Abbatia
Sancti Petri
de Curte

The Rule of Saint Benedict

Chapter 31

De Cellerario Monasterii, qualis sitWhat manner of man the Cellarer of the Monastery ought to be

On the whole chapter

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31

p. 265 DU CELLÉRIER DU MONASTÈRE

p. 265 Nous entrons, avec le chapitre XXXI, dans cette subdivision de la Règle qui est relative au fonctionnement et au régime matériel du monastère. La communauté a des biens ; elle travaille et possède des instruments de travail ; elle doit vivre et se nourrir. Tout ceci constitue un département considérable, qui est confié à la sollicitude immédiate ou médiate de celui que saint Benoît appelle « le cellérier du monastère », et que d’autres Règles appellent le proviseur, le procurateur, ou, comme Cassien, l’économe, celui qui « préside à la diaconie (1) ». Chez les anciens, le cellarius était le serviteur sûr qui avait la garde du cellier et de l’office, et qui distribuait les vivres aux esclaves. Mais chez saint Benoît, comme chez saint Pacôme et un peu partout chez les moines, c’est toute l’administration du temporel qui repose sur le cellérier. A l’étendue du chapitre qui lui est consacré, à la nature des vertus qui sont exigées de lui, à la variété des recommandations qui lui sont faites, il est facile de mesurer l’importance que N. B. Père attache à sa charge. — Parmi les sources de ce chapitre on peut signaler spécialement le chapitre xxv de la Règle Orientale (2).

(1) Conlat. XXI, i ; Inst., V, xl.

(2) Cf. S. Basil., Reg. contr., cxi, cxii, cxiii.

1

Cellerarius Monasterii eligatur de congregatione sapiens, maturus moribus, sobrius, non multum edax, non elatus, non turbulentus, non injuriosus, non tardus, non prodigus,

Let one of the community be chosen as cellarer of the monastery, who is wise, mature in character, temperate, not a great eater, not arrogant nor quarrelsome, nor insolent, and not a dawdler, nor wasteful,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.1

col.535 Cellerarius monasterii.] Ita nimirum S. Pater vocat eum cui curam et administrationem rerum temporalium committit, a cella , seu cellario, in quo reservantur ac celantur ea quæ ad vitæ sustentationem pertinent. Nonnulli cellarium custodem cellarii appellant, alii œconomum, quidam provisorem , aliqui procuratorem nominant, cujus vocis fit mentio in Tripartito libro Mir. S. Roberti abbatis Casæ Dei, auctore Bertrando, dist. 1 , n. 3.

col.535 Eligatur.] Non ait : ponatur ad libitum abbatis ; sed eligatur, id est constituatur, qui melior ex omnibus repertus fuerit; alias personarum esset acceptio, non electio : « Quid est enim electio, inquit Hildemarus, nisi separatio optimi a meliore, vel melioris a bono, aut boni a malo? »

col.535 De congregatione.] Quia, ut ait idem Hildemarus , non aliunde debet eligi : » Ubi « laicos excludit, et illos qui mores et actus religionis et fratrum ignorant, » inquit Bernardus Cassinensis, atque , ut addit Nicolaus de Fractura, « clericis ac religiosis oppido sunt infesti. » Nihil tamen vetat aliquando piis laicis ac Deum timentibus uti ad exsequenda servorum Dei extra monasterium negotia , ut non sit necesse cellerariis toties progredi foras, et cum sæcularibus conversari , quia non omnino expedit animabus eorum. Vide Vitam S. Joannis abbatis Gorziensis, n. 85 et 86, sæc. v.

col.535 Sed quæret aliquis a quo fieri debeat hujusmodi cellerarii electio, quando, et quomodo? Respondet Boherius : « Per abbatem pariter et conventum, cum hujus officium sit de præcipuis causis. » Atque ita Regula S. Fructuosi (Cap. 6) : « Eligatur cellerarius bonæ patientiæ probatus, quem communis elegerit collatio. » Sed Bernardus Cassinensis hanc electionem asserit fieri non debere « secundum ordinem juris, sed secundum discretionem abbatis, convocato aliquo concilio seniorum aliquorum. » Eodem modo Nicolaus de Fractura, Turrecremata, Matthias Lambert, Joannes Cræsbeeck maturo dicunt judicio ab abbate eligendum cum consilio saltem seniorum. Sicque observant Cassinenses, ad verbum eligatur ita declarantes (Declar. Cass., c. 31) : « A prælato scilicet de consilio seniorum Patribus proponendus; sit autem decanus, et omnino moribus gravis. » Sed Constitutiones Montis Oliveti præscribunt (Part. ii, cap. 31), ut cellerarii monasteriorum eligantur in banchetto per vota secreta, de consensu majoris partis ipsius. Generalis vero abbas pro quolibet monasterio ad hoc munus duos idoneos nominabit, ex quibus electus censeatur qui plura vota habuerit. »

col.536 Isthæc autem electio singulis olim annis apud nostros celebrabatur, ut docet nos Mabillonius his verbis (Præf. ad sæc. iv Ben. , part. i, n. 126) : « Officium istud (obedientiam vocabant veteres) in annum committi antiquus mos est in ordine nostro usitatus. » Cujus sententiam confirmat anonymus in Vita S. Salabergæ (Sæc. ii Ben.) : « Famulaque Christi, cui obedientiæ causa eodem anno juxta tenorem Regulæ ad cellarium custodiendum sororibusque ministrandum ordo evenerat. » Idem colligitur ex Vita S. Joannis Gorziensis n. 73. Auctor est tamen Hildemarus, decanos et cellerarios plures in annos continuari debere : « Cellerarius, inquit (In cap. 32), et decanus non dicit ut per vicem sibi succedant, sed usque dum non potest meliorem invenire, semper ille debet esse in decania sua, aut ille in cellario suo, etiamsi per decem annos meliorem non potest invenire, ille solus agat illud ministerium. » Bernardus etiam Cassinensis et Boherius docent cellerarios, decanos præpositosque non sibi succedere per vices. Sed ex Constitutionibus Cong. Montis Oliveti cellerarius « per quadriennium tantum duret, quo elapso, per alios quatuor annos idem munus in eodem monasterio exercere non possit. » De aliis obedientiis dicemus sequenti capite.

col.536 Electionis modus erat omnino solemnis : eadem enim benedictione qua prior ordinabatur absolvebaturque cellerarius, ut patet ex Udalrico, l. iii, c. 18, et ex mss. Consuet. S. Benigni, c. 58.

col.536 Sapiens.] Ut domus Dei a sapientibus sapienter administretur, ubi sapiens ex Bernardo Cassinensi, « et prudentiam, et scientiam, et intelligentiam importat, nec solummodo debet esse sapiens in rebus ordinandis humanis, sed et maxime philosophus, id est amator sapientiæ in divinis. » Quid vero sit esse philosophum in divinis, ita explicat Hildemarus : « Philosophia cœlestis est discernere inter vitia et virtutes ; deinde amare virtutes, et odire vitia , ac deinceps ipsas virtutes, quas cognovit, operibus exercere studeat, eo quod nihil valet sapere, et cognoscere bonum, et illud non diligere, atque amando non operari : talis enim est qui sapit bonum et illud non diligendo operatur, qualis est ille qui portat panem et vinum, et exinde nec manducat, nec bibit. » Et tamen Richardus de S. Angelo ait : « Non credo quod requiratur in isto scientia divinarum Scripturarum, sed scientia solummodo naturalis, ut sit maturus moribus, et sobrius, prout hic sequitur. »

col.537 Maturus moribus.] Moribus, inquit, non ætate ; quia, ut hic notant Bernardus Cassinensis et Nicolaus de Fractura, cum cellerarius per monasterium frequenter discurrere debeat, et singulas ejus officinas perlustrare, ægre injunctum sibi officium impleret, si multa foret gravatus ætate. Ex Constitutionibus vero Montis Oliveti (Part. ii, cap. 31) debet esse « saltem viginti octo annorum, et decem ante annos in religione professus. »

col.537 Sobrius.] Sobrius Smaragdo « intelligitur cautus, vel consideratus, in cibo et potu frugalis et parcus, verbo et opere temperatus; » a Boherio « temperatus in victu et in aliis ; » a Menardo « non temulentus. » Aliter Hildemaro : « Ille dicitur sobrius, qui temperatus est, id est nec plus nec minus quam oportet agit. » Eodem modo S. Benedictum interpretantur Bernardus Cassinensis et Nicolaus de Fractura. Et certe quod parcitatem in cibo et potu S. P. non hic intelligat ex sequentibus verbis, non multum edax, colligitur. Sit ergo cellerarius sapiens, maturus moribus, et sobrius, « ut per sapientiam cuncta disponat, per maturitatem morum levitatem indebitam fugiat, et per sobrietatem seipsum temperet in actibus et in verbis, » inquit Bernardus Cassinensis.

col.537 Non multum edax.] Et hoc potissimum vitium in cellerario vitari volebant veteres monachi; unde Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macrii : Abbas, inquit (Cap. 12), « decernere debet quomodo debeat esse qui cellarium fratrum contineat; debet talis tantummodo eligi, qui possit in omnibus gulæ suæ suggestionibus dominari, et evangelico ordine fratribus suis victum gubernare. » Et Regula Magistri (Cap. 16) : « Cellerarius vero ipse frater ordinatur, qui probatus fuerit ab abbate fidelis et abstinens esse, quem numquam vicit aliquando aliqua desideriorum gula , vel qui non multum amat manducare aut bibere. » Id tamen maxime vitare debet, cum extra monasterium cum sæcularibus manducat : qua de re vide Joannis Gorziensis exemplum.

