiene el primer lugar, no nos permite passemos por alto los grandes exemplos, de los que resplandecieron en ella. Y assi reduziendo a vn buen medio estas dos cosas, la breuedad, y el satisfazer al deseo de los devotos, a quien este trabajo puede ser de provecho; añadirè solo vn exemplo de humildad, que nos dio, no vn principiante, sino vn varon perfecto, y Abad; que leido no solo serà de edificacion para los Novicios, pero aun a los muy ancianos, podrà incitar a la perfeccion de la virtud de la humildad. Conocimos al Abad Pinufio. Este siendo Presbitero de vn Convento mui principal, que està en Egipto, cerca de la Ciudad de Panefysi, donde le hazian todos grande honra, y venerauan por su vida exemplar, su edad, y Dignidad Sacerdotal; viendo el que no era aquel buen medio, para exercitarse en la profunda humildad que deseaua, segun el fervor de su espiritu, y que no hallaua modo como emplearse en la sujeccion, y menosprecio de su persona, a que era muy aficionado; huyendose del Monasterio, se fue solo a lo mas apartado, y casi a lo vltimo de la de Thebaida, y alli quitandose los Habitos de Religioso, y vistiendose como Seglar, pidiò el Habito en el Monasterio de los Tabenensiotas; porque sabia, que se vivia alli con mayor rigor, y observancia, que en otra parte, confiado que por estar tan apartado de su Monasterio, podria viuir desconocido, y por ser el Convento tan grande, y numeroso, con dificultad podria ser descubierto. Perseverando pues alli, como era costumbre, muchos dias a la Porteria del Convento, y postrandose a los pies de todos los Religiosos, les suplicaua con mucha humildad, y fervor que le diessen el Habito. Admitieronle al fin, despues de aver le despreciado mucho, y dado en rostro, que siendo viejo caduco, y al fin de sus dias, pedia le diessen el habito; quando ya no podia servir a sus apetitos, ni executarlos; y que aquello no era devocion, ni amor que tuviesse a ser Religioso, sino forçado de su pobreza, y por tener con que sustentarse. Y pareciendoles, que por ser viejo, no era bueno para cosa de mucho trabajo, le dieron cargo del huerto, en compañia, y debaxo la obediencia de vn Frayle mas moço, que le industriase; estauale tan sujeto, y con tanta obediencia se empleaua en la deseada virtud de la humildad, que no solo cumplia con la obligacion de que el huerto estuviesse bien cultivado; pero aun servia siempre con gran solicitud, y devocion en todos los oficios, que otros tenian por dificultosos, y abatidos, ò se avergonçavan de hazerlos. De noche tambien a escuras hazia, sin que nadie lo viesse, ni supiesse, muchas cosas con tal cautela, que era impossible llegar a rastrear quien las avia hecho. Aviendo pues vivido assi tres años desconocido, y en el entretanto le buscassen por todo Egipto, los Monjes de su Monasterio; sucediò, que aviendo llegado vno de ellos a la Thebaida, le vio, y apenas le pudo conocer por verle en Habito tan humilde, y empleado en oficio tan baxo. Porque sin levantar jamas la cabeça, estava con su açadon cavando la hortaliza, y despues traia el estiercol a ombros, y la estercolava, viendo esto el Religioso, estuvo vn gran rato perplexo sin conocerle, pero allegandose mas, y mirandole mas de espacio la cara, y notando el sonido de la voz; se postrò al punto a sus pies, de que todos quedaron atonitos, y admirados de ver, que hiziesse aquella reverencia a vn hombre, que entre ellos era el menos estimado, por Novicio, y recien salido del mundo: y creciò la admiracion, quando les dixo su nombre, de que ellos tenian ya noticia, y muy grande. Entonces todos, pidiendole perdon de lo que por ignorancia avian hecho, en averle tenido tanto tiempo entre los mas nuevos, y menores de casa, le bolvieron a su Monasterio con harta repugnancia, lagrimas suyas, y sentimiento, de que por imvidia del Demonio, se viesse privado de aquella sujecion, y mal tratamiento, que juzgava era muy en provecho suyo: y que al cabo de averla deseado, y buscado mucho tiempo, y estar muy contento, por averla hallado, no avia merecido acabar su vida en aquel estado humilde, que de nuevo avia emprendido. Puesto en su Convento, andavan muy sobre el caso sus Monjes, de que no se les escapase otra vez, y se les huyesse a otra parte.

31

XXXI. Quemadmodum abba Pimifius reductus in monasterium suum modico tempore commoratus rursum fugerit in partes Syriae Palaestinae.

