Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Juan Casiano, Colaciones

Colación XXII. El abad Teonás: de las ilusiones nocturnas

Conlatio abbatis Theonae secunda. De nocturnis inlusionibus.COLLACION VEINTE Y DOS. SEGVNDA DEL ABAD THEONAS, DE las Illusiones nocturnas.

1

I. De iterato ad abbatem Theonam reditu nostro eiusque exhortatione.

Post dies ferme septem Quinquagensimae sollemnitate transacta cum in ipso noctis initio, id est post synaxin uespertinam promissae disputationis expectatione suspensi sancti Theonae cellulam fuissemus ingressi, alacer senex hilari uultu ac blando nos prior sermone conpellans, mirabar, inquit, ardentissimum studium uestrum his septem diebus absolutionem propositae quaestionis potuisse differre et debitori suo, praecipue non roganti, dilationem tanti temporis praestitisse. iustissimum proinde est, ut quia ultro mihi benignitas uestra tam largas concessit indutias, ego quoque moram in debiti redhibitione non faciam. grata namque est huius faenoris occupatio, quae maiora dum soluitur augmenta conquirit et non solum percipientem ditat, uerum etiam non inminuit largientem. duplices siquidem congregat quaestus rerum spiritalium dispensator, quia non solum in illius qui audit profectu, uerum etiam in sua disputatione compendia summa consequitur, non minus semet ipsum ad desiderium perfectionis accendens, dum instruit auditorem. quamobrem uester ardor meus profectus est, uestra sollicitudo mea conpunctio est. nam utique et ipse nunc mente torperem nihilque in meo corde de his quae expetistis retractarem, nisi me uester ardor atque expectatio ad recordationem rerum spiritalium excitaret quodammodo dormientem. et idcirco proferatur in medium quaestio, si uidetur, cuius pridem pro angustia temporis absolutionem procrastinare maluimus.

Cap. 1. De nuestra buelta al Abad Theonas, y exortacion suya.

SIETE dias despues del vltimo de Pasqua de Pentecostes al anochecer, dichas ya Visperas, deseosos de salir de la duda que al fin del Colloquio passado le propusimos al Abad Theonas, nos fuimos Germano, y yo a su Celda: Recibiònos el Santo viejo con alegre semblante, y començò a dezirnos: Hame causado admiracion el ver que vuestro fervor aya tenido paciencia siete dias, y dilatado el deseo que teniais de salir de la dificultad que me significasteis, sin aver sido mi intencion que se difiriera tanto, y assi es justo, que pues aveis andado tan corteses conmigo, dandome tanto tiempo para responderos, no os entretenga ya mas. Particularmente porque conozco que gano mucho en este exercicio, pues apenas os he dado la solucion de vna question: quando luego me proponeis otra mayor y en esto vosotros ganais algo, y yo nada pierdo. El que trata de enseñar cosas de devocion, dos ganancias tiene; la vna, que participa del merecimiento del discipulo que se aprovechò con su dotrina, y la otra que empleandose en esta buena obra el maestro, permite Dios, que crezcan en el los deseos de la perfeccion. Con esto experimento yo que vuestra diligencia, es causa de mi aprovechamiento, y vuestro cuidado me sirve de espuela. Porque pudiera ser que aora estuviera ocioso, y no pensarà en las cosas de espiritu, que me preguntais si vuestra paciencia, y buenos deseos, no me huvieran traydo a la memoria, la materia despertando mi olvido. Por tanto ya es tiempo que tratemos de la question, cuya solucion diferimos entonces, por no darnos entonces lugar el tiempo.

2

II. Commemoratio interrogationis nostrae, cur maiorem abstinentiam maior interdum carnis inpugnatio consequatur.

Hoc enim, nisi fallor, inquisitio uestra conplexa est, cur interdum remissius iucundantes leuioribus carnis huius aculeis titillemur et nonnumquam districtius abstinentes adflicto exhaustoque corpore incentiuis acrioribus urgueamur, ita ut, quemadmodum patefecit uestra confessio, expergefacti repperiamus nos umorum naturalium egestione respersos.

Cap. 2. Pregunta porque en ocasion de mayor abstinencia, se padecen mayores tentaciones carnales?

Si bien me acuerdo, lo que preguntasteis fue esto: Que era la causa porque ayunando poco, algunas vezes, sentimos menos tentaciones sensuales, y otras ayunando con mas rigor, y hallandonos enflaquecidos, nos da mas pena este enemigo? Tanto que como aveis confessado, aun en dias que hazeis mayores abstinencias, os sucede padecer immundicias entre sueños, y a mi me ha acontecido lo mismo.

3

III. Quod triplici ratione proueniat genitalis fluxus egestio.

Huius ergo infestationis triplicem causam nostri prodidere maiores, quae modum temporis constituti intempestiuis inrumpat excessibus. aut enim superflua escarum nimietate congeritur aut per incuriam mentis elabitur aut inimici inludentis insidiis prouocatur. primum igitur gastrimargiae, id est uoracitatis uel gulae uitium hanc redundantiam obsceni umoris extrudit. nam et cum districtioris abstinentiae tempore statum polluit puritatis, non de praesenti ut putatis inedia, sed de nimietate praeteritae saturitatis effunditur. quod enim per uoracitatis ingluuiem concretum fuerat in medullis, necesse est ut per pruritum, certe per ignorantiam quamuis magno ieiunio tabefacti corporis egeratur. quamobrem non solum lautioribus epulis abstinendum, sed etiam a uilioribus cibis aequali est continentia temperandum: immo ipsius etiam panis et aquae satietas est cauenda, ut possit diu in nobis adquisita corporis puritas permanere atque imitari quodammodo intemeratam spiritus castitatem, licet nos necesse sit confiteri interdum etiam absque ulla mentis industria uel per temperiem corporum uel per aetatis maturitatem quosdam rarius sordidari uel certe fluxus istius egestione non pollui. sed alterius meriti est qui pacem inerti felicitate consequitur, alterius qui triumphum gloriosis uirtutibus promeretur: huius enim potentia uitiorum omnium debellatrix digna miraculo est, illum, quem boni necessitas in sua tuetur ignauia, dignum magis dixerim miseratione quam laude. secunda inpuri illius profluuii causa est, si mens spiritalibus studiis atque exercitiis uacuata nec disciplinis interioris hominis instituta quendam sibi segnitiae situm per consuetudinem continui torporis obduxerit, aut cum sordidarum cogitationum minutias non cauendo ita illam cordis sublimissimam puritatem segniter concupiscit, ut omnem perfectionis et castimoniae summam in sola credat exterioris hominis castigatione consistere. cuius erroris atque socordiae uitio consequenter eueniet, ut non solum multimoda cogitationum peruagatio inuerecunde atque procaciter secretum mentis inrumpat, sed etiam pristinarum omnium passionum intra eam semina perseuerent. quae quamdiu in eius adytis delitescunt, quamuis rigido corpus ieiunio castigetur, tamen nihilominus dormientem inlecebrosis phantasmatibus inquietant, quibus ante legitimi temporis cursum non iam ex naturae necessitate, sed adhuc ex fraude nequitiae obsceni eliciantur umores, qui non tam inanitate carnis quam mentis circumspectione atque uirtute, si inhiberi penitus nequeunt, saltim ad illam egestionis simplicem qualitatem auxiliante dei gratia perducuntur. ideoque in primis discursus sunt sensuum cohercendi, ne mens istis excessibus adsuefacta ad foediora incitamenta luxuriae somnians pertrahatur. tertia causa est, cum per ordinatam quidem atque sollicitam continentiae disciplinam contritione cordis et corporis perpetuam castimoniae puritatem optamus adquirere, sed nos utilitati carnis ac spiritus egregie consulentes fraudulentissimi hostis ita inpugnat inuidia, ut, dum deicere fiduciam conscientiae nostrae nosque uelut reatu aliquo humiliare conatur, illis praecipue diebus, quibus maiore integritatis merito desideramus diuino placere conspectui, absque ullo quidem carnis pruritu mentisue consensu nec per inlusionem phantasmatis alicuius, sed tamen simplici fluxus illius egestione nos polluat, ut a sacrosancta conmunione deterreat: licet in quosdam incipientium et quorum corpora necdum longa ieiuniorum castigatione tenuata sunt ob hoc diabolica factione haec euenire credatur inlusio, ut, cum eos intentioribus ieiuniis studere cognouerit, omnes eorum conatus hac arte subuertat, ut, dum se non solum nihil ad puritatem corporis districtiore ieiunio profecisse, uerum etiam grauius sentiunt fuisse pulsatos, magistram incorruptionis ac puritatis altricem abstinentiae districtionem tamquam aemulam perhorrescant. quapropter nosse debemus non idcirco nos tantum ab unoquoque uitio debere purgari, quia suis perturbationibus nostrum occupet sensum, sed quia non contentum sit solum absque aliorum consortio dominari, sed intromisso omnium uitiorum diriore collegio subditam sibi mentem multiplicata captiuitate populetur. et idcirco gastrimargia uincenda est non propter se tantum, ne scilicet onerosa nos uoracitate conrumpat, nec propter hoc solum, ne carnalis concupiscentiae nos igne succendat, sed ne etiam iracundiae uel furoris atque tristitiae ceterarumque omnium passionum faciat esse mancipia. nam cum nobis esca ac potus uel minus uel tardius uel neglegentius ministratur, si gulae dominatione deprimimur, consequens est ut etiam iracundiae stimulis incitemur. et rursus uoluptuosis saporibus demulceri absque filargyriae peste non possumus, per cuius superfluos adparatus magnis luxuria gaudet inpendiis. filargyria uero, cenodoxia atque superbia et omnium multitudo uitiorum indiuidua societate iunguntur, atque ita unumquodque uitium, si uigere in nobis uel solum coeperit, etiam ceteris subgerit incrementa.

