Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro V)
De la discreción
De discretione.Capitulo .ccxvij. Dela discrecion.
Dixit abbas Antonius: Quia sunt quidam conterentes corpora sua in abstinentia; sed quia non habuerunt discretionem, longe facti sunt a Deo.
Dixo el abad Anthonio que ay algunos que adelgazan sus cuerpos con ayunos: y porque no tienen discrecion estan lexos de Dios.
Fratres quidam venerunt ad abbatem Antonium, ut nuntiarent ei phantasias quas videbant, et cognoscerent ab eo utrum veræ essent, an a dæmonibus illuderentur. Habebant autem asinum secum, et mortuus est eis in via. Cum ergo venissent ad senem, prævenit eos, dicens: Quomodo mortuus est ille asinus in via? Dicunt ei: Unde scis, Pater? Et ille dixit: Dæmones mihi ostenderunt. Dicunt ei: Et nos propterea venimus interrogare te, quia vidimus phantasias, et plerumque fiunt in veritate, ne forte erremus. Et satisfecit eis senex sumpto exemplo de asino, ostendens quia a dæmonibus fiunt ista. Supervenit autem quidam venationem faciens in silvam agrestium animalium, et viderat abbatem Antonium gaudentem cum fratribus, et displicuerat ei. Volens autem senex ei ostendere quia oportet aliquando condescendere fratribus, dicit ei: Pone sagittam in arcu tuo, et trahe; et fecit sic. Et dixit ei: Iterum trahe; et traxit. Et rursus dixit ei: Trahe adhuc; et traxit. Dixit ei venator: Si supra mensuram traxero, frangetur arcus. Dicit ei abbas Antonius: Ita est et in opere Dei: si plus a mensura tendimus, fratres cito deficiunt; expedit ergo una et una relaxare rigorem eorum. Hæc audiens venator compunctus est, et multum proficiens in sermone senis, discessit; et fratres confirmati, reversi sunt in locum suum.
Vnos religiosos vinieron al abad antonio: y contaronle las fantasmas que auian visto por saber del si eran verdaderas / o si eran engaños del diablo: y tenian consigo vn asno / y murioseles enel camino: y como allegaron al viejo el anticipose diziendo. Como se os ha muerto aquel asno enel camino: y dixeron ellos. Padre de donde lo sabes: y el respondio. Los demonios melo han dicho: y dixeron ellos: por esso auemos venido a preguntarte que auemos visto fantasmas / y por quanto nos salen muchas vezes verdaderas: porque no erremos quiça te lo preguntamos. Y satisfizoles el viejo tomando exemplo del asno: mostrando les que las tales cosas causan los demonios. Sobreuino vn caçador enel monte / y vio al abad antonio deportarse con los religiosos y despluguole / y queriendole el viejo mostrar que es menester a las vezes consentir algo alos religiosos dixole. Pon la saeta entu arco y tira / y hizolo assi: y dixole tira otra vez y tiro: y dixo le la tercera vez tira: y respondio el caçador. Si demasiadamente flechare quebrar se ha el arco: entonce dixo el abad Antonio. Assi es en el seruicio de dios si nos estendieremos fuera de medida luego los religiosos desfallescen: porende conuiene en vna cosa o en otra afloxar les la rienda. Oyendo esto el caçador arrepintiose / y fuesse muy aprouechado delas palabras del viejo: y los religiosos muy confirmados boluieronse a su lugar:
Frater dixit abbati Antonio: Ora pro me. Et respondit ei senex: Nec ego tui misereor, nec Deus, nisi pro teipso sollicitus fueris et poposceris a Deo.
dixo vn religioso al abad antonio. Ruega por mi: y respondiole el viejo: ni yo he compassion de ti ni dios: sino que ayas de ti cuydado y lo pidieres a Dios.
Dixit iterum abbas Antonius: Quia non permittit Deus bella excitari in generatione hac, quoniam scit quia infirmi sunt et portare non possunt.
