Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro VI)

De los santos ancianos que hacían milagros

De sanctis senioribus qui signa faciebant.Libro delos sanctos viejos que hazian milagros.

1

Dixit abbas Dulas discipulus abbatis Besarionis: Quia ambulantibus nobis secus littus maris, sitivi; et dixi abbati Besarioni: Abba, sitio valde. Et cum fecisset senex orationem, dixit mihi: Bibe de mari. Et dulcis facta est aqua, et bibi; ego autem hausi modicam in vase, ne forte iterum sitirem. Quod cum vidisset senex, dixit mihi: Ut quid vas implesti aqua? Dixi ei: Ignosce mihi, ne forte iterum sitiam. Et ait senex: Deus qui hic est, et ubique est.

— omitido en esta traducción —

2

Alio quoque tempore, cum necessarium ei esset, fecit orationem, et transivit Chrysoroan fluvium pedibus; ego autem admiratus satisfeci ei, dicens: Quomodo sentiebas pedes tuos, dum ambulares in aqua? Et ait senex: Usque ad talum sentiebam aquam, reliqua autem erat solida sub pedibus meis.

Otro tiempo siendo necessario al abad Dulas hizo oracion y passo el rio chisoron a pie: y marauillado preguntole: como sentias tus pies quando andauas enel agua? y respondio el viejo. Hasta el calcañal sentia: mas lo otro estaua firme debaxo de mis pies.

3

Rursus euntibus nobis ad alium senem, venit sol ad occasum. Et oravit senex, dicens: Obsecro, Domine, stet sol, donec perveniam ad servum tuum. Et factum est sic.

Otro si yendo vnos a ver vn viejo el sol estaua para ponerse: y hizieron oracion y dixeron. Señor rogamos te que no se ponga el sol hasta que lleguemos a tu sieruo: y dios oyo los y detuuo el sol.

4

Venit aliquando quidam dæmonium habens in Scythi, et facta est pro eo oratio in ecclesia, et non egrediebatur dæmon ab eo, quia durus erat. Dicunt autem ad invicem clerici loci illius: Quid faciemus huic dæmoni? Nemo potest eum ejicere, nisi abbas Besarion; et si rogaverimus eum pro ipso, neque in ecclesiam veniet. Hoc ergo faciamus: ecce venturus est mane ante omnes in ecclesiam, faciamus eum qui vexatur sedere in loco ipsius, et cum ingredietur, stemus ad orationem, et dicamus ei: Excita fratrem istum, abba. Fecerunt autem sic. Veniente autem mane sene illo, steterunt ad orationem, et dicunt ei: Excita fratrem istum, abba. Et dixit senex illi patienti: Surge, egredere foras. Et confestim exivit ab eo dæmon, et sanus factus est ex illa hora.

Vino vn endemoniado a Scithia y hizieron por el oracion en la yglesia: y no salia el demonio del por quanto era fuerte y tenia teson: y dixeron entre si los clerigos de aquel lugar. Que haremos a este demonio? ca ninguno le puede lançar saluo el abad Besarion: y si le rogamos que haga porel oracion no verna ala yglesia: mas hagamos esto: ca mañana ha de venir delante de todos ala yglesia fagamos assentar al endemoniado en su lugar: y quando entrare estemos en oracion: y digamos padre despierta aquel frayle: y hizieron lo assi: y viniendo en la manaña aquel viejo estuuieron en oracion y dixeron. Padre despierta aquel religioso: y dixo a aquel paciente: leuantate y sal fuera: y luego salio el demonio del y sano.

5

Dicebant seniores aliquando abbati Eliæ in Ægypto de abbate Agathone: Quia bonus frater est. Et dicit eis senex: Secundum generationem suam bonus est. Qui dixerunt ei: Secundum autem antiquos quid? At ille respondens ait: Jam dixi vobis, quia bonus est secundum generationem suam; secundum antiquos vero, vidi hominem in Scythi, qui poterat facere ut sol staret in cœlo, sicut fecit Jesus filius Nave. Et hæc audientes obstupuerunt, et glorificaverunt Deum.

