Abbatia
Sancti Petri
de Curte

The Rule of Saint Benedict

Chapter 47

De significanda hora Operis DeiOn letting the hour of Divine Office be known

The devil breaks the little bell that announced Benedict’s food, fresco by Il Sodoma, 1505–1508, cloister of Monte Oliveto Maggiore.
The devil breaks the little bell that announced Benedict’s food, fresco by Il Sodoma, 1505–1508, cloister of Monte Oliveto Maggiore. image source — Public domain

On the whole chapter

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 47

p. 344 DU SOIN D’ANNONCER L’HEURE DE L’ŒUVRE DE DIEU

1

Nuntianda hora Operis Dei, die noctuque sit cura Abbati, aut ipse nuntiare, aut tali sollicito fratri injungat hanc curam, ut omnia horis competentibus compleantur.

Let the duty of giving warning of the time of the Divine Office, both night and day, be that of the abbot. Either he himself shall give the signal or he shall assign this task to some careful brother, so that all things be done at their fixed time.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 47.1

col.699 Nuntianda hora operis Dei, die noctuque sit cura abbati, aut ipse nuntiare.] Mirari hic subit abbatem variis distentum curis a S. P. Benedicto institui ad horas operis Dei significandas. Attamen ut dignitati operis divini personæ ad illud invitantis dignitas responderet, eum ad id muneris eligi decebat, qui primas in monasterio teneret. Adde quod, cum non essent illis temporibus horologia, nec ita facile omnes horæ dignosci possent; ut vitaretur inter fratres omnis murmurandi locus, si forte tardius aut citius advocarentur, provide omnino ac prudenter huic officio deputatur abbas, a cujus nutu et voluntate omnes pendere debent. Nec me latet Petrum Boherium aliter hunc Regulæ textum intellexisse, ita ut nolit constitutum a S. P. Benedicto abbatem pulsatorem campanarum, sed tantum « quod hujusmodi nuntiatio sit sub ejus cura, sicut est de jure sub cura archidiaconi, licet custos ad pulsandum teneatur. » Sed præterquam quod omnia monasterii officia hac ratione sub cura sunt abbatis. Regulæ textus adeo clarus est, nullam ut relinquat ambagem : præscribit enim ut ipse nuntiet, id quod abbates sanctissimi non pauci strenue expleverunt; quamvis hæc a me non sic dicta velim, quasi absolute Regulæ præcepto teneretur abbas ad significandas horas operis divini; nam S. Pater subjungit :

col.700 Aut tali sollicito fratri injungat hanc curam.] Non cuilibet promiscue, sed sollicito fratri, a quo tria imprimis exigit Hildemarus, « Intellectum, ut intelligat horas noctis; possibilitatem, ut sanus sit, quatenus possit ministerium perficere; studium, ut non sit piger aut somnolentus. » Hæc cura ad œconomum in laura S. Sabæ pertinebat, ut patet ex ejus Vita num. 59 (Sæc. iii Ben.), apud nostros vero ad sacristam, sive, ut alii loquuntur, ad oratorii custodem : cujus rei exemplum habemus in Vita S. Liobæ cap. 5. Sed quicunque ille sit, is certe debet imprimis attendere ad istud Petri Damiani monitum (Opusc. 15, cap. 17) : « Noverit significator horarum, quia nulli magis in monasterio est oblivio fugienda quam sibi. Si enim articulum suum cujuslibet synaxis hora vel præventa, vel dilata non teneat, omnem procul dubio horarum succedentium ordinem turbat. Non ergo fabulis vacet, non longa cum aliquo colloquia misceat, non denique quid a sæcularibus agatur inquirat; sed commissæ sibi curæ semper intentus, semper providus, semperque sollicitus, volubilis sphæræ necessitatem quiescere nescientem, siderum transitum et elabentis temporis meditetur semper excursum. Porro psallendi sibi faciat consuetudinem, si discernendi horas quotidianam habere desiderat notionem, ut quandocunque solis claritas, sive stellarum varietas nubium densitate non cernitur, illic in quantitate psalmodiæ quam tenuerit, quoddam sibi velut horologium metiatur. »

