Abbatia
Sancti Petri
de Curte

The Rule of Saint Benedict

Chapter 61

De Monachis Peregrinis, qualiter suscipianturOf Monks who are strangers, how they are to be received

Origen of Nitria gives up his cell to pilgrims, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594.
Origen of Nitria gives up his cell to pilgrims, engraving by Jan Sadeler after Maerten de Vos, Solitudo sive Vitae Patrum eremicolarum, 1594. image source — Public domain

On the whole chapter

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61

p. 476 COMMENT IL FAUT RECEVOIR LES MOINES ÉTRANGERS

1

Si quis monachus peregrinus de longinquis provinciis supervenerit, si pro hospite voluerit habitare in Monasterio,

If any stranger monk, coming from a distant place, desire to dwell in the monastery as a guest

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.1-61.2

col.853 Si quis monachus peregrinus de longinquis provinciis supervenerit, si pro hospite voluerit in monasterio habitare, et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit.] Solebant enim veteres monachi hospitem monachum post duos tresve dies ad communem congregationis vivendi rationem redigere. Nitrienses permittebant (Pall., Laus. cap. 7), « una hebdomada manere in otio; aliis autem diebus deinceps occupabant eum in operibus, aut in pistrino, aut in coquina. Quod si quispiam fuisset cujus habenda esset ratio, dabant ei librum legendum, non permittentes ei ut cum ullo colloqueretur usque ad horam sextam. » In Regula tamen S. Pachomio ab angelo tradita præscriptum lego (In ejus Vita, apud Boll., 14 Maii), ut « peregrinus alterius monasterii, si veniret habens habitum diversum , nullus cum eo comederet, excepto eo qui iter agens id observare non posset. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.1-61.3

p. 476 De monachis peregrinis qualiter suscipiantur. — Si quis monachus peregrinus de longinquis provinciis supervenerit, si pro hospite voluerit habitare in monasterio, et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit, et non forte superfluitate sua perturbat monasterium, sed simpliciter contentus est quod invenerit, suscipiatur quanto tempore cupit.

p. 476 Voici un nouveau procédé de recrutement. Pour bien interpréter ce chapitre, nous devons nous rappeler quelle était la condition des religieux en Occident au temps de N. B. Père. L’ordre monastique, pris dans son ensemble, ressemblait encore à une nébuleuse non résolue, non définie. Il y avait des moines, des monastères, des coutumes monastiques : mais pas de Congrégation, comme fut plus tard celle de Cluny ; pas encore de règle unique s’imposant à de nombreuses maisons (1) ; souvent même, dans le monastère, pas d’autre règle que la volonté de l’Abbé : c’est ainsi que saint Romain vivait, nous dit saint Grégoire, sub regula patris Deodati. Même en Orient, où existaient depuis longtemps de véritables fédérations de monastères, avec des règles écrites, la vie religieuse gardait un caractère un peu privé, moins strict, moins officiel que celui des âges postérieurs. Une large porte demeurait ouverte à l’instabilité : moyennant la bénédiction de son Abbé, on pouvait aisément se mettre en route pour de lointains pèlerinages à des sanctuaires, à des centres monastiques, auprès de saintes gens ; et il était loisible de se fixer là où le régime flattait davantage la ferveur ou la nonchalance. L’auteur des Constitutions monastiques s’élève sinon contre l’instabilité, du moins contre ses abus (2).

(1) Cf. Cass., Inst., II, ii.

(2) Cap. vii et viii. P. G., XXXI, 1365-1370.

p. 477 Le gyrovague et le sarabaïte réalisaient l’idéal de l’instabilité. Il ne semble pas que ce soit d’eux que s’occupe N. B. Père au chapitre LXI. Ces gens-là, facilement reconnaissables, étaient incorrigibles ; et saint Benoît trace d’eux, au seuil même de sa Règle, un portrait trop indigné, pour que le monachus peregrinus qu’il accueille ici à bras ouverts soit un gyrovague de profession. Il est question de moines venant « de provinces lointaines » : non que les prescriptions suivantes ne visent que ceux-là et soient exclusives des religieux qui viennent de monastères plus proches ; mais parce que saint Benoît réserve pour la fin du chapitre la mention spéciale de ces derniers avec la recommandation qui les concerne.

p. 477 Nous ne pensons pas qu’il faille prendre à la lettre le texte pro hospite et, un peu plus loin, tempore hospitalitatis. Il n’est question nulle part ici du logis des hôtes ; et saint Benoît dit au contraire que le pèlerin est reçu in monasterio, ce qui semble décisif. Au reste, tous les détails qui suivent montrent bien que le voyageur était admis dans l’intime de la vie monastique, où il pouvait observer et se faire connaître ; et cela même était indispensable pour que N. B. Père pût poursuivre prudemment son dessein miséricordieux de l’agréger à ceux qui sont stables. Nous lisons dans la Vie de saint Benoît (1) que les moines de l’Abbé Servandus couchaient au Cassin dans le même logis que les frères. Saint Pacôme, après avoir commencé par introduire les moines étrangers dans sa communauté, avait changé de conduite, afin de prévenir des désordres (2).

(1) S. Greg. M., Dial., l. II, c. xxxv.

(2) Vita S. Pachom., Acta SS., Maii t. III, p. 307.

p. 477 Saint Benoît ne demande au moine ainsi accueilli que de prendre son parti des conditions de la vie nouvelle où le Seigneur l’a conduit : le lever de nuit, l’alimentation, le travail ; on le traite comme un frère, à condition qu’il agisse aimablement et simplement, comme un frère. Si le pèlerin témoignait vouloir vivre d’exceptions et élevait des exigences (superfluitate sua), il n’était plus qu’une cause de trouble : et saint Benoît dira plus loin comment se comporter à son égard. Mais s’il était discret et accommodant, il pouvait être reçu au monastère aussi longtemps qu’il le désirait (3).

(3) Il semble que saint Benoît se soit inspiré, très largement, de l’interrogation lxxxvii (Reg. contr.) de S. Basile : Concedi quidem ei convenit ingressum... Interdum enim potest fieri, ut per tempus proficiat et delectetur sanctitate vitae et permaneat in coeptis.

2

et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit, et non forte superfluitate sua perturbat Monasterium,

and, content with the customs he there finds, does not trouble the house by superfluous wants,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.2

col.853 Et non forte superfluitate sua perturbat monasterium.] Hildemarus superfluitatem intelligit in cibo, aut potu, vel in aliquo opere; Bernardus Cassinensis in cibo potu, somno, lecto et labore; « dicunt enim, inquit, isti superflui : Ego non possum comedere istas fabas, ista cicera, istas lenticulas, istud antiquum oleum, istud mucidum caseum, ista ova putrida, istos pisces corruptos. Istud vinum desipit mihi; iste est panis canum, non hominum. Tales superfluitates monasterium perturbant. quia inde scandalizantur fratres , et nonnulli minus perfecti horum verborum corrumpuntur exemplis. » Bernardum suo more exscribit Boherius.