Dixeron vna vez los religiosos viejos al abad Helias en egypto del abad Agathon que era buen religioso: y dixoles el viejo. Segun su tiempo bueno es: y ellos respondieron le. Mas que diras segun los antiguos? y el respondioles. Ya os he dicho que segun su tiempo es bueno mas segun los antiguos yo vi vno en Scithia que podia hazer que el sol estuuiesse parado enel cielo como hizo Jesus hijo de Naues. Y oydo esto espantaronse y dieron gloria a dios.

6

Dicebant de abbate Macario illo majore, quia ascendens de Scythi, portabat sportas, et fatigatus resedit et oravit, dicens: Deus, tu scis, quia jam non prævaleo. Et mox elevatus, inventus est super flumen.

— omitido en esta traducción —

7

Habebat quidam filium paralyticum in Ægypto, et adduxit eum ad cellam beati Macarii, et relicto eo ad ostium flente, recessit longe. Respiciens ergo senex, vidit puerum plorantem, et dixit ei: Quis te adduxit huc? Qui dixit: Pater meus projecit me hic, et abiit. Et dicit ei senex: Surge, et apprehende eum. Qui statim sanus factus est, et surgens apprehendit patrem suum, et sic abierunt in domum suam.

— omitido en esta traducción —

8

Dicebat abbas Sisois: Quando eram in Scythi cum abbate Macario, ascendimus metere cum eo septem nomina. Et ecce una vidua colligebat spicas de post nos, et non cessabat plorans. Vocavit ergo senex dominum agri illius, et dixit ei: Quid est aniculæ huic, quod semper plorat? Qui dixit ei: Quia vir ejus habuit depositum cujusdam, et mortuus est non loquens, et non dixit ubi posuit illud, et vult dominus depositi accipere eam et filios ejus in servitutem. Et ait senex: Dic illi ut veniat ad nos ubi requiescimus in caumate. Et cum venisset, dicit ei senex: Ut quid semper ploras? Quæ ait: Vir meus defunctus est, accipiens commendatum alicujus, et non dixit moriens ubi posuit illud. Et dixit ei senex: Veni, et ostende nobis sepulcrum viri tui. Et assumptis secum fratribus abiit cum ea. Et cum venissent ad locum ubi positus erat, dixit ad illam senex: Recede hinc in domum tuam. Et orantibus illis vocavit senex illum qui mortuus fuerat, dicens illi: Ubi posuisti alienum depositum? Qui respondens dixit ei: In domo mea absconditum est sub pede lectuli. Et ait illi senex: Dormi iterum usque in diem resurrectionis. Videntes autem fratres ceciderunt ad pedes ejus; quibus dixit senex: Non propter me factum est hoc, nihil enim sum; sed propter illam viduam et orphanos ipsius fecit Deus hanc rem: hoc enim est magnum, quia sine peccato vult Deus esse animam, et si quid petierit, accipit. Veniens autem nuntiavit viduæ illi ubi erat illud commendatum. At illa sumens illud, reddidit domino suo, et liberavit filios suos. Et qui audierunt hoc, glorificaverunt Deum.