col.537 Non elatus.] Elatus dicitur in superbia elevatus, audax, jactans et arrogans, » inquit Smaragdus. In hoc tamen superbiam ab elatione distinguit Hildemarus, quod elatio in spiritalibus, superbia in spiritalibus simul et temporalibus fiat.

col.537 Non turbulentus.] Turbulentus ex Hildemaro « dicitur obscurus , non sincerus, non hilaris, furibundus ; veluti aer dicitur turbulentus cum non est serenus, id est lucidus. Sive aqua dicitur turbulenta cum non est limpida et lucida ; ita homo dicitur turbulentus cujus vultus obscurus est, id est non hilaris aut suavis. » Eodem fere modo Bernardus Cassin., Nicolaus de Fractura et Turrecremata.

col.537 Non injuriosus.] Ad injurias inferendas contumeliasque irrogandas promptus.

col.537 Non tardus.] « In obediendo scilicet mandato superioris, nec in constitutam annonam fratribus etiam tribuendo, » inquit Boherius.

col.537 Non prodigus.] Id est, nimis largus, aut profusus, consumptor et dilapidator bonorum monasterii, ne forte ex ejus profusione totius monasterii ruina manaret. Ita autem se gerere debet, ut annui sumptus monasterii non excedant reditum ; quin imo nec totum expendat, ut semper supersit aliquid pauperibus erogandum, fortuitisque casibus opportune possit occurri.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.1-31.2

p. 265 De cellerario monasterii. — Cellerarius monasterii eligatur de congregatione sapiens, maturus moribus, sobrius, non multum edax, non elatus, non turbulentus, non injuriosus, non tardus, non prodigus, sed timens Deum, qui omni congregationi sit sicut pater.

p. 265 Le cellérier sera élu, choisi, par l’Abbé, sans aucun doute, puisque c’est à l’Abbé que saint Benoît remet le soin de pourvoir à l’organisation hiérarchique du monastère ; mais, comme il s’agit d’une affaire grave et qui intéresse la communauté entière, l’Abbé prendra l’avis, sinon de tous les frères, du moins des plus prudents (chap. LXV). Le cellérier sera choisi du sein de la communauté : il est trop clair en effet que confier la gestion des biens monastiques à une personne de l’extérieur serait tout à la fois désobligeant pour la communauté ainsi évincée, et périlleux pour la personne investie elle-même. Et puis, ne faut-il pas que le monastère soit administré monastiquement? Un séculier serait peut-être plus habile et plus au courant des affaires : mais il pourrait précisément ne voir que le côté affaires et ne pas donner à toutes choses l’importance qu’elles ont par rapport à Dieu. Il y a de bonnes affaires que nous devons mépriser et de mauvaises que la charité nous commande. Seuls, les fils de la maison comprennent ce qui convient à la dignité du foyer domestique ; et seul, un frère peut faire passer l’âme de ses frères avant les intérêts temporels. Enfin, le travail manuel et les différents offices qui s’y rapportent sont trop mêlés à la trame de notre vie pour relever d’un étranger. Tout cela est exact ; mais N. B. Père veut peut-être dire simplement qu’on choisira parmi tous les frères celui qui possède l’ensemble complexe des qualités requises.

p. 266 Saint Benoît énumère les vertus du cellérier avec un soin extrême. Et l’on s’explique bien de telles exigences. La vie monastique n’est que paix et sécurité ; chacun vit tranquille, insoucieux des choses matérielles et sans relations avec le dehors. Il est pourtant dans la maison trois ou quatre hommes dont l’existence est confisquée pour le bien de tous, qui échappent à cette sérénité de prière et de recueillement, et que leur charge même constitue dans le péril afin d’en préserver les autres : l’infirmier et l’hôtelier, le cellérier et l’Abbé. Le cellérier, dit saint Benoît, doit être un homme « sage », c’est-à-dire avisé et prudent, capable de regarder plusieurs choses à la fois et de tenir compte de chacune dans ses décisions : la sagesse est cette science haute qui peut juger et ordonner, à raison même de son éminence. Il sera de mœurs graves : maturus moribus. Son âge, sa gravité innée à défaut de l’âge : aetas senectutis, vita immaculata, le garderont des dangers intérieurs et extérieurs. Sobrius (1), non multum edax (2) : il est à la tête de tout le service matériel et distribue les provisions ; il ne faut pas que cette situation lui crée la tentation de s’offrir un confort mondain, de s’accorder dans le boire et le manger des privilèges qui dégénéreraient bientôt en gourmandise. Peut-être ce conseil avait-il une opportunité spéciale dans un temps où les mœurs barbares portaient aux excès ; aujourd’hui nous donnerions plus volontiers à l’Abbé le conseil de prendre un cellérier qui mange et qui boive ! Il y aurait danger, en effet, à confier le service alimentaire de la communauté soit à un ascète, à un moine qui vit à très bon marché et demeure en deçà de la mesure ordinaire et moyenne, soit à un moine qui vit d’exceptions et ne partage pas le régime de tous. Le premier est incapable d’apprécier ; sa mesure est trop courte : car il est dans la nature de chacun de se prendre pour type, et nous sommes facilement impitoyables pour des souffrances que nous n’éprouvons pas. Et la conséquence inévitable de cette situation, c’est le murmure, c’est l’incapacité pour plusieurs de faire face au travail essentiel de leur vie. Ou bien c’est le régime des exceptions s’étendant de proche en proche sur tout le monastère.

(1) Cf. Calmet, in h. l.

(2) Reg. I SS. Patrum, xii : ... Qui cellarium fratrum contineat. Debet talis tantummodo eligi, qui possit in omnibus gulae suae suggestionibus dominari.

p. 267 Non elatus : il ne sera pas orgueilleux. Il n’est pas douteux que sa charge ne lui fournisse une occasion de superbe. La réunion de nombreux services en sa main, la dépendance de tous vis-à-vis de lui, l’habitude même que prend sagement l’Abbé de ne garder rien par devers soi et de recevoir lui-même du cellérier : cette subordination universelle peut devenir insensiblement une tentation. Non turbulentus : il ne sera pas turbulent ni brouillon ; il sera l’homme du sang-froid et de la paix. L’humeur turbulente et fantasque est fâcheuse partout : elle le serait très spécialement chez celui qui porte des responsabilités si graves. Non injuriosus : il ne sera pas porté à l’injure : l’impatience y conduit si vite ! Et plus grande est la variété des intérêts auxquels il doit aviser, plus résolu aussi doit être son calme. Ajoutons que cette sérénité suppose chez le cellérier l’union constante avec Dieu et qu’elle ne saurait venir du seul tempérament. C’est à lui surtout qu’il convient de redire la parole du psaume lxxv : Et factus est in pace locus ejus et habitatio ejus in Sion. Il ne sera point lent, porté au retard par avarice et lésinerie, ou par nonchalance naturelle, non tardus : les affaires dont il est chargé réclament d’ordinaire la promptitude. Non prodigus : il ne convient pas qu’il soit prodigue, qu’il y ait chez lui des goûts exagérés de dépense. Même, on lui pardonnera d’être un peu regardant, un peu « serré », et de devenir ainsi le frein régulateur de mille besoins factices. En tout cas, il a le devoir d’être curieux, de se rendre compte, de ne pas donner à l’aveuglette tout ce qu’on lui demande, pour un voyage, pour un achat quelconque. C’est « la crainte de Dieu » qui dirigera toutes ses démarches, qui dictera toutes ses décisions. Et, dans le domaine des choses temporelles, que le cellérier « soit comme un père pour toute la communauté », non un homme d’affaires, un intendant grincheux ou insouciant.

2

sed timens Deum, qui omni Congregationi sit sicut pater.

but one who fears God and is as a Father to the community.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.2

col.537 Sed timens Deum.] Quod est veluti antedictorum corollarium, ad quod illa omnia referri debent. Qui enim Deum timuerit, prædicta omnia facili negotio observabit.

col.538 Qui omni congregationi sit sicut pater.] Ut cum charitate cuncta administret, omnes fratres tanquam filios diligat, eisque necessaria affatim subministret, nullum negligens, nullum spernens; et quia patris est omnium quæ familiam spectant curam suscipere, apposite subjungit :

3

Curam gerat de omnibus:

Let him have the charge of everything;

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.3-31.4

col.538 Curam gerat de omnibus, sine jussione abbatis nihil faciat.] Quæ duo, licet inter se pugnare videantur (nam curam gerere de omnibus haud potest, cui nihil sine jussione facere permittitur), facile tamen conciliantur ex consequentibus.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.3-31.8

p. 267 Curam gerat de omnibus : sine jussione Abbatis nihil faciat. Quae jubentur, custodiat : fratres non contristet. Si quis autem frater ab eo forte aliquid irrationabiliter postulat, non spernendo eum contristet, sed rationabiliter cum humilitate male petenti deneget. Animam suam custodiat, memor semper illius apostolici praecepti, quia qui bene ministraverit, gradum bonum sibi acquirit.