3

sed simpliciter contentus est quod invenerit, suscipiatur quanto tempore cupit.

but is simply content with what he finds, let him be received for as long a time as he desires to remain.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.3

col.854 Suscipiatur quanto tempore cupit.] « Id est uno vel duobus annis , » inquit Hildemarus. Atque ita in monte Nitriæ (Pall., Laus. cap. 7), « prope ecclesiam positum erat xenodochium in quo venientem hospitem toto tempore accipiebant, etiamsi biennium aut triennium voluisset manere, donec vellet sua sponte discedere. » Et S. Basilius interrogatus (In Regul. a Rufin. translata) : « Si dicat quis, Volo apud vos parum aliquid temporis facere ut proficiam ex vobis, si oportet eum suscipi , » respondet : « Concedi quidem ei convenit ingressum , propter incertos exitus rerum. Interdum enim potest fieri ut per tempus proficiat, et delectetur sanctitate vitæ, et permaneat in cœptis, sicut et frequenter factum scimus. Sed et ut manifesta fiat veritas institutionum nostrarum , de quibus fortassis homines aliter opinantur. Oportet tamen circa eum cautius agi et diligentius, ut sive in veritate permaneat, vel proficiat, sive institutionum nostrarum veritas exploretur , probabilis inveniatur et pura. Ita namque Deo placebimus, et ille aut proficiet, si verax est; aut, si simulator est, erubescet. » Ea de causa scribit Anonymus in Vita S. Philiberti (Sæc. ii Ben.), quod « alii abbates sua propria monasteria relinquerent, vel monachos probatissimos ad eum dirigerent, ut cum eo longo tempore demorantes, discerent ejus vitam , vel conversationem , ut in suis propriis recte prodesse deberent. » Cassinenses quoque monachi in epist. ad Alemannos hæc testantur (Analect. tom. IV) : « Plerique nostræ consuetudinis nostræque conversationis cupidi, de suis, quem cognoscunt ingenii, unum huc transmittunt, quo non solum auditu, verum etiam ipso visu , pro quibus mittitur, perspiciat; eoque modo quasi unus ex nobis hic quidam per integrum annum, quidam etiam diutius manent. Tandem omnibus perspectis ad sua certus cum gaudio redit. » Ne tamen inde monasteria gravarentur nimis , in litteris G. Mosomensis et A. Marchianensis abbatum ad abbates S. Theoderici (Ms. Histor. S. Theod.) et S. Crispini Suessionensis, quibus eos suæ provinciæ visitatores constituunt, inter alia generalis capituli statuta, quorum eis maxime commendant observationem , istud est : « Ut nullus hospes detineatur ultra annum , nisi de abbatis et conventus ad quos missus fuerit, processerit voluntate, vel visitatoribus visum fuerit expedire. »

4

Si qua sane rationabiliter et cum humilitate charitatis reprehendit aut ostendit, tractet Abbas prudenter, ne forte pro hoc ipso eum Dominus direxerit.

And if he reasonably and with loving humility blames something, or points out anything amiss, let the abbot prudently consider it, lest perchance the Lord shall have sent him there for that purpose.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.4

col.855 Si qua sane rationabiliter , et cum humilitate charitatis reprehendit aut ostendit.] Idque verbo aut exemplo, sive de servitio Dei, sive de Regulæ observationibus, sive de præceptis Domini custodiendis. Ubi notat Boherius triplicem esse reprehensionem : imperiosam, quæ fit imperio potestatis, quæ solum majoribus conceditur; temerariam, quæ malo fit animo , et socialem, quæ minoribus conceditur, quæ sine acerbitate, devoto et reverenti animo fieri debet, de qua hic S. Benedictus.

col.855 Tractet prudenter abbas.] « Apud se, et cum aliis qui hospitis conversationem noverunt et verba, » inquit Bernardus Cassinensis.

col.855 Ne forte eum propter hoc ipsum Dominus direxerit.] Ad hujus Regulæ praxim referri debent ea quæ scribit Hildemarus in cap. 65. sub finem : « De hospitibus monachis ita in Francia agitur. Si est familiaris monachus, in dormitorio monachorum dormit , et in claustra cum aliis monachis legit, et in refectorio manducat , et mane et ad seram ad capitulum venit fratrum. Si iste talis videt negligentiam, debet admonere ut emendetur. Si vero novus hospes fuerit, tantum ad capitulum venit fratrum , causa ædificationis ex lectionis traditione, et ducitur in refectorium fratrum ad manducandum : dormire vero foris debet in dormitorio hospitum monachorum. Nam prima vice cum venit iste novus, ducit eum prior per tota officina * monasterii dicens : Frater , ubi negligentiam forte vidisti , charitatis amore deprecamur ut dicas, quatenus emendemus. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.4

p. 477 Si quae tamen rationabiliter et cum humilitate caritatis reprehendit aut ostendit, tractet Abbas prudenter, ne forte eum propter hoc ipsum Dominus direxerit.

p. 478 Voilà, à coup sûr, l’un des passages où se reflète le plus clairement l’âme humble et discrète de N. B. Père, sa docilité intellectuelle. On peut être très saint et très intelligent, et avoir néanmoins quelque chose à apprendre d’autrui. Moïse était certainement plus élevé en grâce et mieux doué que Jéthro ; il en reçut pourtant un bon conseil (Ex., xviii, 13 sq.) (1). Et notre âme doit être d’autant plus hospitalière pour la pensée d’autrui que nous cessons, nous, d’être apercevant pour les détails de notre propre vie. Ceux de l’extérieur, qui ont fait d’autres expériences et qui ne portent pas le joug familier de notre accoutumance, sont plus aptes à reconnaître nos imperfections.

(1) S. Aug., De Doctrina christ., praef., 7. P. L., XXXIV, 18.

p. 478 Mais, pour qu’on puisse avec sagesse prêter l’oreille à ces remarques qui nous viennent du dehors, saint Benoît demande premièrement qu’elles soient raisonnables, justifiées objectivement, et, en second lieu, que le procédé soit courtois, sans hauteur ni violence. Cum humilitate caritatis : ce sont les formes sous lesquelles nous avons le plus de chances de rencontrer l’Esprit de Dieu. Reprehendit vise le reproche formel, l’avertissement que telle manière d’agir ne convient pas ; ostendit, l’indication discrète qu’il y aurait lieu pour le supérieur d’examiner la chose ou d’agir dans tel ou tel sens. C’est naturellement à l’Abbé qu’un homme sage fera ces communications, et non à ceux qui n’ont point l’autorité nécessaire pour corriger et gouverner. L’Abbé étudiera prudemment la question et sans parti pris ; car, sous le voile de ce moine étranger, c’est peut-être le Seigneur qui est venu nous avertir ; il est si souvent caché dans les hôtes !

5

Si vero postea voluerit stabilitatem suam firmare, non renuatur talis voluntas, et maxime, quia tempore hospitalitatis potuit ejus vita dignosci.

If, also, after a time he shall wish to make his stay permanent, such a desire should not be refused, particularly since during the time he has lived as a guest his manner of life could be known.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.5

col.855 Si vero postea voluerit stabilitatem suam firmare, non renuatur talis voluntas.] Ad quem locum Smaragdus : « Quomodo firmet stabilitatem suam, sive in corde tantum , sive in corde simul et verbo, hic aperte non dicit; sed ut datur intelligi, sicut ille novitius promittit de stabilitate sua coram Deo et sanctis ejus, ut si aliquando aliter fecerit, ab eo se damnandum sciat quem irridet : ita et iste, quamvis non promittat, quia jam promissum habet , firmet tamen stabilitatem suam corde, similiter et verbo coram Deo, et sanctis ejus, et idoneis testibus, ne mereatur accipere damnationem pro multa sua et illicita vagatione. » Formulam autem confirmandæ stabilitatis habemus apud Hildemarum his verbis conceptam : « Ego N. veniens de longinquis provinciis in hoc monasterium , quia placuit mihi conversatio fratrum istius loci, et illis placuit mea conversalio ; ideo stabilitatem meam in hoc monasterio per hanc scripturam manu mea scriptam perpetuum confirmo. » Addit Hildemarus : « Si autem nescierit litteras, debet rogare alium qui scribat , et debet dicere inferius : Manu mea pro majore firmitate subscripiam. Hoc vero notandum, quia non debet nominare monasterium unde fuit. » Sed Bernardus Cassinensis ad hunc locum scribens : « Puto ego, inquit, quod promittendo obedientiam abbati loci istius, maxime si in alio monasterio fuit professus, satis potest ejus stabilitas esse firmata; nec est apud nos consuetudo aliter stabilitatem firmare. » Idem habet Nicolaus de Fractura.