dezia el abad Sysoyo. Quando yo estaua en Scithia con el abad Macario subimos siete a segar con el. Y vna biuda cogia las espigas empos de nosotros y lloraua sin cessar: y assi llamo el viejo al señor de aquel campo y dixole. Que ha aquella vejezuela que assi llora? y respondio le. que su marido tuuo depositado cierto dinero y el es muerto sin hablar: y no dixo donde le puso: y el señor que se le encomendo quiere tomar a ella y a sus hijos por captiuos: y dixo le el viejo entonce. Dile que venga a mi: y como vino dixo le el viejo. Porque lloras? y ella dixole: mi marido es muerto y tomo cierto deposito y no ha dicho en la muerte donde le puso. Y respondio el viejo. Ven y muestra me la sepoltura de tu marido / y tomo consigo los religiosos y fuesse con ella. Y como vinieron al lugar en donde estaua su marido dixo le el viejo a ella. Vete tu de aqui a tu casa: y faziendo ellos oracion: llamo el viejo al muerto y dixole. Donde pusiste el dinero que te encomendaron? y el respondio. En mi casa lo he escondido al pie de mi cama: y dixole el viejo. Tornate a dormir fasta el dia dela ressurrecion. Y viendo esto los religiosos cayeron de miedo a sus pies / alos quales dixo el viejo. No ha sido esto fecho por mi: ca ninguna cosa soy: mas por aquella biuda y sus huerfanos hizo Dios este milagro. Esto empero sabed que dios quiere el alma sin pecado / y si algo entonce le pidiere recabalo / y venido mostro a aquella biuda donde estaua el deposito: y ella tomole y boluio a su señor y libro a sus fijos / y los que lo oyeron dieron gloria a Dios.

9

Transiens aliquando abbas Emilis per quemdam locum, vidit quemdam monachum detentum a quibusdam tanquam homicidam. Accedens autem senex, atque interrogans fratrem illum, et comperto quia calumniabantur ei, dixit ad eos qui eum tenebant: Ubi est ille qui occisus est? et ostenderunt ei. Tunc approximans ipsi defuncto, dicit omnibus: Orate. Ipso vero expandente manus ad Deum, surrexit is qui defunctus erat. Et dixit ei coram omnibus: Dic nobis, quis est qui te interfecit? At ille dixit: Ingressus in ecclesiam commendavi pecunias presbytero, ipse surgens interfecit me, et portans projecit me in monasterium abbatis hujus; sed rogo vos ut tollantur ipsæ pecuniæ ab eo, et dentur filiis meis. Tunc ait ad eum senex: Vade, dormi, donec veniat Dominus et resuscitet te. Et confestim obdormivit.

Passando vna vez el abad Emylio por vn lugar vio vn monge que era detenido por vnos como homiziero. Y llego el viejo y preguntoles la causa: y como la supo dixo a los que le tenian: donde esta el muerto? y mostraronse lo: y entonce allegandose a el dixo a todos hazed oracion. Y tendiendo el las manos a Dios leuantose el muerto: y el preguntole delante de todos. Dinos quien te ha muerto? y el respondio. Entrando enla yglesia encomende mi dinero a vn sacerdote / y el leuantose y matome y lleuome al monesterio deste abad: mas yo os ruego que le quiteys aquel dinero y lo deys a mis hijos. Entonce respondiole el viejo. Vete y duerme fasta que venga nuestro señor y te resucite: y luego dormio.

10

Venerunt aliquando plures fratres ad abbatem Pastorem; et ecce quidam de cognatis ipsius habebat filium, et erat facies ejus per operationem diaboli conversa retrorsum. Videns autem pater ejus multitudinem Patrum, accipiens puerum sedebat foris plorans. Contigit autem ut unus seniorum egrederetur foras. Quem cum vidisset, ait: Quid ploras, homo? Qui dixit ei: Cognatus sum abbatis Pastoris, et ecce contigit puero huic tentatio ista; et volens eum huic seni offerre, ut eum curaret, timui; non enim vult nos videre; et nunc si cognoverit quia hic sum, mittit persequens, et minat me hinc. Ego vero videns præsentiam vestram præsumpsi venire hic. Ergo quomodo vis, abba, miserere mei, et introduc intus puerum hunc et ora pro ipso. Et accipiens eum senex, intravit, et usus est prudenter, et non eum statim obtulit abbati Pastori, sed incipiens a minoribus fratribus dicebat: Consignate puerum istum. Cum autem fecisset omnes per ordinem consignare eum, ad ultimum obtulit eum abbati Pastori, qui nolebat tangere eum. At illi rogabant eum, dicentes: Ut omnes, ita et tu, Pater, fac. Et ingemiscens surrexit et oravit, dicens: Deus, salva plasma tuum, ut non dominetur illi inimicus. Et consignans, curavit eum, et reddidit patri sanum.