p. 268 Jusqu’ici, N. B. Père a énuméré rapidement les qualités qui motivent le choix d’un cellérier. Il parle maintenant de ses devoirs, en général : il décrit son attitude devant l’Abbé, puis devant les frères, et il ajoute enfin ce qu’il doit être pour lui-même. Curam gerat de omnibus. Constituer à l’état indépendant et simplement juxtaposé les services matériels d’une communauté, ce serait s’exposer au désordre, à la dilapidation, aux rivalités, aux négligences. Un seul ne fera donc pas toutes choses par lui-même : mais chaque chose ne se fera et ne se fera bien qu’à la condition d’une direction générale unique. Elle appartient au cellérier. Rien ne sera excepté de sa vigilance. Il s’occupera de tout ; pourtant, ajoute saint Benoît, il ne fera rien sans l’ordre de l’Abbé ; sa sollicitude s’exercera dans les limites de son obédience : quae jubentur custodiat. Évidemment, dans les affaires matérielles et financières, l’Abbé inclinera toujours beaucoup vers la pensée de son cellérier, puisque, mieux que tout autre, il est au courant de tout et compétent. Mais, enfin, il reste que l’Abbé est responsable ; c’est de lui que viennent les décisions. Après avoir ramené aux mains du cellérier la variété des services, saint Benoît veut que ces services et le cellérier qui les dirige demeurent, en définitive, dans la main de l’Abbé.

p. 268 Il ne contristera point les frères (1). Voilà bien l’un des problèmes les plus épineux de sa charge. Si toute demande était justifiée et discrète, si la fonction du cellérier se réduisait à accorder toujours, il ne serait nul besoin d’avoir affaire à un homme judicieux et sage. Mais il faut savoir refuser à qui demande sans raison ou sans opportunité. Sans doute, le rôle du cellérier est simplifié par ce fait qu’il ne donne rien que sur une permission expresse ou tacite de l’Abbé : mais, dans les attributions ordinaires de son office, il lui reste encore matière à appliquer le spirituel conseil de N. B. Père. On vous demande ce qui n’est pas raisonnable? Sachez le refuser raisonnablement, c’est-à-dire en expliquant votre refus, simplement, humblement, avec douceur, sans raillerie injurieuse ; de telle sorte que, ni dans le fond, ni dans la forme, le frère qui demande indûment ne puisse accuser l’impatience ou le parti pris. Il y a une manière de donner qui double le bienfait : il y a aussi une manière de refuser qui adoucit le refus : trouver cette manière est affaire de tact surnaturel (1). Tout est calculé par saint Benoît de façon à conjurer le murmure, à ménager les âmes, à épargner à l’Abbé ces causes difficiles que le moine contristé porte tout naturellement à son tribunal. Le cellérier doit être aimable. L’idéal n’est point qu’il passe dans la communauté pour un hérisson, qui se met en défense dès qu’on l’approche, parce qu’il pressent de quoi on va lui parler. Si l’on est obligé de prendre son cœur à deux mains pour lui demander quoi que ce soit, et qu’on ne se détermine à l’aborder qu’à la dernière extrémité, la pauvreté monastique court grand risque : car, pour éviter des rapports pénibles, les frères seront fort tentés de se pourvoir eux-mêmes du nécessaire et bientôt du superflu.

(1) Ne contristes fratrem tuum, quia monachus es (Verba Seniorum ; Vitae Patrum, III, 170. Rosweyde, p. 526),

(1) Supplicem nullum spernas, et cui dare non potes quod petierit, non eum spernas : si potes dare, da; si non potes, affabilem te praesta (S. Aug., Enarr. I in Psal. ciii, 19. P. L., XXXVII, 1351).

p. 269 Animam suam custodiat. C’est l’indication des devoirs du cellérier envers lui-même. Il gardera son âme contre la dissipation qu’apportent nécessairement le souci des choses matérielles et les relations assez fréquentes avec le monde. Il doit être plus intérieur et plus moine que ses frères. Et plus la nature de ses occupations l’entraîne au dehors, plus il doit se replier vers son centre et vers Dieu, afin d’échapper à l’émiettement et à la sécheresse. Tel est le sens donné habituellement aux paroles de saint Benoît ; il est exact. On pourrait cependant préciser davantage, en considérant le motif qui accompagne ici le conseil : le cellérier se souviendra de la récompense promise. Les mots animam suam custodiat rappellent la formule évangélique : In patientia vestra possidebitis animas vestras (Luc., xxi, 19) ; garder son âme, posséder son âme, c’est tout un. Peut-être n’est-ce pas seulement par la dissipation, mais encore par l’impatience et par l’ennui que le cellérier est exposé à laisser son âme lui échapper. La tentation est grande, et de tous les jours, et de tous les instants, et elle dure des années : car le cellérier entendu est une perle que l’on garde jalousement. Sa vie ne lui appartient plus ; il se forme une inconsciente conspiration de tous contre sa paix ; il est le plus livré aux petites importunités et aux petites irritations des frères. Et s’il a le goût des choses de l’intelligence et de la piété, on devine au prix de quelle abnégation héroïque s’achètent la paix et la sécurité de tous. Le cellérier, lui, ne devra pas regarder à sa fatigue, à son sacrifice, à sa servitude, mais se souvenir seulement de ce que l’Apôtre dit des diacres qui accomplissent leur office avec soin : Qui bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent, et multam fiduciam in fide quae est in Christo Jesu (I Tim., iii, 13) (2). Dieu est juste. Sans aucun doute, il fera, dans les mérites d’une communauté, la part large à ceux dont le dévouement permet à cette communauté de servir tranquillement le Seigneur. Le gradus bonus ici promis n’est pas « de l’avancement », au sens mondain : c’est une meilleure situation dès maintenant près de Dieu et dans l’éternité.

(2) La Ire Règle des SS. Pères disait, elle aussi : Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat : Quia qui bene ministraverit, bonum gradum acquirit; et animae suae lucrum facit (xii).

4

sine jussione Abbatis nihil faciat.

do nothing without the abbot's order;

5

Quæ jubentur, custodiat:

see to what is commanded,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.5

col.538 Quæ jubentur custodiat.] « Quod idem est, inquit Smaragdus, ac si diceret : Quod superius dixi de omnibus illum curam agere; de his, quæ custodire jussus fuerit, curam gerat; de cæteris vero rebus sine jussione abbatis nihil faciat. » Eodem modo ratiocinatur Boherius in secundo comm. Quænam vero sint illa quorum curam abbas cellerario committere debet, colligi potest ex Regula S. Isidori, in qua hæc scribuntur (Cap. 19) : « Ad eum qui cellario præponitur pertinebit sollicitudo eorum quæ in promptuario sunt. Iste præbebit hebdomadariis quidquid necessarium est victui monachorum, hospitum et infirmorum. Isto præsente dispensantur ea quæ mensis deferenda sunt. Is etiam quidquid residuum sumptui fuerit pro pauperum usibus reservabit. Huic quoque hebdomadarius, expleta hebdomada, vasa sibi tradita exhibebit, ad perspiciendum utique si negligenter habita non sunt ; ac denuo succedenti hebdomadario coram isto tradantur. Ad hunc quoque pertinent horrea, greges ovium et pecorum, lana et linum, aviaria; sollicitudo cibaria administrandi pistoribus, jumentis, bobus et avibus ; industria quoque calceamentorum, cura pastorum seu piscatorum. » Et ex Regula Orientali quæ decernit (Cap. 25), ut cellerarius « omnia utensilia, quæ in monasterio sunt, id est vestem, vas, ferramentum, et quidquid usibus quotidianis necessarium est, custodiat, et unamquamque rem proferens cum fuerit necessarium, ab eo iterum ad reponendum cui utendo consignaverit recepturus. Ad victum vero fratrum proferat et tradat septimanariis, ad condiendos cibos det necessaria secundum quotidianæ expensæ consuetudinem, neque profuse, neque avare; ne vitio ipsius vel monasterii substantia gravetur, et fratres patiantur injuriam. Sed et necessitatem infirmorum fratrum ac laborem considerans, nihil ægrotantium desideriis neget ex his quæ habuerit, quantum illis necesse fuerit : advenientibus diversis fratribus escas parabit. Hæc erit cura custodis cellarii, recurrens semper ad seniorum consilium, et requirens de omnibus, et præcipue de his quæ proprio intellectu non potuit adimplere. » Quæ postrema verba hunc sanctæ Regulæ locum illustrant, ut scilicet in his quæ dubia sunt, nec proprio potest adimplere intellectu, sive, ut loquitur Lanfrancus ( Stat. c. 9), in majoribus causis, sine abbatis jussione nihil faciat. Optimum quoque erit quod ait Bernardus Cassinensis, si scripturam ei tradat, in qua distincte contineantur ea quorum ei curam committit, sive, ut loquitur Hildemarus, quæ curare habet, « debet illi abbas constituere isto modo, v. g. : Sub cura tua sint infantes, hospites, infirmi, pauperes; servi etiam, qui ad usum horti, vel coquinæ sunt deputati, fleustomati, et illa generalitas monachorum. Deinde debet illi constituere hospitum curam isto modo, v. g. : Si venerint episcopi, aut abbates, aut comites, tali modo illis servire stude : si autem venerint clerici, canonici, tali modo servitium eis exhibe. Si certe venerint monachi, tali modo illos recollige. Et postremo debet illi dicere : Si in his tibi dubietas venerit, me interroga, etc. » Additque, si talis sit cellerarius, qualem hic describit S. Benedictus, posse abbatem cuncta ejus arbitrio committere.

