Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Juan Casiano, Instituciones cenobíticas

Libro VII. Del espíritu de avaricia

Liber septimus. De spiritu filargyriae.Libro septimo, del Espiritu de la Avaricia.

1

I. Quod peregrinum sit bellum filargyriae et eadem non sit in homine naturalis ut cetera uitia.

Tertius nobis conflictus est aduersus filargyriam, quam nos amorem pecuniarum possumus appellare, peregrinum bellum et extra naturam nec aliunde in monacho sumens principium quam de corruptae ac torpidae mentis ignauia, et plerumque initio abrenuntiationis male arrepto et erga deum tepido amore fundato. cetera namque uitiorum incitamenta humanae inserta naturae uelut ingenita uidentur in nobis habere principia, et quodammodo inuiscerata carni ipsique propemodum coaeua natiuitati discretionem boni malique praeueniunt, et licet prima arripiant hominem, longo tamen labore uincuntur.

Cap. I. Que la tentacion de la Avaricia, es agena, y no natural al hombre, como la de los otros Vicios.

LA tercera tentacion, que nos combate, es la de la Avaricia, guerra algo peregrina, extravagante, y al parecer agena de nuestra naturaleza, y que en vn Religioso no puede proceder de otra cosa, que de vna floxedad de animo torpe, y vil; de no aver dexado muy de coraçon quanto posseia, al tiempo que se apartò del mundo, ni fundado aquella su primera renunciacion, en vn muy encendido amor de Dios. Porque las tentaciones de los demas vicios, como de cosas muy vezinas a nuestra naturaleza, parece que tienen vnos principios muy arraygados dentro de nosotros mismos; y como entrañados en medio de nuestros cuerpos, y tan antiguas como su nacimiento, previenen el vso de la razon; y aunque son los primeros enemigos que sentimos, con todo nos cuestan muchos años de vencer.

2

II. Quain perniciosus sit morbus filargyriae.

Hic uero morbus posterius superueniens et extrinsecus accedens animae quanto facilius caueri potest ac respui, tanto neglectus et intromissus semel cordi fit perniciosior cunctis difficiliusque propellitur. malorum namque omnium efficitur radix, multiplices fruticans fomites uitiorum.

Cap. 2. Quan peligrosa enfermedad, es la de la Avaricia,

Pero esta enfermedad, aunque llega tarde a herir nuestra naturaleza, y no teniendo como avemos dicho raizes en nuestra alma, le viene de afuera; con todo, quanto con mas facilidad nos podemos guardar de ella, y resistirle; tanto, si vna vez por descuido se nos ha entrado en el coraçon, es mas perjudicial que los otros vicios, y aun mas dificultosa de vencer. Porque es raiz de todos los males. Y nacen de ella muchas tentaciones. Los movimientos de la carne, sin malicia vemos que se hallan, no solo en los niños, cuya inocencia es primero que el vso de la razon, pero aun en aquellos que cuelgan de los pechos de sus madres vemos, que sin tener en si malicia del vicio de la Deshonestidad, dan manifiesto indicio, que los movimientos de la carne, son naturales en ellos. Tambien vemos en ellos movimientos de Ira harto encendidos, y sin saber que cosa es paciencia, avemos visto que si les hazen agravios, los sienten, y aun las injurias que se les dizen burlando, les dan harta pena: y a vezes aunque les faltan las fuerças, la Ira les haze que no les falte voluntad de vengarse.

3

III. Quae nobis in uitiis naturalibus sit utilitas.

Ut puta carnis simplices motus nonne uidemus non solum in pueris, in quibus adhuc innocentia boni malique praeuenit discretionem, uerum in paruulis atque lactantibus? qui cum ne initium quidem ullius libidinis in semet ipsis habeant, motus carnis naturali incitamento sibi inesse designant. irae quoque aculeos truces nonne similiter in paruulis iam uigere conspicimus, et antequam patientiae uirtutem agnoscant, iniuriis eos cernimus commoueri et uerborum sentire etiam per iocum contumelias inrogatas? ac nonnumquam, cum desint uires, uoluntas tamen ultionis ira instigante non deest. nec hoc dico quo uocem naturam conditionis in culpam, sed quo adseram motus hos, qui procedunt ex nobis, quosdam quidem utilitatis causa nobis insertos, quosdam uero neglegentiae uitio ac malae uoluntatis arbitrio extrinsecus introduci. namque hi quos supra diximus motus carnales ob reparationem subolis et posteritatis propaginem suscitandam utiliter sunt corpori nostro prouidentia creatoris inserti, non ad perpetranda flagitia stuprorum et adulteria, quae legis etiam auctoritate damnantur. irae etiam aculeos nonne saluberrime nobis intellegimus adtributos, ut nostris uitiis et erroribus indignantes uirtutibus potius ac spiritalibus studiis occupemur, omnem caritatem deo et patientiam nostris fratribus exhibentes? tristitiae quoque utilitas quanta sit nouimus, quae inter cetera uitia, cum in contrarium affectum est mutata, numeratur. est enim et secundum dei timorem pernecessaria et secundum saeculum admodum perniciosa, ut docet apostolus dicens: quae enim secundum deum est tristitia, paenitentiam ad salutem stabilem operatur: saeculi autem tristitia mortem operatur.

Cap. 3. Que provecho se puede sacar de estos vicios casi naturales?

No he dicho esto por culpar a la naturaleza criada; sino por mostrar, que de los movimientos, y afectos, que proceden de nosotros, vnos ay que con la misma naturaleza nos los dio el Senor para nuestro provecho; y otros que por culpa de nuestra negligencia, y el mal empleo del alvedrio de nuestra voluntad, los avemos dexado entrar en ella. Porque los movimientos carnales que diximos en el capitulo passado, con gran providencia los puso el Criador en nuestra naturaleza para provecho de ella misma, y para reparar, y multiplicar su descendencia; y no para cometer Estupros, y Adulterios; cosa que condenan las mismas leyes. Los incentivos de la ira no pensemos que los sentimos sin justa causa, pues se nos dieron para que con ellos aborreciessemos nuestros vicios, y pecados, ayrandonos contra ellos, y ocupandonos en las virtudes, y exercicios Espirituales, y en el amor de Dios, y la paciencia con los proximos. Tampoco podemos negar de quanto provecho sea la Tristeza, aunque si se muda en afecto contrario desordenado, se cuenta por vno de los vicios: porque la tristeza que procede del temor de Dios, es muy necessaria, pero la que procede de las cosas temporales, es muy perjudicial; y assi nos lo enseñò el Apostol, quando dixo. La Tristeza, que es conforme a la ley de Dios, obra en el alma vn dolor de los pecados, que es causa de nuestra salvacion: pero la que es conforme a las leyes del mundo, lo que causa en nosotros es la muerte, alomenos del alma.

4

IIII. Quod inesse nobis quaedam naturalia uitia siue creatoris dicamus iniuria.

Non ergo, si dixerimus hos motus a creatore nobis insertos, ex eo culpabilis ille uidebitur, si nequiter his abusi maluerimus eos ad noxia potius ministeria detorquere, et uelimus pro infructuosis ac saecularibus lucris, non pro salutari paenitentia et uitiorum correctione tristari, uel certe si non nobismet ipsis utiliter, sed contra interdictum domini nostris fratribus irascamur. et si ferrum quis ad necessarium et utile ministerium contributum ad necem uoluerit insontium detorquere, non ex hoc infamabit materiae conditorem, si, quod ille ad usum bene uiuendi aptum ac necessarium praestitit, iste hoc usus est ad nocendum.

Cap. 4 Que no es culpa en el Criador, aver en nosotros algunos vicios como naturales.

Si dezimos que estos movimientos nos los diò el Señor, quando nos criò, no por esso ay de que quexarnos de su divina Magestad, si acaso por nuestra culpa vsamos mal de ellos, y queremos emplearlos en cosas que nos dañen; como entristeciendonos mas por interesses del mundo, que no son de importancia, ni provecho, que por la verdadera penitencia de nuestros pecados, y la enmienda de ellos: o no airadonos contra nosotros mismos, quando es justo, sino contra nuestros hermanos; cosa que el Señor nos prohibiò. Como si las armas que le han dado a vno para que se defendiesse, y aprovechasse dellas, quisiesse emplearlas en muertes de innocentes, no por esso daremos la culpa al que las hizo, ò se las diò; si este quiso aprovecharse mal de lo que el otro hizo, como cosa necessaria, y de provecho, para que de ella se pudiessen servir los hombres.

5

V. De uitiis quae extra naturalem motum nostro uitio contrahuntur.

Dicimus tamen quaedam uitia sine ulla praecedente naturali occasione concrescere, sed solius corruptae ac malae uoluntatis arbitrio, ut est inuidiae ipsiusque etiam filargyriae: quae cum nulla habeant in nobis de naturali instinctu principia, extrinsecus contrahuntur. quae tamen quantum facilia sunt ad cauendum et oportuna ad declinandum, tantum occupatam mentem atque possessam miseram faciunt uixque ad sanitatis concedunt remedia peruenire, siue quod non merentur curari celeri medicina qui ab his sauciati sunt, quos uel ignorare uel uitare uel facillime uincere potuerunt, uel certe quod male fundati uirtutum structuram et perfectionis suscipere culmen indigni sunt.

Cap. 5. De otros vicios, que contraemos por nuestra culpa, y libre alvedrio.