Ubi cum fuisset modico tempore demoratus, eodem rursus humilitatis desiderio atque ardore succensus captans nocturna silentia ita diffugit, ut iam non uicinam prouinciam, sed incognitas et alienas longeque diuisas regiones expeteret. nam conscendens nauem in Palaestinae partes commeare curauit, credens se tutius latiturum, si ad illa semet ipsum asportaret loca, in quibus ne nomen quidem suum fuisset auditum. quo cum aduenisset, nostrum monasterium protinus expetiuit, quod non longe fuit a spelaeo, in quo dominus noster ex uirgine nasci dignatus est. in quo permodico tempore delitescens secundum sententiam domini tamquam ciuitas super montem posita diutius abscondi non potuit. nam continuo quidam fratrum, qui ad loca sancta de Aegypti partibus orationis causa conuenerant, agnitum eum summa ui precum ad suum coenobium reuocarunt.

Cap. 31. Como este Abad Pinufio, buelto a su Monasterio, de alli a poco se huyò otra vez a la Syria.

A poco tiempo que Pinufio estuvo en su Monasterio, movido del mismo fervor, y deseo de humildad, y valiendose de la quietud de la noche, se bolviò a huir, y no a tierra tan cercana como la primera vez, sino a regiones desconocidas, diferentes, y muy apartadas de la suya. Porque se embarcò con la mayor priessa que pudo a Palestina; persuadiendose que avia de estar con mas seguridad escondido, en parte, donde aun de su nombre no se tuviesse noticia. Llegado àllà, luego se vino a nuestro Monasterio, que està cerca de la cueva donde Christo nuestro Redentor quiso nacer de la Virgen Santissima. Donde poco tiempo encubierto (segun dixo el Señor en su Evangelio, como Ciudad puesta sobre vn monte) no pudo estarlo mas. Porque viniendo de alli a poco vnos Monjes de Egipto a la tierra Santa, con ocasion de visitar aquellos Sagrados Lugares, le conocieron, y con muchos ruegos recabaron de el que bolviesse a su Monasterio.

32

XXXII. Quae praecepta dederit idem abbas Pinufius fratri, quem in suo monasterio sub nostra recipiebat praesentia.

Hunc igitur senem pro illa quae nobis fuerat apud ipsum in monasterio nostro fiducia cum post haec in Aegypto studiosissime requisissemus, exhortationem quam dedit fratri, quem sub nostra praesentia in suo coenobio recipiebat, quia puto ex hac posse aliquid instructionis accedere, animus est opusculo huic intexere. nosti, ait, quot diebus pro foribus excubans hodie sis receptus. cuius difficultatis causam primitus debes agnoscere. poterit enim tibi in hac uia quam ingredi concupiscis multum conferre, si ratione eius agnita ad seruitium Christi consequenter ac sicut oportet accesseris.

Cap. 32. Instruccion que dio el Abad Pinufio a vn Novicio, que en nuestra presencia recibiò en su Monasterio.

Con ocasion del conocimiento, y amistad, que avia yo tenido con este santo Viejo, aquel poco tiempo, que como dixe, estuvo en nuestro Monasterio: quando fui a Egipto le busquè con mucho cuidado, y estando con el me hallè presente a la platica, que hizo a vn Novicio, que recibia en su Convento, pondrela en este libro, por parecerme que puede servir de alguna edificacion, y enseñança. Ya aveis visto (le dixo) hermano, que os han recibido oy en este Convento, despues que aveis aguardado muchos dias, y noches a la Porteria del. Es bien pues que repareis en essa dificultad, que os han puesto a los primeros principios: porque os podrà ser de mucho provecho a este modo de vida, que deseais emprender, si conociendo la causa de aquello, movido della, començaredes, como conviene a servir al Señor.

33

XXXIII. Quod, sicut magna remuneratio monacho debetur secundum institutionem patrum laboranti, ita et inerti poena similiter tribuatur, et idcirco non debeat quis tam facile admitti in monasterio.

Sicut namque inmensa gloria fideliter seruientibus deo ac secundum institutionis huius regulam ei cohaerentibus repromittitur in futurum, ita poenae grauissimae praeparantur his, qui tepide eam neglegenterque fuerint exsecuti et secundum hoc, quod professi sunt uel quod ab hominibus esse creduntur, fructus etiam congruos sanctitatis eidem exhibere neglexerint. melius est enim secundum scripturae sententiam non uouere quemquam quam uouere et non reddere, et maledictus, qui facit opera domini neglegenter. ideo igitur a nobis diutissime refutatus es, non quia tuam uel omnium salutem non toto desiderio cupiamus amplecti et his qui ad Christum conuerti cupiunt etiam procul occurrere non optemus, sed ne temere recipientes et nos apud deum leuitatis et te reum grauioris supplicii faceremus, si ad praesens facile susceptus nec pondus professionis huius intellegens uel destitutor post haec uel tepidus extitisses. quamobrem ipsam causam abrenuntiationis debes in primis agnoscere, qua perspecta quid te conueniat agere ex eius ratione manifestius instruaris.