Otro si dixo el abad antonio. Dios no permite que se mueuan guerras eneste tiempo. Ca sabe que son los hombres enfermos / y comportar no las pueden.
Dixit aliquando abbas Evagrius abbati Arsenio; Quomodo nos excitati eruditione et scientia nullas virtutes habemus, hi autem rustici in Ægypto habitantes tantas virtutes possident? Respondit abbas Arsenius: Nos quia mundanæ eruditionis disciplinis intenti sumus, nihil habemus; hi autem rustici Ægyptii ex propriis laboribus acquisierunt virtutes.
Dixo vna vez el abad Euagrio al abad arsenio. Como nosotros con tanta doctrina y ciencia ningunas virtudes tenemos / y estos grosseros que hazen vida en Egypto posseen tantas virtudes. Y respondiole el abad Arsenio. Nosotros por quanto estamos atentos al saber mundano / ninguna tenemos / mas estos rudos de Egypto con su propio trabajo han conquistado la virtud.
Dicebat beatæ memoriæ abbas Arsenius: Peregrinus monachus in alia provincia habitans, nullis rebus se medium faciat, et quietus erit.
Dezia el bienauenturado Arsenio de gloriosa memoria. El monge estrangero que mora en prouincia agena no se empache en cosa del mundo y aura reposo.
Interrogavit abbas Marcus abbatem Arsenium, dicens: Bonum est non habere aliquam in cella consolationem. Vidi enim quemdam fratrem habentem parvum olus in cella, et eradicabat ea. Et dixit abbas Arsenius: Bonum quidem est, sed secundum exercitationem hominis uniuscujusque agendum est: etiam si non habuerit virtutem hujusmodi tolerare, iterum plantaturus est ea.
Pregunto el abad Marco al abad Arsenio: es bueno en la celda no tener consolacion alguna. Ca yo he visto vn religioso que tiene vna poca de ortaliza enla celda rancauala: y respondio Arsenio. Bueno es: mas deue se hazer segun el exercicio de cada qual: ca si no tuuiere sufrimiento otra vez la aura de plantar.
Narravit abbas Petrus, qui fuit discipulus abbatis Lot, dicens: Eram aliquando in cella abbatis Agathonis, et venit frater quidam ad eum, dicens: Volo habitare cum fratribus, sed dic mihi quomodo habitem cum eis. Dicit ei senex: Sicut in prima die quando ingrederis ad eos, ita custodi peregrinationem tuam omnibus diebus vitæ tuæ, nec assumas fiduciam. Dicit ei abbas Macarius: Quid enim facit fiducia? Dicit ei senex: Sic est sicut æstus grandis, qui quando exarserit, omnes fugiunt a facie ejus, quia æstus etiam arborum fructus corrumpit. Dixit abbas Macarius: Sic mala fiducia est? Respondit abbas Agathon: Non est pejor altera passio quam fiducia; genitrix est enim omnium passionum. Convenit ergo operatio monacho, non sumere fiduciam, vel si solus sit in cella.
Conto el abad Pedro que fue dicipulo del abad loth y dixo. Yo estaua vna vez en la celda del abad Agathon y vino a el vn religioso: y dixole. Yo quiero hazer mi vida con los religiosos: mas dime como estare conellos: y respondio el abad: como el primer dia quando entrares con ellos: assi deues guardarte toda tu vida / y no tomes fiuzia. Dixole el abad machario / que haze la confiança: respondio el viejo. Assi es como la gran calura que quando arde todos fuyen: por quanto la calura corrompe los frutos delos arboles: replicole el abad Macario y dixo. Pues enessa manera mala es la fiuzia: respondio el abad Agathon. No ay otra passion peor que la fiuzia: ca es madre de todas las passiones: porende conuiene al monge que trabaja no tomar confiança aunque este solo enla celda.
Dicebat abbas Daniel: Quia cum moriturus esset abbas Arsenius, delegavit nobis, dicens: Videte ne velitis pro me agapem facere; quoniam si feci ego pro meipso, id invenio.