Con todo dezimos, que ay otros vicios, que sin tener raizes en nuestra naturaleza se apoderan de nosotros, por solo el mal empleo de el alvedrio de nuestra voluntad inficionada, y mal afecta; como son el vicio de la Invidia, y Avaricia, que (puesto que no tienen origen de los afectos naturales) està claro, que nos vienen como de afuera. Y quanto es mas facil guardarse vno dellos, y huirles el lado; tanto mas, (si vna vez se apoderan de nuestra alma) es lastima ver qual la paran: pues a penas halla la miserable camino para librarse de ellos, ò porque no merecen hallar remedio facil los que se dexaron vencer de enemigos, de quien con mucha facilidad se pudieran defender, y escapar, y aun rendirlos, y vencerlos; ò porque, teniendo flacos fundamentos en la virtud, no pueden passar a delante en el edificio espiritual, ni merezen llegar a la perfeccion de el.

6

VI. Receptus semel filargyriae morbus quam difficile pellatur.

Quamobrem nulli uilis despectusque uideatur hic morbus, qui sicut potest perfacile declinari, ita si quemquam possederit, ad sanitatis remedia uix peruenire concedit. receptaculum namque est uitiorum malorumque omnium radix, et inextricabilis nequitiae fomes efficitur dicente apostolo: radix omnium malorum est filargyria, id est amor pecuniae.

Cap. 6. Quan dificultosamente se expele la Avaricia, vna vez introduzida.

A ninguno pues parezca leve, y de poca consideracion este pecado, que aunque con facilidad se le puede resistir; pero si vna vez hecha rayzes, en nosotros, apenas hallamos remedio, que le quadrè, ni prevalezca contra el. Porque es vn alberge de los demas vicios, vna fuente, y principio de todos los males, y enredado labirinto de maldades: Todo lo qual confirmò el Apostol diziendo. La Avaricia es rayz de todos los males.

7

VII. Quibus initiis filargyria generetur uel quantorum malorum sit eadem procreatrix.

Haec igitur cum remissam tepidamque monachi possederit mentem, primitus eum in exigua summa sollicitans iustos quosdam et uelut rationabiles ei colores, ob quos uel reseruare sibi aliquid pecuniae debeat uel parare, describit. nam et ea quae praebentur in monasterio queritur non esse sufficientia et sano robustoque corpore uix posse tolerari. quid faciendum si ualitudo mala carnis emerserit et reconditum non fuerit aliquid peculiare, quo sustentetur infirmitas? praestationem monasterii esse pertenuem et neglegentiam erga aegrotantes maximam. si proprium aliquid non fuerit quo cura corporis ualeat adhiberi, misere esse moriendum. ipsum etiam uestimentum non sufficere quod praebetur, nisi procurauerit unde sibi aliud ualeat exhibere. postremo nec diu posse in eodem loco uel monasterio commorari, et nisi parauerit sibi uiatici sumptus euectionisque transmarinae mercedem, non posse cum uoluerit transmigrare, et necessitate inopiae coartatum laboriosam ac miserabilem absque ullo profectu uitam iugiter toleraturum, inopem quoque se semper ac nudum non sine inproperio aliena substantia sustinendum. itaque cum huiuscemodi cogitationibus laqueauerit mentem, qualiter unum saltim denarium adquirere possit excogitat. tum peculiare opus, quod exerceat abbate nescio, sollicita mente perquirit. quod uendens clam et optato tandem potitus nummo, qualiter eum duplicet, acrius uehementiusque torquetur, ubi reponat cuiue eum credat ambiguus. deinde quid ex eo coemere qualique illum commercio ualeat duplicare, cura grauiore distenditur. cumque illi et hoc ex uoto cesserit, auidior fames adcrescit auri tantoque uehementior suscitatur, quanto etiam summa lucri maior adponitur. cum pecuniae etenim incremento rabies cupiditatis augetur. tum deinde uita longaeua promittitur, senectus incurua, infirmitates diuersae atque prolixae, quae, nisi maior summa in iuuentute fuerit praeparata, tolerari in senecta non possint. agitur itaque infelix anima serpentinis nexibus obligata, dum materiam male concretam nequiore cura concupiscit augere, pestem sibi qua dirius inflammetur ipsa parturiens, totaque lucri cogitatione possessa nihil aliud respicit cordis intuitu quam unde pecuniam parare ualeat, per quam possit de monasterii disciplina quantocius euolare, nullam exhibens fidem, ubi potuerit nummi spes aliqua refulgere. pro hac non mendacii, non periurii, non furti facinus admittere perhorrescit, non fidem frangere, non iracundiae noxio furore suppleri, si quoquam a spe quaestus deciderit, non honestatis, non humilitatis modum transcendere pertimescit, fitque ei per omnia, ut aliis uenter, ita huic aurum et spes lucri pro deo. unde beatus apostolus huius morbi noxia uenena prospiciens non solum eam radicem esse omnium malorum, uerum etiam idolorum seruitutem pronuntiauit dicens: et auaritia (quod in Graeco dicitur φιλαργυρία), quae est simulacrorum seruitus. cernis igitur ad quantam labem rabies haec per gradus singulos crescat, ut etiam idolorum uel simulacrorum seruitus apostoli uoce pronuntietur, eo quod figura dei et imagine praetermissa, quam deuote seruiens deo inmaculatam in semet ipso debuit custodire, hominum figuras inpressas auro diligere pro deo maluit et tueri.

Cap. 7. De que vicios nace la Avaricia? y de quantos es Madre?

La Avaricia pues, metida vna vez en el alma de vn Religioso flojo, y tibio, procura tentarle primero en poca cantidad, representandole algunas causas al parecer puestas en razon, y justas, por las quales no le estarà mal el tener guardadas algunas blanquillas, para lo que se puede ofrecer. Porque le da a entender, que lo que en el Monasterio se da para el sustento de vn Religioso es muy medido, y tal que apenas vn hombre sano, y robusto puede passar con ello: Pues que haras, le dize entonces, si a caso sobreviniere vna enfermedad, y no tuvieres con que comprar vn regalo para passar aquel trabajo? Porque la razion ordinaria es poca, y demasiado el descuido que ay en mirar por el consuelo de los enfermos, y assi sino tienes algo reservado con que regalarte, y mirar por ti, has de morir desventuradamente. Los Habitos que te dà la Comunidad tampoco bastaran a remediar tu necessidad, sino procuras tener con que ayudarte a vestir por otro camino. Con tanta aspereza es imposible que puedas durar mucho en este Monasterio, y sino te provees de que gastar en el camino, y con que pagar el flete, quando te querras mudar no podràs, y afligido con la pobreza abràs de llevar siempre vna vida trabajosa, y desventurada, y lo que es peor, sin aprovechamiento Espiritual ninguno: pues has de andar pobre, y desnudo, y con esto avergonçado, y corrido de ver que te ayas de sustentar siempre de lo que los otros te querrà dar de limosna. Aprisionada la razon del miserable Monje con estas sofisterias, busca traça con que pueda llegar a tener siquiera algun dinero. Entonces a escondidas de su Prelado procura exercitarse en alguna obra de manos, vende lo que haze, sin que nadie lo sepa, y al cabo que ha cobrado algun dinerillo, que era lo que tanto deseava, ya le da pena, y tormento el pensar como podrà doblarlo, y no sabe donde ponerlo, ni a quien encomendarlo. A mas de esto comiençan a multiplicarse los cuidados de ver en que mercaderia podrà emplear su caudal para acrecentarle, y quando con esto ha salido bien, se le enciende mas el, deseo de las riquezas, y tanto mas crece, quanto con mas dinero se vee: porque juntamente con el se acrecienta el insaciable deseo que tiene de posseer mas; ya entonces se promete vna vida muy larga, vna cansada vejez, largas, y diferentes enfermedades en ella, que le parece que no podrà sufrir entonces sino se provee aora en la juventud de algun alivio para ella. Con esto la pobre alma enredada con tantos lazos se atormenta, y deseando aumentar con cuidados perjudiciales lo mal ganado que tiene, y siendo ella mesma la causa de el pestilencial vicio que la ha de encender mas, y posseida ya de la passion de el interes, no piensa en otra cosa, sino por donde podrà sacar mas dinero, con que pueda salir se presto de la observancia del Convento, sin guardar fidelidad ninguna donde quiera que vee, que ay ocasion de sacar dinero. A trueque de salir con esto, ni teme el ser mentiroso ni perjuro, ni ladron, ni romper su palabra, ni ayrarse. Si a caso en algo le ha salido mal su cuenta, no se le da nada de quebrantar las leyes de la modestia, y humildad, y en fin como otros tienen por su Dios al vientre, assi este no quiere tener otro, que el oro, y el interes. Por tanto el Apostol, sabiendo muy bien los grandes inconvenientes que causava este vicio, no se contentò con llamarle: Raiz de todos los males. Sino que aun quiso darnos a entender, que el avaro es vn Idolatra con estas palabras. La Avaricia es pecado de Idolatria. Mira pues a quan gran despeñadero poco a poco trae a vna persona este vicio, que dize el Santo Apostol, que ser vno avaro es lo mismo que adorar Idolos, ò Estatuas: y con razon, por quanto el avaro olvidandose de la semejança, è Imagen de el Señor, que devia conservar muy pura en su coraçon, sirviendole muy devotamente, quiso conservar, y estimar mas las figuras de los hombres esculpidas en la moneda, y amarlas como si fueran de Dios.