col.855 * Forte legendum officia, quæ vox significare poterit loca implendis officiis destinata. Sic Plinio juniori officium prætoris est prætorium. Edit.

col.856 Maxime quia tempore hospitalitatis potuit ejus vita dignosci.] Ad probationem monachorum peregrinorum, aliud a tempore hospitalitatis spatium, quod Boherius vult esse annuale, non indicit S. P. Benedictus. Ex quo datur intelligi, statim ut stabilitatem in monasterio firmare rogaverint , congregationis corpori esse sociandos. Et certe Regula Magistri (Cap. 89) duorum duntaxat mensium inducias hujusmodi monachis jam conversis ad tractandum instituit, quibus expletis, stabilitatem firmare permittit. De Cisterciensibus hæc reperio in libro Institutionum (Dist. 2, c. 3) : « Monachus alterius ordinis professus secundum Regulam S. Benedicti in aliquo ordinis nostri monasterio receptus , si benedictus non est, in cella novitiorum sit per annum, et eodem ordine quo novitius benedicatur. Si autem benedictus fuerit, statim detur ei cuculla, et completis ad minus antea quatuor mensibus, postea ad nutum abbatis in capitulo petitionem faciat de professione facienda, et in ecclesia sicut novitius monachus professionem suam legens, super altare offerat, nihil amplius faciens. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.5-61.9

p. 478 Si vero postea voluerit stabilitatem suam firmare, non renuatur talis voluntas, et maxime, quia tempore hospitalitatis potuit ejus vita dignosci. Quod si superfluus aut vitiosus inventus fuerit tempore hospitalitatis, non solum non debet sociari corpori monasterii (2), verum etiam dicatur ei honeste ut discedat, ne ejus miseria etiam alii vitientur.

(2) Une réminiscence verbale de S. Basile : ... Quem sociari voluerint corpori congregationis (Reg. contr., cxcii).

p. 478 Nous pouvons réunir la première phrase à l’une des suivantes qui commence par les mots Quod si non fuerit talis, et réserver le commentaire.

p. 479 Le séjour à l’intérieur du monastère permettait de connaître les dispositions du voyageur. Dans la mesure même de la liberté qui lui avait été laissée de se mêler aux frères, son vrai tempérament s’était trahi. C’est un homme exigeant, difficile à contenter, heureux où il n’est pas : en ce cas, il est trop facile de prévoir qu’immédiatement après son affiliation au monastère, si on la lui accorde, il aura le chagrin de la stabilité vouée. Ou bien il est vicieux : il a, non pas seulement des défauts, qui en manque? mais des habitudes enracinées, dont l’obstination sera un fardeau pour la communauté et un péril pour les âmes faibles. Un homme exerce souvent une influence hors de proportion avec sa valeur morale ; et ce sont leurs défauts que les hommes mettent le plus volontiers en commun. L’Abbé doit alors faire prévaloir la considération du bien général ; il ne peut, dans l’espoir d’un sauvetage très problématique, exposer les siens à des dangers réels. Quand on sera fatigué de l’étranger, on le priera donc, « honnêtement », de se retirer. Saint Benoît ne veut pas que l’on use à son égard de procédés discourtois et violents.

6

Quod si superfluus, aut vitiosus inventus fuerit tempore hospitalitatis, non solum non debet sociari corpori Monasterii,

If in that period he shall have been found troublesome or vicious, not only should he not be incorporated with the community,

7

verum etiam dicatur ei honeste ut discedat, ne ejus miseria etiam alii vitientur.

but he should even be told frankly to leave, lest others be corrupted by his ill doing.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.7

col.856 Dicatur ei honeste ut discedat.] Admiranda prorsus S. legislatoris indulgentia, qui etiam superfluum et vitiosum, non cum dedecore, ut meretur , sed honeste vult dimitti : id quod hoc modo fieri debere tradit Hildemarus : Debet illi dici : « Optabamus, frater, te meliorem esse, sed nunc quia tui mores cum nostris non conveniunt, nec nostri cum tuis, ideo tolle quod tibi in via sufficiat, et vade. » Alioquin : « Si isti admitterentur in congregatione, illam retributionem redderent quam juxta vulgare proverbium, mus in pera, serpens in gremio, ignis in sinu, suis consueverunt hospitibus exhibere, » ut loquitur Richardus de S. Angelo.

8

Quod si non fuerit talis qui mereatur projici, non solum si petierit suscipiatur congregationi sociandus,

But if he does not deserve to be sent away, not only if he shall ask, shall he be received into the ranks of the community,

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.8-61.10

p. 479 Quod si non fuerit talis qui mereatur projici, non solum si petierit suscipiatur congregationi sociandus, verum etiam suadeatur ut stet, ut ejus exemplo alii erudiantur, et quia in omni loco uni Domino servitur, et uni Regi militatur.

p. 479 Que si, après avoir expérimenté la règle du monastère (rappelons-nous la phrase Si vero postea voluerit...), il témoigne de sa volonté bien arrêtée de mettre un terme à ses pérégrinations et demande à se stabiliser, il ne faut pas s’opposer à un tel dessein, mais prendre en considération sa demande : la stabilité étant pour le moine, selon saint Benoît, le premier des biens et la meilleure garantie de progrès spirituel. Semblable démarche est déjà d’un indice excellent. D’autant mieux, ajoute N. B. Père, qu’il aura été facile d’apprécier, par la conduite de ce moine pendant son appartenance de fait à la communauté, s’il est digne d’une appartenance de droit.

p. 479 Mais saint Benoît va plus loin. A supposer que le bon moine n’ose pas demander ou n’y songe point, on pourra l’inviter doucement à se stabiliser. Souvenons-nous, afin de comprendre pourquoi N. B. Père fait un peu l’article en faveur de son monastère, que la vraie stabilité n’existe que chez lui ; qu’en dehors de la vie bénédictine, il n’y a pas encore de lien bien solide entre les religieux et leur monastère ; et qu’enfin, dans l’espèce, notre moine a déjà quitté le sien. S’il est vertueux, s’il a de l’avenir, pourquoi ne prendrait-on pas les devants? Son monastère n’y perd rien, puisqu’il en est sorti, et peut-être sans promesse de retour ; le moine y gagne, puisqu’il entre dans une vie que la stabilité rend plus parfaite ; le monastère bénédictin y gagne aussi, puisqu’il s’accroît d’un bon élément au contact duquel d’autres profiteront (1). On lui fera observer qu’après tout il n’est point contraire à sa profession de s’arrêter ici, car en tout lieu on sert un seul et même Seigneur et on milite sous un même Roi ; il n’y a pas pour lui à changer de maître, mais à « se fixer » dans un milieu où il servira mieux (2). Il faut se garder d’interpréter cette formule dans un sens hostile à la stabilité : à coup sûr, N. B. Père n’a pas voulu dire que le changement fût indifférent ! La remarque est fournie au contraire comme un motif pour demeurer.

(1) Ce qui nous porte à traduire ainsi, c’est la symétrie entre les deux membres de phrase : ne ejus miseria etiam alii vitientur et ut ejus exemplo alii erudiantur. Ou bien saint Benoît veut dire que cette stabilisation constitue une leçon et une invite pour les autres moines errants.