col.538 Ut autem possit abbas agnoscere an quæ jubentur fideliter custodiat cellerarius, debet ab eo certis temporibus rerum gestarum et administratæ substantiæ rationem repetere; id quod singulis mensibus faciendum præscribit sanctus Fructuosus : « Quod per singulos menses expensum fuerit, per omnium capita mensium rationem suo abbati faciat (præpositus, qui substantiam monasterii dispensandam accipiebat), et hoc cum tremore, et simplicitate, et vera cordis humilitate tanquam redditurus Domino rationem. » Et instituta Capitul. gener. ord. Cisterciensis (Cap. 78) : « Major cellerarius semel in mense, vel sæpius, si abbas voluerit, de omnibus, quæ accipit, abbati, vel quibus jusserit, computet. » Sed Institutiones eorum indefinite tantum decernunt, ut « major cellerarius, quando abbas voluerit, de omnibus quæ accipit et expendit, abbati vel quibus jusserit computet. » Cassinenses vero volunt ut quilibet cellerarius computa, rationes, debita, et credita monasterii quater in anno, hoc est per singulos quosque tres menses ostendat prælato et superioribus, qui omnes eadem manu sua subscribant. Idque juxta Gregorii papæ IX constitutionem, in qua hæc lego : « Ut domorum status certior habeatur, singulis tribus mensibus coram abbate seu priore, si ibi non est abbas, et senioribus reddant officiales de suis officiis rationabilem computationem de omnibus expensis, et fideliter facientes abbates et priores bis in anno, scilicet in calendis Octobris, collectis annuis fructibus ; et in calendis Aprilis, statum domus suæ in capitulo, vel coram senioribus, et etiam coram visitatoribus cum venerint plenarie manifestent. Abbas autem, vel prior, sive præpositus, qui in prædictis ratiociniis gravia debita suppresserit fraudulenter, ab administratione quam obtinet penitus repellatur. » Ex constitutione etiam Benedicti papæ XII, cap. 3, abbates, priores, seu administratores singulis annis in capitulo generali rationem debent reddere ; cellerarii vero et alii officiales ter in anno coram abbate et conventu. Simile aliquid habetur in Statutis Nigrorum Monachorum anno 1238 Londini editis. Vide Ottobonis legati in Anglia Constitutiones apud Spelmannum ad annum 1248. Ad Regulæ textum revertor.

6

fratres non contristet.

and not make the brethren sad.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.6

col.539 Fratres non contristet.] Quod ita exponit Hildemarus : « Nulli debet acrius responsum dare, sed eis bonum sermonem in omnibus tribuere ; » sive, ut ait Bernardus, « Nihil faciat vel dicat per quod possint rationabiliter contristari : » verbi gratia, « In denegando quæ debet dare, vel in dando tardius quam debeat, » ut loquitur Boherius.

7

Si quis frater ab eo forte aliqua irrationabiliter postulat, non spernendo eum contristet, sed rationabiliter cum humilitate male petenti deneget.

If any of them shall perchance ask something unreasonable he must not vex him by contemptuously rejecting his request, but humbly and reasonably refuse what he wrongly asks.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.7

col.539 Si quis autem frater ab eo forte aliquid irrationabiliter postulet, non spernendo eum contristet, etc.] Ita S. Benedictus, in monasterio S. Sequani cellerarius, et postea abbas Anianensis (In ejus Vita, n. 9, sæc. iv), « juxta præceptum Regulæ totis viribus sese componere, ac licita petentibus sine mora studebat largiri; male petentibus denegare, impossibilia exquirentibus blande excusare. » Et ante eum sanctus Leobinus factus cellerarius (Sæc. i Bened.), « ita se reddidit providum, ut nec superpetenti daret aliquid superfluum , nec indigenti congruum subtraheret alimentum. » Quid autem sive petendo, sive distribuendo observari deceat, docent sequentes versiculi ex Boherii in primo comm. :

col.539 In poscente novem, sex in donante notanda, Causa, fides, modus, locus, et penuria, tempus, Ætas, nobilitas, cum conditione petentis, Mens hilaris, festina manus, adsitque facultas. Dulcior affatus, discretio dantis, et ordo.

8

Animam suam custodiat, memor semper illud Apostolicum quia qui bene ministraverit, gradum bonum sibi acquirit.

Let him look after his own soul, mindful of the Apostolic principle, that they that ministered well, shall purchase to themselves a good degree.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.8

col.539 Animam suam custodiat.] Quæ verba ita exponit Smaragdus : « Non offendat in his quæ non sunt danda dando, aut quæ respondenda non sunt respondendo. » Cui concinere videtur Bernardus Cassinensis his verbis : « Hoc attinet ad fidelitatem specialiter, ut videlicet sit fidelis conservator et dator; alias enim animam suam male custodiret. » Additque : « Præterea animam suam bene custodit, quando nec ipse in officio sibi commisso peccat, nec alios peccare permittit. Hoc autem verbum ad omnia illa quæ contra Deum sunt vitanda, et cum Deo sunt facienda, large potest extendi. » Unde etiam Cassinenses in suis declarationibus ad hæc verba : « Cellerarii, inquiunt, non sic se immergant temporalibus, quin vacent spiritualibus; sed sic transeant per bona temporalia, ut non amittant æterna. » Et Bursfeldenses (Dist. 2, cap. 5) : « Cellerarius quamvis exemplo Marthæ, cujus suscepit officium, circa multa sollicitari et turbari necesse habeat, non tamen se prorsus a conventualibus alienare, aut silentium et quietem cellæ penitus abjicere et abhorrere ; sed potius quantum sinit opportunitas, necessariis expeditis ad opus Dei et conventum, sed et ad cellam quasi ad quietissimum et tutissimum portus sinum recurrat, ut legendo, orando, meditando, turbulentos animi sui motus ex cura et dispositione exteriorum surgentes sedare possit, et spiritualibus consolationibus refrigerari. » Similiter Constitutiones Fuliensium (Cap. 31): « Ne cura temporalium rerum sic obrui se sinat cellerarius, ut in spiritualibus langueat; cum illæ his tanquam administræ ancillari debeant. Quare det operam ut quam rarissime absit a choro et officio divino , a meditatione et aliis exercitiis regularibus, quæ quidem illius officium non impediant. » Eadem ratione Regula Magistri præscribit (Cap. 16), ut « quotidie cellerarius cum septimanariis coram abbate in oratorio cum congregatione communicet, » ne forte prætextu rerum gerendarum a cœlesti pane sumendo abstineret; quo magis omnibus indiget, ut in fortitudine cibi illius ambulet feliciter per invia et inaquosa rerum temporalium, neve contabesceret cor illius intra se, si oblivisceretur comedere panem suum.

col.540 Memor illius apostolici, quia qui bene ministraverit gradum bonum sibi acquirit.] Ita etiam Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macarii : « Studere debet qui huic officio deputatur, ut audiat, quia qui bene ministraverit, bonum gradum sibi acquirit, et animæ suæ lucrum facit. »

9

Infirmorum, infantium, hospitum, pauperumque cum omni solicitudine curam gerat, sciens sine dubio, quia pro his omnibus in die judicii rationem redditurus est.

Let him take every care of the sick, of children, of guests, and of the poor, knowing that without doubt he shall have to render an account of all these on the judgment day.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.9

col.540 Infirmorum, infantium, hospitum pauperumque cum sollicitudine curam gerat.] Quatuor hic potissimum curæ ac sollicitudini cellerarii S. P. Benedictus committit. Primo infirmos, quorum curam ante omnia et super omnia adhiberi voluit, ut sicut revera Christo, ita eis serviatur; præcipitque abbatem attendere ne a cellerariis aut servitoribus negligantur. Eadem mente Orientalis Regula præscribit (Cap. 25) ut cellerarius « nihil ægrotantium desideriis neget, ex his quæ habuerit, quantum necesse fuerit. » Et antiquæ Cluniacensis monasterii consuetudines apud Udalricum (Lib. iii, c. 18) : « Si quis fratrum adeo est infirmus ut de lecto surgere non possit, ad hunc quotidie summo diluculo simul cum infirmario venit cellerarius, et de omnibus quæ habere potest sciscitatur ab eo, quid sit, quod sibi videatur, ut præparet ad ejus recreationem. » Et iterum (Lib. iii, c. 11) : « Si quis dederit nobis decem solidos, aut pauciores, hi semper cellerario sunt deputati ad hoc tantum ut fratribus infirmioribus vel aliquantulum delicatis, absque hoc quod generaliter omnibus datur, aliquam possit impendere charitatem. » Mirum prorsus est quanta sollicitudine hanc regulæ partem observaret B. Raingardis in Marcinianensi monasterio olim sanctimonialis et celleraria, quæ, ut scribit venerabilis ejus filius Petrus abbas Cluniacensis (Lib. ii, ep. 17), « Scripserat in mente sua quo unaquæque corporali incommodo laboraret, et morbos earum vel qualitatem sollicita adnotaverat, ut posset unicuique absque errore subvenire, cum nihil eam talium contingeret ignorare. Noverat eas ut nobiles et delicatas, ut fragiles et infirmas, pro sexu, pro loco, pro usu multis egere; et ideo mentem, ne quid eis deesset, multo sollicitabat angore. Occupabat eam servilium cura officiorum, et ancillarum Dei se famulam esse gavisa, vilia quæque ministeria procurabat. Variabat in corde suo diversos apparatus ciborum, et talium inexperta coquinæ disciplinam addiscere cogebatur. Huic assa, illi elixa, salsa isti, insulsa alteri providere, sollicita circa frequens ministerium satagebat; præparabat ipsa, coquebat ipsa, inferebat ipsa ; et ut nihil sibi de mercede periret, nihil sibi de labore imminui patiebatur. Collegerat uno suo in corde animos singularum, et quod unaquæque magis affectaret agnoscens, effectu operis omnium affectibus consonabat. »

col.541 Secundo, infantes, « ut considerans in eis ætatis fragilitatem, et corporis teneritudinem, quæ necessaria sunt paterno ministret affectu, » uti loquitur Smaragdus.