8

VIII. Quod filargyria omnes uirtutes inpediat.

Talibus igitur decessionum profectibus in deterius crescens nullam deinceps humilitatis, nullam caritatis, nullam oboedientiae non dicam uirtutem, sed ne umbram quidem retinere contentus indignatur ad omnia et ad singula opera murmurat atque suspirat, nullaque iam reuerentia reseruata uelut equus durissimus ad praecipitium fertur infrenis: nec uictu cotidiano nec solito indumento contentus non se diutius haec toleraturum esse testatur deumque non ibi solummodo esse proclamat nec salutem suam in illo tantum loco esse conclusam, unde si quoquam se non celerius asportarit, periturum protinus grauiter ingemescit.

Cap. 8. Que la Avaricia impide todas las virtudes.

Andando de mal en peor, y creciendo para su daño, por los grados que avemos dicho la Avaricia; y resuelto ya de darsele muy poco de la humildad de la caridad, y obediencia; ni quedando en el rastro de virtud alguna; todas las cosas le dan en rostro, y cada vez que le encomiendan que haga alguna hazienda, murmura, y suspira; y sin tener respecto a Dios, ni a los hombres, como vn cavallo desbocado, se va a despeñar, y descontento tanto de la comida, como del vestido ordinario, dize; que el no puede llevar aquella vida, y que no està Dios solo en aquel Monasterio, ni su salvacion depende de estar en aquel lugar: y assi ya le parece que se ha de perder, sino se muda presto a otra parte.

9

VIIII. Quod monachus habens pecunias in coenobio permanere non possit.

Itaque instabilitatis suae uiaticum habens nummos, in quorum praesidio alarum sibi instar aptauit, iamque ad transmigrandum paratus insolenter ad omnia praecepta respondet, et tamquam peregrinum extraneumque se gerens, quaecumque indigentia correctione perspexerit, neglegit atque contemnit. cumque furtim possideat reconditam pecuniam, ne calciamenta quidem ac uestimenta se habere conqueritur darique sibi tardius indignatur. ac si forte dispensatione senioris ei prius, qui nihil penitus habere cognoscitur, aliquid horum fuerit inpertitum, maioribus irae stimulis inardescit seque despici ueluti extraneum putat, nec ad ullum opus manus suas adcommodare contentus reprehendit omnia quae necessario fieri monasterii conpellit utilitas. deinde occasiones quibus offendi uel irasci debeat studiose perquirit, ne leuiter motus de coenobii disciplina uideatur exire. nec solus tamen transmigrare contentus, ne tamquam suo uitio deseruisse credatur, quantos potuerit susurrationibus clandestinis deprauare non desinit. quodsi etiam temporis asperitas itineris seu nauigationis eius intercluserit commeatum, per omne illud tempus suspenso anxioque residens corde tristitias serere uel excitare non cessat, discessus solacium et excusationem leuitatis non se aliter credens quam nota uel macula monasterii reperturum.

Cap. 9. Que el Monje que tiene dinero, no puede permanecer en el Monasterio.

Teniendo, pues ya el dinero con que hazer su viaje, con cuya confiança le han nacido estas alas para irse, y calçadas, como dizen las espuelas, a quanto le mandan replica con mucha arrogancia, y tratandose como estrangero, y huesped a quien no toca el cuidar del bien de su casa; desprecia, desdeña, y no cuida de cosa, que vea digna de correcion, y aunque guarda aquel dinero escondido, siempre se quexa que no tiene vestido, ni calçado, y se enoja sobre manera, si en esto no le son muy puntuales. Y aun si acaso ordena su Prelado, que se le de alguna cosa de estas, primero que a el a otro Religioso, que todos saben es pobre, se enciende en mayor ira, y se le representa, que como sino fuesse Religioso de aquel Convento, ya no hazen caso del, y no queriendo poner la mano en cosa, reprehende quanto los otros hazen en provecho de la Comunidad. A mas de esto busca ocasiones de ofenderse, y enojarse, para que parezca que ha tenido causa para salirse de el Convento, y lo que peor es, que no se contenta con huirse el solo, para que no parezca que solo el tiene la culpa de su fuga, y assi procura escandalizar, è inquietar a quantos puede, murmurando siempre por rincones, y finalmente si a caso el rigor del tiempo impide el discurso de su viage, ò navegacion, todo lo que esto dura anda con vn coraçon suspenso, y congoxado, procurando afligir, y entristezer a sus hermanos, pareciendole que no ha de hallar otro camino por donde consolarse de su huyda, y tener escusa de su liviandad, sino echar la culpa de ella a los demas, con nota, e infamia de el Monasterio.

10

X. Quem filargyriae laborem subeat desertor monasterii, qui ante pro leuissimis operibus murmurabat.

Agitur itaque facibus pecuniarum suarum magis ac magis accensus, quae possessae numquam monachum uel in monasterio residere uel uiuere sub regulae institutione permittunt. cumque exinde eum uelut feralis quaedam bestia de coetu gregis separans pecus oportunum praedae destitutione sodalium fecerit et deuorationi facilem contubernii priuatione reddiderit, eum, qui prius opera monasterii leuia exercere despexerat, die ac nocte spe quaestus infatigabiliter laborare conpellit: non orationum sollemnia, non ieiuniorum modum, non uigiliarum regulam custodire permittit, non honestarum intercessionum explere officia sinit, dummodo uel auaritiae rabiem satiare uel cotidianis usibus possit occurrere, cupiditatis ignem, dum adquirendo extinguendum credit, accendens.

Cap. 10. Quan grandes trabajos padece por la Avaricia fuera del Monasterio, el que en el murmurava por muy leves.

Quan acosado le lleva, y arrastrado el amor, que ha cobrado a los dineros, que vna vez llegò el Monje a posseer! no le dexan estar quieto en su Convento, ni vivir segun lo que piden sus estatutos, y Reglas. Y despues que este vicio (como haze vn lobo con el ganado) apartandole de la compañia de los demas, y echo Apostata, lo dexare en manos de el enemigo, y privado de la Santa Comunicacion, y trato de los otros Religiosos, lo huviere puesto en estado de perdicion, al que antes no queria hazer cosa en el Monasterio, por poco trabajos a que fuesse, le haze que por amor de la Avaricia dia, y noche nunca dexe de trabajar. No cuida ya de rezar las Horas, ni tener Oracion, ni de guardar los Ayunos de su orden, ni Santas Vigilias, ni aun finalmente de emplearse en los exercicios, ò Santos entretenimientos, que los Religiosos tienen los dias de Vacaciones, a trueque de cumplir con los malos deseos de la Avaricia, ò buscar lo que ha menester para su sustento, encendiendo mas el fuego de su passion, mientras piensa que con tener mas dinero lo ha de pagar.

11

XI. Quod occasione custodiendae pecuniae feminarum contubernia requirantur.

Hinc iam nonnulli per abruptum praecipitium lapsi inreuocabili ruina feruntur ad mortem, et non contenti soli possidere quas uel numquam habuerant uel initio malo reser-uarant pecunias inquirunt contubernia feminarum, quae debeant ea quae male congesta uel retenta sunt custodire. tantisque se occupationibus noxiis ac perniciosis inuoluunt, ut usque ad profundum inferi deuoluti, dum adquiescere illi apostolicae sententiae rennuunt, ut habentes uictum et uestimentum his sint contenti quae monasterii frugalitas exhibeat, sed uolentes diuites fieri incidant in temptationem et laqueum diaboli et desideria multa et inutilia et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. radix enim omnium malorum est cupiditas, id est filargyria, quam quidam adpetentes errauerunt a fide et inseruerunt se doloribus multis.

Cap. 11 Que para buscar quien le guarde el dinero, busca la familiaridad de las Mugeres.

De aqui es que algunos de estos, cayendo de vn despeñadero en otro, vienen con vna cayda irremediable a perecer, y no contentandose con tener escondidos los dineros, que ellos ganaron, ò se guardaron desde los tibios principios de su conversion, buscan amistades de algunas mugeres, que les guarden el dinero que injustamente han adquirido, y posseen, y se enredan con ocupaciones tan dañosas, y perjudiciales, que metidos ya àlla en el profundo del Infierno, y no queriendose conformar con lo que enseñò el Apostol, que: Nos contentassemos con la comida, y vestido, que la pobreza de la Comunidad nos proveyesse; antes bien deseando hazerse ricos, vienen a caer en las tentaciones, y lazos del Demonio, y mil deseos inutiles, y dañosos, que llevan los hombres a su perdicion. Porque. La Avaricia, (como dize San Pablo alli mesmo) es fuente de todos los males, y apasionandose algunos por ella, han venido a errar, aun en cosas de la Fè, y meterse en mil dolores, y males.

12

XII. Exemplum cuiusdam tepidi monachi filargyriae laqueis obligati.

Non ignoro quendam, qui semet ipsum autumat monachum sibique (quod est deterius) de perfectione blanditur. qui receptus in coenobio cum a suo moneretur abbate, ne reuolueretur ad illa quae renuntians abdicarat, seseque de radice omnium malorum filargyria terrenisque laqueis expediret, ac, si mallet pristinis passionibus emundari, quibus eum grauissime singulis momentis uidebat urgueri, cessaret adfectare ea quae ne antea quidem possederat, quorum nexibus conpeditus ad purgationem uitiorum suorum sine dubio peruenire non posset, truculento uultu eidem respondere non haesitauit: si tu habes plurimos unde sustentes, me similiter habere cur prohibes?

Cap. 12. Exemplo de vn Monje metido entre los lazos de la Avaricia.