(2) Ou bien, plus simplement, et sans répondre à une objection tacite, on lui suggère qu’il n’a pas besoin d’aller chercher ailleurs la vie monastique puisqu’il la trouve, ici même, à sa portée.

p. 480 Le moine qui se décidait à rester ne faisait pas un nouveau noviciat, puisque la vie monastique d’alors était une, et la question du monastère accidentelle. Il n’avait pas davantage à émettre une nouvelle profession ; il se bornait à promettre stabilité : Paul Diacre et Hildemar nous ont conservé la formule usitée chez eux. La multiplication des Ordres religieux a amené des modifications disciplinaires sur ce point. Le passage d’un Ordre à un autre entraîne la répétition du noviciat et de la profession. Et dans la plupart des cas, l’autorisation du Saint-Siège est nécessaire.

9

verum etiam suadeatur ut stet, ut ejus exemplo alii erudiantur,

but he should even be induced to stay, that others may be taught by his example,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.9, 61.9-61.10

col.856 Verum etiam suadeatur ut stet.] Dicendo ei, juxta Smaragdum : « Sta, frater, nobiscum immobilis in hoc monasterio, ut tuo bono alii erudiantur exemplo; non enim opus est Deum in alio quærere loco, qui ubique est et totus. Ipsi enim Domino et nos in hoc loco servimus, et ipsi Regi militamus; unus enim Dominus est in omni loco, cui a servis suis quotidie servitur, et unus Rex regum, cui a militibus suis semper et in omni loco militatur; et ideo non est tibi opus alium quærere locum, ubi melius servias Domino , quia hic bene laborando, Dominoque bene serviendo, cœlorum poteris conquirere regnum. » Neque hoc vacat exemplis apud antiquos; nam Zosimam monachum Dei monitu monasterium quod juxta Jordanem erat ingressum, abbas ut ibidem remaneret hortatus est his verbis (In Vita S. Mar. Ægyp., lib. i de Vitis Patr.) : « Quia Christi charitas te videre nostram paupertatem invitavit, commane nobiscum, si pro hoc ad nos te adjungere festinasti. Simul omnes nos satiabit Christi Dei gratia, idemque pastor bonus, qui tradidit animam suam pro nostra redemptione, vocavitque oves suas nominatim. » Quæ cum ille perorasset, Zosimas faciem humi inclinavit, orantesque pariter. celebrata oratione , dixerunt , Amen ; sicque remansit.

col.856 Ut ejus exemplo alii erudiantur : quia in omni loco uni Domino servitur, etc.] Duplicem S. Pater subjungit rationem cur peregrinus monachus sit retinendus : unam, quæ monasterium respicit, ut ejus exemplo alii erudiantur; alteram, qua peregrinum monachum, quia in omni loco Domino servitur, et uni Regi militatur ; « ne forte enim prioris sui monasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari, inquit S. Bernardus (De Præc. et disp., c. 16), generalem super hujuscemodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens : Ubique enim uni Deo servitur, et uni Regi militatur. »

10

et quia in omni loco uni Domino servitur, uni Regi militatur.

because in every place we serve a common Lord, and fight under the same King.

11

Quem etiam si talem esse perspexerit Abbas, liceat eum in superiore aliquantum constituere loco.

And if the abbot shall find such a monk deserving he may even put him into a somewhat higher rank.

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.11

col.857 Quem etiam si talem esse perspexerit abbas, liceat eum in superiore aliquantulum constituere loco.] Atque ita Guillelmum Luciacensem monachum in Cluniacensi monasterio S. Majolus (Bolland., 1 Januar.) « promovit honorifice cum consilio fratrum, » teste Glabro Radulfo in Vita S. Guillelmi. Ita in Virdunensi S. Vitoni monasterio S. Popponem (Bolland., 25 Januar.) « in sublimiori quam fuerat loco » promovit Richardus abbas. Ita Petrum Abælardum in Cluniacensi stabilitate firmata , ad altiorem gradum Petrus Venerabilis extulit, ut ipse docet ad Eloysam scribens. Ex hoc tamen loco Haeftenus recte infert (Lib. iv, tract. 2, disq. 5) communi jure peregrinum hunc monachum ultimo collocandum loco. Et certe in Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius Macarii, hæc lego (Cap. 13) : « Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit habere priores; nec attendendum est qui fuit antea, sed probandum est qualis esse cœperit. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.11-61.12

p. 480 Quem etiam si talem esse perspexerit Abbas, liceat eum in superiore aliquantulum constituere loco. Non solum autem monachum, sed etiam de supradictis gradibus sacerdotum vel clericorum, stabilire potest Abbas in majori quam ingreditur loco, si ejus talem prospexerit esse vitam.

p. 480 Lorsque l’Abbé estime que les vertus du nouveau venu justifient une exception à la règle commune et sont telles (sous-entendu) qu’on a dit plus haut, il peut à son gré l’élever un peu, aliquantulum, au-dessus du rang que lui assigne son entrée dans le monastère (3). Il en sera de même pour ceux de l’ordre sacerdotal ou clérical dont il a été parlé naguère. La recommandation de saint Benoît, dont nous retrouvons l’équivalent aux chapitres LX, LXII et LXIII, avait pour dessein de réserver formellement le pouvoir de l’Abbé et de couper court aux réclamations et aux surprises, trop naturelles, qui pouvaient naître dans la communauté : Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et aestus (Matth., xx, 12). Au reste, ce pouvoir de l’Abbé n’est pas arbitraire, et saint Benoît répète, par deux fois, que le mérite de la vie doit justifier la préséance accordée.

(3) La Ire Règle des SS. Pères était plus sévère : Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit habere priores, Nec attendendum est qui fuit antea, sed probandum est qualis esse coeperit (xiii).

12

Non solum autem monachum, sed etiam de suprascriptis gradibus sacerdotum vel clericorum, stabilire potest Abbas in majori, quam ingreditur loco, si ejus talem prospexerit esse vitam.

And the abbot may raise above the rank of his entry into religion, not only any monk, but also any of the foresaid priests or clerics, if he shall consider that their lives deserve it.

13

Caveat autem Abbas, ne aliquando jam de alio noto Monasterio monachum ad habitandum suscipiat, sine consensu Abbatis ejus, aut litteris commendatitiis;

Let the abbot, however, beware never to receive permanently any monk of a known monastery without the consent of his own abbot, or without letters of commendation from him,