— omitido en esta traducción —

11

Narravit quidam Patrum de aliquo abbate Paulo, qui erat in inferiores partes Ægypti, habitans juxta Thebaidam. Hic ergo Paulus tenebat manibus eos, qui dicuntur cornutæ, aspides et serpentes atque scorpiones, et scindebat eos per medium. Videntes autem hæc fratres, satisfacientes ei, interrogabant eum, dicentes: Dic nobis quid operatus es, ut acciperes gratiam istam? Qui ait eis: Ignoscite mihi, fratres, si quis possederit puritatem, omnia subjiciuntur ei, sicut Adæ quando erat in paradiso ante prævaricationem divini mandati.

Conto vn padre de vn abad que estaua enla parte baxa de egypto cabe Thebas el qual tomaua con las manos las sierpes y lagartos y dragones ponçoñosos y cortaua los por medio: y los religiosos viendolo marauillauanse y preguntauanle. Que has fecho para que tanta gracia recibiesses? y el respondioles: hermanos perdonadme Si alguno fuere puro todas las cosas le seran sometidas como a Adam que estando enel parayso ante de pecar todas las cosas dela tierra / y avn los animales le obedescian.

12

Temporibus Juliani apostatæ, cum descenderet in Perside, missus est dæmon ab eodem Juliano, ut velocius vadens in Occidentem, afferret ei responsum aliquod inde. Cum autem pervenisset ille dæmon in quemdam locum, ubi quidam monachus habitabat, stetit ibidem per dies decem immobilis, eo quod non poterat ultra progredi, quia monachus ille non cessabat orando, neque nocte neque die. Et regressus est sine effectu ad eum qui miserat illum. Dixit autem ei Julianus: Quare tardasti? Respondit ei dæmon et dixit: Et moram feci, et sine actione reversus sum; sustinui enim decem dies Publium monachum, si forte cessasset ab oratione ut transirem, et non cessavit, et prohibitus sum transire, et redii nihil agens. Tunc impiissimus Julianus indignatus dixit: Cum regressus fuero, faciam in eum vindictam. Et intra paucos dies interemptus est a providentia Dei. Et continuo unus ex præfectis qui cum eo erant, vadens vendidit omnia quæ habebat, et dedit pauperibus, et veniens ad senem illum, factus est monachus magnus, et sic quievit in Domino.

Juliano apostata subiendo a Persia embio vn demonio que fuesse presto a poniente y le traxesse de alli algunas nueuas. Y como vino el demonio a vn lugar donde moraua vn monge estuuo ende espacio de diez dias sin mouerse / y no podia passar mas adelante: por quanto aquel monge no cessaua haziendo oracion noche y dia. Y boluio el demonio sin respuesta alguna al que le embio / y dixole Juliano. Porque has tardado? y respondio el demonio. Yo he tardado y soy venido vazio. Ca yo he sufrido diez dias a vn monge llamado Publico si cessaria quiça de hazer oracion porque passasse: y no ha cessado / y ha me sido empachado el passo y soy buelto sin conclusion alguna. Entonce el crudo Juliano dixo. Quando boluere yo me vengare del: y dende a pocos dias murio por disposicion diuina. Y luego vno delos presidentes que estauan conel fuesse y vendio quanto enel mundo tenia y repartiolo a pobres / y vino a aquel viejo y fizose monge y murio en gran contricion.

13

Venit aliquando quidam sæcularis ad abbatem Sisoi in montem abbatis Antonii, habens filium suum secum; et in itinere mortuus est filius ejus, et non est conturbatus, sed cum fide tulit eum ad illum senem, et procidit cum filio suo tanquam pœnitentiam faciens, ut benediceretur ab eodem sene. Et surgens pater pueri reliquit filium suum ante pedes ipsius senis, et egressus est foras cellam. Porro senex putans, quia pœnitentiam ageret ante pedes ipsius puer ille, dixit ei: Surge, vade foras. Non enim sciebat quia mortuus erat. Et statim surgens egressus est. Et videns eum pater ejus, expavit, et intrans, adoravit senem, et dixit ei causam. Audiens autem hoc senex, contristatus est, non enim volebat hoc fieri. Præcipit itaque ei discipulus senis ut nemini nuntiaret hæc usque ad obitum ipsius senis.