Conozco muy bien a vno que se precia mucho de Religioso, y lo que es peor, presume de mucha perfeccion. A este, despues de recibido en el Monasterio, le advertia su Prelado que no se bolviesse a aficionar a las cosas que ya avia dexado, y procurasse desembaraçarse de el todo de la Avaricia, que es raiz de todos los males, y librarse de sus lazos, y tentaciones, y a mas de esto, que si queria mortificar de el todo las passiones antiguas, que a cada passo le vencian, procuralse no desear las cosas que nunca en el siglo posseyò: Porque el deseo de ellas le tenia preso de manera, que no podia llegar a prevalecer contra sus vicios. El entonces se atreviò a responderle con gran ceño estas palabras. Tienes tu con que sustentar a muchos Religiosos, y me impides que yo haga lo mismo?

13

XIII. Quid conferant seniores iunioribus in denudatione uitiorum.

Haec autem nemini uideantur uel superflua uel molesta. nisi enim prius exposita fuerint genera uulnerum et origines causaeque morborum fuerint indagatae, nec infirmis poterit adhiberi congrua medicinae curatio nec ualidis conferri perfectae custodia sanitatis. nam et haec et multo his plura ad instructionem iuniorum solent a senioribus, qui innumeros diuersorum casus ac ruinas experti sunt, in conlatione proferri. quorum multa saepenumero cognoscentes in nobis, ita senioribus exponentibus ac reuelantibus, uelut qui isdem ipsi quoque passionibus pulsarentur, absque confusionis nostrae uerecundia curabamur, cum et remedia pariter et causas infestantium nos uitiorum taciti disceremus. quae nos non fraternitatis ueriti corpus uel obteximus uel praeteriuimus, sed ne forte delapsus liber in manus eorum, qui in hoc proposito minus instituti uidentur, patefaciat inexpertis, quae desudantibus solis ac festinantibus culmen perfectionis adtingere debent esse conperta.

Cap. 13. Quanto ayuden a los moços los consejos de los Ancianos, para desnudarse de los vicios.

A nadie parezca cosa superflua, ni cansada lo que avemos dicho: porque si primero no se descubre la malicia de las llagas, y la fuente, y rayz de las enfermedades, ni a los enfermos se les podrà proveer de medicina a proposito, ni a los sanos darles orden como conservarse en su entera salud. De estas cosas, y otras muchas a este proposito suelen tratar aquellos santos Viejos en sus Sermones, y Platicas para instruccion de los mas nuevos, como personas, que han hecho harta experiencia de la cayda, y perdicion de muchos. Por este medio venimos muchas vezes en conocimiento de nuestras faltas, dandonoslas ellos mismos a entender, haziendo como que padecian toda via trabajo en resistir a aquellos vicios, y con esto hallavamos el remedio sin mucha confusion, y verguença nuestra, conociendo las causas de los vicios que mas nos tentavan, y sabiendo sus remedios, sin dar noticia de nuestras faltas a nadie. Muchas de estas cosas he encubierto, y passado por alto, no por ocultarlas a nuestros Monjes, sino por quitar ocasion de que si este libro llegare a manos de gente poco aprovechada, y menos instruida en esta materia, no vengan las personas de poca experiencia a saber cosas, que solo conviene las sepan los que trabajan mucho en la virtud, y andan muy fervorosos por alcançar la perfeccion.

14

XIIII. Quibus exemplis morbus filargyriae triplex esse doceatur.

Triplex itaque est huius ualitudinis morbus, qui ab uniuersis patribus aequali detestatione damnatur: unus hic, cuius superius descripsimus labem, qui decipiens miserabiles quosque ea, quae ne ante quidem cum in saeculo degerent possidebant, congerere persuadet: alius qui haec, quae in primordiis suae renuntiationis abiecerant, post haec resumere ac rursum desiderare conpellit: tertius qui initio malo uitiosoque contractus et ab inperfectione incipiens eos, quos semel hoc tepore mentis infecerit, paupertatis ac diffidentiae timore perterritos spoliare se cunctis mundi facultatibus non sinit, eosque pecunias uel substantias, quas utique renuntiantes abicere debuerant, reseruantes ad euangelicam perfectionem numquam peruenire concedit. quarum trium ruinarum exempla etiam in scripturis sanctis inuenimus non leui poena fuisse damnata. nam Giezi ea quae ne ante quidem possederat uolens adquirere non modo gratiam prophetiae possidere non meruit, quam per successionem uelut hereditariam a suo habuit magistro suscipere, uerum etiam e contrario aeterna lepra sancti Helisaei maledictione perfunditur, Iudas autem uolens resumere pecunias, quas antea Christum secutus abiecerat, non solum ad proditionem domini lapsus apostolatus gradum perdidit, sed etiam uitam ipsam communi exitu finire non meruit eamque biothanati morte conclusit, Annanias et Sapphira reseruantes partem quandam ex his quae possederant apostolico ore morte multantur.

Cap. 14. De tres especies de Avaricia.

Las especies de este vicio son tres, condenadas igualmente de todos los PP. La primera es la de que poco ha avemos hablado, que engañando a algunos Religiosos miserables, les persuade adquirir cosas, que aun en el siglo passaron sin ellas. La segunda que les incita a que las que renunciaron quando vinieron a la Religion procuren desearlas, y aun recuperarlas. La tecera, y vltima procede de vnos principios de la conversion, malos, viciosos, è imperfectos. Esta conversion fingida, (a aquellos de quien con su tibieça vna vez se ha apoderado, atemorizandolos con la poca confiança en Dios, y con el temor de la pobreza,) no les dexa desposseer de el todo de las cosas, que en el mundo posseeian, y reservandose algo de la hazienda, ò los dineros, que tenian obligacion de dexar de el todo, al principio de su entrada en la Religion, nunca les dexa llegar al estado de la perfeccion Evangelica. De todas estas tres especies de caydas, y de sus graves castigos hallamos exemplos en la Escritura Sagrada. Porque Giezi Discipulo de Eliseo, queriendo posseer cosas, que antes no tenia, no solo no mereciò alcançar la gracia del Espiritu de Profecia, la qual parece, que se le devia como por sucession, y herencia de su Maestro, pero antes la maldicion del Santo Profeta fue causa, que le saliesse vna lepra que le durò toda la vida. Tambien Iudas por querer bolver a tener los dineros, que por seguir a Christo avia dexado, no solo perdio la Dignidad de Apostol, despeñandose hasta vender a su mismo Señor, y Maestro, pero aun no fue digno de acabar su vida con quietud, sino con vna muerte violenta, y desastrada. Vltimamente Ananias, y Safira su muger, reservandose vna porcion de la hazienda, que antes posseeian, merecieron ser condenados a muerte repentina por boca del Apostol S. Pedro.

15

XV. Male renuntians a non renuntiante quo differat.

De his igitur, qui dicentes renuntiasse se huic mundo rursus incredulitate fracti nudari terrenis opibus timent, in Deuteronomio mystice praecipitur: si quis est homo formidolosus, et corde pauido, non egrediatur ad bellum: uadat, et reuertatur in domum suam, ne pauere faciat corda fratrum suorum, sicut et ipse timore perterritus est. hoc testimonio quid euidentius quaeso? nonne manifeste mauult eos scriptura professionis huius nec initium sibimet usurpare nec nomen, quam exhortatione exemploque corrupto etiam alios ab euangelica perfectione reuocare et infideli infirmare terrore? iubetur itaque eis ut discedentes e pugna reuertantur in domum suam, quia non potest quisquam duplici corde bella domini proeliari (uir enim duplex animo inconstans in omnibus uiis suis), et cogitantes secundum illam euangelii parabolam eum, qui cum decem milibus progreditur, contra regem cum uiginti milibus uenientem non posse confligere, adhuc eo longe posito postulent pacem, id est ut ne initium quidem renuntiationis arripiant potius quam tepide eam post exsequentes maiori discrimine semet inuoluant. melius est enim non uouere, quam uouere et non reddere. pulchre autem hic cum decem milibus et ille cum uiginti uenire describitur. amplior enim inpugnantium nos uitiorum numerus est quam uirtutum pro nobis dimicantium. nemo autem potest deo seruire et mamonae, nec ponens quisquam manum suam super aratrum et respiciens retro aptus est regno dei.

Cap. 15. En que difieren el que se aparta mal, y el que no se aparta del siglo.

No sin misterio, sino muy a proposito, parece que habla la S. Escritura de estos, que preciandose de que han dexado las cosas del mundo, de alli a poco desmayados con su poca confiança no osan deshazerse de el todo de las riquezas de el: porque en el Deuteronomio se leen estas palabras. Si ay alguno temeroso, y de poco coraçon, no vaya a la guerra, buelvase a su casa: para que no suceda que viendole a el atemorizado, y covarde, lleguen tambien sus hermanos a covardear. Que lugar mas a proposito que este se podia desear? por ventura no señala aqui la Sagrada Escritura, que les valiera mas a los Religiosos que avemos dicho, nunca aver tenido el nombre ni profession de tales, que no con sus malos consejos, y peor exemplo, aver divertido, y apartado a los demas de la perfeccion Evangelica, y aver hecho que tambien tengan poca confiança en el Señor? Mandeseles a estos que dexada la guerra buelvan a sus casas: porque ningun hombre de dos coraçones, que es de deseos contrarios, puede ser buen soldado en la milicia de el Espiritu, como dixo el Apostol Santiago en su Canonica. El de coraçon doblado (que es fingido, ò el que tiene diferentes, y contrarios intentos,) no tiene constancia en cosa que pone la mano. Mandeseles pues esto, para que acordandose de la parabola de S. Lucas. Que el que solo tiene diez mil soldados, y no puede competir con vn Rey contrario que viene con veinte mil, le pida pazes antes de llegar a romper con el. Que es como si dixera; que es mejor que no emprendan el camino de la Religion: que no despues de aver echado vna vez por alli, con su tibieza vengan a estar en peor estado que antes, que se convirtiessen: porque como dixo el Sabio. Mejor es no hazer voto, que despues de averlo hecho no cumplir lo que se prometiò. Y es de notar, que con mucha propiedad se dize, que el recien convertido sale con diez mil, y su contrario el Demonio con veinte mil; porque siempre es mas el numero de los vicios, que nos molestan, que de las virtudes que nos ayudan, y no puede vno servir a Dios, y juntamente estar deseoso de enriquezerse demasiado, ni el que puesta vna vez la mano en el arado buelve a mirar atras, es a proposito para el Reino de Dios: pues es fuerça que mirando atras, encuentre con algo que tropieçe, y atendiendo a las cosas terrenas pierda de vista las celestiales.