Cap, 3. Que las ilusiones nocturnas pueden provenir de tres causas.

Tres causas señalaron nuestros mayores, de que esta miseria nos moleste mas amenudo, de lo que comunmente la naturaleza suele. La primera, el aver excedido en comer, o beber; la segunda aver dado antes lugar a pensamientos deshonestos; la vltima sucede por ilusion de el Demonio. En primer lugar el vicio de la gula, prepara la materia asquerosa deste pecado. Y quando en tiempo, que mas ayunamos se padece, no se ocasiona de la abstinencia presente, como vosotros pensais: sino de los excessos de comer passados; porque la superfluidad del humor que se avia engendrado en el cuerpo, con el vicio de la voracidad, la misma naturaleza la expele, vnas vezes con delete sensual, y otras sin el; y esto aun en ocasion que la carne està mortificada con los ayunos presentes. Por esto conviene abstenerse, no solo de manjarés delicados, sino aun de los comunes, y ordinarios. ni aun de pan, y agua es acertado cargar la mano, para conservar por espacio de mucho tiempo la pureza del cuerpo, y que imite la del espiritu. Aunque es verdad, que ay personas, que ora sea por el temperamento natural del cuerpo, ora por la mucha edad, sin hazer otra diligencia de su parte, no estan tan sugetas, como otras a semejante flaqueza, ni inmundicia. Pero ay mucha diferencia del que alcança esta quietud naturalmente, al que le cuesta mucho trabajo, y mortificacion el vencer este vicio. El valor deste, que basta para conquistar todos los enemigos, es cosa casi milagrosa. El descuido del otro que se lo halla todo hecho, no es digno de admiracion, ni alabança. La segunda causa desta fragilidad, es estar el hombre ocioso, y no emplear su alma en exercicios espirituales, y buenos pensamientos, y afectos, y de aqui procede la pereza, y descaecimiento de espiritu. Tambien es ocasion de esta tentacion el ocuparse la imaginacion en pensamientos de cosas torpes, por leves que sean, y no cuidar de la pureza de espiritu; sino persuadirse, que toda la perfeccion de la castidad, consiste en solo guardarse en lo exterior de obras deshonestas. Desta floxedad, y error se viene a seguir, que admitiendo el hombre qualquier genero de pensamientos, sin escrupulo, conserva la semilla de todas las passiones antiguas; y estando estas en pie, por mas que ayune, y se aflija con abstinencias extraordinarias, ya que no en vigilia, alomenos en sueño le sucederan algunas ilusiones deshonestas. Y si estas son mas frequentes, de lo que la naturaleza suele, no nos escusemos con ella; antes en esse caso conviene que conozcamos, que ay en ella alguna culpa, ò algun descuido nuestro. Y si del todo no podemos desterrarlas de nuestro cuerpo, ni con ayunos, ni con la guarda del coraçon, y exercicio de la virtud, alomenos procuremos con la gracia de Dios proceder de manera, que quando aquello suceda, sea del todo obra de naturaleza, sin mezcla de culpa. Para esto en primer lugar se ha de refrenar el vso de los sentidos, y mortificarlos, porque excediendo en los discursos malos, y evagaciones de ellos, y mal acostumbrada la imaginacion, con semejantes especies, serà causa, a lo menos durmiendo, que padezca el cuerpo impuridades lascivas. La tercera causa se atribuye al Demonio, que al tiempo que nos vee cuydadosos, y diligentes en conservar la pureza de la castidad, con ayunos bien ordenados, y y mortificacion del cuerpo, y espiritu, y que con prudencia governamos al vno, y al otro, nos tienta con mayor sutileza, y astucia, y nos perturba la conciencia, y procura hazernos desconfiar de la pureza de ella, con la representacion de la ofensa de alguna culpa, y esto haze en aquellos dias, en que mas nos esmeramos en agradar al Señor, y frequentar sus santos Sacramentos, afeando nuestro cuerpo con alguna inmundicia involuntaria, que a vezes se siente con deleyte, y a vezes sin el, y ni el consentimiento la acompaña, ni especies torpes son causa de ella; sino que la misma naturaleza, instigada de la invidia de Satanas, nos trae a este estado, procurando este nuestro enemigo apartarnos del vso de la santa Comunion. Quando esto acontece en los principiantes, y gente que no esta aun bien mortificada con ayunos, y abstinencias; sino que comiençan a exercitarse en ellas, es verisimil que lo haze el Demonio para persuadirles que se cansan enbalde en ayunar, pues quanto mas ayunan, menos pureza sienten en el cuerpo, antes mas tentaciones, y con esto darles a entender, que la abstinencia que todos confessamos que es madre, y guarda de la incorrupcion, y pureza, no es cosa de importancia para lo que ellos procuran tan de veras. Hase de advertir, que no solo nos avemos de guardar de vn vicio, por el daño que el a solas nos haze, sino porque nunca se contenta de estar sin la compañia de otros pecados, y juntos todos se apoderan con gran crueldad de nuestras almas, y las tienen enredadas con muchos lazos, y cautividades multiplicadas. Y esta es la causa que conviene desterrar de nosotros la gula, y voracidad, no tanto por el mal que ella sola nos causa, y lo que nos provoca a deshonestidad, quanto porque nos haze dexar vencer de la ira, furor, tristeza, y los demas vicios. Si somos golosos, en el punto que nos falta la comida, ò se tardan en darnosla a su hora nos ayramos. Sin avaricia no podemos conservar el gasto que piden los manjares costosos, y exquisitos, procurando el dinero de todos modos. La luxuria se fomenta con el exceso de la comida, y bevida; a la Avaricia acompaña la vanagloria, la sobervia, y todo el resto de los demas pecados; y de aqui se colige, que en abriendo la puerta a vn vicio, se abre para que poco a poco todos se vengan a ajuntar en vna misma persona.

4

IIII. Interrogatio, an ad sacrosanctam conmunionem accedere liceat nocturna inlusione pollutos.

Germanus: Dispensatione dei credimus hanc quaestionem in medium fuisse prolatam, ut illud, quod uerecundia interrogandi fiduciam cohibente numquam potuimus edoceri, nunc oportunitate conlationis causaeque ipsius ordine prouocati sciscitari fiducialiter audeamus. si igitur eo tempore, quo accedi oportet ad sacrosancta mysteria, senserimus nos somnii inlusione pollutos, praesumenda est an uitanda illa salutaris escae sacrosancta perceptio?

Cap. Pregunta. Si se puede llegar a la S. Comunion, aviendo padecido Illusion nocturna.

GERMANO. Parece que Dios ha permitido, que se aya ofrecido ocasion de tratar desta dificultad, de que hasta aora no aviamos podido salir. Porque la verguença de hablar destas cosas, nos impidia el preguntar nada acerca de ellas; pero pues la misma materia nos ha traido a esta sazon, ya nos arriesgaremos a hazer algunas preguntas sobre ella. Si sucediere, que la noche antes que ayamos de comulgar, ò celebrar, huvieremos padecido en sueños, o alguna inmundicia, avemonos de privar con temor del sagrado manjar de la Eucharistia, ò podemos con reverencia recibirla?