Cap. 33. Que al passo que el premio del Monje que cumple con su obligacion es grande, assi lo es la pena del que falta, y que por esso nadie deve ser admitido facilmente.

Assi como se le promete vna gloria infinita en la otra vida, al que con fidelidad sirviere a Dios, y procurare estar vnido con su divina Magestad, viviendo segun su Regla; assi por el contrario les estan aparejadas gravissimas penas, a los que con tibieza, y negligencia las huvieren guardado, y que no cuidan de ofrecer al Señor obras santas, y buenas, como prometieron, y segun el concepto que de ellos tienen los Seculares. Porque como enseña la Santa Escritura. Mejor es que vno no haga voto, que hazerlo, y no cumplirlo. Y en otro lugar: Maldito el hombre que trata las cosas de el Señor con tibieza. Por esso hijo mio, tantos dias os avemos rechaçado, no porque no deseemos de todo coraçon vuestro aprovechamiento, y el de todos los hombres, y salir al encuentro a los que de veras desean convertirse a Christo: Pero para que no os suceda, que recibiendoos con demasiada facilidad, nuestra liviandad ofenda a Dios, y os seamos a vos ocasion de mayor castigo, si admitiendoos aora a ciegas, y sin mas reparar, no advirtiesseis las dificultades de el estado que aveis de professar, y despues, ò dexaseis los Habitos, ò fueseis Religioso tibio y perezoso. Y assi es bien, que conozcais primero, que cosa es renunciar el mundo, que es lo que aveis de hazer aora, para que satisfecho de esso, sepais hazer eleccion de lo que mas os importa.

34

XXXIIII. Quod abrenuntiatio nihil sit aliud quam mortificatio et imago crucifixi.

Abrenuntiatio nihil est aliud quam crucis ac mortificationis indicium, ideoque noueris hodierno die te huic mundo et actibus ac desideriis eius esse defunctum teque secundum apostolum mundo huic esse crucifixum tibique hunc mundum. considera ergo condiciones crucis, sub cuius te deinceps sacramento oportet in hac luce uersari, quia iam non tu uiuis, sed uiuit in te ille qui est pro te crucifixus. eo ergo habitu ac figura, qua pro nobis in patibulo fuit ille suspensus, nos quoque necesse est in hac uita degere, ut scilicet secundum Dauid adfigentes de timore domini carnes nostras uniuersas uoluntates ac desideria non nostrae concupiscentiae seruientia, sed mortificationi eius habeamus adfixa. sic enim praeceptum domini inplebimus dicentis: qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est me dignus. sed forte dicas: quomodo potest homo crucem iugiter portare, uel quemadmodum uiuens quis possit esse crucifixus? audi rationem breuiter.

Cap. 34. Que nuestra renunciacion no es otro que Mortificacion, è imagen de Christo Crucificado.

Es pues la renunciacion Religiosa, vn indicio, y señal de la Cruz, y mortificacion. Y assi aveis de hazer cuenta que aveis muerto oy, para lo que toca al mundo, y a sus obras y deseos, y que como dixo el Apostol. El mundo està crucificado para vos, y vos para el: Considerad pues la figura de la Cruz, debaxo, cuyo estandarte es menester que peleis, y os exerciteis, mientras viviereis: porque ya no vivis vos, sino que vive en vos el Señor, que quiso ser crucificado por vuestro remedio. Y por tanto es necessario, que vivamos en este mundo conformandonos con aquella postura, y figura con que por redimirnos, estuvo el hijo de Dios clavado en la Cruz: es a saber que crucificando, como dixo David, nuestra carne con el temor de Dios, todos nuestros apetitos, y deseos no sirvan ya a nuestros malos apetitos, sino antes estèn con su mortificacion fixados en su Cruz. Porque assi cumpliremos con el precepto del mismo Señor en que nos dize: El que no se abraça con su Cruz, y me sigue, no merece ser mi Discipulo. Direisme, como puede vn hombre ir cargado siempre de la Cruz, ò crucificarse estando vivo? Oyldo brevemente.