16

XVI. Cuius testimonii se colore tueantur, qui exui facultatibus suis nolunt.

Hi ergo occasionem auaritiae pristinae sibimet intromittere quadam scripturae sanctae auctoritate conantur, quam uitiosiore intellectu interpretantes apostoli, immo domini sententiam corrumpere atque ad suum desiderium gestiunt deprauare. non suam uitam uel intellectum scripturarum sensui coaptantes, sed uim scripturis pro desiderio suae libidinis inferentes consentire eas suis opinionibus uolunt aiuntque scriptum esse: beatius est magis dare quam accipere. cuius interpretatione prauissima eneruatam domini putant illam esse sententiam qua dicitur: si uis perfectus esse, uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere me, et hoc arbitrantur colore diuitias suas se abicere non debere, beatiores scilicet semet ipsos pronuntiantes, si pristinis suffulti substantiis aliis quoque de earum superabundantia largiantur, dum erubescunt pro Christo gloriosam cum apostolo suscipere nuditatem nec opere manuum nec monasterii parsimonia uolunt esse contenti. quibus superest ut se aut circumuenire nouerint semet ipsos et nequaquam renuntiasse huic mundo diuitiis pristinis incubantes, aut si professionem monachi re atque opere cupiunt experiri, dispersis abiectisque omnibus nihilque ex eis quae renuntiauerant reseruantes cum apostolo glorientur in fame et siti, in frigore et nuditate.

Cap. 16. Con que pretexto se defiendan, los que no quieren despojarse de lo que posseen.

Estos quieren tomar ocasion para bolverse a enredar en el vicio de la Avaricia de que se avian librado, de vna autoridad de la S. Escritura, è interpretandola mal procuran pervertir, y torcer, conforme a su deseo, lo que quiso dezir el Apostol S. Pablo (ò por mejor dezir el Señor:) y no ajustando su doctrina, y vida al sentido de las Escrituras; antes haziendoles fuerça, y violencia, segun el antojo de su mal deseo, quieren apoyar con la autoridad de ella sus malas opiniones. Dizen pues que se hallan escritas en los Actos de los Apostoles estas palabras. Mas vale dar, que recibir. Y con la mala interpretacion de ellas, les parece que ya no tiene fuerça el consejo, que dio nuestro Salvador a vn Mancebo quando dixo: Si quieres ser perfecto, vè, y vende quanto tienes y dalo a los pobres, y hallaras vn tesoro en el Cielo, y hecho todo esto sigueme: que es dezir, procura imitar mi vida, y ordenarla conforme a mi doctrina. Con esta escusa les parece, que no tienen obligacion de dexar lo que posseian, teniendose por muy bienaventurados, y pefectos, si estando de todo muy bien provehidos, reparten con los demas de lo que les sobra, y avergonçandose de estar pobres por amor de Christo, como lo estuvo el Apostol, ni quieren trabajar, ni contentarse con la vivienda ordinaria del Monasterio. Estos es fuerça que confiessen, que teniendose las riquezas que posseian van engañados, y no han renunciado con verdad al mundo, y si quieren ser Religiosos en el nombre, y hechos es menester, que despreciadas, y olvidadas todas las cosas, y no quedandose con nada de quanto tenian, se honren con el Apostol, con la hambre, sed, frio, y desnudez.

17

XVII. De renuntiatione apostolorum et ecclesiae primitiuae.

Quasi uero et ille similiter non potuerit facultatibus pristinis sustentari, qui se non ignobilem etiam in huius mundi ordine fuisse testatur, cum se adserit a natiuitate ciuis Eomani dignitate praelatum, si hoc esse ad perfectionem commodius iudicauisset, et illi qui Hierosolymis, cum essent possessores agrorum aut domorum, uendentes omnia nihilque sibi ex his penitus reseruantes adferebant pretia eorum et ponebant ante pedes apostolorum, non potuerint necessitatem corporis sui facultatibus propriis sustinere, si hoc perfectius fuisset ab apostolis iudicatum uel ipsi esse utilius probauissent : sed uniuersas simul abicientes substantias maluerunt labore proprio uel conlatione gentium sustentari. de quorum sumptu sanctus apostolus ad Bomanos scribens suumque eis in hoc ministerium praedicans ac subtiliter eos ad hanc conlationem prouocans ait: nunc uero proficiscar Hierusalem ministrare sanctis. conplacuit enim Macedoniae et Achaiae conlationem aliquam facere in pauperes sanctorum qui sunt Hierusalem. conplacuit enim, et debitores sunt eorum: quoniam si spiritalium eorum participes factae sunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. ad Corinthios quoque horum sollicitudinem similiter gerens monet eos, ut ante aduentum suum conlationem, quam ad usus eorum mittere disponebant, sollicitius praepararent: de collectis autem quae fiunt in sanctis, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. unusquisque uestrum per unam sabbati thesaurizet apud semet ipsum recondens quod ei bene placuerit, ut non cum uenero tunc collectae fiant. cum autem uenero, quoscumque probaueritis per epistulas, hos transmittam perferre gratiam uestram in Hierusalem. et ut eos ad largiorem prouocaret conlationem, infert: quodsi dignum fuerit ut et ego eam, mecum ibunt, id est si talis fuerit oblatio uestra, quae mea quoque mereatur prosecutione deferri. ad Galatas quoque, cum praedicationis ministerium cum apostolis partiretur, hoc idem se depectum cum Iacobo, Petro et Iohanne testatur, ut licet praedicationem susciperet gentium, pauperum tamen qui erant Hierosolymis nequaquam sollicitudinem curamque respueret, qui propter Christum uniuersis rebus suis renuntiantes spontaneam subierant egestatem: et cum uidissent, inquit, gratiam dei quae data est mihi Iacobus et Cephas et Iohannes, qui uidebantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos inter gentes praedicaremus, ipsi autem in circumcisionem: tantum ut pauperum memores essemus. quam rem omni sollicitudine se testatur inplesse dicens: quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. qui igitur sunt beatiores? utrumnam hi qui nuper de numero gentium congregati nec praeualentes euangelicam perfectionem conscendere adhuc suis substantiis inhaerebant, in quibus magnus fructus apostolo ducebatur, si saltim ab idolorum cultu et fornicatione et suffocatis et sanguine reuocati fidem Christi cum suis facultatibus suscepissent, an illi qui euangelicae satisfacientes sententiae crucem domini cotidie portantes nihil sibi de propriis facultatibus superesse uoluerunt? cumque ipse beatus apostolus uinculis et carceribus obligatus seu uexatione itineris inpeditus et ob haec consuetam uictus substantiam parare, ut erat solitus, suis manibus non occurrens a fratribus se, qui de Macedonia uenerant, supplementum suae necessitatis adserit accepisse (nam quod mihi, inquiens, deerat subpleuerunt fratres qui uenerunt a Macedonia, et ad Philippenses ipse referens: scitis enim et uos, Philippenses, quia in principio euangelii, quando profectus sum a Macedonia, nulla mihi ecclesia communicauit in ratione dati et accepti nisi uos soli, quia et Thessalonicam et semel et bis in usum mihi misistis), erunt secundum istorum sententiam, quam mente tepida conceperunt, et isti beatiores apostolo, quia de suis inueniuntur ei substantiis inpertisse? quod amens quilibet dicere non audebit.

Cap. 17. De la Renunciacion de los Apostoles, y de la Primitiva Iglesia.