5

V. Responsio, quando reatum contrahat passio dormientis.

Theonas: Omni quidem industria, quantum in nobis est, studere debemus, ut inmaculatam castimoniae puritatem illo uel maxime tempore teneamus, quo uenerandis adsistere optamus altaribus, et uigilantissima circumspectione praecauendum est, ne carnis integritas praecedente tempore custodita in ea praecipue in qua nos ad communionem salutaris conuiuii praeparamus nocte fraudetur. uerum si hostis ille nequissimus, ut nobis caelestis remedii subtrahat medicinam, custodiae sopitae mentis inluserit, ita dumtaxat, ut nullo reprehensibili interueniente pruritu, nullo oblectationis contaminetur adsensu, sed egestionem aliquam pro natura per necessitatem conpulsam aut certe inpugnatione diaboli absque sensu uoluptatis elicitam ad inpedimentum nostrae sanctificationis obtenderit, possumus et debemus ad gratiam salutaris cibi confidenter accedere. sin uero nostro uitio haec fuerit egesta concretio, conuenientes conscientiam nostram illud apostolicum formidemus: qui manducauerit panem et biberit calicem domini indigne, reus erit corporis et sanguinis domini. probet autem se ipsum homo, et sic manducet de pane illo et de calice bibat. qui enim manducat et bibit panem et calicem domini indigne, iudicium sibi manducat et bibit non discernens corpus, id est nequaquam illum caelestem cibum a communium escarum uilitate secernens nec talem esse diiudicans, quem non nisi pura liceat mente uel carne praesumere. denique infert: ideo inter uos multi infirmi et inbecilli, et dormiunt multi, spiritalem scilicet infirmitatem ac mortem ex hac principaliter dicens praesumptione generari. multi enim, qui eum inlicita usurpatione praesumunt, infirmantur fide et inbecilli sunt mente, passionum scilicet languoribus inuoluti, et dormiunt somno peccati, ab hoc sopore letali nequaquam salutari sollicitudine resurgentes. deinde sequitur: quodsi nosmet ipsos iudicaremus, non utique iudicaremur: hoc est si nosmet ipsos perceptione sacramentorum, quotienscumque peccati uulnere praeuenimur, iudicaremus indignos, inpenderemus utique studium, ut per paenitudinis emendationem ad eam digne possemus accedere, et non tamquam indigni seuerissimis infirmitatum flagris castigaremur a domino, ut uel sic conpuncti ad remedia nostrorum uulnerum recurramus, ne digni praesentis saeculi breuissima correptione non habiti in futuro simul cum huius mundi peccatoribus condemnemur. quod etiam in Leuitico euidenti denuntiatione praecipitur: omnis mundus manducabit carnes, et anima quaecumque comederit de carnibus sacrificii salutaris quod est domini, in qua est inmunditia, peribit coram domino, in Deuteronomio quoque a spiritalibus castris inmundus similiter mystice segregatur: si quis, inquit, inter uos homo, qui nocturno pollutus sit somnio, egredietur extra castra, et non reuertetur, priusquam ad uesperam abluetur aqua: et post solis occasum regredietur in castra.

Cap. 5. Respuesta. Quando es culpable este sucesso en sueños?

THEONAS. Conviene que todo lo que fuere possible procuremos guardar la pureza; particularmente en aquel tiempo; que avemos de celebrar, ò comulgar, y que no suceda que despues de aver conservado el cuerpo con cuidado muchos dias, libre de semejante flaqueza, se pierda lo ganado, la noche antes que avemos de participar del beneficio de aquel divino convite; pero si nuestro cruel enemigo, para privarnos de aquel remedio celestial, nos humillare con alguna ilusion deshonesta, sin aver dado nosotros causa para ella, ni consentir en el deleite natural, y juzgamos que es obra de la misma naturaleza, que procura despedir los humores superfluos, ò que el demonio mueve aquel humor, que aunque sea sin deleite sensible, mancha nuestro cuerpo para impidirnos la gracia Sacramental, podemos vsar con confiança, y temor del soberano manjar de salud. Pero si ay culpa de consideracion en el caso, avemos de temer lo que dize el Apostol: Al indigno que comiere de aquel pan, o beviere de aquel Caliz Consagrado, le harà mal provecho el Cuerpo, y Sangre del Señor. Examinese primero el hombre y preparase. y bien preparado, coma del pan, y beva del Caliz; porque el que haze esso estando en pecado, el mismo es causa de su condenacion, sin hazer diferencia del manjar comun a este divino, ni del convite Celestial, al del mundo, ni advertir que esta mesa, pide pureza de alma; y cuerpo en los que se llegan a ella, y añade: Essa es la causa porque entre vosotros ay muchos flacos, y enfermos, y muchos duermen dando a entender que de llegar a este Sacramento con demasiada presumpcion, se siguen enfermedades, y aun muertes espirituales. Los que se atreven a esto, vacilaron en la fe, su alma pierde mucho enredandose en miserias de malas passiones, y deseos, y duermen con el sueño del pecado, sin cuydar si quiera por su interes, de salir deste sueño mortal. Finalmente dize: Si nos examinassemos bien, no nos condenariamos; como si dixera, si quando estamos en pecado conociessemos que somos indignos de recibir este Sacramento, procurariamos con diligencia enmendarnos con la penitencia, para recibirle como se deve, y con esto nos librariamos de los trabajos con que Dios castiga a los que tal cometen, para que avisados si quiera por ellos, remedien su mal estado. Vsa el Señor de gran misericordia, haziendo esto, porque mas vale padecer en este siglo las penas de su pecado, que condenarse en el otro, por huir de ellas en vida. En el Levitico ay vna figura deste Sacramento. El que està purificado, dize, comerà destas carnes; mas el que no lo està, y comiere de las carnes del sacrificio saludable de el Señor, lo pagarà con la vida. Tambien se lee en el Deuteronomio, que el inmundo, no podra entrar en las tiendas, y reales de los hijos de Israel, dizelo assi: Si alguno de vosotros huviere padecido en sueños alguna polucion, salgase luego de las tiendas, y no buelva hasta que a la tarde se huviere lavado, y puesto el Sol bolverà a habitar entre sus hermanos.

6

VI. Quod nonnumquam etiam inimici factione haec contingat inlusio.

Verum ut manifestius adprobetur, quod etiam inimici factione nonnumquam haec eliciatur inpuritas: nouimus fratrem, qui cum castimoniam cordis et corporis summa circumspectione atque humilitate promeritam iugiter possideret ac nequaquam nocturnis ludificationibus temptaretur, quotienscumque se tamen ad percipiendam communionem dominicam praeparasset, inmundo fluxu dormiens foedabatur. qui cum multo se tempore a sacrosanctis mysteriis trepidus abstineret, tandem hanc ad seniores detulit quaestionem, remedium inpugnationum ac doloris sui medicabili eorum consilio consecuturum se esse confidens. sed cum primam causam morbi huius spiritalium medicorum doctrina discuteret, quae solet ex abundanti ciborum praesumptione descendere, eamque memorato fratri deprehenderent non inesse, atque hanc inlusionem nequaquam uitio saturitatis constaret emergere, eo quod nec fratris nota districtio nec sollemnium dierum quibus illa pollutio contingebat specialis exceptio hoc illos pateretur opinari, ad secundam huius ualitudinis causam ilico transtulerunt inquisitionis indaginem, discutientes ne animae forsitan culpa caro exhausta ieiunio inpuris inlusionibus urgueretur, quibus etiam districtissimi uiri, cum paululum elati de sui corporis fuerint puritate, per superbiae uitium polluuntur, quod scilicet donum praecipuum dei, id est corporis castitatem, humanis se uirtutibus obtinuisse crediderunt. interrogatus igitur utrum de industria sua ita se capacem huius crederet esse uirtutis, ut ope diuini non egeret auxilii, summa hunc impium ille sensum execratione detestans cum se humiliter adstruxisset ne ceteris quidem diebus corporis puritatem retinere potuisse, nisi diuina in omnibus gratia fuisset adiutus, illi confestim ad causam tertiam recurrentes occultas diabolicae factionis insidias peruiderunt, probantesque nec animae culpam esse nec carnis sacrosanctis eum epulis debere misceri confidentissime censuerunt, ne scilicet, si in hac obstinatione durasset, uersutis maligni hostis laqueis obligatus sanctificationis et corporis Christi particeps esse non posset et per hanc fraudem medicina remedii salutaris in perpetuum fraudaretur. quo facto ita omnis diabolicae factionis scena detecta est, ut mox uirtute dominici corporis protegente illa praeteritae inlusionis consuetudo cessaret. in quo inimici dolus euidenter apparuit et exposita est pariter ac probata sententia seniorum, quae plerumque hunc inpurissimum fluxum non carnis nec animae uitio, sed aduersarii factiosa docuit ludificatione conpelli. ut ergo fallax imaginatio somniorum, inlectrix egestionis inpurae, uel in perpetuum uel certe, ut secundum humiliorem siue communem dixerim statum, certis mensibus ignoretur, post illam fidem, qua de dei specialiter gratia puritatis donum iugiter sperare nos conuenit, escae potusque est nimietas castiganda. horum namque redundantia istiusmodi umores propensius gigni necesse est, et quoniam concreti non possunt non egeri atque ab ipsius naturae lege propelli, sub occasione cuiuscumque pruritus atque inlusionis emergunt. escarum uero satietate subtracta consequens est illas quoque inmundas egestiones tardius generari. et ita fit, ut quemadmodum fluxus earum, ita etiam inlusio dormientes uel rarius uel subtilius inquietet, quia non tam egestio ex imaginatione quam imaginatio ex egestionis nimietate descendit. quapropter si uolumus ab inlusionum istarum inlecebris liberari, omni uirtute nobis est enitendum, primum ut fornicationis passione deuicta iuxta beatum apostolum non regnet peccatum in nostro mortali corpore, ad oboediendum concupiscentiis eius, secundo quoque ut ipso inlecebroso corporis motu sedato penitus ac sopito nequaquam exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, tertio ut interiore quoque homine nostro ab illa libidinis titillatione omnimodis ac medullitus mortificato exhibeamus nos deo tamquam ex mortuis uiuentes, et ita per hunc profectum peruenientes ad perpetuam quietem corporis nostri exhibeamus etiam membra nostra arma iam non libidinis, sed iustitiae deo. in qua nobis castimoniae puritate fundatis peccatum non dominabitur. non enim sumus sub lege, quae dum licita nuptiarum iura commendat, etiam illum cuius ministerio opus inlicitae fornicationis expletur in nostris medullis nutrit ac reseruat ardorem, sed sub gratia, quae dum incorruptionem uirginitatis insinuat, etiam istum innoxium ac simplicem corporis motum et ipsius quoque liciti coitus interimit uoluptatem. atque ita cunctis inpurissimae conluuionis umoribus arefactis egregii ac laudabiles eunuchi qui per Esaiam praedicantur effecti merebimur illam quae promittitur eis beatitudinem possidere: haec enim ait dominus eunuchis: qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae uolui, et tenuerint foedus meum: dabo eis in domo mea, et in muris meis locum, et nomen melius quam filiis et filiabus: nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit. qui sunt isti filii et filiae, quibus in tantum isti praeferuntur eunuchi, ut etiam locum ac nomen melius accepturi esse dicantur, nisi illi sancti, qui sub ueteri testamento in coniugiorum copula permanentes per obseruantiam mandatorum in adoptionem filiorum dei non inmerito peruenerunt? quod etiam nomen est illud, quod eis uelut praecipuum quiddam uice remunerationis summae promittitur, nisi hoc quod Christi uocabulo dicimur esse censendi? de quo nomine etiam alibi idem propheta et seruos suos, inquit, uocabit nomine alio, in quo qui benedictus est super terram, benedicetur in deo amen: et qui iurat in terra, iurabit in deo amen, et iterum: et uocabitur, inquit, tibi nomen nouum, quod os domini nominabit. quique pro hac cordis et corporis puritate etiam illa praecipua ac singulari beatitudine perfruentur, ut illud iugiter canticum canant, quod nemo alius sanctorum canere potest nisi isti soli, qui sequuntur agnum quocumque uadit: uirgines enim sunt et cum mulieribus se non coinquinauerunt. proinde si ad hanc sublimissimam uirginum gloriam uolumus peruenire, omni uirtute incorruptionem mentis ac spiritus excolamus, ne in illarum insipientium uirginum numero conlabamur, quibus idcirco non fuit reputata uirginitas, quia conmixtione carnali inmunes sese tantummodo seruauerunt et ob hoc uirgines quidem, sed fatuae nuncupantur, quia deficiente in uasis earum oleo puritatis internae claritas ac splendor corporalis uirginitatis extinguitur. interioris enim fotu ac pabulo puritatis subministrari necesse est etiam exteriori homini castitatem eamque iugiter ad perseuerantiam perpetuae incorruptionis animari. et ideo fatuae licet uirgines gloriosum sponsi thalamum cum illis prudentibus non merentur intrare, quae integrum spiritum suum et animam et corpus sine querella in die domini nostri Iesu Christi conseruauerunt. illi namque sunt ueri atque incorrupti uirgines Christi, illi admirabiles atque egregii reputantur eunuchi, non qui metuunt et quibus non libet fornicari nec qui inpudicitiae reprimunt frena, sed qui ipsam quoque minimam mentis titillationem et tenuissima libidinis incitamenta uicerunt et eo usque adtenuauerunt illum carnis ut ita dixerim sensum, ut non solum ex commotione eius nulla oblectatione, sed ne exigua quidem titillatione tangantur.