Dezia el abad Daniel. Que estando el abad Arsenio ala muerte embio a dezir. Parad mientes no trabajeys por mi: ca si yo hago para mi mismo / aquello hallo.
Dicebant de abbate Agathone quia abierunt quidam ad eum, audientes quia magnæ discretionis vir esset; et volentes eum probare si irasceretur, dicunt ei: Tu es Agatho? Audivimus de te, quia fornicator es, et superbus. Et ille respondit: Etiam sic est. Et dixerunt ei: Tu es Agatho verbosus et detractor? Et respondit: Ego sum. Dicunt ei iterum: Tu es Agatho hæreticus? Et respondit: Non sum hæreticus. Et rogaverunt eum, dicentes: Dic nobis cur tanta dicentibus nobis in injuria tua patienter tuleris; hunc autem sermonem quia diximus, Hæreticus es, non sustinuisti? Et ille respondit, et dixit eis: Illa prima mihi ascribo, utilitas enim animæ meæ est: quod autem dixistis hæreticum me esse, ideo non acquievi, quia separatio est a Deo, et non opto separari a Deo. Illi audientes admirati sunt discretionem ejus, et ædificati discesserunt.
— omitido en esta traducción —
Interrogatus est idem abbas Agatho: Quid est majus, labor corporis, aut custodia interioris hominis? Dicit abbas: Homo similis est arbori; corporalis igitur labor velut folia arboris, custodia autem interioris hominis fructus est. Quoniam ergo, secundum quod scriptum est, Omnis arbor non faciens fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur, oportet propter fructum nostrum omnem in nobis sollicitudinem esse, hoc est mentis custodiam. Opus tamen habemus etiam tegumento et ornatu foliorum, quæ sunt labor corporis. Erat autem abbas Agatho sapiens ad intelligendum, et impiger ad laborandum, et sufficiens in omnibus, intentus etiam assidue ad laborem manuum, parcus in cibo atque vestimento.
Preguntado el abad Agathon si era mayor el trabajo de el cuerpo o el remordimiento dela conciencia: dixo Semejante es el hombre al arbol: ca el trabajo de el cuerpo (como las fojas del arbol) es guardado: mas la consciencia de dentro es el fruto: y por quanto esta escripto que todo arbol que no faze buen fruto sera cortado y lançado enel fuego conuiene por razon del fruto nuestro tener cuydado de tener la guarda del pensamiento. Empero aun auemos menester el vestir y arreo de las hojas que es el trabajo del cuerpo: ca era el abad agathon sabio a entender y diligente a trabajar: y abastante en todas las cosas y atento / y continuo enel trabajo de sus manos: y mesurado en comer / y vestir.
Idem abbas Agatho cum fuisset conventus pro quadam causa in Scythi, et fuisset causa ipsa ordinata, postea venit, et dicit eis: Non bene ordinastis causam. Illi autem dixerunt ei: Tu quis es, qui vel loquaris? Et ille respondit: Filius hominis; scriptum est enim: Si vere utique justitiam loquimini, justa judicate, filii hominum.
El mismo abad agathon como ouiesse sido hecho vn ayuntamiento en Scithia por vn negocio: y fuesse la misma causa ordenada. Vino despues y dixoles. No aueys bien ordenado la causa / y ellos dixeronle. Quien eres tu que esto dizes. Y el respondio. Hijo de hombre / ca escripto esta. Si verdaderamente hablays justicia vosotros hijos delos hombres juzgad justamente.
Dixit abbas Agatho: Iracundus si mortuos suscitet, non placet Deo propter iracundiam suam.