Como si el Apostol S. Pablo no pudiera tambien sustentarse de lo que tenia? (pues dize el mismo de si, que segun las leyes del mundo, era noble, quando escrive. Que avia nacido con privilegio de Ciudadano Romano.) Pero sabia bien, que esso no era mas a proposito para alcançar la perfeccion. Y como sino pudieran aquellos (que teniendo en Ierusalen casas, y heredades vendiendolo todo, y no quedandose con nada, traian el precio dellas, y lo hechavan a los pies de los Apostoles) acudir a sus necessidades con su misma hazienda, si los Apostoles aprobaran esto por mejor? ò aquellas mismas personas lo tuvieran por cosa mas provechosa? Pero antes dexando quanto tenian, quisieron mas sustentarse del trabajo de sus manos, ù de las limosnas, que los Gentiles convertidos les hazian. Hablando el Apostol Santo de estas limosnas, quando escribe a los Romanos, y dandoles cuenta del oficio que el hazia en aquello, y exortandolos con mucha prudencia a hazerlas mayores, les dize: Aora voy a Ierusalem a proveer de lo necessario a los Santos, y me he resuelto recoger algunas limosnas de entre los Macedonios, y Griegos, para repartirlas a los que se hallan pobres entre los Fieles de la Ciudad Santa. Assi me ha parecido, y deven ellos hazerla; porque si estos Gentiles que son ricos, han participado de los bienes espirituales de aquellos pobres Christianos; justo es que tambien aquellos participen de los bienes temporales de estos otros. A mas de esto, escriviendo a los Corintios, encarecidamente les advierte acerca desta misma limosna: que antes que el llegue, tengan aparejado lo que avian recogido para repartir a los pobres Christianos; con estas palabras: De lo que se ha recogido para remediar las necessidades de los Fieles, hareis de la manera que yo dispuse que se hiziesse en las Iglesias de Galacia, y cada vno de vosotros procure el dia del Domingo, recoger, y conservar lo que mejor le pareciere, para que no se ayan de recoger las limosnas al tiempo que yo estè ai: porque al punto que llegare enviarè con cartas mias a Ierusalen las personas de quien me diereis testimonio, para que lleve allà las limosnas que avreis recogido de entre vosotros. Y aun para animarles a alargarse mas en ellas, les dize en el mismo Capitulo: Y aun yo mismo irè a acompañar a los que las llevaran, si huviere necessidad. Como si dixera, irè, si fuere ella tal, que merezca que yo mismo la lleve Tambien en el Capitulo segundo de la Epistola a los de Galacia, al tiempo que se encargava cada qual de los Apostoles de su ministerio, acerca de la Predicacion Evangelica, dize el Glorioso San Pablo, que hizo vn concierto con Sant-Iago San Pedro, y San Iuan, de que, aunque se obligava a Predicar a los Gentiles, no por esso pensava dexar el cuidado de los pobres que vivian en Ierusalem, y dizelo assi: Y viendo Diego, Pedro, y Iuan, que eran como columnas de la primitiva Iglesia, las particulares mercedes, que el Señor me avia hecho, nos admitieron en su compañia a mi, y a Bernabe; para que nosotros predicassemos a los Gentiles, y ellos a los Hebreos; pero con tal, que no nos descuidassemos de los pobres. Esto dize el Apostol alli mismo, que hizo con diligencia, añadiendo: Esto procurè yo hazer con todo el cuidado que me fue possible. Pues quales diremos aora que son mas perfectos? Por ventura serlo han los Gentiles, que recien salidos de sus errores, y no pudiendo sufrir el rigor de la perfeccion Evangelica, se quedavan aun con su hazienda? De los quales le parecia al Apostol Santiago, que avia sacado grande fruto, quando recibian la Fè del Señor, sin dexarla, con tal, que se guardassen de la Idolatria, de la Fornicacion, y de comer sangre, ni carne de animales ahogados? Claro està que no; sino que son mas perfectos los que conformandose con la mayor perfeccion Evangelica, van siempre cargados con la Cruz, y Mortificacion de Christo, sin quererse quedar con vna blanca de quanto posseian. El Apostol San Pablo, por hallarse vnas vezes encarcelado, y aherrojado, y otras impedido con largos caminos, no podia, como solia en otras ocasiones, provehei se de lo necessario para su sustento, con el trabajo de sus manos, y en tal caso dize, que los Christianos que avian venido de Macedonia, le remediaron su necessidad; porque escriviendo a los Corintios, dize: Los Christianos que vinieron de Macedonia, me proveyeron de lo que me faltava. Y a los Filipenses escrive assi: Muy bien sabeis, que al tiempo que començè a predicar el Evangelio, y me parti de Macedonia, ninguna de las Iglesias, me me valiò con su hazienda, si solos vosotros: porque me inviasteis a la Ciudad de Thesalonica dos vezes todo lo necessario para mi sustento. Siendo assi lo que aqui dize el Apostol, segun el parecer de aquellos Religiosos tibios, que diximos, mas perfectos avian de ser los Macedonios, y Filipenses que el: Pues le sustentavan de sus limosnas; cosa que ningun hombre de buen seso se atreverà a dezirlo.

18

XVIII. Quod, si apostolos imitari uelimus, non debeamus nostris definitionibus uiuere, sed illorum exempla sectari.

Quamobrem si euangelico praecepto uolumus oboedire et apostoli ac totius ecclesiae illius primitiuae seu patrum, qui uirtutibus ac perfectioni eorum nostris temporibus successerunt, imitatores exsistere, non nostris definitionibus adquiescamus, de hoc tepido ac miserabili statu perfectionem nobis euangelicam pollicentes, sed illorum sectantes uestigia circumuenire nosmet ipsos minime studeamus et ita monasterii disciplinam institutionemque pariter expetamus, ut in ueritate renuntiemus huic mundo, nihil ex his quae contempsimus infidelitate nos retrahente seruantes, cotidianum uictum non recondita pecunia, sed opere proprio conquiramus.

Cap. 18. Que si queremos imitar a los Apostoles, avemos de guiarnos por el Iuyo, no por nuestro parecer.

Por tanto, si queremos obedecer a los preceptos Evangelicos y ser verdaderos discipulos de los Apostoles, è imitar los Christianos de la primitiva Iglesia, y a los Padres, que en nuestros tiempos han conservado aquella virtud, y perfeccion, no sigamos nuestro parecer; persuadidos, que guardamos la perfeccion Evangelica, metidos en aquel tibio, y miserable estado de proprietarios; ni nos engañemos con aquella falsa doctrina; antes bien por lo contrario, siguiendo aquellas pisadas, de tal manera nos aficionemos a las reglas, y modo de vivir del Monasterio, que renunciando de coraçon todas las cosas de este mundo; y no quedandonos con cosa alguna de las que aviamos despreciado, por mas que nuestra poca confiança nos tiente, remediemos nuestras necessidades, no del dinero que tuvieremos escondido; sino de lo que cada dia trabajaremos.

19

XVIIII. Sententia sancti episcopi Basili aduersus Syncletium prolata.

Fertur sententia sancti Basili Caesariensis episcopi ad quendam prolata Syncletium tali quo diximus tepore torpentem. qui cum se renuntiasse diceret huic mundo, quaedam de propriis facultatibus sibimet reseruauit, nolens exercitio suarum manuum sustentari et humilitatem ueram nuditate et operis contritione monasteriique subiectione conquirere. et senatorem, inquit, Syncletium perdidisti et monachum non fecisti.

Cap. 19. Sentencia de S. Basilio.

Cuentase, que S. Basilio Obispo de Cessarea, dixo vna sentencia admirable, a vn Monje que avia sido Senador, y por su tibieza padecia la passion de Avaricia, de que hablavamos. Este preciandose, y alabandose que avia dexado el mundo, se avia quedado con cierta renta para vivir, teniendo por de menos valor el sustentarse con el trabajo de sus manos, y dandosele poco de alcançar la virtud de la humildad, por medio de la verdadera desnudez de todas las cosas, de la molestia del trabajo, y de la sugecion a la Obediencia de su Monasterio: a este le dixo el Santo. Perdiste el estado de Senador, y no hallaste el de verdadero Religioso.

20

XX. Quam ignominiosum sit a filargyria superari.

Itaque si agonem spiritalem certare legitime cupimus, hunc quoque perniciosum hostem a nostris cordibus extrudamus: quem quantum superare non magnae uirtutis est, tantum ab eodem uinci ignominiosum plenumque dedecoris. a potente enim elidi, licet sit in deiectione dolor et gemitus in amissione uictoriae, tamen quodammodo de aduersarii robore uictis nascitur consolatio: sin uero et inimicus exilis et genus conluctationis infirmum, ultra deiectionis dolorem confusio turpior et ignominia detrimento grauior infertur.

Cap. 20. Quan afrentosa cosa es, ser vencido de la Avaricia?

Si deseamos pues pelear como devemos en esta guerra de el Espiritu, es necessario que deshechemos de nuestros coraçones este dañoso enemigo: porque aunque el vencerle no es cosa de mucha dificultad, pero el dexarse vencer de el es cosa afrentosissima, è infame. Quando vno perdiò la victoria peleando con vn enemigo poderoso, aunque se duele mucho de su cayda, y de lo que ha perdido, toda via tiene algun consuelo, en pensar que fue muy poderoso su enemigo, pero si el enemigo, que le venciò fue flaco, y en la pelea no huvo dificultad, al sentimiento que tiene el vencido, se le añade vna gran confusion, y verguença, y vna gran nota de su descuydo, y poco valor.

21

XXI. Quemadmodum superanda sit filargyria.

De quo haec erit summa uictoria triumphusque perpetuus, ut, quemadmodum dicitur, ne minuto quidem nummo conscientia monachi polluatur. inpossibile namque est eum, qui uictus in exigua stipe concupiscentiae semel in corde suo radicem susceperit, non maioris desiderii protinus incendio conflagrari. tamdiu namque miles Christi uictor ac securus cunctaque cupiditatis inpugnatione erit externus, donec initia concupiscentiae huius hic nequissimus spiritus in eius corde non seuerit. quapropter cum in cunctis generibus uit-iorum generaliter serpentis caput oporteat obseruari, in hoc praecipue diligentius conuenit praecaueri. quod si fuerit intromissum, sua materie conualescens ipsum sibimet uehementiora suscitabit incendia. ideoque non solum pecuniarum cauenda possessio, uerum etiam uoluntas ipsa de animo penitus extrudenda. non enim tam effectus filargyriae uitandus est quam affectus ipsius radicitus amputandus: nihil enim proderit pecunias non haberi, si uoluntas in nobis fuerit possidendi.

Cap. 12. Como ha de vencerse la Avaricia?