Commentaries Dom Edmond Martène, Maurist (1690) (in Latin) 61.13

col.857 Caveat autem abbas ne aliquando de alio noto monasterio monachum ad habitandum suscipiat sine consensu abbatis ejus, etc.] Hæc fuit antiqua et constans priscorum monachorum praxis , conciliorum, summorum pontificum, monasticarumque regularum decretis confirmata. Concilium Agathense, cui præfuit S. Cæsarius Arelatensis episcopus , ita habet (Can. 27) : « Monachum nisi abbatis sui aut permissu, aut voluntate, ad alterum monasterium commigrantem , nullus abbas aut suscipere aut retinere præsumat. » Quæ verba desumpta sunt ex Regula tertia SS. Patrum, cap. 14. Concilium Augustodunense, sub S. Leodegario (Can. 10) : « Statuimus ut nullus monachum alterius absque permissu sui abbatis præsumat retinere. » Concilium Anglicanum a Theodoro Cantuariensi episcopo anno 673 congregatum, can. 4 : « Ut ipsi monachi non migrent de loco ad locum, hoc est de monasterio ad monasterium , nisi per dimissionem proprii abbatis , sed in ea permaneant obedientia quam tempore suæ conversionis promiserunt. » Hic locus citatur in excerptis Egberti Eboracensis episcopi, cap. 66, circa quem notandum in quibusdam Bedæ exemplaribus legi : Ut episcopi monachi, etc. ; unde si episcopis monachis non licuit, multo minus aliis. Septima synodus : « Non oportet monachum vel monacham proprium relinquere monasterium, et ad aliud se conferre. Si autem hoc contigerit, ipsum ut hospitem accipi est necessarium ; sed eum recipere sine mente monasterii perfecti non convenit. » S. Gregorius papa ad Anthemium Subdiaconum scribens (Lib. i, epist. 40) : « Neque monacho ulterius de monasterio in monasterium liceat migrare, neque eorum aliquando peculiare quidquam habere permittas. Sed si quilibet hoc præsumpserit, in monasterio in quo ab initio conversatus est, et sub abbatis sui regula de qua fugerat, cum competenti coercitione reddatur. » Capitula selecta ex antiqua canonum collectione sæculo circiter viii in Hibernia facta (Spicil. tom. II, pag. 28) : Illos vero monachos quorum abbatem de mensa sanctorum propter infamiam non arcemus, non debemus illo nolente suscipere; quanto magis venientes de sanctis abbatibus et nullo alio modo suspectis! » S. Basilius (Constit. monast., c. 34) : « Oportet autem spiritualium congregationum præceptores, mutuam inter se benevolentiam colentes, et curam sui vicissim gerentes, non alios aliorum conatus ac studia demoliri, neque temere et sine judicio deficientes alterius congregationis fratres suscipere; hoc enim ad omnimodam spiritalis ædificii confusionem, dissolutionem, imo et destructionem vergit. »

col.857 Neque vero hoc sine causa a SS. Patribus tam pie et salubriter institutum est. Una ex præcipuis fuit, ut pax et concordia in monasteriis salva et integra permaneret ; unde S. Benedictus ait : Quia scriptum est , Quod tibi fieri non vis, alteri non feceris. Hanc rationem affert Regula SS. Serapionis, Macarii , Paphnutii et alterius Macarii, in qua sic lego (Cap. 13) : « Nec tacendum est qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Non licebit de alio monasterio , sine voluntate ejus qui præest Patris , fratres recipere; sed nec videre oportet , dicente Apostolo, Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli deterior. Quod si precatus fuerit ab eo qui præest patre ut in alio monasterio ingrediatur , commendetur ab eo ei qui præest, ubi esse desiderat, et sic suscipiatur. Nam sine voluntate, qui præesse debet in monasterio, Patris, nullatenus alibi recipiatur frater. Quod si præsumpserit talia facere, noverit se in synodo episcoporum, aut in conventu fratrum suorum in audientiam venire, et tunc recedet tanquam junior suus, donec ab eo cui injuriam fecit veniam petat, ut non per ipsius vitium alii despiciantur Patres. » Eamdem rationem etiam adducit Regula S. Ferreoli (Cap. 6) : « Hinc enim, inquit, plerumque non tantum inter abbates, sed etiam inter monasteria lites insanabiles oriuntur, dum unus nititur defendere quem suscepit, alter revocare quem perdidit : et ad extremum nisi reddatur illi petitori petitus, et isti restauratio recepti placaverit injuriam acceptam, fit ut non secundum B. Apostolum vincant in bono malum, sed utrique mali vincantur uno malo. Attamen nec illud prætereundum censuimus, ut si forte alterius loci, ut supra dixi, monachus sive clericus scripta abbatis vel episcopi sui deferat, in queis manifeste probetur non propter vitia cavendus, sed propter charitatem Dei missus, ipse tantum socius fieri congregationis obtineat. » Et S. Bernardus (De Præc. et disp., c. 16) : B. Benedictus « de vicino prohibet, quod jubet de peregrino, ne vicinitas inter monasteria fomes scandali, rixæ materia sit, si alterutrum recipere monachos acquieverint absque mutuo duntaxat assensu. » Eadem denique de causa Cistercienses in libro Institutionum hoc ediderunt statutum (Dist. 10, c. 3) : « Pacis charitatisque gratia statuimus ut nullum de ordine Carthusiensium sine eorum licentia recipiamus, nec ipsi de nostris sine nostro assensu ullum recipiant. Si vero aliqui de nostris ad ordinem Prædicatorum, vel Fratrum Minorum, vel ad aliam quamcunque religionem transierint, pro fugitivis habeantur. » Quamvis hoc Cisterciensium Statutum videatur de solis intelligendum fugitivis aut ejectis, quibus postea pœnitentibus ex Guigonis Statutis, cap. 77, datur licentia ad aliquam aliam religiosam eundi domum, in qua suam possint animam salvam facere; neque enim verosimile est ut in tam sanctis ordinibus fratres, proprio derelicto professionis proposito, in quo omnia ad salutem æternam secure sibi procurandam abunde sufficiebant, pro libitu ad alias religiones transiisse; saltem aliquod ea de re desideraremus exemplum.

col.858 Alteram rationem profert S. Basilius his verbis (Const. monast., c. 34) : « Si ignavior viderit sibi liberum esse ut semel electæ congregationis labores fugiat, et ad aliam fratrum mansionem divertat, vivatque absque ulla custodia, pro ingenii sui licentia facile avellitur a contubernio fratrum, et perditionis ipsius reus erit, qui illum prompte suscipit; et malum hoc si progrediatur, plerumque et. recte ambulantes a recta et justa via seducit, atque ita omnium perditio in eum cumulate recidit, qui hujusmodi lapsibus causas dedit. Proinde ne hoc accidat, deficientes fratres vel admoneamus, et ad eos a quibus defecerunt reducamus; aut si nolint obtemperare, caveamus et aversemur, recusemusque convicium illorum, idemque fratribus omnibus denuntiemus, ut tali aversione castigati, ad suam ipsorum causam redeant, et sub eo grege in quem primum collecti sunt pascantur, aut si ipsi spiritalem societatem pertinaciter contempserint, reliqui saltem animadvertentes quam isti habeantur abominabiles, ipsorum exemplo admoniti, nolint imitari, quorum turpitudinem abhorrent. »

col.859 Tertiam addere possumus rationem, ut nimirum ex dimissoriis litteris seu commendatitiis veri a fugitivis apostatisque monachis discernantur, de quibus Regula monastica communis S. Fructuosi (Cap. 20) : « Cum aliquis per vitium dilapsus fuerit a monasterio, in aliud non recipiatur cœnobium, neque in humanitatis charitatem, neque in pacis osculum ; sed continuo vinctis post tergum manibus abbati reducatur proprio. »

col.859 Porro commendatitiæ illæ litteræ quas etiam dimissorias appellare placuit, duplicis erant generis : aliæ speciales, quæ speciali ac singulari alicui abbati mittebantur; generales alteræ, quæ cunctis et universis abbatibus aut episcopis inscribebantur. Utrarumque formulas, quas nonnulli desiderare possent, accipe.

col.859 Ex Hildemaro, et ex Farfensis, et Romani S. Pauli monasteriorum Consuetudinibus mss.

col.859 Ego humilis abbas. Noverit dilectio tua quia suggessit iste frater nomine Joannes, vel Paulus, nobis, ut illi licentiam daremus vobiscum habitandi. Nos autem quia te cognovimus regularem ordinem tenere, assensum illi præbuimus vobiscum habitandi. Nunc autem illum tibi commendo, ut illum ita tractes sicuti ego, et pro illo Deo rationem reddas sicut ego.