Dixo el abad Agathon. Aunque el sañoso resuscitasse muertos / no plazeria a Dios por su saña:
Venerunt aliquando tres senes ad abbatem Achillem, et unus ex eis habebat opinionem malam. Dicit autem ei unus de senibus: Abba, fac mihi unam sagenam ad piscandum. Et ille dixit: Non facio. Et alius dixit ei: Fac nobis, ut habeamus memoriam tui in monasterio nostro. Et ille respondit: Non mihi vacat. Dixit ei tertius ille, qui habebat malam opinionem: Mihi fac sagenam, ut habeam de manibus tuis benedictionem, abba. Et ille statim respondit ei: Ego tibi faciam. Dixerunt autem ei secreto duo priores, quibus non acquieverat: Quomodo sic, quia nobis rogantibus noluisti facere, et huic dixisti: Ego tibi faciam? Respondit eis senex: Vobis ideo dixi. Non facio, quia non mihi vacat, et non contristabimini; huic autem si non fecero, dicturus est, quia de opinione mea, quæ mala est, audivit senex, et ideo noluit facere sagenam; et statim incidebamus funem ad sedandum animum ejus, ne tristitia absorberetur hujusmodi.
vinieron vna vez tres viejos al abad achiles / y tenia el vno dellos mala fama: y dixole el vno Padre hazme vn buytrino para pescar: y el respondiole no quiero: y dixo le el segundo. Haz algo por nosotros porque nos recordemos de ti en nuestro monesterio: y el respondio. No puedo: y dixo el tercero que tenia mala fama. Fazme ami vn buytrino porque tenga vna bendicion de tus manos: y el respondio luego. Yo lo hare: y dixeronle en secreto los dos primeros viejos a quien el no quiso complazer: como nosotros rogandote no has querido complazernos y a este has dicho de si: Respondioles el viejo. A vosotros he dicho de no / porque no tengo tiempo y no os enojareys dello / mas sino contento a este dira: porque ha oydo de mi mala fama el viejo / por esso no ha querido hazer el buytrino / y por esso auemos luego cortado la cuerda por le amansar y apaziguar / porque no se fuesse coneste enojo.
Dicebant de quodam sene, quia fecerit quinquaginta annos neque panem comedens, neque facile aquam bibens; et dicebat: Quia exstinxi fornicationem, et avaritiam, et vanam gloriam. Et quia abbas Abraham audierat quod hæc dixisset, venit ad eum, et dixit ei: Tu dixisti hunc sermonem? Et ille respondit: Etiam. Et dixit ei abbas Abraham: Ecce intras in cellam tuam, et invenis supra mattam tuam mulierem, potes non cogitare quia mulier est? Et dixit: Non; sed impugno cogitationem meam, ut non tangam mulierem illam. Dixit abbas Abraham: Ecce igitur non fornicationem interfecisti, quia vivit passio ipsa, sed alligata est. Iterum si ambulas in via, et vides lapides et testas vasorum, et in ipsis jacens aurum, quod videris, potes velut lapides reputare? Et respondit: Non; sed resisto cogitationi meæ ne colligam illa. Et dicit ei abbas Abraham: Ecce ergo vivit passio; sed alligata est. Et dixit iterum abbas Abraham: Si audieris de duobus fratribus, quia unus diligit te et bona de te loquitur, alius autem odit et detrahit tibi, et venerint ad te, utrosque æqualiter suscipis? Et dixit: Non; sed extorqueo animo, ut similiter bene faciam ei qui me odit, sicut illi qui diligit me. Et dixit ei abbas Abraham: Vivunt ergo passiones, sed tantum a sanctis viris quodammodo religantur.
— omitido en esta traducción —
Narravit quidam Patrum quia senex aliquis erat in cella studiose laborans, et vestiebatur matta: qui cum perrexisset ad abbatem Ammonam, vidit eum abbas Ammonas utentem matta, et dixit ei: Hoc tibi nihil prodest. Et dixit ei ille senex: Tres cogitationes mihi molestæ sunt: una, quæ me compellit ut alicubi in eremo recedam; alia, ut peregrina petam, ubi me nemo cognoscat; tertia, ut includam me in cella, ut nullum videam, et post biduum comedam. Dicit ei abbas Ammonas: Nihil tibi ex his tribus expedit facere, sed magis sede in cella tua, et comede parum quotidie, habens semper in corde tuo publicani illius qui in Evangelio legitur sermonem, et ita poteris salvus esse.