col.541 Tertio, hospites, quibus advenientibus escas parabit ex Regula Orientali cap. 25. Sive, ut præscribit S. Isidorus (Cap. 19), « ipse præbebit hebdomadariis quidquid necessarium est victui monachorum hospitum et infirmorum. » Observat etiam hic Hildemarus moris fuisse apud veteres monachos ut cellerarius hospitum curam gereret; successu vero temporis propter nimiam eorum multitudinem, alios ad id muneris constitutos fuisse, illudque, quod Regula S. Benedicti cellerario injungit de cura hospitum, intelligendum esse quando dicuntur in refectorio manducaturi. Cujus sententiam confirmare videntur Statuta S. Adelardi lib. ii, cap. 3.

col.541 Quarto, pauperes, quibus ex Regula S. Isidori quidquid residuum fuerit reservabit. Sed et juxta Regulam Magistri (Cap. 19), « Cellerarius eleemosynam faciat cum jussu abbatis in præsentia ejus. In absentia vero liceat ei petenti pauperi eleemosynam exhibere, propter præceptum Domini, quod dicit : Omni petenti te tribue; et item : Da, ne cui non dederis, ipse sit Christus. »

col.541 Utrorumque autem et hospitum et pauperum omni prorsus admiratione dignam sollicitudinem gerebat B. Raingardis (Petr. Vener. lib. ii, ep. 17), « Hos honorifice suscipiens, istis sollicite providens; ut nec illis congrua, nec istis deessent necessaria. Cura tamen propensior circa pauperes erat, quorum egestas in corde mulieris sanctæ præponderabat, ut quos major premebat indigentia, major illis adhiberetur præ aliis diligentia. Ea de causa si quid de commissa obedientia superesse poterat, in usus eorum devote expendebat. Erogabantur frequentes eleemosynæ, vestes pro posse parabantur, aut emebantur novæ, aut veteres sororibus subreptæ dabantur, omnibus secundum Evangelium petentibus absque quæstione quidquid cibi vel indumenti undequaque corrodere poterat, tribuebat : quosdam vero, quos filios ludens vocabat, quotidiano victu et sumptibus reficiebat : pausabat in eis mens dedita Deo, et velut ab antiquis mundi laboribus requiescebat, nunc tandem reputans invenisse se locum Domino, tabernaculum Deo Jacob ; quidquid enim in pauperes dispergebat, sibi totum congregari gaudebat, sciens proprium lucrum esse, quod ab aliis credebatur substantiæ detrimentum. » Egregium plane charitatis in pauperes sanctæ mulieris exemplum quod utinam bene imitentur cellerarii.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.9-31.12

p. 270 Infirmorum, infantium, hospitum, pauperumque cum omni sollicitudine curam gerat, sciens sine dubio, quia pro his omnibus in die judicii rationem redditurus est. Omnia vasa monasterii cunctamque substantiam, ac si altaris vasa sacrata conspiciat. Nihil ducat negligendum : neque avaritiae studeat, neque prodigus sit, aut exstirpator substantiae monasterii : sed omnia mensurate faciat, et secundum jussionem Abbatis sui.

p. 270 La Règle, entrant davantage dans le détail de la charge du cellérier, spécifie les objets privilégiés de son attention et détermine le vrai caractère de sa gestion. Les malades et les enfants du monastère, les hôtes et les pauvres qui s’y présentent : tous ceux-là ont un titre particulier aux bons traitements et à la générosité du cellérier. C’est sur lui que comptent l’Abbé et la communauté pour exercer les œuvres de miséricorde que l’on attend surtout d’un monastère. Et, afin d’éveiller sa sollicitude, saint Benoît le traite comme l’Abbé : il le prend par la conscience, il lui rappelle qu’au jour du jugement il devra, sans nul doute, rendre raison de chacun de ses actes.

p. 270 Tous les outils et ustensiles du monastère, tous ses biens, immobiliers ou mobiliers, qu’il les considère et qu’il les traite comme s’il s’agissait des vases sacrés de l’autel. L’expression est forte; elle paraît même exagérée. Et pourtant elle est commune aux anciennes Règles monastiques. A la question : Quomodo debent hi qui operantur, curam gerere ferramentorum, vel utensilium eorum, de quibus operatur? saint Basile répond : Primum quidem sicut vasis Dei, vel his quae jam Deo consecrata sunt, uti debent. Deinde tanquam qui non possint sine ipsis devotionis et studii sui emolumenta consequi... Is qui contemnit, velut sacrilegus judicandus est; et qui perdidit per negligentiam, et ipse simile crimen incurrit : pro eo, quod omnia quae ad usus servorum Dei deputata sunt, Deo sine dubio consecrata sunt. On retrouve le même enseignement dans la Ire Règle des SS. Pères et dans Cassien (1). Au fond, et quoi qu’il en soit des dispositions légales qu’aient dû prendre les communautés en face d’un pouvoir civil spoliateur et incroyant, le seul vrai propriétaire des biens monastiques est Dieu ; ce n’est ni un ou plusieurs religieux, ni la communauté elle-même. Personnes et choses, tout appartient à Dieu. Ce que fait la consécration pour les vases de l’autel, la profession et l’affectation au service du Seigneur le réalisent pour les moines et pour les biens des moines. Et c’est peut-être cette qualité des biens monastiques, plutôt que leur valeur réelle, qui les signale à la rapacité des ennemis de Dieu. Pour nous, il faut qu’une pensée de foi règle l’usage de ressources qui sont à Dieu, dont il nous a concédé paternellement la jouissance et confié l’administration. Ni l’Abbé, ni le cellérier ne peuvent, sans humilier Dieu et sans le frustrer, aliéner ces biens ou les gaspiller; la conscience leur défend même d’en abandonner une part à des revendications iniques, dans le dessein, d’ailleurs bien humain, de posséder pacifiquement le reste. On peut les leur prendre : ils ne peuvent ni les donner, ni les distraire.

(1) S. Basil., Reg. contr., ciii, civ. — Reg. I SS. Patrum, xii. — Cass., Inst., IV, xix, xx.

p. 271 Nihil ducat negligendum... Puisque tous les biens meubles et immeubles du monastère sont la propriété de Dieu, le cellérier n’en traitera aucun avec négligence. Il n’y a pas de petites économies, dit-on : mais ce n’est pas d’économie qu’il est question, c’est seulement de respect et de fidélité surnaturelle. Ici, la négligence aurait facilement malice de sacrilège. Neque avaritiae studeat : saint Benoît veut prévenir, par cette remarque, les illusions d’un cellérier qui détournerait la recommandation précédente dans le sens de son égoïsme. Le désir d’amasser et de garder, irréalisable chez les autres religieux, est possible chez lui. L’habitude de manipuler de l’argent, la nécessité d’une gestion habile et de l’épargne, avec peut-être une pente naturelle à l’excessive économie : tout cela pourrait à la longue, et l’âge aidant, constituer chez un homme qui a renoncé à la propriété pour lui, le type d’un propriétaire pour l’intérêt prétendu de la communauté. De quelle ingénieuse diplomatie peut s’envelopper l’égoïsme pour se satisfaire quand même et constituer le « péculat », à l’abri même du vœu de pauvreté ! On accumule, on défend contre toute approche et contre tout usage qu’on n’agrée pas, un bien dont on n’est pourtant que l’administrateur révocable ; on constitue des réserves sans fin, alors que les biens, comme les personnes du monastère, s’ils viennent à dépasser une certaine mesure, doivent fructifier pour Dieu, c’est-à-dire servir à la fondation de nouveaux centres de doctrine et de prière.

p. 271 Un autre péril est à redouter : la prodigalité, la dissipation des ressources du monastère. Ce n’est pas un spectacle édifiant que la banqueroute des maisons religieuses, et il ne convient pas qu’elles gémissent sous un passif considérable. Nous l’avons déjà remarqué, une certaine aisance est nécessaire à la pauvreté religieuse ; il ne faut jamais qu’un moine soit porté, par la détresse trop connue de la maison, à se pourvoir lui-même, à quémander de-ci de-là, à importuner et à gêner parents et bienfaiteurs. Et tout est à craindre, si le cellérier est un brasseur d’affaires, porté aux acquisitions grandioses, aussitôt reconnues inutiles et liquidées avec perte ; s’il est friand de toutes les actions minières, de toutes les émissions lointaines ; s’il est bâtisseur incorrigible. Plutôt que de s’abandonner à l’avarice ou à la prodigalité, qu’il fasse donc tout, souhaite N. B. Père, avec mesure, se maintenant à distance égale de l’un et de l’autre écueil. Et, pour être sûr de ne pas condescendre à ses goûts et à son tempérament, qu’il tienne l’Abbé au courant de sa gestion, qu’il suive en tout les ordres et la pensée de son supérieur : celui-ci n’a pas le droit de se dérober.

10

Omnia vasa Monasterii cunctamque substantiam, ac si altaris vasa sacrata conspiciat.