col.859 Ex Bernardo Cassinensi et Boherio.

col.859 Venerabili Patri talis monasterii abbati N. talis monasterii abbas salutem in osculo sancto.

col.859 Cum monasterium nostrum sit diversis oppressionibus et paupertate gravatum, paternitatem vestram rogamus, quatenus fratrem nostrum in monasterio vestro ad habitandum suscipiatis, quem nos per has commendatitias seu dimissorias litteras vestræ jurisdictioni et obedientiæ commendamus. Vel sic. Eum dimittimus ab obedientia nostra sub obedientia vestra Domino serviturum.

col.859 Ex Richardo de S. Angelo.

col.859 Reverendo in Christo Patri. Vel, Religioso et honeste viro. Aut, Venerabili viro tali abbati talis abbas in Domino salutem.

col.859 Noscat sancta fraternitas vestra, vel benignitas vestra, aut sanctitas, quod religiosus vir frater talis a nobis cum instantia petiit ut ei commendatitias litteras conscribere dignaremur, quibus vestræ fraternitati, vel sanctitati, aut benignitati commendatus sub tuitione vestri regiminis valeret in monasterio vestro Domino deservire. Cujus voluntati consentientes, secundum canonicam auctoritatem ei has litteras commendatitias concedimus, per quas vobis licentiam elargimur in monasterio vestro ipsum recipere infra unius mensis spatium, alias ex tunc decernimus ipsas litteras non valere; reddentes ipsum postquam in monasterio vestro receptus fuerit a nostra obedientia absolutum, et ipsi fratri tali ad vestrum monasterium licentiam transeundi, scientes ipsum non pro sua nequitia expulsum fuisse de monasterio nostro, sed quia affectabat non modicum in vestro monasterio Domino famulari, unde ad futuram rei memoriam, etc.

col.859 Litteræ generales ex Hildemaro.

col.859 Omnibus episcopis, seu cunctis ordinibus sanctæ Ecclesiæ, nec non cuncto populo fideli.

col.859 Notum sit vobis quia ego dedi licentiam isti fratri nostro nomine Joanni, vel Paulo, ut ubi invenerit sibi commodum habitare regularem ordinem ducendo, habeat licentiam habitandi, ad utilitatem suam et monasterii.

col.859 Ex Bernardo Cassinensi.

col.859 Cum talis frater desideret in alio monasterio morari, ubi, secundum quod sibi videtur, animam suam salvare possit, et Domino famulari; noveritis nos sibi licentiam dedisse per has dimissorias litteras ad aliud monasterium transeundi.

col.860 Præter has generales specialesque litterarum formulas quibus monachis indultum erat ad aliud transire monasterium, erant et aliæ pro abbatibus seu monachis ad fundandum novum monasterium missis, a quibus absoluti ab obedientia sui abbatis futuro monasterii, ad quod mittebantur, abbatii subjiciebantur, ut patet ex Vita S. Germani abbatis Grandivallensis, n. 10 (Sæc. ii Ben.). Harum litterarum formulam ex Hildemaro habes in tomo II Analectorum, p. 81.

col.860 Porro quod S. Benedictus commendatitias exigit litteras, hoc tantum venientes ex noto monasterio respicit, non peregrinos, qui, ut observant commentatores, in aliud monasterium stabilitatem sine dimissoriis litteris licite poterant firmare.

col.860 Sed quia de monasterii mutatione hic agit S. Benedictus, quam etiam peregrinis monachis suadet, vicinis cum licentia abbatis permittit; celebris est quæstio an expediat monacho transire ab uno ad aliud monasterium : quam ut clarius resolvam, tribus modis eam proponi posse suppono. Primo enim fieri potest ut ex inordinato aliquo monasterio in quo penitus collapsa ruit disciplina, nec ulla restaurandæ observantiæ spes affulgeat, ad aliud in quo integra atque illibata permaneat, aliquis transeat. Secundo ex ordinato monasterio, in quo tuta conscientia sine ullo salutis periculo versari potest, ad aliud strictioris observantiæ, idque majoris perfectionis intuitu. Tertio ex ordinata et stricta ad laxiorem observantiam, et hoc cum summi pontificis licentia.

col.860 In primo casu dico non modo licitam, sed et aliquo modo necessariam esse transmigrationem ad aliud monasterium, in quo religiose et secure vivatur ; nam « si hæc ibidem pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium obtineri forte nequiverint, inquit S. Bernardus (De Præc. et disp., c. 16), duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quæ distinxerunt labia sua. Et quidem cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. » Et alibi (Epist. 7) reddens rationem cur ex aliis monasteriis ad suum transeuntes reciperet : « Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum si vota labiorum suorum, quæ in locis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam persolvere Deo, qui ubique est, ubicunque poterunt reddant, et solius stabilitatis damna reliquorum regularium præceptorum integra observatione compensent. » Et infra, adversus eos qui inde in se murmurarent : « Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quæ processerunt de labiis suis non faciat irrita? Si quærit homo ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo, quid tu perdis? Fortassis si aliquantæ pecuniæ in eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est debitore recipiat? » Idem docet Petrus Venerabilis ad S. Bernardum sic scribens (Lib i, epist. 28) : « Scimus non debere aliquem alicujus monachum absque ejus permissione suscipere, quandiu ut verus pater filio, ut bonus pastor ovi propriæ cuncta tam corporis quam animæ necessaria, ea scilicet sine quibus nec anima salvari, nec corpus potest sustentari providerit. Quod si horum aliquid defuerit, licet fratri, etiam invito abbate, locum sibi tam inutilem, imo tam noxium et perniciosum deserere, atque suæ animæ interitum modis omnibus declinare, locumque alium, in quo hoc, quod prius non poterat, implere possit, quærere.... Neque enim voti vel professionis transgressor potest dici monachus, si, loco qui votum implere non sinebat dimisso, ad eum quo votum persolvere queat, transmigrat, ut cum propheta dicere valeat : Reddam tibi vota mea, quæ distinxerunt labia mea. Arguendus potius esset, et dignus morte judicandus, si tantæ rei dispendium parvi pendens, mortem suam stulta patientia sustineret. Hinc ecclesia Cluniacensis ab apostolica sede concessionem retinet, taliter ad se venientes recipere, quod tamen non ut privatum aut singulare, sed velut omnibus commune et licitum obtinet. Ita quippe venientes non solum illa ecclesia, sed et universa Christi cœnobia suscipere, retinere, atque fovere debent. » Hactenus Petrus Venerabilis, ubi quod dicit indultum suo monasterio a sede apostolica alios monachos ad se venientes recipere, Andreas Quercetanus in notis ad hanc epistolam duplex citat diploma pontificium, unum Alexandri II ad S. Hugonem, et alterum Urbani II. Eodem respexit Gregorius IV in epist. ad episcopos, etc. (Miscell. Baluz. tom. II), de dignitate et privilegiis monasterii Floriacensis, anno 834 scripta. His omnibus accedit S. Lanfranci suffragium ad Radulfum abbatem sic scribentis (Epist. 60) : « Si ego Lanfrancus manu propria me de aliquo monasterio non recessurum jurassem, viderem autem quod ibi animam meam salvare non possem, exirem, nec perjurii crimen incurrerem. Qui enim Deo propter Deum alligatur, non solvitur ab ipso, nisi contra ipsum solvatur : porro ab ipso contra ipsum minime solvitur, qui propter amorem ejus, et ut bene sibi complaceat, a filiis discordiæ, superbiæ, diffidentiæ, et, ut aptius dicam, a filiis diaboli migrat ad filios pacis, humilitatis, spei, imo ad filios Dei : qui enim sic transit, nonne plane fugit a sede diaboli ad sedem Dei? etc. » Eadem est doctrina S. Anselmi, l. i, epist. 29.