Cap. 6. Que algunas vezes sucede esto por malicia del Demonio.

Dirè vna cosa, para que conste mas, que esta miseria sucede algunas vezes por sola illusion del Demonio, y sin culpa nuestra. Yo conoci vn Monje, que por su mucha humildad, y circunspeccion, le avia nuestro Señor dado grande castidad interior, y exterior, y nunca padecia estas ilusiones, sino la noche antes de comulgar, y con esta ocasion, y ser temeroso de conciencia; muchas vezes se abstenia de la comunion. Finalmente se determinò de comunicar este negocio con sus Superiores, confiando que con el consejo acertado de ellos hallaria el remedio de aquella tentacion. Examinando sus Maestros espirituales la primera causa desta fragilidad, que suele proceder del excesso de la comida, y bevida, y conociendo que aquel Religioso, no faltaua en esso, y que aquello no procedia de aver hecho excessos algunos; porque era muy abstinente, y ni aun el dia antes de aquella ilusion huviesse comido, ni bevido mas de lo ordinario; passaron a considerar la segunda causa de este efecto, para ver si alguna culpa antecedente, no obstante que estava exausto con tantos ayunos, era causa de aquella inmundicia, cosa que sucede a personas muy penitentes, y de grande pureza de cuerpo, quando ensobervecidos con la virtud de la castidad, se persuaden, que lo que es don particular de Dios, lo han alcançado ellos por su diligencia. Y assi preguntandole si le parecia que su industria bastava para alcançar aquella virtud, sin particular auxilio de el Señor, abominando de tal opinion respondiò con mucha humildad, que estava muy cierto, que si algunos dias avia conservado la castidad, mas avia sido obra de Dios, que suya. Entonces viniendo sus Perlados a considerar la tercera causa, descubrieron las azechanças encubiertas de el Demonio, y satisfechos que aquello ni procedia de culpa de el alma, ni de excessos de el cuerpo, le aconsejaron que aunque padeciesse aquel trabajo en la forma dicha, que comulgasse; para que no sucediesse, que estandose siempre en aquel escrupulo, y engañado de el Demonio se privasse de el fruto, y merecimiento de recebir el cuerpo de el Señor, y con esta traça le defraudasse el enemigo de aquella celestial medicina. Con tan acertado consejo se descubriò toda la maquina de Satanas, porque en començando a vsar de la comunion, vno de los efectos de ella fue, que se desvaneciò toda aquella illusion. Conociose aqui con evidencia la astucia de nuestro adversario, y confirmò la opinion de aquellos Padres antiguos, que dixeron, que esta fluxion de humor, muchas vezes sucede sin vicio de el cuerpo, ni de el alma, por sola illusion de el enemigo. Con todo; para que la falsa imaginacion de sueños deshonestos, que es causa de esta inmundicia, nunca nos inquiete, o por lo menos sea pocas vezes, a mas de creer, que el don de la pureza es merced de Dios, y pidirselo de veras, importa irse a la mano en el comer, y bever; porque de el exceder en esso proviene el engendrarse aquel humor superfluo, y como la naturaleza se inclina a expeler semejantes superfluidades, con poca ocasion que se ofrezca, ò de sueños malos, ò movimientos en aquellas partes, haze ella su oficio. Por lo contrario privandose de demasiados manjares, menos carga siente el cuerpo, menos fluxiones, menos ilusiones, y aun essas sin delectacion culpable; porque aunque es verdad; que la fluxion procede de la falsa imaginacion, tambien essa imaginacion a vezes tiene origen de la redundancia de humor. Y en fin si queremos librarnos de el tropieço de estas ilusiones, avemos de procurar en primer lugar, que desterrado de nosotros el vicio de la fornicacion, como dize el Apostol, el pecado no reyne en nuestro cuerpo mortal para obedecer a nuestros antojos; a mas de esto; que mitigados los movimientos corporales desordenados, no hagamos instrumento de malicia nuestra carne para pecar. Y en resolucion mortificando el hombre interior de proposito de todos los malos deseos, y representaciones de essa materia, nos ofrezcamos a Dios entre los vivos, como si fuessemos muertos, y por este modo llegando a ser señores de nuestro cuerpo: empleemos las partes de el, no en ocasiones de deshonestidad, sino en exercicios de virtud. Fundados en esta pureza de castidad, ya no reinarà en nosotros el pecado; porque no nos guiamos por la ley escrita, ni estamos sujetos a ella, que alabando los que se casan, conserva en sus cuerpos aquel ardor, que es causa de la fornicacion, sino que estamos sujetos a la de gracia, que exortandonos a que seamos virgines, destierra aun los movimientos naturales de el cuerpo, y se priva de los deleytes, de que licitamente pudiera gozar. De este modo consumidos los humores superfluos inmundos, nos hazemos por el amor de Dios Eunuchos, como dize Isaias, y merecemos con su gracia, que nos de aquella bienaventurança, que a los tales promete. Dizelo assi: Esto dize Dios a los eunuchos, que santificaren mis fiestas, siguieren mis consejos, y guardaren mi Ley, les darè lugar dentro los muros de mi Palacio, y mejor nombre, y opinion, que tienen otros hijos, y hijas mias; nombre eterno les pondrè, que nunca lo perderàn. Los hijos, y hijas a quien tanto se prefieren estos eunuchos, a los quales da el Señor mejor nombre, y lugar, son los casados de el viejo Testamento, que guardando la Ley se salvaron. El nombre que les darà a estos eunuchos en pago de sus buenas obras serà, que los llamarà Christianos, y perfectos. De este nombre dize el mismo Profeta, en otro lugar: A sus siervos les pondrà otro nombre, y a quien la bendicion de el le cupiere en la tierra, le cabrà en el Cielo, amen, y el que en veneracion de este nombre jurare por el en la tierra, harà lo mismo en el Cielo, amen. Y en otro lugar: Vn nombre te pondràn, que el mismo Dios lo abrà pronunciado por su boca. En pago desta pureza de cuerpo, y alma, gozarà de aquel particular privilegio, que cantarà sin cessar, aquel cantico, que nadie le puede cantar, sino solo los que siguen al Cordero, por donde quiera que va; porque son virgines, y no han conocido muger. Si queremos llegar a esta gloria de ser virgines, conviene cuydar mucho de la entereza de el cuerpo, y alma por no caer en la falta, que aquellas virgines lòcas, que no se les tomò en cuenta la virginidad; porque solo pusieron cuydado en guardar casto el cuerpo, y por esto aunque son virgines; pero son virgines necias, porque faltandoles la buena opinion de la castidad interior, la exterior sola no sirviò de nada La rayz de donde nace la castidad del cuerpo, es la guarda de la castidad, y pureza interior, y quien da ser a aquella es esta. Essa fue la causa; porque las virgines locas, no fueron admitidas a las bodas de el Esposo, juntamente con las prudentes, que guardaron sus almas, y cuerpos puros, para la solemnidad de aquel dia de Iesu Christo nuestro bien. Aquellos son verdaderos, è incorruptos virgines de Christo admirables, è insignes eunuchos suyos, no los que dexan de fornicar, por solo temor, sino los que se privan con mucho gusto, y libre voluntad de esse vicio; no los que se contentan con reprimir tan solamente los actos exteriores deshonestos; sino los que por su mucha virtud han desterrado de si, aun los primeros movimientos lascivos, y deleytes interiores, y exteriores de essa especie, y que tienen domado su cuerpo de manera, que ni las alteraciones naturales de el les causan inquietud culpable, ni aun sienten rastros de ellos.