35

XXXV. Quod crux nostra timor domini sit.

Crux nostra timor domini est. sicut ergo crucifixus quis iam non pro animi sui motu membra sua quoquam mouendi uel conuertendi habet potestatem, ita et nos uoluntates nostras ac desideria non secundum id, quod nobis suaue est ac delectat ad praesens, sed secundum legem domini quo nos illa constrinxerit adplicare debemus. et sicut is qui patibulo crucis adfigitur non iam praesentia contemplatur nec de suis adfectionibus cogitat, non pro crastino die sollicitudine curaque distenditur, nulla possidendi concupiscentia permouetur, nulla superbia, nulla contentione, nulla aemulatione succenditur, non de praesentibus dolet iniuriis, non praeteritarum iam recordatur seque, cum adhuc spiret in corpore, cunctis elementis credit esse defunctum, illuc praemittens sui cordis intuitum, quo se non dubitat ilico transiturum, ita nos quoque timore domini crucifixos oportet his omnibus, id est non solum carnalibus uitiis, uerum etiam ipsis elementis mortuos esse, illic habentes oculos animae nostrae defixos, quo nos sperare debemus momentis singulis migraturos. hoc enim modo mortificatas poterimus uniuersas concupiscentias et affectus habere carnales.

Cap. 35. Que nuestra Cruz, es el temor de Dios.

Nuestra Cruz es el temor del Señor. De la manera pues, que quando vno està crucificado, ni puede ya moverse, ni bolverse a la parte que se le antoja, assi nosotros avemos de aplicar nuestros apetitos, y deseos, no a nuestros gustos, y deleites, sino conformandonos con la Ley de Dios, encaminarlos a la parte, que ella nos apriete, y manda. Y como el que esta enclavado en la Cruz, no cuida de las cosas presentes, ni piensa en sus desordenados apetitos, no se distrahe con los cuidados de lo que ha de comer mañana, ni le inquieta la avaricia de las cosas temporales, no se desvanece con la sobervia, ni se altera con la discordia, ni se consume con la imbidia, no le duelen las injurjas presentes, antes procura olvidarse de las passadas, y aunque vive; se tiene ya por muerto para todas las cosas de este mundo; embiando allà todo su cuydado, donde luego piensa llegar. Assi tambien nosotros crucificados con el temor del Señor, nos tengamos por muertos, para todas las cosas, no solo viciosas, y malas; pero aun para todas las otras, como sean del mundo; teniendo alli fixos los ojos del alma, a donde cada instante esperamos llegar. Porque con esto podremos tener mortificados, no solo los apetitos, y deseos de cosas ilicitas, pero aun todos los movimientos de nuestra voluntad.

36

XXXVI. Quod renuntiatio nihil prosit, si isdem quibus renuntiauimus inplicemur.

Caue ergo ne quid aliquando eorum resumas, quae renuntians abiecisti, et contra interdictum domini de agro euangelicae operationis reuersus inueniatis tunica tua qua te spoliaueras reuestiri, neue ad humiles terrenasque mundi huius concupiscentias ac studia reuoluaris et contra Christi mandatum de perfectionis tecto descendens tollere aliquid praesumas ex his quae renuntians abdicasti. caue ne parentum, ne affectionis pristinae recorderis et ad curas saeculi huius sollicitudinesque reuocatus secundum saluatoris sententiam ponens manum tuam super aratrum ac respiciens retro regno caelorum aptus esse non possis. caue ne quando superbiam, quam nunc incipiens ardore fidei ac plena humilitate calcasti, cum coeperis psalmorum uel professionis huius quandam notitiam degustare, paulatim elatus resuscitare mediteris ac secundum apostoli sententiam quae destruxisti iterum reaedificans praeuaricatorem constituas temet ipsum, sed potius ut in hac nuditate, quam coram deo et angelis eius professus es, ad finem usque perdures, in hac quoque humilitate ac patientia, qua ut suscipereris in monasterio decem diebus pro foribus perseuerans multis lacrimis inplorasti, non modo persistas, uerum etiam proficias atque succrescas. satis enim miserum est, ut cum debeas a rudimentis ac primordiis tuis prouehi et ad perfectionem tendere, etiam ab ipsis incipias ad inferiora recidere. non enim qui coeperit haec, sed qui perseuerauerit in his usque in finem, hic saluus erit.

Cap. 36. Que nuestra renunciacion no es de provecho alguno, si otra vez nos enredamos en las mismas cosas.