col.861 Secundo, dico majoris perfectionis intuitu posse quidem monachum transire ex ordinato et regulari monasterio ad aliud observantiæ strictioris ; sed tamen communiter non expedire, nec temere id aggrediendum , cum hujusmodi desiderium fere semper sit purum cacodæmonis tentamentum. Hæc est sana et constans sanctiorum vitæ monasticæ Patrum doctrina, quam perspicuis et infinitis prope eorum testimoniis licet comprobare. Ita S. Euthymius , cujus hæc ad suos verba refert Cyrillus in ejus Vita (Bollan., 20 Januar.) : « Si quis autem hic forte non possit virtutem exercere, ne existimet, si alio transiverit, id cujus studio tenetur, alibi posse facilius et rectius gerere ; non enim ex loci natura, sed ex libero animi nostri instituto boni fit operatio. Contra autem hoc est et periculosum monachis, et quod eos potest reddere imbecilles , et virtutum carentes fructibus ; nam nec planta quidem potest ferre fructus quæ assidue transplantatur. » Ita apud Cassianum abbas Nesteros (Collat. 14, cap. 5) : « Unicuique utile atque conveniens est, ut secundum propositum quod elegit , sive gratiam quam accepit , summo studio ac diligentia ad operis arrepti perfectionem pervenire festinet, et aliorum quidem laudans, admiransque virtutes, nequaquam a sua, quam elegit , professione discedat. » Ita S. Anselmus ad Lanzonem monachum, qui talia forte meditabatur, scribens, fuse et eleganter hoc prosequitur argumentum, respondetque omnibus quæ adversus hanc sententiam proferri possent.

col.861 At nullum hanc in rem S. Bernardi testimonio luculentius proferri potest : « Sane de religiosis, inquit (De Præc. et disp. , cap. 26), ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum , meo consilio, ne arctioris quidem vitæ desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. . . . Et accipite manifestius in exemplis hujus sententiæ rationem : Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem , eligens præ illis nimirum consuetudinibus magis regulæ puritatem. Si me consulit , non consulo, si non sane id abbatis sui usurpaverit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere certum non est: forsitan enim hoc tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem qua sæpe id quod facile volumus antequam probemus, experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes et respuentes , tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur qui una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi , vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant, mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes tot de se consilia præsumunt quot loca revisunt, semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. » Et alibi ad abbatem S. Nicasii scribens (Epist. 32) : « Fratrem Hugonem de Lausanna ore tuo et nostro spiritu commonemus, non omni spiritui credere, et ne cito moveatur certa pro incertis deserere ; sciens diabolum soli semper perseverantiæ insidiari, quam solam novit coronari, tutiusque esse in ea vocatione qua vocatus est simpliciter perseverare , quam sub specie quasi melioris boni, id quidem, quod jam cœpit dimittere, nec ad id quod præsumit , fortassis sufficere. » Item alibi (Epist. 86) ad Guillelmum abbatem S. Theoderici , qui ardentissimo flagrabat desiderio abjiciendi onus pastorale, privatamque in Clarevallensi monasterio vitam agendi : « Tene itaque , meo consilio , quod tenes , mane in quo es. et stude prodesse quibus præes : nec præesse refuge, dum prodesse potes ; quia væ quidem tibi, si præes, et non prodes; sed væ gravius si quia præesse metuis, prodesse refugis. » Denique ad abbatem Præmonstratensem (Epist. 253) : « Inveni ego in claustris vestris, qui ad verbum prædicationis nostræ compuncti et conversi, ad nos venire disposuerant, cum ecce sollicitantibus vestris, retrahentes pedem recepti et retenti sunt in ordine et habitu vestro. Postmodum vero remordente eos conscientia exire voluerunt , et, ni fallor, exissent, nisi nostro firmarentur, non assensu tantum, sed et hortatu. » Et certe solebat S. doctor ex alienis monasteriis ad se venire cupientes monachos repellere, venientes remittere, ut ex hac epistola, et ex 67 et 293 patet. Unde si quosdam aliquando admisit, aut ex non noto monasterio, aut de consensu sui abbatis admisit, aut sane hi pauci sunt recepti, et contra communem agendi sancti viri consuetudinem , et singularibus de causis , quorum admissionem nullus potest in exemplum adducere. Eadem fuit Guillelmi abbatis sententia, licet ipse singulari Dei vocatione ad Cistercienses tandem transmigrarit : nam inter alia ad fratres de Monte Dei hæc scribit (Cap. 9) : « Impossibile est hominem fideliter figere in uno animum suum , qui non prius aliquo loco perseveranter affixerit corpus suum. Nam qui per ægritudinem animi migrando de loco ad locum fugere nititur, sic est sicut qui fugit umbram corporis sui : seipsum fugit, seipsum circumfert, locum mutat, non animum : eumdem ubique se invenit, nisi quod deteriorem facit ipsa mobilitas, sicut lædere solet ægrum , qui circumferendo concutit eum. » Eodem modo loquitur Petrus Blesensis in epist. 102. Tandem Petrus abbas Cellensis variis comparationibus idem demonstrat (Lib. IX, epist. 12) : « Ranas et muscas inquietantes penetralia cordis vestri utinam vos abjicere vel potius exterminare brevi admonitione possem ! Non ignoro apud Aristotelem dubitare de singulis non esse inutile. Teneo autem apud Hippocratem quod mutationes maximæ generant morbos. Dicit Gregorius quod plantæ quæ sæpe transponuntur radices non mittunt. .... In parabola quoque Evangelii dum fatuæ virgines irent emere oleum, clausa est janua. Harum auctoritatum sensus hic est , ne instabiles simus , ne fluctuemus , ne omni vento circumferamur, ne dicamus, Ecce hic Christus, ecce illic. Videte itaque vocationem vestram , et bases, et plantas vestras statuite supra petram ; et cum Job dicite : In nidulo isto moriar, et tanquam palma multiplicabo dies meos. » Denique in Regula S. Stephani Grandimontensis exstat integrum caput 40, De viris alterius religionis non recipiendis, quod ita incipit : « Alterius religionis viros in hac religione recipi omnino prohibemus. » Scio equidem aliquos cum laude ad strictiora monasteria transfugisse : sed ne quis de eorum sibi blandiatur exemplo, scio etiam multo plures ad suam et aliorum confusionem id tentasse. Querebatur olim ea de re S. Bernardus ad Guillelmum abbatem scribens hoc modo (Apolog. ad Guil.) : « Scio nonnullos de aliis congregationibus et institutionibus ad nostrum ordinem pervolasse, pulsasse , intrasse ; qui hoc quidem agendo suis scandala reliquerunt, et nobis nihilominus attulerunt, dum quantum illos sua temeraria discessione, tantum nos turbaverunt sua misera conversatione, quoniam superbe spreverunt quod tenebant, et temere præsumpserunt quod non valebant. « Vide Haeft. l. iv, tr. 2, disq. 6, et Goffrid. Vindoc. l. iv, epist. 2.