7

VII. Quod numquam dignum se conmunione dominica quispiam debeat iudicare.

Tanta autem cor nostrum humilitatis debemus uallare custodia, ut hanc definitionem perpetua sensuum stabilitate teneamus, nequaquam nos posse ad tantum purificationis meritum peruenire, ut licet haec quae supra dixi per gratiam dei omnia fecerimus, indignos nos tamen communione corporis sacri esse credamus: primum quia caelestis illius mannae tanta maiestas est, ut nemo hac lutea carne circumdatus pro suo merito eius edulium et non ex gratuita domini largitate percipiat, deinde quia nullus ita circumspectus in huius mundi potest esse conflictu, ut eum saltim rara uel leuia peccatorum tela non feriant, quia inpossibile est ut non aut ignorantia, aut neglegentia, aut per obreptionem, aut per cogitationem, aut per necessitatem, aut per obliuionem, aut somno peccetur. nam etsi tam praeclarum quis uirtutum culmen ascenderit, ut apostolicum illud non iactanter exclamet: mihi autem pro minimo est ut a uobis diiudicer aut ab humano die: sed neque memet ipsum diiudico: nihil enim mihi conscius sum, tamen sciat se sine peccato esse non posse, neque enim frustra idem doctor adiunxit: sed non in hoc iustificatus sum, id est non si ego iustum me esse credidero, ueram confestim iustitiae gloriam possidebo, uel quia me conscientia mea nullius peccati reprehensione conpungit, idcirco nullius sordis contagione fuscatus sum: multa enim etiam meam conscientiam latent, quae cum sint mihi incognita uel obscura, deo nota atque manifesta sunt. ideoque subiciens ait: qui autem me diiudicat, dominus est, id est ab illo solo, quem secreta cordium non latent, ueri iudicii in me profertur examen.

Cap 7. Que nunca deve juzgarse nadie digno de la Comunion.

Importa mucho que confessemos con grande humildad de coraçon, y que estemos persuadidos, que no podemos llegar a tanta pureza, que aunque ayamos puesto toda la diligencia dicha, merezcamos de rigor ser participantes, ni dignos de recebir el cuerpo de el Señor. Primeramente porque es tanta la magestad de aquel manjar soberano, que ningun hombre mortal, puede disponerse sin particular favor de el Señor para comerle, con las circunstancias, que el pide. A mas de esso no ay persona que vaya tan sobre el caso, en guardarse de tentaciones, que algunas vezes, a lo menos las de pecados veniales, no le vença. Porque moralmente es impossible, no faltar en algo, por ignorancia, negligencia, vanidad, descuydo, pensamiento, flaqueza, ò olvido; aunque aya llegado, a aquel grado de virtud; que pueda dezir con el Apostol: Yo no me asseguro con lo que vosotros ni los demas juzgan de mi conciencia, ni con lo que yo juzgo della que no me acusa de pecado grave; sepa que siempre hallarà que corregir en su persona. Y assi el mismo añadiò bien. Por mas que yo crea, que no estoy en pecado no por esso dexarè de estarlo, ni porque mi conciencia no tenga escrupulo de faltas, por esso dexare de tenerlas. Muchas cosas ignoro yo, que aunque me estan ocultas, y encubiertas, no lo estan para Dios, y por esso finalmente dize: Mi Iuez es el Señor, que es dezir, el verdadero juyzio solo puede hazerlo aquel, que penetra los secretos de los coraçones.

8

VIII. Obiectio, eo quod omnes dominica communione priuandi sint, si nullus est absque peccato.

Germanus: Supra dictum est non nisi sanctos caelestium sacramentorum debere esse participes, nunc adicitur inpossibile esse homini ut inmunis sit penitus a delicto, si nullus ergo liber a noxa, nullus sanctus: si nullus sanctus, consequens est ut homo cui sanctitas deest mysteriorum Christi particeps esse non possit, regnum etiam caelorum sperare non debeat, quod solis sanctis dominus pollicetur.

Cap. 8. objeccion: Que nadie avria de comulgar, pues nadie ay sin pecado.

GERMANO. Dicho has que solos los Santos son dignos de recebir este Sacramento de el Altar, aora has añadido, que ninguno està libre de pecado; de aqui parece que se colije, que no ay hombre Santo, y que ninguno avria de comulgar, ni participar de los principales misterios de Christo nuestro bien, con esto perderiamos la esperança de entrar en el Cielo, que solo la concede Dios a sus siervos.

9

VIIII. Responsio, eo quod multi sancti esse possint, nemo tamen absque peccato nisi Christus.

Theonas: Multos quidem esse sanctos ac iustos negare non possumus, sed inter sanctum et inmaculatum multa distantia est. aliud est enim esse quempiam sanctum, id est diuino cultui consecratum: hoc enim nomen non solum hominibus, sed etiam locis et uasibus templi atque lebetibus scriptura adtestante conmune est. aliud est autem esse absque peccato, quod unius domini nostri Iesu Christi singulariter conuenit maiestati, de quo etiam apostolus uelut praecipuum quid ac speciale pronuntiat dicens: qui peccatum non fecit, satis enim uilem atque indignam eius praeconiis laudem quasi inconparabile ac diuinum ei aliquid adsignauit, si etiam nos inlibatam ab omni peccato exigere possumus uitam. rursum apostolus ad Hebraeos: non enim habemus, inquit, pontificem qui non possit conpati infirmitatibus nostris, temptatum autem per omnia secundum similitudinem absque peccato. si igitur terrenae humilitatis nostrae cum illo excelso diuinoque pontifice haec potest esse communio, ut etiam nos absque ulla peccati offensione temptemur, cur in illo hoc apostolus uelut unicum ac singulare suspiciens tanta eius meritum ab uniuersis hominibus diuisione discreuit? hac ergo sola ab omnibus nobis exceptione distinguitur, quia nos non absque peccato, illum sine peccato constat fuisse temptatum. quis etenim hominum, quamuis fortis atque bellator sit, hostilibus tamen telis plerumque non pateat, quis uelut inpenetrabili carne circumdatus tantis proeliorum periculis sine periculo misceatur? ille autem solus speciosus forma prae filiis hominum condicionem mortis humanae cum uniuersa carnis fragilitate suscipiens nullius umquam est sordis maculatus adtactu.

Cap. 9. Respuesta: Que puede aver muchos Santos, pero sin pecado solo Christo.

THEONAS. No podemos negar que ay muchos Santos, y justos; pero el ser vno Santo, es diferente de ser puro, è inmaculado. En primer lugar se llama cosa santa la que està dedicada al culto de Dios. Y assi la Ecritura pone este nombre a hombres, lugares, vasos, y calderas de el Templo; mas ser inpecable, por naturaleza, entre los nacidos, solo conviene a la persona de Christo, de quien dize por cosa singular el Apostol: Que no cometiò pecado. No fuera esta grande alabança, ni cosa divina, è incomparable, si los demas hombres llegaran a esse estado. Tambien dize S. Pablo: Tenemos vn Pontifice que sabe compadecerse de nuestras miserias, y que passò por tentaciones; aunque sin tropeçar en ellas. Si la flaqueza de nuestra naturaleza, puede alcançar este don, de no poder pecar puesta en ocasiones, parece que no deviera el Apostol encarecer aquello en la persona de Christo como cosa singular, ni preferirlo en esso a todos los hombres. La respuesta de esto està en la mano; porque el Señor en ninguna de las tentaciones fue vencido, y nosotros lo somos en muchas de ellas. Que hombre ay por aprovechado que estè, que siempre se libre de las açechanças de el Demonio? Quien se pondrà en el peligro de tantas peleas, sin riesgo, como si su persona fuera incontrastable? Solo le sucediò esso a aquel Señor, que llevando ventaja a todos los hombres, y vistiendose de la naturaleza fragil de ellos, nunca la manchò con fealdad de pecado, y esto hizo por propria virtud, y potencia suya.