Conto vno delos padres que auia vn viejo en vna celda que trabajaua con gran diligencia / y vestia se de vna manta / y como fue el abad ammon / viole que tenia la manta: y dixole. Esto ninguna cosa te aprouecha / y dixole aquel viejo: tres pensamientos me enojan: el vno me fuerça que vaya a algun lugar al yermo: el otro que vaya a algun lugar lexos donde ninguno me conozca: el tercero que me encierre en la celda: y que a ninguno vea: y dende a dos dias despues dixole el abad Ammon / ninguna cosa destas te conuiene hazer: mas assientate entu celda / y come cada dia vn poquito y ten continuo entu coraçon la palabra de aquel pecador publico que se lee enel Euangelio: y assi podras saluarte.
Dicebat abbas Daniel: Quia quantum corpus viruerit, tantum anima exsiccatur; et quantum siccatum fuerit corpus, anima tantum virescit. Dixit iterum abbas Daniel: Quia quantum corpus fovetur, tantum anima subtiliatur, et quantum fuerit corpus subtiliatum, tantum anima fovetur.
Dezia el abad Daniel que quanto el cuerpo estuuiere mas fresco / tanto se secara la anima / y quanto se secare / tanto mas verde estara la alma. Otro si dixo el abad Daniel que quanto el cuerpo es nudrido: tanto se seca la anima / y por el contrario segun dicho es.
Narravit iterum abbas Daniel, quia quando erat in Scythi abbas Arsenius, erat ibi monachus quidam rapiens ea quæ habebant senes: abbas autem Arsenius volens eum lucrari, et senibus quietem præstare, tulit eum in cellam suam, et dicit ei: Quidquid vis ego tibi dabo, tantum non rapias; et dedit ei aurum, et nummos, et rescellas, et, omne quod in responso suo habebat, dedit ei. Ille autem iterum rapiebat. Senes vero videntes quia non quievit, expulerunt eum, dicentes: Quia si invenitur frater habens de infirmitate corporis aliquid, oportet sustinere eum; si autem furatus et admonitus non quiescit, expellite eum: quoniam animæ suæ detrimentum facit, et omnes in eo loco habitantes conturbat.
Dixo por semejante el mismo que quando estaua en Scithia el abad arsenio / auia ende vn monge que hurtaua lo que tenian los viejos: y el abad Arsenio queriendo le ganar y dar reposo alos viejos lleuole a su celda y dixole. Yo te dare qualquier cosa que menester ouieres / solamente no hurtes / y diole oro y dineros y quanto menester auia / y aquel tornaua a furtar: y viendo los viejos que no se emendaua lançaronle diziendo. Que si vuiesse algun religioso que tuuiesse alguna dolencia / seria necessario el comportarle: mas si roba y amonestado no se castiga deuen le echar fuera: ca haze mal a si mismo / y todos los que estan conel se escandalizan.
Venit in initio conversationis suæ abbas Evagrius ad quemdam senem, et dixit: Dic mihi, abba, sermonem quo salvus fiam. Ille autem dixit ei: Si vis salvari, quando ad aliquem vadis, non prius loquaris antequam te ille inquirat. Evagrius autem compunctus in hoc sermone, pœnitentiam egit in conspectu senis, et satisfecit ei, dicens: Crede mihi, multos Codices legi, et talem eruditionem nunquam inveni. Et multum proficiens exiit.
Enel principio de su religion vino el abad Euagrio a vn viejo / y dixole. Padre dime alguna palabra para que me salue / y el dixole Si te quieres saluar quando vas a alguna persona / no hables primero que el pesquise de ti: y Euagrio remordido en su conciencia de aquesta palabra hizo penitencia enpresencia del viejo: y satisfizole diziendo. Certificote que yo he leydo muchos libros / y nunca tal doctrina halle y fuesse muy aprouechado.