La suma, y triunfo de esta victoria consiste, en que como se dize comunmente, no permita el Religioso, que su conciencia se manche en esta materia, ni aun con vn dinero. Y es impossible que el que vencido vna vez de el interes, por poco que sea, ha dado lugar a las rayzes de este vicio, no vaya creciendo siempre mas en el, y multiplicando sus malos deseos. Porque tan solamente entonces, se podrà llamar vencedor el soldado de Christo, y dezir, que està fuera de este pecado, y aun libre de tentaciones de el, quando vaya tan sobre el caso, que aun no permita, que este miserable vicio arroje ni la minima semilla en su coraçon. Y assi aunque en todo genero de vicios importa guardarnos de la cabeça de la Serpiente, que son estos pequeños principios; pero en este de la Avaricia, mas que en otros. Porque si huviere començado vna vez a entrar en el alma, cobrando fuerças con su misma materia, que es el interes; el mismo servira de encender mayores llamas de codicia. Y por tanto no solo avemos de estar sin dinero alguno: pero aun sin voluntad de tenerle, aunque pudiessemos; pues no es de tanta importancia el estar vno pobre, y en efecto sin cosa propria, quanto tener el deseo, y afecto de tenerla muy mortificado, y desarraygado. Porque sirve de poco el no posseer dinero, si se possee toda via el deseo de tenerle.

22

XXII. Quod possit quis etiam non habens pecunias filargyrus iudicari.

Possibile namque est etiam non habentem eas nequaquam filargyriae morbo carere nihilque ei prodesse beneficium nuditatis, quia cupiditatis uitium resecare non ualuit, paupertatis bono non uirtutis merito delectatus et necessitatis onere non sine cordis languore contentus. quemadmodum etiam corpore non pollutos euangelicus sermo pronuntiat corde moechatos, ita pecuniae quoque pondere minime sarcinatos affectu ac mente cum filargyris condemnari possibile est: occasio enim eis habendi defuit, non uoluntas, quae semper apud deum solet magis quam necessitas coronari. itaque festinandum nobis est, ne in uanum laborum nostrorum emolumenta depereant. miserabile namque est paupertatis ac nuditatis exitus tolerasse, fructus uero earum cassae uoluntatis uitio perdidisse.

Cap. 22. Que puede ser Avaro, aun el que no tiene dinero.

Cosa es que puede suceder, que sin tener vno dineros enferme de Auaricia; y que le aproveche poco estar sin possession de cosa alguna, pues no pude desarraygar de su coraçon el deseo de las riquezas; contentandose con algunas comodidades, que la pobreça trae, sin alcançar el merecimiento de ella, y sufriendo las descomodidades con impaciencia. Porque de la manera, que el que no cayò aun en pecado de Deshonestidad por obra (dize la S. Escritura) que puede ser ya adultero en su intencion, y voluntad: assi puede suceder, que los que no tienen dinero alguno, en el afecto, y en su coraçon tengan arraygado el vicio de la Avaricia, pues aunque les faltò la ocasion de hazerse ricos, no la voluntad, y deseo: y Dios estima, y premia con mucha liberalidad la pobreza, y las demas obras, quando son voluntarias, y se hazen con gusto: pero no quando forçadas, y como dizen, a mas no poder. Avemos pues de procurar, que no se pierda el merecimiento, y fruto de nuestros trabajos: porque seria cosa harto desventurada, aver padecido las descomodidades de la pobreza, y desnudez, y por averlo hecho no de voluntad, sino como forçado, perder el premio de ellas.

23

XXIII. Exemplum de Iuda.

Uis nosse quam perniciose, quam noxie fomes iste, nisi fuerit diligenter excisus, ad eius interitum qui eum conceperit fruticet et omnigenis pullulet ramunculis uitiorum? respice Iudam apostolorum numero deputatum, quia noluit serpentis huius caput letale conterere, qualiter eum suo ueneno peremerit et concupiscentiae laqueis inretitum ad quam abrupti praecipitii crimen inpegerit, ut redemptorem mundi et humanae salutis auctorem triginta argenteis persuaserit uendere. qui nequaquam esset ad tam scelestum proditionis facinus deuolutus, si non filargyriae morbo fuisset infectus, nec dominicae negationis reus sacrilegus extitisset, nisi prius solitus fuisset creditos sibi loculos conpilare.

Cap. 23. Exemplo de Iudas.

Quieres ver, sino se corta la rayz de este tronco, quan mortifero fruto produce, y como envenena la alma, donde naciò? Y como de el salen los ramos de los demas vicios? Considera a Iudas vno de los doze Apostoles, que no quiso al principio quebrantar la cabeça de esta Serpiente venenosa, y al fin vino a morir atosigado de ella; y enredado, con los malos deseos de el interes llego a tal despeñadero, que se resolviò vender al Redentor del mundo, y Autor de la Salvacion de todo el genero humano por teinta dineros. Este nunca huviera caydo en vna traicion tan malvada: si su alma no estuviera inficionada con el vicio de la Avaricia; ni huviera llegado al Sacrilegio de desconocer a su Maestro, si primero no se huviera acostumbrado, y echo a hurtar algo de lo que el Señor, y los demas Apostoles sus compañeros le encomendavan.

24

XXIIII. Quod filargyria nisi nuditate uinci non possit.

Inmane satis et euidens tyrannidis huius exemplum, quae semel, ut diximus, animae captiuatae nullam permittit honestatis regulam custodire nec ulla quaestus adiectione satiari. finis enim rabiei huius non diuitiis, sed nuditate conquiritur. denique cum hic ipse ob hoc loculos dispensationi pauperum deputatos suae potestati creditos accepisset, ut saltim pecuniarum abundantia satiatus concupiscentiae suae modum inponeret, in tantum copia earum in abundantiorem fomitem cupiditatis exarsit, ut iam non loculos clancule conpilare, sed ipsum dominum uenundare maluerit. uniuersas enim diuitiarum moles rabies cupiditatis huius exsuperat.

Cap. 24. Que sin desnudez no puede vencerse la Avaricia.

Exemplo es este muy evidente de la cruel tyrania de la Avaricia; que como diximos, al alma de quien vna vez se apodera no le dexa tener respecto a Dios, ni cuenta con las Reglas de la modestia, ni aun llegar a hartarle de dinero. Porque es vicio, que no se vence con tener mas, sino con estar de el todo privado de el, y de el deseo de tenerle. Finalmente aviendo Iudas tomado a cargo llevar la bolsa del dinero, con que se avian de remediar los pobres, con intento de apagar la sed, que tenia de hazerse rico, viendose con mucho dinero, la abundancia de el le encendiò en mayores, y peores deseos; de modo que ya no se contentava con hurtar de la bolsa lo que a escondidas podia, pero aun llegò a vender a su mismo Maestro, y Señor: porque la rabia, y sed insaciable de este vicio no bastà a apagarla quantas riquezas ay en el mundo.

25

XXV. De exitu Annaniae et Sapphirae et Iudae, quem filargyria inpellente subierunt.

Denique princeps apostolorum his eruditus exemplis, sciens habentem quippiam cupiditatis frena non posse moderari nec finem eius in parua summa magnaue consistere, sed in sola uirtute nuditatis, Annaniam et Sapphiram, quorum superius fecimus mentionem, quia sibi quippiam de sua facultate seruauerant, morte multauit, ut interitum, quem ille ultro sibi pro reatu dominicae proditionis intulerat, hi pro mendacio cupiditatis exciperent. quanta in hoc quoque facinoris ac supplicii similitudo concurrit. ibi filargyriam proditio, hic falsitas subsecuta est. ibi ueritas proditur, hic mendacii crimen admittitur. licet enim operis eorum dissimilis uideatur effectus, unus tamen finis in utroque concurrit. ille namque refugiens paupertatem resumere quae abiecerat concupiuit, hi, ne fierent pauperes, de substantia sua, quam aut apostolis offerre fideliter aut totam dispergere fratribus debuerant, quiddam retinere temptauerunt: et idcirco utrubique sequitur mortis damnatio, quia utrumque crimen de filargyriae radicibus pullulauit. itaque si in eos, qui non alienas concupierunt substantias, sed propriis parcere temptauerunt, nec habuere desiderium adquirendi, sed reseruandi tantummodo uoluntatem, processit tam seuera sententia, quid censendum de his, qui numquam possessas pecunias cupiunt congregare et nuditatem coram hominibus praeferentes affectu concupiscentiae coram deo diuites conprobantur?

Cap. 25. Que Ananias, Safira, y Iudas, murieron a manos de la Avaricia.

Por tanto el Principe de los Apostoles, avisado con los exemplos que avemos dicho, y sabiendo que el que posseia alguna cosa con aficion, era imposible que resistiesse a la Avaricia, y que el vencerla no consistia en tener mucho, ni poco, solo en estar de el todo desnudo de bienes temporales, a Ananias, y a Safira (de quien arriba diximos) porque se avian quedado con alguna porcion de su hazienda, los castigò con la muerte; para que la muerte, que Iudas con sus mismas manos se avia tomado en pena de su pecado, la padeciessen estos, en pena tambien de la mentira, que avian dicho nacida de la Avaricia. Gran semejança hallamos assi en el pecado como en el castigo de Iudas, y estos otros dos: porque en Iudas la Avaricia fue causa de la traicion, en estos fue ocasion de que mintiessen. Alli fue entregada la suma verdad, aqui se dixo vna gran falsedad, y mentira. Y aunque parezca diferente el efecto de el pecado de aquel, y estos, pero todos tienen vn fin, y remate. Porque Iudas, no querendose abraçar con la pobreça, deseò las cosas que avia dexado: Estos por no ser pobres de el todo, se quedaron con vna parte de la hazienda, que devian (segun lo que entonces se vsava) ofrecer con fidelidad a los Apostoles, ò repartirla entre los demas Christianos. Puesto esto, no es mucho que pues el pecado de Iudas, y el de Ananias, y Safira, tuvieron principio de la Avaricia, todos padezcan vn mismo genero de muerte. De aqui podemos colegir, lo que avemos de sentir de los que desean en la Religon recoger los dineros, que nunca tuvieron en el mundo, y preciandose de pobres, y vendiendose a los hombres por tales, con los deseos de su Avaricia ante los ojos de Dios son bien ricos: Si en los que no desearon la hazienda de nadie, y solo se quisieron quedar con vna poca de la suya, y no tuvieron intento de adquirir mas riquezas, sino que se contentaron con reservarse algo de el precio de lo que avian vendido, se hizo vn castigo como el que avemos dicho.