Guardaos pues de bolver a repetir algo de lo que aveis dexado, juntamente con el mundo: y contra lo que el Señor mandò; Bolviendoos atras del campo del exercicio de la Ley Evangelica os hallè vestido de las ropas que os aviais quitado; y mirad que no os bolvais a enredar en la aficion, y deseo de las cosas viles, y terrenas de este mundo, y contra lo que el Señor os advirtiò: Baxando de la cumbre de la perfeccion, oseis tomar cosa de lo que dexasteis, quando venisteis aqui. Procurad tambien olvidaros de vuestros padres, y de las aficiones antiguas, para que no os suceda, que metido otra vez, en las ocupaciones, y cuidados de las cosas del mundo, y como dixo el Salvador: Dexando el arado a que aveis hechado mano, bolvais atras, y no seais a proposito para el Reino de los Cielos. Guardaos tambien, no vengais a desvaneceros, con la inteligencia, que tendreis de los Psalmos, y noticia de nuestro modo de vivir; ni buelva a revivir en vos la sobervia que aora al principio aveis pisado, y vencido con el fervor de vuestra Fe, y santa humildad, y como dixo el Apostol. Bolviendo a levantar lo que estava derribado, vos mismo os condeneis por transgressor de la Ley a que os sugetasteis. Antes aveis de procurar permanezer, hasta la sepultura en esta pobreza, y desnudez que aveis prometido guardar, delante de Dios, y de sus Angeles; y no solo os aveis de conservar en aquella humildad, y paciencia, con la qual, y con vuestras muchas lagrimas, aveis recabado que os recibiessen en el Monasterio, despues de aver estado diez dias continuos llamando, y pidiendo el Habito a la Porteria de el; pero aveis de crecer; y perficionaros en ella. Gran lastima por cierto seria, que aviendo de passar adelante, y caminar de cada dia mas a la perfeccion, desde estos principios, y fundamentos, que aora plantamos; de ay mismo començaseis ya a bolver atras. Tened por cierto que no irà al Cielo, el que solo comiença a cumplir con sus obligaciones, sino el que perseverarè en esse exercicio toda su vida.

37

XXXVII. Quod diabolus nostro fini semper insidietur et nos eius caput iugiter obseruare debeamus.

Uersutus enim serpens calcanea nostra semper obseruat, id est insidiatur exitui nostro et usque ad finem uitae nostrae nos subplantare conatur. et idcirco bene coepisse nil proderit nec pleno feruore renuntiationis arripuisse principia, si haec congruus etiam finis non similiter commendarit atque concluserit, Christique humilitas atque paupertas, quam nunc coram ipso professus es, usque ad extremum uitae, quemadmodum arrepta est, a te non fuerit custodita. quod ut possis implere, tu eius capita, id est cogitationum principia semper obserua, ad seniorem scilicet mox ea deferens. ita enim disces perniciosa initia eius conterere, si nil ex eis seniori tuo erubueris reuelare.

Cap. 37. Que el Demonio siempre azecha nuestro fin, y que nosotros no avemos de perder de vista su cabeça.

La Serpiente astuta està siempre azechando nuestros calcañares, que es dezir, que el Demonio nos combate mas cruelmente, al fin de la vida, y hasta entonces jamas cessa de armarnos mil lazos. Por tanto, servirà de poco el aver empeçado bien, y abraçado con gran fervor, los principios de nuestra conversion, sino los continuaremos despues, y fueren los fines correspondientes a tales principios. Y assi poco os aprovecharà la humildad, y pobreza de Christo, de que aora aveis hecho profession delante tu divina presencia, si de la manera que la aveis emprendido, no lo guardareis hasta la muerte. Para que podais pues cumplir con esto, es menester tambien que vos no perdais de vista la cabeça de la Serpiente infernal; es a saber, que noteis, y advirtais los principios de los pensamientos, que os trae a la imaginacion, dando al punto cuenta de ellos a vuestro Maestro. Porque assi hollareis su cabeça, y saldreis vencedor siempre al primer encuentro; si quanto ella os representare, no os avergonçareis de descubrillo al que tuviere cargo de instruiros.

38

XXXVIII. De renuntiantis praeparatione aduersum temptationes, et de paucis imitandis.

Quapropter secundum scripturae sententiam egressus ad seruiendum domino sta in timore dei, et praepara animam tuam non ad requiem, non ad securitatem, non ad delicias, sed ad temptationes et angustias. per multas enim tribulationes oportet nos introire in regnum dei: angusta namque est porta et arta uia quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniunt eam. considera ergo te de paucis et electis effectum et ne exemplo ac tepore multitudinis refrigescas, sed uiue ut pauci, ut cum paucis inueniri merearis in regno: multi enim sunt uocati, pauci uero electi, et pusillus est grex cui conplacuit pater dare hereditatem. itaque non leue noueris esse peccatum, perfectionem professum quempiam ea quae sunt inperfecta sectari. ad quem perfectionis statum his gradibus atque hoc ordine peruenitur.

Cap. 38. De como deve armarse contra las tentaciones, y que ha de imitar a pocos.

Por quanto os aveis resuelto servir a Dios en este estado, es necessario (segun nos enseña la S. Escritura) que os fundeis, y esteis firme en santo temor, y que andeis advertido en vuestro interior, que aveis venido aqui no a gozar de quietud, seguridad y deleites; sino a padecer muchas tentaciones, y tribulaciones. Porque es forçoso lleguemos a la bienaventurança por medio de muchas afliciones: es angosta la puerta, y estrecho el camino que nos guia para el Cielo y son pocos los que le hallan. Aveis pues de hazer cuenta que sois vos vno de essos pocos, y escogidos, y assi no deveis perder vn punto de vuestro fervor, porque veais a muchos, que os dan mal exemplo, con su tibieza, antes os importa vivir imitando a los pocos, para que con los pocos merezcais llegar al Reino de Dios. Muchos son los llamados, y pocos los escogidos. Y en otro lugar dixo el mismo Christo: Pequeñito es el rebaño, a quien gusta el Padre celestial de hazer participante de su Reino. Entended, que es pecado gravissimo imitar a los imperfectos, el que ha professado la perfeccion, Aora os dirè el modo, y los grados por donde se llega a ella.