Dixit abbas Evagrius: Mentem nutantem vel errantem solidat lectio, et vigiliæ, et oratio: concupiscentiam vero ferventem madefacit esuries et labor et sollicitudo: iracundiam autem perturbatam reprimit psalmodia, et longanimitas, et misericordia, sed hæc opportunis temporibus, et mensura adhibita; si autem inopportune vel sine mensura fiunt, ad parvum tempus proficiunt; quæ autem parvi temporis sunt, noxia magis quam utilia erunt.
Dixo el abad Euagrio que el leer / y las vigilias y la oracion enfortecen el pensamiento perdido y mouido / y la hambre refrena al carnal apetito / y el trabajo y cuydado mata el rezar y la constancia y misericordia amansan y refrenan la saña: con que todas estas cosas se hagan en tiempos deuidos y mesuradamente: ca si se hazen en tiempos no conuinientes y sin medida a poco tiempo aprouechan / y las cosas de poco tiempo mas son dañosas que prouechosas.
Transeunte aliquando abbate Ephræm, una prostituta ex immissione cujusdam cœpit ei blandiri, cupiens eum, si posset, ad turpem commistionem illicere: vel si hoc non posset, saltem ad iracundiam provocaret, quoniam nunquam eum vidit quisquam irascentem vel litigantem. Ipse autem dixit ad eam: Sequere me. Cum venissent autem in loco populoso, dicit ei: Veni huc, et sicut voluisti, commisceor tecum. Illa autem videns multitudinem, dicit ei: Quomodo possumus hæc hoc facere, tanta multitudine hic astante? confundemur enim. Ipse autem ait: Si homines erubescis, quanto magis erubescere debemus Deum, qui revelat occulta tenebrarum? Illa autem confusa et confutata recessit absque opere voluptatis suæ.
Passando vna vez el abad Efren por vna calle vna ramera a consejo de vno començole de lisonjar: codiciando si pudiera de le enlazar a que pecasse conella o que si no podia alomenos lo fiziesse ensañar por quanto ninguno le auia visto jamas sañoso ni de mala respuesta: y el dixole: sigueme: y como ouieron llegado a vna plaça donde auia mucha gente: y dixole. Ven aca y echar me he contigo assi como querias: y viendo ella la muchedumbre / dixole. Como podemos hazer esto aqui delante de tantos que sera verguença: y el respondiole. Si delos hombres has verguença quanto mas te deues de dios correr que descubre las cosas secretas delas tinieblas: y ella corrida / y confussa fuesse sin cumplir su apetito.
Venerunt aliquando ad abbatem Zenonem quidam fratres, et interrogaverunt eum, dicentes: Quid est quod scriptum est in libro Job: Nec cœlum mundum esse in conspectu Dei? Respondit autem senex dicens: Reliquerunt homines peccata sua, et cœlestia scrutantur. Hæc autem est interpretatio sermonis, quem requisistis, ut quoniam Deus solus est mundus, dictum sit nec cœlum mundum esse in conspectu ejus.
Vinieron vna vez al abad Zenon vnos religiosos y preguntaronle. Que quiere dezir lo que esta escripto en Job: aun el Cielo no ser limpio enla presencia de Dios: y respondio el viejo. Los religiosos han dexado sus peccados / y escodriñan las cosas celestiales: y esta es la declaracion de la palabra que aueys preguntado / que por quanto solo Dios es limpio ha sido dicho / aun el cielo en su presencia no estar limpio.
Dixit abbas Theodorus de Pherme: Si habes amicitias cum aliquo, et contigerit eum in tentationem fornicationis incurrere; si potes, da ei manum, et retrahe illum sursum: si autem in errore aliquo fidei incurrerit, nec tibi acquiescit, revertere cito, incide amicitias ejus abs te, ne forte remorans traharis cum eo in profundum.