— omitido en esta traducción —

14

Tentatus est aliquando Abraham discipulus ejusdem abbatis Sisoi a dæmonio; et videns eum idem senex, quia cecidit, surrexit et expandit manus suas ad Deum, dicens: Deus, vis non vis, non dimitto nisi curaveris eum. Et curatus est frater ille.

Vna vez fue tentado del diablo Abraham discipulo del abad Sysoyo: y viendo el viejo que auia caydo leuantose y tendia sus manos al cielo diziendo. Señor dios quieras o no yo no te dexare sino le curares / y en esse punto sano aquel religioso.

15

Senex quidam erat solitarius juxta Jordanem fluvium, et ingressus propter cauma in speluncam, invenit ibi leonem, et cœpit leo fremere dentibus suis ac rugire. Dixit autem ei senex: Quid angustiaris? est locus qui capiat et me et te. Si vero non vis, surgens egredere hinc. Leo autem non ferens, egressus est inde foras.

Auia vn hermitaño viejo cabe el rio Jordan / y entro por la calura en vna cueua y hallo alli vn leon / el qual començo de cruxir y regañar los dientes y bramar: y dixole el viejo. De que te atormentas? que lugar ay para donde quepamos tu y yo: y si no quieres estar aqui vete. Y el leon sin mas bramar salio dela cueua y fuesse.

16

Ascendit quidam senex aliquando in Terenuthim de Scythi, et ibi divertit; videntes laborem abstinentiæ ejus, obtulerunt ei modicum vini. Alii autem audientes de ipso adduxerunt ad eum hominem quemdam, dæmonium habentem. Cœpit autem dæmon ille maledicere senem illum, dicens: Ad istum potatorem vini me adduxistis? Et senex quidem propter humilitatem nolebat eum ejicere; propter vero improperium ejus dixit: Credo in Christo, quia prius quam finem faciam, bibens calicem istum, egredieris ab eo. Et cum cœpisset senex bibere, clamavit dæmon, dicens: Incendis me. Et antequam consummaret bibens, exivit ab eo dæmon per gratiam Christi.

Subio vn viejo vna vez de Scithia a Terimitin / y aposentose ende: y viendo los hombres el trabajo de su abstinencia: dieronle vn poquito de vino. Y los otros oyendo del truxeronle vn endemoniado: y començo el demonio de maldezir a aquel viejo diziendo. A este borracho me aueys traydo: y el viejo por humildad no le queria lançar: mas dixole como por escarnio. Yo creo en nuestro señor Jesu Christo que antes que yo acabe de beuer esta taça saldras del / y en començando el viejo de beuer: dio bozes el demonio y dixo. Tu me quemas. Y antes que acabasse de beuer salio el demonio por gracia de nuestro señor.

17

Misit quidam Patrum discipulum suum haurire aquam: erat autem puteus procul valde a cella ipsorum, et oblitus est portare funem secum. Dum vero venisset frater ille ad puteum, et cognovisset quia non portaverat funem, fecit orationem et clamans, dixit: O putee, putee, abbas meus dixit ut implerem lagenam istam aqua. Et continuo ascendit aqua usque ad summum putei, et implevit frater ille lagenam suam, et restituta est iterum in locum suum.

— omitido en esta traducción —

Texto latino: Verba seniorum, libro VI de las Vitae Patrum, traducido del griego por Juan, subdiácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 993–1022, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado; esos dichos se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Se dan los títulos de tres libelos y 72 dichos. Una muestra al azar del 10 % se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,4 errores por 1 000 palabras antes de la corrección, todos de separación de palabras; corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error