39

XXXVIIII. Quo ordine quis ad perfectionem ualeat peruenire, per quam de timore dei ad caritatem consequenter ascendat.

Principium nostrae salutis eiusdemque custodia timor domini est. per hunc enim et initium conuersionis et uitiorum purgatio et uirtutum custodia his qui inbuuntur ad uiam perfectionis adquiritur. qui cum penetrauerit hominis mentem, contemptum rerum omnium parit, obliuionem parentum mundique ipsius gignit horrorem: contemptu autem ac priuatione omnium facultatum humilitas adquiritur. humilitas uero his indiciis conprobatur: primo si mortificatas in sese omnes habeat uoluntates, secundo si non solum suorum actuum, uerum etiam cogitationum nihil suum celauerit seniorem, tertio si nihil suae discretioni, sed iudicio eius uniuersa committat ac monita eius sitiens ac libenter auscultet, quarto si in omnibus seruet oboedientiae mansuetudinem patientiaeque constantiam, quinto si non solum iniuriam inferat nulli, sed ne ab alio quidem sibimet inrogatam doleat atque tristetur, sexto si nihil agat, nihil praesumat, quod non uel communis regula uel maiorum cohortantur exempla, septimo si omni uilitate contentus sit et ad omnia se quae sibi praebentur uelut operarium malum iudicarit indignum, octauo si semet ipsum cunctis inferiorem non superficie pronuntiet labiorum, sed intimo cordis credat affectu, nono si linguam cohibeat uel non sit clamosus in uoce, decimo si non sit facilis ac promptus in risu. talibus namque indiciis et his similibus humilitas uera dinoscitur. quae cum fuerit in ueritate possessa, confestim te ad caritatem, quae timorem non habet, gradu excelsiore perducet, per quam uniuersa, quae prius non sine poena formidinis obseruabas, absque ullo labore uelut naturaliter incipies custodire non iam contemplatione supplicii uel timoris ullius, sed amore ipsius boni et delectatione uirtutum.

Cap. 39. El orden con que se llega a la perfeccion, que es, del Temor de Dios, a la Charidad.

El principio, y guarda de nuestro aprovechamiento, es el Temor de Dios. Porque por medio de el, comiençan a convertirse, se libran de los vicios, y alcanzan el adorno de las virtudes, los que tratan de caminar a la perfeccion. Y si vna vez este santo temor se huviere apoderado del alma de vn justo, le causa àlla en su interior vn gran menosprecio de todas las cosas, olvido aun de sus mismos padres, y finalmente vn grande aborrecimiento, de quanto en el mundo ay: Con el qual y con la privacion de los bienes temporales, que antes posseia, se viene a alcançar la virtud de la humildad, que dà de si estos indicios en el alma donde mora. Primeramente el humilde tiene mortificados todos los movimientos de su voluntad. Lo segundo, descubre a su Maestro, no solo lo que haze, pero aun lo que piensa. Lo tercero, no fia nada de su caudal, y juyzio, siguiendose en todo por orden del Maestro, y oye con gusto, y sediento lo que le advierte. Lo quarto en todas las cosas conserva la obediencia, y mansedumbre, y està muy constante en la paciencia. Lo quinto no solo no ofende a persona, pero si alguno le haze algun agravio; ni se siente de ello, ni se entristeze. Lo sexto, no haze ni intenta cosa, en que no tenga por guia, ò los estatutos de su Religion, ò el exemplo de sus predecessores. Lo septimo se contenta con lo mas vil, y baxo en todo; y como Siervo inutil se juzga indigno de quanto le dan. Lo octavo se tiene por el mas ruin de todos, no solo de palabra, sino sintiendolo assi con intimo afecto de su coraçon. Lo nono refrena su lengua, y no habla con orgullo, y arrogancia. Lo decimo, y vltimo, no es ligero, ni facil en reirse Con estos señales pues, y otros semejantes se conoze la verdadera humildad, que si vna vez hiziere asiento en vuestra alma, os llevarà a vn tan alto grado de charidad, que ya no tema imperfecta, y seruilmente, y con ella todas las cosas que guardavais antes, con temor de la pena, y castigo, començareis aora a hazerlas sin trabajo, ni dificultad alguna, no ay por respecto del castigo, ò de algun temor, sino llevado del amor del sumo bien, y del gusto que la misma virtud trae consigo por su naturaleza.