10

X. Quod solus filius dei absque ullo peccati uulnere uicerit temptatorem.

Temptatus est enim secundum similitudinem nostram gastrimargiae primum uitio, ut ei callidus ille serpens eo ordine, quo Adam ante seduxerat, esurienti escae desiderio conaretur inludere, si filius inquiens, dei es, dic ut lapides isti panes fiant. sed nullum recipiens ex hac temptatione peccatum, cum ei facultas indubitata subpeteret, respuit cibum quem deceptionum artifex ingerebat, dicens: non in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo quod procedit de ore dei. temptatus est etiam cenodoxia secundum similitudinem nostram, cum ei diceretur: si filius dei es, mitte te deorsum. sed subdola diaboli suggestione non captus est et uanissimum seductorem etiam scripturarum obiectione confutans non temptabis, inquit, dominum deum tuum. temptatus est etiam tumore superbiae secundum similitudinem nostram, cum ei a diabolo promitterentur omnia regna mundi et gloria eorum: sed inrisa atque obiurgata est uanitas temptatoris. respondit enim ei: uade retro Satanas: scriptum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. his autem testimoniis edocemur, ut fraudulentis suggestionibus inimici nos quoque similiter memoria scripturarum debeamus obsistere. rursum temptatus est superbia secundum similitudinem nostram, ut idem insidiarum artifex regnum, quod oblatum ab ipso ante respuerat, per homines ei moliretur ingerere. sed absque peccato insidias temptantis inrisit: cum enim cognouisset Iesus quod uenturi essent ut raperent eum et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. temptatus est secundum similitudinem nostram, cum uerberatus flagris, cum alapis caesus, cum sputamentorum horrore respersus est, cum ad extremum pertulit crucis exquisita supplicia. sed nullis non dicam umquam contumeliis, uerum ne suppliciis quidem ad tumorem uel leuissimae indignationis inpulsus est, qui in patibulo constitutus misericorditer proclamauit: pater, ignosce eis: non enim sciunt quid faciunt.

Cap. 10. Que solo Christo fue tentado del enemigo sin pecado.

Tentole primeramente el Demonio de gula, como suele a nosotros, y como lo hizo con nuestro primer Padre, engañandole con la comida de la fruta prohibida. Si eres hijo de Dios, dize, manda que estas piedras se conviertan en pan. Aunque pudiera nuestro Salvador hazerlo, no quiso, ni admitir el convite artificioso, y solapado; antes sin faltar en nada le respondiò: No passa el hombre con solo pan, sino tambien con otras cosas, que Dios criò. Tentòle en segundo lugar de vanagloria, como haze con los hombres, quando le dixo: Si eres hijo de Dios, hechate de essa torre abaxo. No hizo mella en Christo nuestro bien, la treta encubierta del enemigo, y assi mismo le rechaçò con esta autoridad de la S. Escritura: No tentaràs a tu Dios, y Señor. Tentòle a mas de esso de Sobervia, como acostumbra con otros, quando le ofreciò todos los Reinos del mundo, y la grandeza, y lustre dellos; pero quedò burlado el tentador, con esta respuesta que le diò: Quitateme de delante Satanas, pues està escrito que solo adoré, y sirvan a Dios los hombres, y no a otro. Esto nos puede ser exemplo, para que nosotros tambien nos opongamos a las tentaciones engañosas deste enemigo, con la memoria de las sagradas escrituras. En otra ocasion le tentò aun de Sobervia este artifice de engaños, y como si fuera hombre vano, y mudable traçò, que el Reino que no avia querido admitir de su mano, se lo ofreciessen los hombres, pero burlandose de el tentador, conociendo que avian de venir, y llevarlo en palmas para hazerle Rey suyo, se retirò solo a vna montaña. Finalmente tambien padeciò tentaciones como hombre, quando fue açotado, abofeteado, escupido su rostro, y a la postre sufriò los exquisitos tormentos de la Cruz. En todos estos trabajos, ni respondiò jamas a sus enemigos, como su mal trato merecia, ni viendose oprimido por tantos caminos, se indignò con nadie; antes enclavado en aquel madero, tuvo compassion de sus emulos, y rogò por ellos, diziendo: Padre perdonales, porque no saben lo que se hazen.

11

XI. Quod in similitudine carnis peccati solus uenerit Christus.

Quemadmodum uero et illud accipietur, quod eum apostolus in similitudine carnis peccati uenisse commemorat, si etiam nos nullius peccati labe pollutam habere possumus carnem? nam et hoc de illo, qui solus est absque peccato, tamquam singulare memoratur: misit deus filium suum in similitudine carnis peccati, quia ueram atque integram suscipiens substantiam carnis humanae non ipsum peccatum in ea, sed similitudinem peccati suscepisse credendus est. similitudo enim non ad carnis ueritatem secundum prauum quorundam haereticorum sensum, sed ad peccati est imaginem referenda, erat enim in ipso uera quidem caro, sed absque peccato, similis scilicet peccatrici. illud siquidem ad humanae substantiae pertinet ueritatem, hoc uero ad uitia refertur et mores, habebat similitudinem carnis peccati, cum uelut homo ignarus ac pro cibo sollicitus percontaretur: quot panes habetis? sed sicut peccato nequaquam caro illius, ita nec anima ignorantiae subiacebat. denique statim euangelista subiungit: hoc autem dicebat Iesus temptans eos: ipse autem sciebat quid esset facturus. habebat carnem similem peccatrici, cum uelut sitiens a Samaritana muliere posceret potum. sed non erat peccati sorde polluta, quia e contrario mulier prouocata est petere aquam uiuam, quae illam numquam sitire permitteret, sed fieret in ea fons aquae salientis in uitam aeternam. habebat carnis istius ueritatem, cum dormiret in naui. sed ne pariter nauigantes peccati similitudine fallerentur, surgens increpauit uentos et mare, et facta est tranquillitas magna. conmuni cum omnibus sorte peccato subditus uidebatur, cum diceretur de ipso: hic homo si esset propheta, sciret utique quae et qualis mulier tetigerit pedes eius. sed peccati non habuit ueritatem, quia blasphemam cogitationem arguens Pharisaei statim mulieris peccata dimisit. peccatricem cum ceteris carnem gerere putabatur, cum uelut homo in mortis discrimine constitutus et inminentium suppliciorum terrore perculsus oraret: pater, si possibile est, transeat a me calix iste, et: tristis est anima mea usque ad mortem, sed peccati contagium nesciebat illa tristitia, quia uitae auctor mortem formidare non poterat. ait enim: nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam a me ipso: potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam.

Cap. 11. Que solo Christo vino en semejança de carne de pecado.

Si nosotros pudiessemos conservarnos sin pecado, no se diria que solo es proprio, y natural de la persona de Christo, estar sin el, ni que avia venido al mundo, en semejança de carne pecadora, como dize el Apostol: Embio Dios a su hijo, en semejança de carne de pecado. Tomando verdadera, y entera substancia de carne humana, no la recibiò manchada con pecado, sino con semejança, y apariencia del. Aquella palabra semejança, no se refiere a la verdad de la carne (como falsamente pensaron algunos Hereges) sino a la imagen del pecado. Tenia el Señor verdadera carne humana sin pecado, aunque semejante a la carne pecadora. Lo primero confirma la verdad del cuerpo humano. Lo segundo haze relacion a la imagen del pecado Mostrava la semejança de pecador, quando como si fuera hombre ignorante, y necessitàra de cuidar de la comida, dixo a sus dicipulos. Quantos panes teneis? Pero ni su carne estava sujeta a pecado, ni su espiritu a ignorancia; y assi añade el Evangelista S. Iuan: Dezia esto Christo para hazer prueva de la fe de su dicipulo, que ya sabia el Señor lo que avia de hazer. Tenia carne verdadera, semejante a pecadora, quando sediento pedia agua a la Samaritana; pero no era carne pecadora la de el Salvador, que inspirò a aquella muger, a que le pidiesse agua viva, que de el todo la matasse la sed, y en ella naciesse vna fuente, y medio para la bienaventurança. Verdadero cuerpo tenia, quando dormia en la nave; pero para que no se persuadiessen los navegantes, que estava sujeto a pecado, mandò al mar, y a los vientos que se quietassen. Muchos le juzgavan por pecador, como los demas hombres, quando oian dezir de el. Si este hombre fuera Profeta, supiera quien es la muger pecadora que le està a los pies, mas descubriò que no era pecador, quando penetrando los pensamientos malos de el Fariseo, perdonò los pecados de la muger. Opinion cobrava de tener necessidades, y faltas como los que estàn en pecado, quando afligido con el terror de las penas que le amenazavan, se bolviò a Dios diziendo: Padre, si es possible, librame de este Caliz: Mi alma està posseida de vna tristeza mortal; pero aquella tristeza no llegava a ser pecado, porque el Autor de la vida, no tenia que temer la muerte. Assi lo dize el mismo: Nadie me puede quitar la vida con violencia, yo la ofrezco de buena gana; poder tengo para perderla, y poder para cobrarla.