col.701 Notat vero Boherius hunc Regulæ textum duobus posse modis intelligi, « vel quod abbas committat alicui fratri curam pulsandi, et discernendi quando pulsandum existat; vel solum discernendi quando sit pulsandum. Unde, inquit, vidi in quibusdam monasteriis, quod hæc cura erat primicerii; in quibusdam prioris claustralis, vel subprioris. Talis enim cum tempus erat judicio suo pulsandi horas canonicas, faciebat signum sacristæ, quod hora erat pulsandi primam, vel tertiam, aut alias horas; vel trahebat quamdam modicam campanellam, quæ apud nos mostata vocatur, per quam etiam fit signum cum eadem campanella sacristæ vel alio pulsanti, ut a pulsatione quiescat, quia non est de more quod quiescat sacrista a prima pulsatione horarum, donec fiat signum sibi. »

col.701 Quæret aliquis quibus veteres monachi signis uterentur ad convocandos fratres ad opus Dei. Respondeo quatuor potissimum modis id præstitisse. Primo, tuba, et quidem ut credibilius est, cornea potius quam ærea, ut pote qui omnis omnino metalli essent expertes : ut videre est in Regula S. Pachomii art. 2, et apud S. Joannem Climacum gradu 19.

col.701 Secundo, tabula lignea, ut patet ex Vita S. Theodosii cœnobiarchæ n. 73 et 77, apud Boll. 11 Januarii, ex Prato spirituali cap. 11, ex secunda. synodo Nicæna act. 4, et ex Vita S. Nicolai Studitæ, qui sæculo ix florebat, n. 50 apud Boll., 4 Februarii.

col.701 Tertio, voce altius decantata, verbi gratia alleluia; unde S. Hieronymus de monasterio S. Paulæ loquens (Epist. 27), « Post alleluia decantatum, inquit, quo signo vocabantur ad collectam, nulli residere licitum erat. »

col.701 Quarto, campana, ut colligere licet ex Cumeneo albo in Vita S. Columbæ n. 22 (Sæc. i Ben.) : « Media nocte, pulsante campana, festinus surgens ad ecclesiam pergit. » Et n. 25 : « Quadam die sanctus Dei ministro suo campanam subito pulsare præcepit, cujus sonitu fratres incitati, ecclesiam protinus sunt ingressi. »

col.701 Quod si campanis uti voluit S. Benedictus, ut est probabile, non magnis utique, sed omnino parvis, ut pote quas a solo abbate sæpe sæpius sene pulsari voluit : unde laudandi sunt Cistercienses, qui in suis Institutionibus hæc legunt (Dist. 1, cap. 12) : « Campanæ ordinis nostri ita fiant, ut unus tantum pulset eas, et nunquam duo simul. » Contrarius tamen ordinis nostri usus obtinuit, ut plures et magnæ in monasteriis essent campanæ, ut constat ex Vita S. Sturmii abbatis, et ex Vita S. Angilberti.

col.701 Quæret insuper aliquis quot ad singulas horas canonicas signa pulsanda sint. Inter antiquos Regulæ commentatores Hildemarus tria ad vigilias signa pulsanda esse declarat : ad matutinum et primam unicum; ad tertiam, sextam et nonam, duo; ad vesperas, tria; ad completorium, unicum. Et quidem de tertia, sexta et nona, exstat concilii Aquisgranensis canon « ut duo tantum signa ad tertiam, sextam, nonamque pulsentur. » De vesperis exemplum habemus in lib. i Mir. S. Bertini cap. 5 (Sæc. iii Ben., part. i) : « Et cum signum vespertinæ synaxis jam tertium sonaret, etc. » Paulo tamen aliter Einsidlenses; seu potius totius Germaniæ Consuetudines mss. rem definiunt (Num. 2) : « Omni tempore, inquiunt, cum surgendum ad vigilias fuerit, minimum signum pulsetur, quousque infantes conveniant ad primam orationem, vel certe omnes fratres; et trina peracta oratione ante tria altaria, residentibus omnibus in choro, sequens percutiatur signum; et intervallo facto aliud feriatur, datoque alio intervallo, aliud intonetur; subsequente alio spatio, ad ultimum si festivitas duodecim lectionum fuerit, omnia; si non, duo signa nondum percussa, si tot habentur. Hæc autem differentia inter signa operis divinorum nocturnorum, quando ad opus intonanda sunt, a minore incipiatur usque ad majus per ordinem, et longiuscule unum post unum eodem dimittantur ordine...... Diurnis horis duo signa. Primum percutiatur quousque infantes ad orationem veniant, vel compleant; secundum quousque nutu prioris dimittatur, aut interrogetur antea a custode, si potuerit adesse. Hoc fiat tempore æstatis privatis diebus ad tertiam et sextam (nam prior primam nuntiet) principali signo : nona quoque minore denuntiabitur signo ad lavandum, deinde majore.... Vespera eodem modo quo nocturni, uno minus signo, vel intervallo, ut prædictum est. Completa eodem signo, quo et capitulum, et eodem tribus vicibus percusso.... Tempore hiemis post matutinos in privatis scilicet diebus, si lux est, hora prima minimo signo pulsetur : eodem quoque secunda ad calceandum, et lavandum, et ad tres orationes; deinde principale signum, secundum ad tertiam, et postea mediocre. » Vide Bursfeld. Ordin. c. 26.