Let him look upon all the vessels and goods of the monastery as if they were the consecrated chalices of the altar.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.10

col.541 Omnia vasa monasterii cunctamque substantiam, ac si altaris vasa sacrata conspiciat.] Hæc verba non secundum omnimodam similitudinem accipienda esse docent antiqui Regulæ commentatores, Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius, sed respective, ut sic tractentur secundum sui valorem, sicut sacra vasa secundum sui dignitatem. Verum, ut mihi videtur, non ita recte ad mentem S. P. Benedicti veterumque monachorum, qui res monasterii habebant non tanquam indifferentes, sed ut sanctificatas ac Deo vere sacratas, sicuti patet ex Regula SS. Patrum Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macarii : « Nosse debent etiam fratres, quia quidquid in monasterio tractatur, sive in vasis, sive in ferramentis, vel cætera omnia esse sanctificata. Si quis de fratribus aliquid negligenter tractaverit, partem se habere noverit cum illo rege qui in vasis domus Dei sanctificatis cum suis bibebat concubinis, et qualem meruit vindictam. » Ita etiam S. Basilius ad interrogationem (Regul. brev. interr. 143), « Quomodo qui opus faciunt, curam gerere debent instrumentorum sibi commissorum? » respondet : « Ut eorum quæ dedicata et consecrata sunt Deo. » Et ad interrogationem (Ibid., interr. 144), « Si quid ex incuria amiserit aliquis, aut ex contemptu abusus fuerit? » respondet : « Prorsus qui abusus fuerit tanquam sacrilegus : qui vero amiserit, tanquam sacrilegii auctor judicetur, cum omnia Domino sint dedicata, et Deo consecrata. » Eadem omnino mens erat aliorum Ægyptiorum monachorum, qui, referente Cassiano (Lib. iv, c. 20), « non solum seipsos non esse suos; sed et omnia quæ sua sunt, credunt Domino consecrata; propter quod si quid fuerit monasterio semel illatum, ut sacrosanctum cum omni decernunt reverentia debere tractari : » et item utensilia ac vasa coquinæ « tanta sollicitudine curaque suscipientes custodiunt, ne quid ex eis imminuatur et pereat, ut credant pro minimis quibusque vasis tanquam pro sacrosanctis rationem non solum dispensatori præsenti , sed etiam Domino reddituros, si forte aliquid eorum negligentia fuerit imminutum. » Hæc omnia confirmat concilium Aurelianense can. 7 (Apud Burchard. l. iii, c. 129) : « Omnia quæ Deo offeruntur consecrata habentur in vineis, terris, silvis, utensilibus, vestimentis, pecoribus et reliquis possessionibus; et quæ ecclesiis, sine dubio Christo, qui sponsus earum est, offeruntur. » Ex hac porro doctrina recte infertur quod sequitur,

11

Nihil ducat negligendum:

He must not think anything can be neglected;

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.11

col.542 Nihil ducat negligendum.] Ex vasis substantiaque monasterii tanquam parvum nulliusve momenti. Certe vix cogitari potest quam religiosi fuerint in rebus minimis prisci monachi, quod vel uno exemplo a Cassiano relato stupebit aliquis. Narrat siquidem (Lib. iv, cap. 20) quod cum quidam frater coquinæ ministerio deputatus, tria lenticulæ grana ad terram decidere sivisset, ad abbatem delatus ab œconomo, « velut inversor neglectorque sacri peculii judicatus, ab oratione suspensus sit. » Nec minus profecto movet quod de Benedicto Anianensi abbate scribit Ardo ejus discipulus (In ejus Vita n. 32, sæc. iv Bened.) : « Tanta erat ejus sollicitudo, ut si vel modica grana leguminum, vel exiguum porri comæ, cauliumque folia ab eo neglecta invenirentur, mox digna excommunicationis animadvertebatur sententia, cujus probaretur esse delictum. Sin autem quis ei aquam ad lavandum porrigeret, et ut solet largius quam decet effunderet, peccatum incurrere fatebatur, eo quod discretionis non incederet calle. » Simile aliquid legimus de sancto Stephano abbate Obazinensi in ejus Vita lib. ii, n. 53 (Tom. iv Misc. Baluz.) : « Si vero per porticum ambulans, vel in quocunque loco olera sive legumina per incuriam elapsa, terræque sparsa conspiceret, mox ea incurvus granatim, quantumque modica colligebat, vocatisque quorum culpa deciderant, pro sua eos negligentia durius arguebat. »

12

neque avaritiæ studeat, neque prodigus sit, et exstirpator substantiæ Monasterii; sed omnia mensurate faciat, et secundum jussionem Abbatis sui.

he must not be covetous, nor a prodigal wasting the goods of the monastery; but let him do everything with forethought and according to the direction of his abbot.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.12

col.542 Neque avaritiæ studeat.] Huc spectat quod in concilio Francofordiendi sub Carolo Magno decernitur (Can. 4) : « Ut cellerarii in monasteriis avari non eligantur, sed tales electi sint quales Regula S. Benedicti docet. » Huc etiam referri potest quod præscribit Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius Macarii : « Cellerarius debet talis eligi, qui possit in omnibus gulæ suæ suggestionibus dominari, et evangelico ordine fratribus suis victum gubernare, qui timeat Judæ sententiam, qui ab initio fuit fur. »

col.542 Neque prodigus sit aut exstirpator substantiæ monasterii.] Dando quæ dare non debet.

col.542 Sed omnia mensurate faciat.] Media incedens via avaritiam inter et prodigalitatem, ut etiam præscribit Regula Orientalis (Cap. 25) : « Ad victum vero fratrum proferat ac tradat septimanariis ad condiendos cibos, det necessaria secundum quotidianæ expensæ consuetudinem, neque profuse, neque avare, ne vitio illius vel monasterii substantia gravetur, vel fratres patiantur injuriam. » Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 4) : « Avaritiæ et cupiditatis pestem omnino fugiat. Similiter sicut non avara, sic non sit prodiga, id est sicut dono omnipotentis Dei sub avaritiæ vitio occultando subtrahere non debet ; sic nec sine justa dispensatione nimis fenerando communem substantiam non debet diripere, sed omnia per discretionem temperando pensare. » Denique Petrus Damiani (Opusc. 13, c. 19) : « Cellerarius debet officium sibi commissum tanta dispensationis arte peragere, ut manum et aperiendo substringat, et stringendo discretus aperiat : quatenus in eo et parca sit largitas, et parcitas larga. Summopere cavendum est ne parcitatem tenacitas, largitatem effusio mentiatur; sæpe enim vitium virtutis se specie palliat; quantoque quasi bonum esse quod malum est cernitur, tanto difficilius emendatur. Bonus autem administrator sic dispensat necessaria corporum, ut saluti etiam consulat animarum, quia et parcendo sobrietatem nutrit, et largiendo murmurationis vitium ne oriatur obsistit. »

13

Humilitatem ante omnia habeat, et cui substantia non est quæ tribuatur, sermo responsionis porrigatur bonus,

Above all things let him have humility and give a gentle answer to those to whom he can give nothing else,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.13

col.543 Humilitatem ante omnia habeat.] Cujus ut exemplum aliquod omnibus demonstraret, antiqua fuit ordinis nostri consuetudo, ut cum in capitulo hoc regulæ caput legeretur, cellerarius pronus coram omnibus veniam peteret de omnibus excessibus in commissa sibi obedientia perpetratis : « Lecta vero in capitulo et exposita prædicta sententia, inquit Lanfrancus (In Stat. c. 9), cum dictum fuerit a priore, loquamur de ordine nostro, statim prostratus in loco ubi mos est dicat : Istam obedientiam quæ mihi injuncta est, mea culpa negligenter et tepide, et multa aliter quam oportet tracto, et in ea in multis offendo Dominum et nostros seniores, mea culpa, et requiro inde absolutionem vestram et seniorum. Quo dicto absolvat eum qui capitulum tenet de his offensis quas ibi enumeravit, et de omnibus reliquis quæ in eo sunt, ad cujus absolutionis finem responso ab omnibus cum omni devotionis affectu, ut mos est, amen, vadat ad pedem ejus, et deinde jubeatur ire sessum, etc. » Idem sed in sequenti capitulo præstabant Cluniacenses, ut patet ex Udalrico : « In sequente rursus capitulo veniam petit, seque reum de multis negligentiis per occasionem obedientiæ confitetur. Absolvit eum prior, et imperat ut psalmum quinquagesimum cum collecta pro eo ad sanctam Mariam communiter ab omnibus cantetur. » Eodem fere modo loquuntur mss. Consuetudines S. Benigni Divionensis c. 38.

col.543 Et cui substantia non est quæ tribuatur, sermo responsionis porrigatur bonus.] Idem præscribit Regula Cujusdam ad virgines, cap. 4, et sanctus Dorotheus in doctrina 4, n. 46 ; et merito quidem, « quia sermo superbus et malus etiam bonos viros convertit ad malum, sermo vero humilis et bonus etiam malos mutat in melius, » ut dicebat abbas Macarius (Apud Rufin. l. iii de Vit. Pat., n. 127). Debet ergo cellerarius mansuetus esse et lenis, ut libera sit omnibus ad eum accedendi facultas; multi enim maxime juniores sunt timidi, qui ad morosum et iracundum vix auderent accedere, ac proinde multam rerum necessariarum penuriam ferre cogerentur. Egregium hujusce lenitatis exemplum præbuit B. Raingardis (Petrus Vener. lib. ii, epist. 17) : nam « cum sæpe paupertas charitatis ejus divitiis non responderet, tristabatur, dolebat; et quia satisfacere universis pro voto non poterat, magno tormentorum supplicio torquebatur : et cum a non habente multa exigerentur, secundum Regulam patientiam servabat in corde, mansuetudinem referebat in sermone ; nec inanis ab ea recedere poterat, quam mentis hilaritate ac verborum jucunditate replebat. In qua virtute ita præcelluit, ut sorores omnes ea defuncta attestarentur, nunquam per viginti fere annos, quibus inter eas conversata est, verbum aliquod durum ab ejus ore vel leviter se audisse. Sic semper hilaris, semper jucunda, non solum nihil nubilum præferebat ; sed et si quas tristitiæ nebulas in perturbatis mentibus aliquando offendisset, sereno verborum lumine exturbabat. » Vide Vitam S. Antonini abbatis Surrentini n. 8, sæc. iv. Porro in Regula Cujusdam ad virgines præscribitur (Cap. 4), ut « quamvis quod petitur non sit unde tribuatur, nullatenus respondeat se non habere, sed dicat fideli voce : Dominus dabit. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.13-31.14

p. 272 Humilitatem ante omnia habeat, et cui substantia non est quae tribuatur, sermo responsionis porrigatur bonus, quia scriptum est : Sermo bonus super datum optimum.