26

XXVI. Quod filargyria lepram animae inferat spiritalem.

Qui secundum similitudinem Giezi spiritu ac mente leprosi esse noscuntur, qui mundi huius caducas pecunias concupiscens inmundae leprae contagione respersus est. per quam nobis euidens reliquit exemplum, omnem animam cupiditatis labe pollutam spiritali uitiorum lepra respergi inmundamque apud deum perenni maledictione reputari.

Cap. 26. Que por la Avaricia, enferma la alma de Lepra espiritual.

Los avarientos, podemos dezir, que tienen Lepra en el alma, como Giezi la tuvo en el cuerpo, quando deseando las riquezas perecederas de este mundo, quedò manchado de aquella enfermedad contagiosa, y con esto nos dexò vn exemplo claro, que en qualquier alma inficionada del pecado de la Avaricia, va creciendo la Lepra de los demas vicios, y con esta mancha delante los ojos de Dios, con razon es tenida por inmunda, y maldita para siempre.

27

XXVII. Testimonia de scripturis, quibus perfectionem desiderans edocetur non resumere quae renuntians abdicauit.

Igitur si perfectionis desiderio dimittens omnia secutus es Christum dicentem tibi: uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere me, quid missa super aratrum manu respicis retro, ut eiusdem domini uoce pronuntieris non esse aptus regno caelorum? super tectum euangelici culminis stabilitus quid descendis tollere aliquid de domo tua, ex his uidelicet quae antea contempsisti? constitutus in agro atque operatione uirtutum substantia mundi, qua te renuntians spoliasti, quid recurrens niteris reuestiri? si uero paupertate praeuentus nihil quod dimitteres habuisti, multo minus adquirere debes quod nec antea possedisti. ob id enim ita domini beneficio praeparatus es, ut expeditior ad eum nullis pecuniarum laqueis inpeditus adcurreres. uerumtamen nullus in hoc egens frangatur: nemo est enim qui non habeat quod dimittat. uniuersis renuntiauit facultatibus mundi, quisquis affectum possidendi eas radicitus amputauit.

Cap. 27. Con Testimonios de la S. Escritura, se enseña que el que se apartò del siglo, no deve bolver a las cosas que vna vez renunciò.

Si dexadas ya vna vez todas las cosas has seguido a Christo, que te està diziendo en su Evangelio. Ve, y vende quanto tienes, y dalo a los pobres, y hallaràs vn tesoro en el Cielo, y sigueme, para que despues de aver puesto la mano en el arado miras atras? Sin duda que el mismo Señor te dirà que no eres bueno para el Reino de los Cielos. Despues de aver subido hasta el techo, y cumbre del Evangelio: que has de sacar de abajarte a tomar cosa de tu casa, es a saber, algo de lo que quando viniste a la Religion despreciaste? Puesto en el campo, y exercicio de las virtudes, para que bolviendo atras quieres otra vez posseer los bienes del mundo, que en tu conversion deshechaste? Y si a caso aviendo vivido en el mundo siempre con pobreza, no tuviste que dexar quando viniste a la Religion, harto peor seria quisiesses tener en el Monasterio lo que nunca tuviste en el siglo, pues por ventura fue particular beneficio de el Señor averte querido llevar toda tu vida por el camino de la pobreça para que le siguiesses libre, y sin embaraço alguno de los lazos de la Avaricia. Pero por esto ninguno que es pobre desmaye, pues no ay quien no tenga algo que dexar en el mundo. Haga cuenta que dexò quanto avia en el; el que arrancò de rayz de su coraçon el deseo de tener cosa alguna.

28

XXVIII. Quod aduersus filargyriam uictoria non aliter possit nisi nuditate conquiri.

Haec est igitur de filargyria perfecta uictoria, ut paruissimae cuiuslibet stipis in corde nostro residere non sinamus igniculum, certi quod restinguendi eum non habebimus ulterius facultatem, si quantulamcumque scintillae huius in nobis materiam fouerimus.

Cap. 28. Que sola la desnudez, puede alcançar victoria de la Avaricia.

Entonces estaremos bien dispuestos para alcançar victoria de este enemigo, quando no permitieremos, que se conserve en nuestro poder cosa alguna que nos pueda provocar a Avaricia: porque es cierto, que si tenemos en nuestro interior alguna centella de este fuego, y nos descuidamos, quando querremos apagarla no podremos.

29

XXVIIII. Quemadmodum possit nuditas a monacho retentari.

Quam uirtutem non alias retinere ualebimus inlibatam, nisi in monasterio consistentes secundum apostolum habentes uictum et uestimentum his contenti fuerimus.

Cap. 29. En que consiste la desnudez Monastica?

No podrà estar el Monje con el desapego de cosas temporales que avemos dicho, sino es que procure permanecer en su Monasterio, y alli (como dixo el Apostol) contentarse con la comida, y vestido que le dieren.

30

XXX. Remedia contra morbum filargyriae.

Damnationem ergo Annaniae et Sapphirae memoriter retinentes horrescamus aliquid ex his reseruare quae renuntiantes penitus abdicare deuouimus. Giezi quoque pertimescamus exemplum, qui ob filargyriae culpam aeterno supplicio leprae multatur, et aliquid ex his quae nec ante possedimus caueamus adquirere. nec non etiam Iudae uel meritum uel exitum formidantes quicquam pecuniae resumere, quam semel a nobis abiecimus, tota uirtute uitemus. super haec omnia considerantes condicionem fragilis incertaeque naturae nostrae caueamus, ne dies domini sicut fur in nocte superueniens maculatam uel uno obolo nostram conscientiam deprehendat, qui omnes fructus nostrae renuntiationis euacuans illud, quod in euangelio diuiti dictum est, ad nos quoque faciat uoce dominica dirigi: stulte, hac nocte animam tuam expetunt a te: quae autem praeparasti, cuius erunt? nihilque de crastino cogitantes numquam nos de coenobii disciplina patiamur auelli.

Cap. 30. Remedios contra la Avaricia.

Acordandonos del castigo, que se executò en Ananias, y Safira, temblemos de quedarnos con cosa, de las que quando vinimos a la Religion hizimos proposito de dexar. Temamos tambien no nos suceda lo que a Giezi, que la culpa, que cometiò de Avaricia la pagò con la pena de vna Lepra, que le durò hasta la muerte, y escarmentados con este exemplo no nos atrevamos a adquirir alguna cosa de aquellas, que aun estando en el siglo nunca posseimos. Acordandonos a mas de esto de lo que Iudas mereciò por este pecado, y del fin que hizo, guardemonos de bolver a cobrar algo de el dinero, que algun tiempo tuvimos, y renunciamos. Y sobre todo considerando la fragilidad de nuestra naturaleza, y su inconstancia estemos sobre el caso, no nos suceda, que viniendo el dia de el Señor, que vendrà de noche como los ladrones, y serà el vltimo, halle nuestra conciencia manchada aun con vna blanca: porque esto bastarà para privarnos de todo lo que merecimos quando renunciamos todas las cosas, y para que nos pueda dezir el Señor lo que a aquel rico. Necio, esta noche te quitaran la vida, todo lo que has recogido quien lo gozarà? Y por esto, no pensando en lo que avremos menester mañana, no permitamos, que nos persuada el Demonio, salirnos del Monasterio, ni de su observancia.

31

XXXI. Quod non possit quis filargyriam uincere nisi in coenobio perseuerans, et quemadmodum possit ibidem permanere.

Quod sine dubio nequaquam permittimur inplere, sed ne sub institutionis quidem regula permanere, nisi prius patientiae uirtus, quae non aliunde quam de humilitatis fonte procedit, in nobis fuerit firma soliditate fundata. illa namque nulli commotiones nouit inferre, haec uero inlatas sibi magnanimiter tolerare.

Cap. 31. Que solo perseverando en el Monasterio puede vencerse este vicio.

No podrà cumplir el Monje con lo que avemos dicho en el Capitulo passado, ni perseverar en su Monasterio, ni en la observancia de sus estatutos, sino se fundare primero muy bien en la virtud de la paciencia, que como de fuente nace de la humildad, porque el humilde a nadie sabe enojar, y el paciente ya que le hagan agravios, y digan injurias sabe sufrirlas con magnanimidad.

Texto latino: De institutis coenobiorum, ed. M. Petschenig, Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum 17, Viena, 1888, cotejado con los facsímiles; sin el aparato crítico. · Traducción de fray Miguel Vicente de las Cuevas, cartujo († h. 1658), Obras de Iuan Casiano, Zaragoza, Juan de Ibar, 1661 (ejemplar de la Biblioteca Nacional de España). Ortografía y erratas de la edición conservadas. Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error