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 47.1

p. 344 De significanda hora operis Dei. — Nuntianda hora operis Dei, die noctuque, sit cura Abbatis, aut ipse nuntiare, aut tali sollicito fratri injungat hanc curam, ut omnia horis competentibus compleantur.

p. 344 C’est toujours de régularité et de bon ordre qu’il est question. L’Œuvre de Dieu formant le pivot de la journée monastique, il importe par-dessus tout que les Heures de l’office divin soient déterminées avec soin et annoncées ponctuellement. Or, à une époque où les heures variaient de durée d’un jour à l’autre, et où les procédés pour les reconnaître étaient souvent fort rudimentaires (rappelons-nous le commentaire du chapitre VIII), on comprend que la charge d’annoncer l’Œuvre de Dieu ait été spécialement dévolue à l’Abbé. C’est sur lui que pèsent toutes les responsabilités. Et, malgré la multiplicité de ses occupations, saint Benoît ne craint pas de lui confier le soin d’inviter les moines à la prière, sept fois le jour et une fois la nuit. C’est un procédé sage pour qu’il ne survienne parmi les frères ni désordre, ni contestation ; on évite ainsi les murmures et on inspire à tous plus d’estime pour l’office divin.

p. 344 Néanmoins, on comprend que les travaux de l’Abbé, l’absence ou la maladie pouvaient le mettre hors d’état de remplir cette charge ; aussi N. B. Père lui permet-il de la confier à un frère attentif et diligent. Celui-ci pourvoira à ce que tous les offices puissent s’accomplir, et dans leur entier, aux heures convenables (voir la fin du chapitre XI). Aujourd’hui, les Abbés délèguent leur pouvoir à un réglementaire, mais sans jamais se désintéresser de l’exactitude avec laquelle on convoque la communauté.

p. 344 C’est à l’occasion de ce chapitre que les commentateurs décrivent les différents procédés employés jadis dans les monastères pour éveiller ou avertir les frères. Ou bien on frappait aux portes (1) ; ou bien on se servait d’une trompe de corne ou de bois (1) ; ailleurs, d’instruments variés : claquette, cliquette, crécelle, etc. Les moniales de sainte Paule étaient appelées à l’office par le chant de l'Alleluia (2). Dans l’Ordre bénédictin, on a utilisé le plus souvent, et peut-être dès le temps de saint Benoît (3), des clochettes ou des cloches. Si nous nous souvenons des belles prières de la bénédiction des cloches, au Pontifical romain, et de la consécration solennelle dont elles sont l’objet, nous ne douterons point que leur voix mélodieuse et pénétrante soit celle même du Seigneur et qu’il convienne d’accourir à son appel avec un empressement joyeux.

(1) Cass., Inst., IV, xii.

(1) S. Pach., Reg., iii.

(2) S. Hieron., Epist. CVIII, 19. P. L., XXII, 896.

(3) Il est raconté dans la Vie de saint Benoît comment saint Romain descendait à l’ermite du pain au bout d’une corde et l’avertissait par une clochette fixée à cette corde (S. Greg. M., Dial., l. II, c. i). Le signum dont il est question dans la Règle : xxii, xliii, xlviii, est probablement une cloche.

2

Psalmos autem, vel antiphonas post Abbatem, ordine suo, quibus jussum fuerit, imponant.