p. 272 Saint Benoît a parlé d’une façon générale et théorique des qualités et des devoirs du cellérier ; il l’envisage désormais dans l’exercice réel et concret de son office, pour souligner à nouveau l’attitude qu’on attend de lui devant l’Abbé et devant les frères. « Avant toutes choses, qu’il ait l’humilité. » Pour faire face aux difficultés spéciales de sa charge, le cellérier doit être, nous l’avons dit, plus moine que les autres : il doit donc posséder, établie plus profondément et plus fortement dans son âme, la vertu qui fait les moines : l’humilité. On a défini celle-ci : la soumission à Dieu et à toute créature pour l’amour de Dieu ; nous dirions aussi volontiers : l’adhésion tranquille et constante à Dieu. C’est par l’assiduité de cette union que le cellérier s’épargnera mille maladresses et épargnera au prochain bien des petites meurtrissures. Et, une fois de plus, saint Benoît est admirable d’industrie spirituelle ; au lieu de décrire par le menu les procédés et les moyens de détail qu’appliquera le cellérier, au lieu de lui faire une tête, il fait son éducation par le dedans, il lui fait une âme.

p. 272 L’humilité du cellérier se traduira spécialement, dit la Règle, dans sa manière de refuser aux moines ce qu’il ne peut ou ne doit pas leur accorder. Il se souviendra qu’il est leur frère et leur égal, leur serviteur plutôt que leur maître, et que ce ne sont point des biens à lui, des grâces personnelles, qu’il leur octroie ou leur retire. C’est cruauté que refuser avec violence ou avec mépris. Ce n’est pas l’heure de railler lorsqu’on est obligé de faire souffrir. C’est chose si bonne que la bonté ! Cela coûte si peu, une parole de regret, une petite équivalence, une promesse, un air d’affabilité, un franc sourire ! Si l’on ne peut accorder l’argent ou l’objet demandé, « qu’on accorde du moins une bonne réponse » : c’est à peu près ce qu’on lit dans l’Ecclésiastique (xviii, 16-17) : « Une bonne parole vaut mieux que le meilleur des dons ».

14

quia scriptum est: Sermo bonus super datum optimum.

for it is written, A good word is above the best gift.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.14

col.544 Sermo bonus super datum optimum.] Quod cum mala voluntate, aut cum tristitia, vel iracundia tribuitur.

15

Omnia quæ ei injunxerit Abbas, ipse habeat sub cura sua; a quibus eum prohibuerit, non præsumat.

Let him take charge of all the abbot shall commit to him, but let him not meddle with anything which is forbidden him.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.15

p. 273 Omnia quae ei injunxerit Abbas, ipse habeat sub cura sua ; a quibus eum prohibuerit, non praesumat.

p. 273 Pour la troisième fois, saint Benoît répète au cellérier qu’il doit se conformer en tout aux ordres et aux indications de son Abbé : ceci encore est de l’humilité, et c’est de l’obéissance. Les charges deviennent légères lorsqu’on les porte avec un parti pris d’absolue docilité. Cette troisième intimation a peut-être une signification nouvelle. Nous disions naguère qu’il y avait un intérêt majeur à ce que tout le fonctionnement matériel du monastère fût ramené à l’unité. Sans doute ; mais, comme il est impossible à un seul homme de suffire par lui-même à la variété des sollicitudes qui incombent au cellérier d’un grand monastère, et comme il ne réunit peut-être pas toutes les compétences, l’Abbé peut le soulager du souci immédiat de plusieurs affaires. Parmi les cellériers, les uns auront la disposition de garder tout ; les autres se déchargeront à leur gré : il y a détriment et danger dans les deux cas. Et c’est pour résoudre ce problème qu’il appartient à l’Abbé de choisir lui-même les différents titulaires des offices et de définir exactement l'ambitus de chaque obédience. Que le cellérier prenne soin de tout ce que l’Abbé lui aura enjoint : mais qu’il ne se mêle pas des choses dans lesquelles on l’aura prié de ne pas intervenir. Il serait puéril d’en appeler alors aux coutumes monastiques, de revendiquer avec hauteur les prétendus droits de sa charge, de compulser les annales de l’Ordre pour montrer que c’est ainsi que les choses se sont faites de toute antiquité !

16

Fratribus constitutam annonam sine aliquo typo vel mora offerat, ut non scandalizentur, memor divini eloquii, quid mereatur qui scandalizaverit unum de pusillis: Expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris.

Let him provide the brethren with their appointed allowance of food without impatience or delay, so that they be not driven to offend, being mindful of the divine word which declares the punishment he deserves Who shall scandalize one of these little ones. It were better for him that a millstone should be hanged about his neck, and that he should be drowned in the depth of the sea.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.16

col.544 Fratribus constitutam annonam.] Quid hic sit annona explicat Smaragdus his verbis : « Annonam dicit alimoniam ciborum, et omnem victum monachorum : hora enim nona veteres comedere solebant, et ideo a tempore ipso horæ nonæ, quo illi cibos sumebant, omnis victus hominis non incongrue nomen accepit annona; ab actu enim et tempore multa derivantur nomina. » Eodem fere modo loquuntur Hildemarus, Bernardus Cassin., Petrus Diaconus, citatus ab Augustino a Janua; Richardus et alii.

col.544 Sine aliquo typo et mora offerat.] Typus, sive, ut legit Hildemarus, « typhus dicitur lanugo, id est herba viridis, aquæ quæ supernatat, quæ neque in radicibus, neque in cremento aliquid habet, sed tantummodo aspectum habere dignoscitur, vel ostenditur; » et quæ, ut ait Smaragdus, « se ab aqua inflat, unde etiam ambitiosorum et sibi placentium tumor typus vocatur. » Typus etiam, si vim nominis attendamus, idem est ac figura : « τύπος enim Græcus est sermo quem nos figuram dicimus, seu formam, » inquit Smaragdus. Et Hildemarus : « Interpretatur tumor vel figura. » Ex quibus Bernardus Cassinensis ita infert : « Considerari possunt tria, videlicet quod non debet cum tumore seu inflatione superbiæ; et quod non debet sub aliqua indecenti figura verborum; et quod moram noxiam, vel notabilem, vel scandalizantem in dando evitet. Hoc enim est sine typo et mora dare. » In Regula etiam SS. Pauli et Stephani statuitur, ut « hi quibus in singulis rebus custodia commissa est, convenienti devotione et charissima humilitate quæ necessaria sunt sine mora et fastidio jubente seniore ministrent; nec per superbam inflationem differendo occasiones faciant querelarum, per quas murmuratio contra eorum laborem, qui nobis in assignatis rebus charitate deserviunt, non debet excitari. » Typi etiam dicuntur febres frigidæ; eoque forte respexit versio Gallica quæ Constitutionibus sanctimonialium Vallis Gratiæ præmittitur, hunc locum ita reddens, sans agir avec froideur chagrine et dédaigneuse ; Guido Juvenalis vertit, sans fascherie ; altera versio, sans chagrin; alia vero, sans arrogance. Non desunt etiam qui typum hic pro excusatione interpretantur; alii qui typum et moram idem esse existimant.

col.544 Memor divini eloquii, quid mereatur, qui scandalizaverit unum de pusillis.] Nimirum expedit ei ut suspendatur in collo ejus mola asinaria, et demergatur in profundum maris. Terribile prorsus judicium ! quamvis haud minus terrere debeat quod respondet sanctus Basilius (Regul. brev.) ad interrogationem « Quid si ex negligentia res necessarias fratri non tribuerit? » Scilicet « Perspicuum est hoc judicium ex verbis Domini cum dixit : Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui præparatus est diabolo et angelis ejus : esurivi enim, et non dedistis mihi manducare ; sitivi, et non dedistis mihi potum, et quæ sequuntur, et quoniam maledictus qui facit opus Dei negligenter. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.16

p. 273 Fratribus constitutam annonam sine aliquo typo vel mora offerat, ut non scandalizentur, memor divini eloquii, quid mereatur qui scandalizaverit unum de pusillis.

p. 273 C’est au cellérier, nous le verrons par les chapitres qui suivent, que saint Benoît confiait la garde et la distribution des provisions de bouche. La Règle déterminait ce qu’on devait donner aux moines à chaque repas ; elle prévoyait certains cas où l’Abbé pouvait faire un peu plus large et modifier la mesure du boire et du manger. C’est cette portion du moine que N. B. Père appelle constitutam annonam, la part régulière donnée à ceux qui militent sous l’étendard du Seigneur. On conçoit que, par un souci exagéré de la richesse monastique ou par crainte d’une disette prochaine, le cellérier soit parfois tenté de réduire ou du moins de n’accorder qu’à regret, comme avec une sorte de jalousie et des retards maussades, la portion fixée par l’Abbé. Nous trouvons dans la Vie de saint Benoît le portrait d’un de ces cellériers trop consciencieux (1). Quelquefois même, le cellérier pouvait aller jusqu’à assaisonner de certaines réflexions désobligeantes la part qu’il était contraint de servir. N. B. Père le met en garde contre des dispositions qui blesseraient à la fois la charité, l’obéissance et la vraie pauvreté monastique : sine aliquo typo vel mora offerat (2). Les refus, les murmures, la parcimonie amèneraient du trouble parmi les frères. Les hommes ne sont pas des anges : ils ont besoin de manger ; les hommes ne sont pas tous parfaits, et quand ils ont de justes sujets de plainte, ils se plaignent. La tranquillité et la charité conventuelles sont pour N. B. Père d’un tel prix que sa parole devient sévère et rappelle les menaces évangéliques contre ceux qui sèment la discorde et qui scandalisent ne serait-ce qu’un seul des petits enfants du Seigneur (Matth., xviii, 6).