12

XII. Quod iusti et sancti omnes non fuerint in similitudine, sed in ueritate peccati.

In hoc ergo ille homo, qui natus ex uirgine est, magna a cunctis qui ex utriusque sexus conmixtione producuntur distantia segregatur, quod cum omnes nos non similitudinem, sed ueritatem peccati in carne gestemus, ille non ueritatem, sed similitudinem peccati in uerae carnis adsumptione suscepit. denique licet scriptum de eo in Esaia propheta Pharisaei apertissime meminissent, qui peccatum non fecit, neque dolus inuentus est in ore eius, tamen ita similitudine carnis peccati fallebantur, ut dicerent: ecce homo uorax et potator uini, publicanorum et peccatorum amicus, et ad illum qui inluminatus fuerat caecum: da gloriam deo: nos enim scimus quoniam hic homo peccator est, et ad Pilatum: nisi esset hic homo peccator, non eum tradidissemus tibi. huius igitur rei quae illi tantum singularis ac propria est aequalitatem sibi blasphemae superbiae crimine uindicabit, quisquis esse se sine peccato ausus fuerit profiteri, consequens enim est ut similitudinem carnis peccati et non ueritatem peccati habere se dicat.

Cap. 12. Que todos los Santos, y Iustos tuvieron, no sola semejança, sino la verdad del pecado.

Esta es la diferencia que ay entre Christo, que naciò de la Virgen, y nosotros, que somos engendrados por obra natural de nuestros padres; que no solo tenemos semejança, y apariencia de pecadores, sino que en hecho de verdad lo somos; pero Christo nuestro bien, aunque tuvo cuerpo humano, verdadero, y semejança de pecador; mas por virtud, y poder suyo, estuvo siempre libre del. Bien sabian los Fariseos, que Isaias dixo hablando del Mesias, que ni pecò de palabra, ni obra, ni pensamiento; con todo viendole semejante en muchas cosas a los demas hombres, se engañavan, y dezian tratando de su persona: advertid, que esse hombre es comedor, y bevedor, amigo de pecadores, y logreros; y al ciego que curò Iesu Christo, le dizen: Da gracias a Dios, que esse que dizes que te ha curado, nosotros sabemos que es vn hombre pecador. A mas de esso quisieron escusarse con Pilatos, diziendole: Si este no fuera malhechor, no te lo huvieramos entregado. Qualquier hombre que se atreviere a dezir que està sin pecado, y adjudicarse lo que es proprio deste Señor, tanto tendrà de sobervio, como de blasfemo. Porque afirmar vno de si tal cosa, es lo mismo que dezir; que es assi que parece pecador; pero que en realidad de verdad no lo es, sino que està libre de faltas.

13

XIII. Quod non sint tam grauia peccata sanctorum, ut eis auferant meritum sanctitatis.

Ceterum iustos ac sanctos uiros non esse inmunes a culpa manifesto scriptura pronuntiat dicens: septies enim cadit iustus et resurgit. quid enim aliud est cadere quam peccare? et tamen cum dicatur septies cadere, pronuntiatur nihilominus iustus nec iustitiae eius praeiudicat lapsus fragilitatis humanae, quia multum interest inter sancti et peccatoris hominis lapsum. aliud enim est admittere mortale peccatum et aliud est cogitatione, quae peccato non caret, praeueniri, uel ignorantiae aut obliuionis errore aut facilitate otiosi sermonis offendere, aut ad punctum infidelitatis uitio interna theoria aliquid haesitare, aut subtili quadam cenodoxiae titillatione pulsari, aut necessitate naturae aliquantisper a summa perfectione reccidere. haec enim sunt septem lapsuum genera, in quibus licet uir sanctus nonnumquam cadat, tamen iustus esse non desinit: quae quamuis leuia uideantur ac parua, tamen faciunt eum sine peccato esse non posse, habet enim pro quibus cotidianam gerens paenitudinem et ueniam ueraciter debeat postulare et pro suis indesinenter orare peccatis dicens: dimitte nobis debita nostra, et ut euidentissimis probemus exemplis et errasse nonnullos sanctorum et tamen a sua non discessisse iustitia, certe ille beatissimus et apostolorum eximius Petrus quid aliud credendus est fuisse quam sanctus, praesertim id temporis quo ei a domino dicebatur: beatus es, Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non reuelauit tibi, sed pater meus qui est in caelis. et tibi dabo claues regni caelorum: et quodcumque ligaueris super terram, erit ligatum in caelis: et quodcumque solueris super terram, erit solutum et in caelis. quid hac dominica laude praeclarius, quid hac potestate ac beatitudine potest esse sublimius? et tamen post paululum, cum ignorans mysterium passionis tantae utilitati humani generis inscius obuiaret dicens: absit a te, domine: non erit tibi hoc, meretur audire: uade post me, satanas: scandalum es mihi, quia non sapis ea quae dei sunt sed ea quae hominum. numquidnam cum his eum uerbis ipsa aequitas increparet, aut nequaquam cecidisse aut in sanctitate atque iustitia non permansisse credendus est? quid illo etiam tempore, numquid ruinam manifesto negandus est pertulisse, quo inminente persecutorum metu ter dominum negare conpulsus est? sed confestim paenitudine subsequente amarissimis lacrimis maculam tanti criminis abluendo sanctitatis atque iustitiae merita non amisit. de ipso igitur ac de eius similibus sanctis illud etiam quod per Dauid canitur debemus accipere: a domino gressus hominis diriguntur: et uiam eius uolet nimis. cum ceciderit iustus, non conturbabitur: quia dominus subponit manum suam. cuius enim gressus a domino diriguntur, quid aliud potest esse quam iustus? et tamen de hoc ipso dicitur: cum ceciderit, non conlidetur. quid est cum ceciderit, nisi cum lapsum peccati alicuius incurrerit? non conlidetur, inquit, id est nequaquam diu obprimetur incursione peccati, sed licet ad praesens uideatur elisus, tamen diuino quod inplorat erectus auxilio celeri resurrectione stabilitatem iustitiae non amittet, uel etiamsi ad praesens per fragilitatem carnis amiserit, manus dominicae subpositione reparabit. nec enim esse sanctus desinit post ruinam, qui cum se fiducia operum suorum iustificari non posse cognoscat et a tantis peccatorum nexibus credat sola domini gratia liberandum, cum apostolo proclamare non desinit: infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum.

Cap. 13. Que no son tan graves los pecados de los Santos, que les quiten el merito de su santidad.

La dotrina sobredicha, confirma la escritura, quando dize hablando de los hombres santos Aunque vno sea justo, cada dia tropieça muchas vezes, pero se levanta. Tropeçar, ò caer, es lo mismo que pecar: No obstante que falta muchas vezes el hombre temeroso de Dios, con todo esso le llaman justo los Proverbios sagrados, y las faltas que proceden de fragilidad humana, mas que de malicia, no destruyen las virtudes, aunque las marchitan; porque ay mucha diferencia entre las caidas de los justos, y las de los pecadores. Vna cosa es cometer vn hombre pecado mortal, y otra representarsele de passo pensamientos, que no carecen de culpa, alomenos leue, dexarse llevar de algun error de ignorancia, y olvido, escaparsele alguna palabra ociosa, titubear vn momento en cosas de la Fè, padecer motivos de vanidad, ò aflojar del rigor de la perfeccion, con escusa de necessidades, y flaqueza del cuerpo. Estas son las siete maneras de pecados, en que aunque caiga el justo muchas vezes, no por esso dexa de serlo; mas dado que estas faltas son leves, no se puede verificar de vna alma que las tiene, que està sin pecado. Siempre tiene caidas de que hazer penitencia, y pedir perdon a Dios, y rogando por la remission de sus pecados, dezirle: Perdonanos Señor nuestras deudas. Puedese provar con exemplos manifiestos, que algunas vezes erraron los santos, y por esso no perdieron la gracia de Dios. Aquel bienauenturado, è insigne Apostol San Pedro, no podemos afirmar que no era justo, alomenos al tiempo que Christo le dixo: Dichoso eres Simon, hijo de Iuan; porque esse conocimiento, no lo has aprehendido de los hombres, sino de mi Padre, que està en los Cielos: Yo te quiero entregar las llaves del Cielo, lo que tu juzgares en la tierra, se juzgarà assi en el Cielo, y assi mismo lo que perdonares entre los hombres, lo tendrà Dios por bien hecho. Que alabança puede aver mayor que esta? Que poder, ni que suerte se puede hallar de tanta estima? Con todo de alli a poco, no penetrando S. Pedro el misterio de la Passion, se quiso oponer a la resolucion de Christo, y le dixo: Esso no Senor, no conviene que vos padezcais. Al punto le respondiò su Maestro: Quitateme de delante Satanas, escandaliçasme, desaconsejandome mi passion, y no juzgas este negocio con zelo de devocion, sino con ojos, y respectos mundanos. Esta correccion denota, que el Apostol avia faltado; pero no de manera que mereciesse ser privado de la gracia de Dios. En otra ocasion, no le podemos escusar de pecado grave, quando por temor de los ministros, y assistentes a la Passion de Christo le negò; mas cobrò presto la justicia, y gracia perdida, con la pronta penitencia, y con las copiosas, y penosas lagrimas, lavò las manchas de sus delictos. De S. Pedro, y otros justos avemos de entender, lo que dize David: Cuenta el Señor, y govierna los passos de los hombres, y cuida mucho de los caminos que llevan, y aunque caigan no se quiebran la cabeça; porque su divina Magestad los tiene de su mano. No se puede negar, sino que es justo aquel cuyos passos van governados de la providencia de Dios; con todo se dize del, que aunque caiga se levantarà, no obstante que el caer aqui, es lo mismo que pecar. No perecerà, dize, como si dixera; no permanecera, ni estarà obstinado en su pecado, y aunque de presente parezca pecador; pero con el fauor de Dios, que implora, buscarà presto su remedio; y le sucederà, que, ò no perderà la gracia, ò ya que por flaqueza, ò temor, como San Pedro la pierda, no estarà mucho tiempo sin ella, con la misericordia que de Dios alcançarà. Aun despues de aver caido en pecados veniales, se puede llamar vno santo, y justo, quando conociendo que no basta el para librarse de ellos, sino que necessita del favor de Dios para hazerlo, le dize con el Apostol: Desdichado de mi, quien me librarà desta mala inclinacion? La gracia de Dios me recida por Iesu Christo nuestro Senor.