col.863 Tertio, his qui ex regulari et ordinata congregatione cum summi pontificis licentia transeunt ad laxiora, responderi forte merito posset quod S. Bernardus Roberto nepoti , qui ex Cisterciensi familia ad Cluniacenses se transtulerat (Epist. 1) : « O insensate puer! quis te fascinavit non solvere vota tua , quæ distinxerunt labia tua? Annon ex ore tuo justificaberis , vel ex ore tuo condemnaberis ?.... Quid tibi frustra quispiam blanditur de absolutione apostolica, cujus conscientiam divina ligatam tenet sententia ? Nemo , inquit, mittens manum ad aratrum et respiciens retro aptus est regno Dei . . . . Tolle occasiones, respue blandimenta, adulationibus claude aures, te interroga de te, quia tu te melius nosti quam alius : attende cor tuum, discute intentionem , consule veritatem , tua tibi conscientia respondeat , cur abieris, cur ordinem tuum , cur fratres, cur locum , cur me, qui et propinquus carne, et propinquior spiritu sum, deserueris. Si ut arctius, si ut rectius, si ut perfectius viveres; securus esto , quia et non retro aspexisti ; sed et gloriare cum Apostolo dicens : Quæ retro oblitus, et ad ea quæ ante sunt , extentus , sequor ad palmam gloriæ : sin alias , noli altum sapere, sed time ; quoniam (ut cum venia tui dixerim ) quidquid tibi amplius indulgens in victu vestituque superfluo , in verbis otiosis , in vagatione licentiosa et curiosa, quam videlicet promisisti , quam apud nos tenuisti : hoc procul dubio retro aspicere est, prævaricari est, APOSTATARE EST. » Illis etiam posset et istud ejusdem S. Doctoris ad Adam monachum aptari (Epist. 7) : « Quod et vos quoque non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes , remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium ! quod non est aliud , nisi more protoplastorum cauteriatis conscientiis texere perizomata, videlicet ad velamentum , non ad medicamentum, etc. » Et alibi mentem suam auctoritate S. Gregorii papæ ita explicat (Epist. 94) : « Quisquis bonum majus subire, inquit, proposuit, bonum minus, quod potuit, sibi illicitum fecit : ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio dicens : Nemo mittens manum ad aratrum , et respiciens retro , aptus est regno cœlorum. Et infert : Qui igitur fortiori studio intenderat, retrospicere convincitur, si relictis bonis amplioribus , ad minima retorquetur (S. Greg. Past. , part. iii, cap. 28). Item ipse in homilia tertia super Ezechielem : Sunt nonnulli qui bona quidem quæ noverunt operantur ; atque hæc operantes, meliora deliberant ; sed retractantes, meliora quæ deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt, quæ cœperant, sed a melioribus, quæ deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opera, sed ante omnipotentis Dei oculos ceciderunt in deliberatione. » Denique alibi (Epist. 371) loquens de his qui, cum a laxioribus ad strictiora transierint, postmodum ad priorem vivendi rationem redeunt : « Ego, inquit, de me dicam quod sentio. Ego Bernardus, si de bonis ad meliora, vel de periculosis ad securiora voto et opere libere pertransissem ; et illicita voluntate ad ea quæ mutavi denuo recurrere præsumpsissem , non solum APOSTATA, verum etiam regno Dei non idoneus fieri pertimescerem. Hoc et B. Gregorius ait : Quisquis, inquit, majus bonum subire proposuit , minus bonum, quod licuit, illicitum fecit : scriptum quippe est : Nemo mittens manum ad aratrum , et respiciens retro, aptus est regno Dei. Qui ergo fortiori studio intenderat, retrospicere convincitur, si relictis amplioribus bonis ad minora retorquetur. »

Commentaries Dom Paul Delatte, Abbot of Solesmes (1913) (in French) 61.13-61.14

p. 481 Caveat autem Abbas ne aliquando de alio noto monasterio monachum ad habitandum suscipiat, sine consensu Abbatis ejus, aut litteris commendatitiis; quia scriptum est : Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris.

p. 481 Rappelons-nous que saint Benoît a parlé, dès le début du chapitre, des moines qui arrivent de pays lointains, de l’Orient peut-être. Dans la plupart des cas de ce genre, le monastère qui accueillait était forcé de s’en rapporter à la bonne foi du survenant et à l’idée qu’il donnait de son caractère et de ses mœurs ; on ne pouvait souvent lui demander rien de plus. Mais saint Benoît est plus exigeant lorsqu’il s’agit de quelqu’un qui vient d’un monastère voisin et connu. Puisque l’on se connaissait, puisque l’on parlait même langue, puisque l’on avait quelques relations, il était possible aux deux Abbés de se concerter.

p. 481 C’était prudence, d’abord, de la part de l’Abbé qui recevait : dans quelles conditions ce moine avait-il quitté son monastère? en déserteur, ou avec l’assentiment de son Abbé? Saint Benoît est bien éloigné de la disposition qui consisterait à s’enrichir de ce que perdent les autres ou même de ce qu’ils repoussent. C’était courtoisie aussi, et charité ; et N. B. Père invite l’Abbé à se demander ce qu’il penserait, lui, d’un voisin qui accaparerait ses propres moines : Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris (1). C’était enfin déférer à une coutume monastique et à certaines décisions conciliaires de l’époque (2). Un moine étranger ne sera donc reçu que s’il est constant, par un témoignage écrit dont il est porteur, ou par une lettre adressée à l’Abbé directement, ou par tout autre procédé, que son supérieur a donné l'exeat. A défaut de ce consentement spécial, de cette attestation formelle, sine consensu Abbatis ejus, il faut du moins que le voyageur exhibe des lettres générales de recommandation, aut litteris commendatitiis (1). Ces pièces, — dont nous avons déjà dit un mot au chapitre « des hôtes », — étaient rédigées en effet tantôt sous la forme de lettres d’Abbé à Abbé, tantôt sous une forme plus générale, recommandant à tous les pouvoirs ecclésiastiques ou religieux un moine sorti régulièrement de son monastère, mais parti à la découverte et nullement fixé sur le choix d’une nouvelle famille religieuse (2).

(1) Relire le neuvième instrument des bonnes œuvres et la fin du chapitre lx.

(2) La Ire Règle des SS. Pères disait : Nec tacendum est qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine voluntate ejus qui praeest Patris, fratres recipere. Sed nec videre oportet, dicente Apostolo : quia qui primam fidem irritam fecit est infideli deterior. (Noter ce témoignage en faveur de la stabilité, avant saint Benoît.) Quod si precatus fuerit ab eo qui praeest Patre ut in alio monasterio ingrediatur, commendetur ab eo ei qui praeest ubi esse desiderat, et sic suscipiatur, etc. (xiii). — Le concile d’Agde de 506 décrétait : Monachum nisi Abbatis sui aut permissu aut voluntate ad alterum monasterium commigrantem, nullus Abbas aut suscipere aut retinere praesumat (Can. xxvii. Mansi, t. VIII, col. 329. Voir aussi le concile d’Orléans de 511, can. xix. Mansi, t. VIII, col. 354-355).

(1) Le concile d’Agde de 506 défend aux moines, comme aux clercs, de voyager sans ces Lettres (Can. xxxviii. Mansi, t. VIII, col. 331).

(2) D. Martène cite plusieurs exemples de ces deux catégories de lettres, dans son Commentaire sur ce chapitre. — Cf. S. Desiderii Cadurcensis († 654 vel 655) Epist. II et IX. P. L., LXXXVII, 249, 253.

14

quia scriptum est: Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris.

for it is written, What thou wilt not have done to thyself, do not to another.

Latin text: Hunter Blair’s edition, The Rule of St. Benedict, Fort Augustus, 1906, without the editor’s bracketed Scripture references and notes. Standard verse numbering. · English translation by Cardinal F. A. Gasquet († 1929), London, 1925. Public-domain text in France (art. L123-1 of the French Intellectual Property Code). Transcription and revision: Abbatia Sancti Petri de Curte. Report an error