40

XXXX. Quod non debeat monachus exempla perfectionis a multis expetere, sed ab uno uel paucis.

Ad quod ut ualeas facilius peruenire, exempla tibi sunt imitationis ac uitae perfectae in congregatione commoranti a paucis, immo ab uno uel duobus, non a pluribus expetenda. nam praeter id quod examinata uita atque ad purum excocta repperitur in paucis, etiam istud ex hoc utilitatis accedit, quod ad perfectionem propositi huius, .id est coenobialis uitae, diligentius quis unius inbuitur ac formatur exemplo.

Cap. 40. Que el Monje ha de tomar exemplo de la virtud de vno, ò pocos, no de muchos.

Para que podais llegar mas facilmente a esta Caridad que he dicho, es necessario; que viviendo en Comunidad, tomeis exemplos de vida perfecta que imitar no de muchos, sino de pocos, ò mejor de vno ù de dos Porque a mas de que se halla en pocos vna vida pura, y perfecta, que merezca ser imitada, se saca tambien de esto otro provecho; y es que para la perfeccion de este modo de vivir en Comunidad, sale mejor instruido qualquiere con el exemplo de vno solo, que fuere observante.

41

XXXXI. Quarum debilitatum similitudinem suscipere debeat qui in coenobio commoratur.

Quae omnia ut possis consequi et sub hac regula spiritali perpetuo perdurare, tria haec in congregatione necessario custodienda sunt tibi, ut scilicet secundum Psalmistae sententiam: ego autem tamquam surdus non audiebam: et sicut mutus non aperiens os suum. et factus sum sicut homo non audiens: et non habens in ore suo redargutiones, tu quoque uelut surdus et mutus et caecus incedas, ut absque illius contemplatione, qui tibi fuerit ad imitandum merito perfectionis electus, uniuersa, quaecumque uideris minus aedificationis habentia, uelut caecus non uideas, nec animatus eorum qui haec agunt auctoritate uel forma ad id quod deterius est et quod ante damnaueras traducaris. si inoboedientem, si contumacem, si detrahentem audieris uel secus quam tibi traditum est aliquid admittentem, non offendas nec ad imitandum eum tali subuertaris exemplo, sed ut surdus, qui haec penitus nec audieris, uniuersa transmittas. si tibi uel cuiquam conuicia, si inrogantur iniuriae, esto inmobilis et ad responsionem talionis ut mutus ausculta, semper hunc Psalmistae uersiculum in tuo corde decantans: dixi: custodiam uias meas: ut non delinquam in lingua mea. posui ori meo custodiam,' dum consistit peccator aduersum me. obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis. uerum et quartum hoc prae omnibus excole, quod haec quae supra diximus tria ornet atque commendet, id est ut stultum te secundum apostoli praeceptum facias in hoc mundo, ut sis sapiens, nihil scilicet discernens, nihil diiudicans ex his quae tibi fuerint imperata, sed cum omni simplicitate ac fide oboedientiam semper exhibeas, illud tantummodo sanctum, illud utile, illud sapiens esse iudicans, quidquid tibi uel lex dei uel senioris examen indixerit. tali etenim institutione fundatus sub hac disciplina poteris durare perpetuo et de coenobio nullis temptationibus inimici, nullis factionibus deuolueris.

Cap. 41. Que ha de tolerar el que vive en Comunidad?

Si deseais de veras alcançar todo lo sobredicho, y permanezer hasta la muerte, en la observancia de estos santos institutos, aveis de guardar mientras vivieredes en Comunidad, estas tres cosas, a imitacion del Psalmista. Yo (dize) como si fuera sordo hazia como que no oia, y como si fuera mudo, no despegava mi boca; y en fin procurava parecer vn hombre, que ni oye, ni tiene que responder a los cargos que le hazen. Y assi vos aveis de proceder, como si fuerais Sordo, Mudo, y Ciego. Y fuera de las acciones de aquel, que por merecerlo su perfeccion, escogisteis por dechado, y modelo que imitar; si acaso viereis otras cosas, que no son de tan buen exemplo como esso, cerrad los ojos, como si fuerais ciego, por no verlas: para que no suceda, que tomando alas con el exemplo, ò modo de proceder, ò autoridad de los que hazen semejantes cosas, os bolvais a lo peor, y a lo que antes aviais condenado. Si oyereis que alguno es inobediente, contumaz, ò murmurador, ò que procede de diferente manera, de lo que a vos os han enseñado, no os altereis, ni con el exemplo de el otro os peruirtais a imitarlo, sino que lo dexeis todo passar por alto, como si fuerais Sordo, ni lo huvierais oydo. Si a caso os dizen en la cara algunas injurias, si os hazen algun agravio, procurad de no perder la quietud de vuestra alma, y escuchad como mudo, cantando siempre en vuestro interior aquel verso del Psalmista. Dixe mirarè como ando, para que ni aun de palabra ofenda al Señor. Al tiempo que el pecador me perseguia, no despegue mis labios, enmudeci, y me humillè, y no quise dezir aun las cosas que pudiera, sin ofensa de Dios. Pero ante todas cosas importa, guardeis en quarto lugar esto, que adorne, y dè cumplimiento a las tres cosas que diximos, es a saber (segun nos aconsejò el Apostol) que entontezcais para las cosas del mundo, para que podais ser sabio, no discerniendo, ni escudriñando cosa de quantas os mandaren, sino que con toda sencillez, y fidelidad obedezcais siempre, teniendo solamente por santo, provechoso, y acertado aquello, que la Ley de Dios, ò la censura de vuestro Prelado os abonaren. Porque fundado en este modo de proceder, podreis permanecer hasta la muerte en la observancia de la Regla, y no seran bastantes todas las tentaciones del enemigo ni conjuraciones, para echaros del Monasterio.