Dixo el abad Theodoro de firme. Si tienes amistad con alguno / y le acontesciere caer en pecado carnal: da le si puedes la mano y leuantale para arriba: mas si cayere en algun error dela fe / y no quiere creerte en tornar: rasga luego su amistad porque platicando conel no seas lançado enel hondo del infierno.
Venit aliquando memoratus abbas Theodorus ad abbatem Joannem, qui erat eunuchus ex nativitate. Et cum loquerentur, dixit abbas Theodorus: Quando eram in Scythi, opus animæ erat opus nostrum, opus autem manuum tanquam in transitu habebamus; nunc autem factum est opus animæ, velut cum in transitu factum est opus.
Vino vna vez el susodicho abad Theodoro al abad Juan que era dende su nacimiento castrado: y como estuuiessen hablando dixo el abad Theodoro. Quando estaua yo en Scithia lo que haziamos era curar del alma: y la obra delas manos teniamos por passatiempo / mas agora la obra del anima se ha tornado como de passatiempo.
Venit aliquando quidam Patrum ad eumdem abbatem Theodorum, et dixit ei: Ecce quidam frater reversus est ad sæculum. Et dixit ei abbas Theodorus: In hoc non admireris; si quando audieris quia prævaluit quis effugere de ore inimici, hoc admirare.
Vino vna vez vno delos padres al mismo padre Theodoro: y dixole. Cata que vn religioso ha tornado al mundo: y dixo le el abad Theodoro. No te marauilles de esso / mas marauillate si oyeres que ha podido huyr alguno dela boca del enemigo.
Dixit memoratus abbas Theodorus: Multi eligunt in hoc sæculo temporalem quietem, antequam præstet eis Dominus requiem.
Dixo el abad susodicho que muchos escogieron enesta vida temporal reposo / ante que nuestro señor se les otorgasse:
Dicebant de abbate Joanne statura brevi, quia dixerit aliquando fratri suo majori: Volebam esse securus sicut angeli sunt securi, nihil operantes, sed sine intermissione servientes Deo; et spolians se quo vestitus erat, abiit in eremo. Et facta ibi hebdomada una, reversus est ad fratrem suum; et dum pulsaret ostium, respondit ei antequam aperiret, dicens: Quis es tu? Et ille dixit: Ego sum Joannes. Et respondit frater ejus, et dixit ei: Joannes angelus factus est, et ultra inter homines non est. Ille autem pulsabat dicens: Ego sum. Et non aperuit ei, sed dimisit eum affligi. Postea vero aperiens dixit ei: Si homo es, opus habes iterum operari, ut vivas; si autem angelus es, quid quæris intrare in cellam. Et ille pœnitentiam agens, dixit: Ignosce mihi, frater, quia peccavi.
— omitido en esta traducción —
Venerunt aliquando senes in Scythi, et erat cum eis abbas Joannes Nanus; et dum comederent, surrexit quidam presbyter vir magnus, ut daret per singulos vasculum aquæ parvum ad bibendum; et nemo acquievit accipere ab eo, nisi solus Joannes Brevis. Admirati sunt autem cæteri, et dixerunt ei: Quomodo tu cum sis omnium minor, præsumpsisti ministerio uti viri senis et magni? Et dicit eis: Ego quando surgo dare aquam, gaudeo si omnes biberint, ut mercedem acquiram; nunc igitur propterea ego suscepi, ut faciam ei qui surrexit invenire mercedem, ne forte etiam contristetur nullo sumente ab eo. Hæc cum dixisset, admirati sunt omnes de discretione ejus.
Vinieron vna vez vnos viejos a Scithia / y estaua conellos el abad juan el discreto / y mientra comian leuantose vn clerigo hombre de gran estima a dar a cada qual vn vasito pequeño de agua para beuer / y ninguno le quiso tomar del saluo solo Juan el pequeño / y los otros marauillaron se / y dixeronle: como tu siendo menor de todos has tenido presuncion de vsar del seruicio de vn hombre viejo y grande? Y respondioles: yo quando me leuanto a darles agua / alegrome si todos beuieren por ganar merito: y por consiguiente agora por esso la he rescebido porque al que se ha leuantado faga alcançar el gualardon porque el no se enoje quiça / ninguno tomandola del: y dicho esto marauillaronse todos ensu discrecion.