(1) S. Greg. M., Dial., l. II, c. xxviii, xxix.

(2) Les copistes ont écrit tantôt typo, tantôt typho : cette dernière leçon est la meilleure. C’est un mot grec latinisé : τῦφος, fumée, fumée de l’orgueil, arrogance ; chez Hippocrate : torpeur, stupeur, léthargie. Si saint Benoît avait visé ce dernier sens, typo vel mora seraient à peu près synonymes ; mais il a voulu dire : sans arrogance, cum humilitate, comme plus haut et pour la troisième fois. Le texte de saint Benoît rappelle ce qu’écrivait S. Augustin : Oblationes pro spiritibus dormientium... super ipsas memorias non sint sumptuosae, atque omnibus petentibus sine typho et cum alacritate praebeantur (Epist. XXII, 6. P. L., XXXIII, 92).

17

Si Congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjutus, et ipse æquo animo impleat officium sibi commissum.

If the community be large let him be given helpers, by whose aid he may without worry perform the office committed to him.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.17

col.544 Si congregatio major fuerit, solatia ei dentur.] Ita etiam Regula Tarnatensis : Ubi utilitas poposcerit, solatium non denegetur. Solatium hic vocat adjutores fratres, unum aut plures, a quibus nonnihil levaminis accipiat cellerarius. Hic in statutis S. Adalardi l. ii, c. 3, cellerarius junior appellatur. Apud Cluniacenses cellerarius tres quatuorve habebat suffraganeos, ut patet ex Udalrico : « Hi sunt quos cellerarius suffraganeos habet. Primus, qui per omnia vices agit ejus absentis, et de omnibus respondet, de quibus solet et ipse respondere. Secundus est qui annonam recipit quem et granatarium vocamus. » Et cap. sequenti : « Tertius est suffraganeus ejusdem cellerarii, qui vinum recipit et custodit. » Et sequenti capite : « Et hortulanus debet cellerario esse subjectus. » Eodem fere modo loquuntur mss. Consuetudines S. Benigni Divionensis (Cap. 38), scilicet : « Hi autem sunt quos habet suffraganeos : granetarius, custos panis et vini, et hortulanus. Est quoque primus horum quidam frater, qui ad solatium ei datus est, et per omnia vicem agit ipsius absentis ; et de omnibus respondet, de quibus et ipse solet respondere. Frater etiam, qui pisces comparat, sub eo est. Hic potest post vesperas de monasterio exire, et ad obedientiam illam ire, quæ huic negotio deputata est. Hi omnes nequaquam debent obsistere præcepto et voluntati cellerarii, nisi tale quid præcipiat, quod sit damnum ecclesiæ. » Horum omnium officia descripta habes tum in prædictis Consuetudinibus, tum apud Udalricum.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 31.17-31.19

p. 274 Si congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjutus, et ipse aequo animo impleat officium sibi commissum. Horis competentibus dentur quae danda sunt, et petantur quae petenda sunt : ut nemo perturbetur, neque contristetur in domo Dei.

p. 274 Ces dernières paroles ont pour intention de revendiquer en faveur du cellérier lui-même le bénéfice d’un peu de paix et de loisir. D’abord, si la communauté est nombreuse, l’Abbé lui donnera des aides qui le soulageront, de telle sorte que lui aussi puisse remplir avec une âme égale et tranquille la charge qui lui est confiée. Mais ce qui le soulagera plus que tout le reste, ce sera la délicate attention de ses frères à ne lui adresser leurs requêtes qu’aux moments favorables ; qu’il donne d’ailleurs lui-même en temps voulu et à des moments fixes ce qu’il doit donner. Les frères doivent savoir attendre, saisir les opportunités, et se demander si, à l’heure où ils se présentent, une affaire de plus haute importance ne sollicite pas l’attention du cellérier. Ce n’est ni du savoirvivre ni de la charité que de bondir sous le premier aiguillon du besoin et de courir chez le cellérier, à toute heure de jour et de silence, sitôt qu’une idée germe en l’esprit. Il est à remarquer que ce sont les recueillis et les studieux qui attendent le plus volontiers et sont le plus économes du temps d’autrui.

p. 275 On pourrait donner une portée générale à la recommandation que fait saint Benoît. Il n’est guère dans le monastère qu’un homme à qui cette règle ne s’applique pas : c’est l’Abbé. Lui est votre chose. Vous passez à côté de chez lui, ou bien, moyennant un petit détour, vous entrez chez lui, n’ayant rien à dire, rien à demander, mais simplement parce que le cœur vous y incline. Vous prenez la bénédiction ; on vous congédie parce qu’il y a surcroît de besogne, ou bien on cause un instant. C’est le privilège de l’Abbé de recevoir à toute heure, c’est le bénéfice de sa charge, et les bons moines se gardent bien de l’en frustrer. Cette remarque faite, retenons la pensée de N. B. Père : il convient que nul ne soit molesté ni contristé dans la maison de Dieu. Nous avons été créés et mis au monde pour être heureux. Ni les supérieurs n’ont pour mission d’exercer, par des rebuffades voulues, la patience des moines, ni les moines n’ont intérêt à peser outre mesure sur les épaules de ceux qui les portent. Le monastère est « la maison de Dieu », et à ce titre la maison de la paix et le vestibule de l’éternité : Urbs Jerusalem beata, dicta pacis visio.

18

Horis competentibus dentur quæ danda sunt, et petantur quæ petenda sunt:

What is given let it be given, and what is asked for let it be asked at suitable times,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.18

col.545 Horis competentibus, etc.] Horæ competentes Smaragdo sunt « horæ convenientes, et congruentes, quando utrumque licet utrisque, id est, et petenti petere, et dare donanti. Nam quando vel lectioni, vel orationi debent vacare, silentiumque tenere (inquit) nisi causa necessitatis nec petere uni, nec donare licebit alteri. » Simili fere modo Bernardus Cassinensis horas competentes vocat, « quando fratres non sunt in aliis valde necessariis occupati; non enim sunt horæ competentes ad petenda necessaria de nocte; vel quando fratres psalmodiæ vel lectioni vacant; unde illis horis, nisi necessitas urgeat, non debet cellerarius aut alii officiales inquietari. » Additque : « Dicunt antiqui Patres nostri quod cellerarius debet habere certam sedem, et ibi debent eum invenire subofficiales sui, ut non quæratur per monasterium. » Ubi respicere videtur ad illa verba Hildemari : « Ferunt quia apud antiquos mos fuerit, quia cellerarius in cathedra in loco suo noto sedebat, et habebat discipulos, quos dirigebat ad singulis aliquid dandum. Ideo enim in uno loco sedebat, ut omnes qui necesse habebant aliquid ab illo petere, semper præsentem invenirent. » Apud Cluniacenses illæ dicebantur competentes horæ quibus animi relaxandi gratia mutuis sese colloquiis fratres recreare debebant. Ita discimus ex Udalrico, cujus hæc verba (Lib. iii, c. 11) : « Quoties loquuntur in claustro, camerarius, vel ejus junior, qui clavem cameræ portat, nunquam debet deesse; tunc enim auditurus est a singulis quid ille, aut ille opus habeat; et nec ad ipsos pueros venire negligit, ut ab eis si quid sit quo indigeant, sciscitetur. Ergo ea vice dat quidquid est dandum, ne si fratres, qui ab eo ad aliam horam, qua silentium est, quæsierint, silentium tenere non possint. » Et alibi agens de his quæ non licet facere nisi ad horam loquendi, ita habet (Lib. ii. c. 20) : « Si quid opus habet a camerario quærere, tunc maxime quærit. » Idem præscribunt Divionenses S. Benigni Consuetudines c. 43. Quod nec obscure insinuant Hildemarus et præcitati Smaragdus et Bernardus Cassinensis, cum horas competentes esse asserunt, quando silentium tenere fratres non debent, sive legere, aut orationi vacare ; idem sit judicium de tempore laboris, et comestionis, quo strictum fratribus silentium indictum est.

col.546 Dentur quæ danda sunt, et petantur quæ petenda sunt.] Hic tacite omnia superflua ac statui monastico contraria S. P. Benedictus resecat, cellerarium astringens ad solas res necessarias distribuendas; dentur quæ danda sunt; et fratres ad petenda quæ petenda sunt, et non alia.

19

ut nemo perturbetur, neque contristetur in domo Dei.

so that no one be troubled or distressed in the House of God.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 31.19

col.546 Ut nemo perturbetur neque contristetur in domo Dei.] Hoc est in monasterio; « Vere enim monasterium domus Dei est, inquit Richardus de Sancto Angelo, quia ibi semper oratur. » Addit Nicolaus de Fractura : « In quo Deo servimus. » Vel etiam, « domus Dei bonorum monachorum sanctissima corda, et eorum sunt purissima habitacula, in quibus mundissimum Domino suo præbent habitaculum, » ut loquitur Smaragdus.

Latin text: Hunter Blair’s edition, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, without the editor’s bracketed Scripture references and notes. Standard verse numbering. · English translation by Cardinal F. A. Gasquet († 1929), London, 1925. Public-domain text in France (art. L123-1 of the French Intellectual Property Code). Transcription and revision: Abbatia Sancti Petri de Curte. Report an error