42

XXXXII. Quod bonum patientiae suae non debeat monachus de aliorum sperare uirtute, sed de sua potius longanimitate.

Ergo patientiam tuam non debes de aliorum sperare uirtute, id est ut tunc eam tantummodo possideas, cum a nemine fueris inritatus (quod ut possit non euenire, tuae non subiacet potestati), sed potius de humilitate tua et longanimitate, quae in tuo pendet arbitrio.

Cap. 42. Que no ha de esperar el Monje su paciencia, de la virtud de los otros, sino de su sufrimiento.

No es acertado esperar la paciencia, por medio de la virtud de los demas; de manera, que tan solamente seais paciente, y sufrido, quando no ay que os inquiete, y provoque, cosa que no està en vuestra mano, que siempre suceda assi: sino que aveis de confiar alcançar vn bien tan grande, por medio de vuestra humildad, y sufrimiento, que pende de vuestro alvedrio.

43

XXXXIII. Kecapitulatio expositionis, per quam monachus ad perfectionem possit ascendere.

Et ut haec omnia, quae latiore sermone digesta sunt, cordi tuo facilius inculcentur ac tenacissime tuis sensibus ualeant inhaerere, quoddam ex his breuiarium colligam, per quod possis breuitate et conpendio mandatorum memoriter uniuersa conplecti. audi ergo paucis ordinem, per quem scandere ad perfectionem summam sine ullo labore ac difficultate praeualeas. principium nostrae salutis ac sapientiae secundum scripturas timor domini est. de timore domini nascitur conpunctio salutaris. de conpunctione cordis procedit abrenuntiatio, id est nuditas et contemptus omnium facultatum. de nuditate humilitas procreatur. de humilitate generatur mortificatio uoluntatum. mortificatione uoluntatum exstirpantur atque marcescunt uniuersa uitia. expulsione uitiorum uirtutes fruticant atque succrescunt. pullulatione uirtutum puritas cordis adquiritur. puritate cordis apostolicae caritatis perfectio possidetur.

Cap. 43. Sumario de todo lo que se ha dicho, de los medios para alcançar la perfeccion.

Y para que podais conservar mejor en la memoria esto que tan por extenso os he dicho, y mas vivamente se os represente àlla en vuestro interior, harè vna recapitulacion de todo, para que siendo los preceptos breves, y faciles, podais mejor encomendarlos a la memoria. Advertid pues en dos palabras el orden por donde podreis subir a la cumbre de la perfeccion, sin trabajo, y dificultad alguna. El principio de nuestra saluacion, y sabiduria en el obrar es (segun dize la S Escriptura) el Temor del Señor. De este procede, vn Arrepentimiento de los pecados, muy importante. De este nace la Renuciacion, que es vna desnudez, desapego, y menosprecio de qualesquiere bienes temporales. De esta desnudez sale la humildad. De la humildad se engendra la Mortificacion, de nuestros malos deseos, y con ella se marchitan, y auyentan todos los vicios. Hechados ellos crecen las virtudes, y dan fruto. Con el aumento de ellas se alcança la pureza de coraçon, y finalmente con ella, se possee la perfeccion de vna charidad Apostolica.

Texto latino: De institutis coenobiorum, ed. M. Petschenig, Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum 17, Viena, 1888, cotejado con los facsímiles; sin el aparato crítico. · Traducción de fray Miguel Vicente de las Cuevas, cartujo († h. 1658), Obras de Iuan Casiano, Zaragoza, Juan de Ibar, 1661 (ejemplar de la Biblioteca Nacional de España). Ortografía y erratas de la edición conservadas. Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error