14

XIIII. Quomodo intellegendum sit illud apostoli: non enim quod uolo facio bonum.

Nam cum apostolus Paulus inaestimabilem abyssum puritatis resistentibus cogitationum aestibus penetrari ab homine non posse cognoscens diu uelut per profunda iactatus ante dixisset: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago, et rursum: si autem quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud sed quod habitat in me peccatum, et: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege peccati quae est in membris meis, omnino uel sua uel naturae ipsius fragilitate perspecta, tam inmensae altitudinis uastitate conterritus, ad tutissimum portum diuini confugit auxilii, et quasi de nauigii sui oneribus mortalitatis oppressi naturali infirmitate desperans ab eo cui inpossibile nihil est naufragiorum remedia deprecatur, cum quodam miserabili uociferans heiulatu: infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis huius? statimque absolutionem, quam desperauit de inbecillitate naturae, de dei benignitate praesumpsit confidenter adiungens: gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum.

Cap. 14. Como se ha de entender aquello de el Apostol: No executo el bien que quiero?

Muy bien sabia S. Pablo que por ocasion de la variedad de nuestros pensamientos, no podemos los hombres vadear el abismo de la pureza de el alma, y dandose por vencido de la inconstancia de su entendimiento, y voluntad, dixo poco antes, en el mismo lugar: No hago todo el bien, que deseo, sino que antes pongo por obra, lo que juzgo que es malo, y aborrezco. Si yo hago lo que aborrezco, y no lo querria hazer, ya no soy yo solo, la causa de esta imperfeccion, sino tambien mi mala inclinacion. El espiritu, y el hombre interior me dicta que estè sujeto a la Ley de Dios, y por lo contrario el exterior, contradize a la observancia de esta Ley, y me provoca a seguir mis antojos, y deseos desordenados de la sensualidad, a que se inclinan mis sentidos. Viendo la flaqueza suya, y la de los demas hombres, y absorto viendo la profundidad de vn mar tan inmenso se acoge al puerto seguro de el auxilio, y amparo de Dios, y desconfiando con este temor natural de poder guiar la nave de su persona, oprimida de las miserias deste cuerpo mortal, pide el remedio de su naufragio, y peligro, a aquel Señor que es Omnipotente, y con muchas lagrimas le dize estas palabras: Desdichado de mi quien me librarà de esta mala inclinacion? Al punto esperando de la benignidad de el Señor la medicina de esta passion, que no puede dar la naturaleza, se la pide con mucha confiança de alcançarla de su mano, diziendole: Quien me ha de librar es la gracia de Dios, adquirida por los merecimientos de Christo nuestro bien.

15

XV. Obiectio, eo quod ex peccatorum potius persona hoc apostolus dixisse credendus sit.

Germanus: Multi hunc apostoli locum ita intellegi debere definiunt, ut hoc eum non ex sua, sed ex peccantium persona dixisse confirment, eorum scilicet qui uolentes semet ipsos a corporalibus inlecebris et uoluptatibus abstinere obstricti uitiis pristinis et oblectatione carnalium passionum captiuati semet ipsos cohibere non possunt, dum inolita consuetudine uitiorum uelut inmiti quadam tyrannidis dominatione depressi ad libertatem pudicitiae respirare non possunt. quomodo enim beato apostolo, quem ad summum perfectionis totius culmen certum est peruenisse, illud poterit conuenire quod dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago, illud etiam quod subiungit: si autem quod nolo, hoc ago, iam non ego operor illud sed quod habitat in me peccatum, nec non etiam hoc: condelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege peccati quod est in membris meis? in quo igitur haec personae possunt apostoli coaptari? quid enim est boni quod ille non potuerit inplere, et e contrario quid illud est mali quod nolens et odiens tamen cogente natura inuitus admiserit? ad quam uero peccati legem electionis uas, in quo Christus dominus loquebatur, potuit captiuus abduci? qui cum omnem inoboedientiam et omnem extollentem se aduersus deum altitudinem captiuasset, de semet ipso cum fiducia proclamabat: bonum agonem certaui, cursum consummaui, fidem seruaui: de cetero reposita est mihi iustitiae corona, quam reddet mihi dominus in illa die, iustus iudex.

Cap. 15. Objeccion: Que parece aver dicho esso S. Pablo en nombre de los pecadores, no suyo.

GERMANO. Muchos entienden que habla el Apostol, en el lugar sobredicho, no en persona suya, sino de los pecadores obstinados, que aunque parece, que quieren librarse de las tentaciones sensuales, y abstenerse de los deleytes desordenados; pero enredados en los vicos acostumbrados, y cautivos de las passiones de la carne, a penas pueden alçar la cabeça para hazer cosa buena, y oprimidos con la cruel tirania de sus malas costumbres, no se ajustan a procurar de veras la libertad de la pureza de el alma, y el cuerpo. Porque si el Apostol avia llegado a la cumbre de la perfeccion, como se cree, en que sentido avia de dezir aquellas palabras. No hago el bien que deseo; sino el mal que aborrezco? Y las otras que añade: Si hago lo que no querria hazer, ya no lo hago yo, sino mi mala inclinacion. De persona tan perfecta tampoco se podrian verificar las palabras con que prosigue en esta forma: Segun el hombre interior, conformome con la voluntad de Dios; mas reconozco otra Ley en las partes, y sentidos de mi cuerpo, que se opone a la de Dios, y me tiene cautivo de mi mala inclinacion. Es menester para resolucion desta dificultad, que sepamos, que bien es aquel, en que no puede exercitarse el Apostol? y por lo contrario, qual es el mal de que se quexa, quando dize, que contra su voluntad se emplea en obras malas, que aborrece, impeliendole a esso la flaqueza, è inconstancia de su persona? Este vaso de eleccion, por cuyo medio hablava Christo a sus Fieles, parece que no era bien, que estuviera cautivo, y rendido a la Ley de el pecado. Avia vencido S. Pablo su inobediencia passada, y la altivez, con que perseguia la a Iglesia y assi con esperança firme dezia: He hecho oficio de buen soldado, he cumplido con mi obligacion, he sido fiel a mi Dios, confio que me tiene aparejada la corona de justicia, que me darà el dia de el Iuyzio aquel Señor, que es justo Iuez.

16

XVI. Dilatio propositae quaestionis.

Theonas: Intrantem me tutissimum silentii portum rursus ad inmensum profundissimae quaestionis pelagus reuocare conamini. sed oportunitatem fidae stationis amplexi hic interim cursu tam longae conlationis emenso taciturnitatis ancoram iaciemus, ut crastina die, si tamen nulla uis tempestatis obstiterit, flatu prosperi spiritus explorato disputationis uela pandamus.

Cap. 16. Defiere la respuesta desta pregunta.

THEONAS. Pensava yo recogerme ya al puerto seguro del silencio, y vosotros parece, que me quereis otra vez entregar al mar, pero pues avemos llegado a concluir esta Collacion, que ha sido tan larga, razon serà que descansemos esta noche, para que mañana si Dios quisiere, y corriere buen tiempo, y mejor viento, bolvamos a proseguir nuestra navegacion.

Texto latino: Conlationes XXIIII, ed. M. Petschenig, Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum 13, Viena, 1886, cotejado con los facsímiles; sin el aparato crítico. · Traducción de fray Miguel Vicente de las Cuevas, cartujo († h. 1658), Obras de Iuan Casiano, Zaragoza, Juan de Ibar, 1661 (ejemplar de la Biblioteca Nacional de España). Ortografía y erratas de la edición conservadas; las abreviaturas se han desarrollado. Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error