After the abbot those appointed are to intone the psalms and antiphons in turns.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 47.2

col.702 Psalmos autem vel antiphonas post abbatem ordine suo, quibus jussum fuerit, imponant.] Quod ait S. Benedictus post abbatem ordine suo, etc., duobus potest modis intelligi : 1° Ut abbate prætermisso, qui post ipsum stant, ordine quique suo psalmos et antiphonas imponant : quo sensu S. Benedictum capit Bernardus Cassinensis, asserens cantandi necessitatem non imponi abbati, cum fieri possit ut cantum ignoret, aut conveniens ad cantum organum non habeat, quamvis in aliis ad regimen et spirituale et temporale longe majoribus sit sufficiens. 2° Ut abbas primus imponat; deinde post eum ordine suo, quibus fuerit jussum. Ita Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macarii (Cap. 6) : « Astantibus ergo ad orationem nullus præsumat sine præcepto, qui præest patris, psalmi laudem emittere. Ordo iste teneatur, ut nullus in monasterio ad standum vel psallendum ordine præsumat præcedere. » Et Regula SS. Pauli et Stephani (Cap. 5) : « Initium versuum psallentium in choro priores, qui in eis stant, incipiant; aut si eis adversatur infirmitas, hi incipiant quibus jusserit Pater, etc. » Ita etiam sanctum Benedictum intellexisse videntur Cistercienses, apud quos ex libro Usuum (Cap. 68) : « Abbas incipit primam antiphonam, vel alleluia in primo nocturno; » quamvis (Cap. 78) « ad vesperas incipit hebdomadarius primam antiphonam. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 47.2-47.4

p. 345 Psalmos autem, vel Antiphonas, post Abbatem, ordine suo, quibus jussum fuerit, imponant. Cantare autem aut legere non praesumat, nisi qui potest ipsum officium implere, ut aedificentur audientes. Quod cum humilitate, et gravitate, et tremore faciat, et cui jusserit Abbas.

p. 345 Après avoir assuré la régularité pour le début de l’office, saint Benoît fait une recommandation destinée à sauvegarder la dignité de l’Œuvre de Dieu elle-même. Ce n’est point au hasard, ou sous l’impulsion du caprice, ou bien en vertu d’une initiative personnelle, que les frères donneront soit l'incipit, soit la totalité des psaumes et des antiennes (rappelons-nous ce qui a été dit de la psalmodie monastique primitive dans le commentaire du chapitre IX, et de la signification probable du mot imponere). Pour se faire entendre ainsi au chœur, plusieurs conditions sont exigées. Il faut en avoir reçu l’ordre, il faut une désignation régulière. C’est à tour de rôle et selon le rang d’ancienneté que les frères donneront psaumes et antiennes, naturellement après l’Abbé, post Abbatem. Nul n’entreprendra de chanter ou de lire, qu’il ne soit capable de remplir son office de manière à édifier les auditeurs : c’est à l’Abbé que revient le soin d’opérer une sélection et d’apprécier les aptitudes (4). Enfin, dans l’exercice même de leur obédience, les frères feront preuve d’humilité, de gravité, de crainte religieuse et d’un grand esprit de soumission.

(4) Adstantibus ad orationem nullus praesumat sine praecepto qui praeest Patris psalmi laudem emittere (Reg. I SS. Patrum, vi).

3

Cantare autem aut legere non præsumat, nisi qui potest ipsum officium implere, ut ædificentur audientes.

No one, however, shall presume either to sing or read except such as can do so to the edification of the hearers.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 47.3-47.4

col.702 Cantare autem aut legere non præsumat, nisi qui potest ipsum officium implere, ut ædificentur audientes, quod cum humilitate, et gravitate, et tremore fiat, et cui jusserit abbas.] Quem in locum Bernardus Cassinensis : « Humilitas præsumptionem, gravitas levitatem, tremor irreverentiæ commissionem a cantante vel legente excludit; ut humilitas habeatur in mente, gravitas in gestu exteriore, et tremor in devotione, et abbatis jussio in obeditione Deo et hominibus innotescat. » Cui fere concinit Nicolaus de Fractura.

4

Quod cum humilitate, et gravitate, et tremore fiat, et cui jusserit Abbas.

Let him to whom the abbot shall enjoin this duty do it with humility, gravity and fear.

Latin text: Hunter Blair’s edition, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, without the editor’s bracketed Scripture references and notes. Standard verse numbering. · English translation by Cardinal F. A. Gasquet († 1929), London, 1925. Public-domain text in France (art. L123-1 of the French Intellectual Property Code). Transcription and revision: Abbatia Sancti Petri de Curte. Report an error