Interrogavit aliquando abbas Pastor abbatem Joseph, dicens: Quid faciam, quando approximant mihi aliquæ tentationes; resisto illis, an permitto intrare? Dicit ei senex: Dimitte intrare, et pugna cum eis. Revertens ergo in Scythi sedebat; et contigit ut veniens quidam a Thebaida in Scythi narraret fratribus, se interrogasse abbatem Joseph: Quando approximat mihi tentatio, resisto ei, an dimitto intrare? et dixerit ei: Omnino non dimittas tentationem in te, sed cito abscinde eam. Audiens autem abbas Pastor, quia sic dixerit huic, qui venerat a Thebaida, abbas Joseph surgens iterum abiit in Panepho ad abbatem Joseph, et dicit ei: Abba, ego tibi commisi cogitationes meas, et tu aliter dixisti mihi, aliter autem fratri de Thebaida. Et dicit ei senex: Scis quia diligo te? Et respondit: Etiam. Nonne tu mihi dixisti, ut sicut mihi ipsi, ita tibi dicerem quod sentirem? Etenim si intraverint tentationes, et dederis atque acceperis cum eis, probatiorem te faciunt; ego autem velut mihi ipsi sic tibi locutus sum: sunt autem aliqui quibus nec approximare expedit passiones, sed statim debent abscindere eas.
Vna vez pregunto el abad pastor al abad Joseph y dixole. Que hare quando se me allegan algunas tentaciones / resistir las he o dexarlas he entrar: respondio el viejo. Dexa las entrar y pelea con ellas: y assi boluiose / y estaua en Scithia de assiento: y acaescio que viniendo vno de Thebas a Scithia conto a los frayles auer el preguntado al abad Joseph. Quando me viniere la tentacion contrastarla he: o darle he lugar: y que le dixo. No dexes llegar ati la tentacion: mas echala de ti: y oyendo el abad pastor que el abad joseph auia dicho esto a este que auia venido de Thebas / leuantose otra vez y fuesse a Panesco al abad Joseph y dixole. Padre yo te encomende mis pensamientos y te pregunte / como es que de vna manera has respondido a mi y de otra manera al religioso de thebas: y dixole el viejo. No sabes que te amo / y respondio el otro / si: entonce dixole. Tu no me dixiste que yo te dixesse como a mi mismo mi parecer: Pues ten por cierto que si te viniere alguna tentacion / y le dieres lugar y la recibieres aquella te hara mas esperimentado / y yo como ami mismo te he fablado. Empero ay otros alos quales no conuiene que se alleguen las passiones: mas luego las deuen lançar de si.
Item dixit abbas Pastor: Veni aliquando in Heracleo inferiore ad abbatem Joseph, et habebat in monasterio suo arborem sycomorum pulchram nimis; et dicebat mihi a mane: Vade, et collige tibi, et manduca. Erat autem sexta feria. Ego autem non comedi propter jejunium; et rogavi eum dicens: Dic mihi propter Dominum rationem hujus rei, quia dicebas mihi: Vade, manduca. Ego quidem propter jejunium non abii, sed erubescebam, quia mandatum tuum non feceram, cogitans quia sine ratione mihi hæc non præceperas. Ille autem respondit: Patres seniores non loquuntur ab initio fratribus recta, sed magis distorta; et si viderint quia ea quæ torta sunt faciunt, jam eis non loquuntur nisi quæ expediunt, agnoscentes quoniam in omnibus obedientes sunt.
Por semejante dixo el abad pastor yo vine vna vez a Eracleos la baxa al abad Joseph / y tenia ensu monesterio vna figuera borda muy hermosa: y dixome vna mañana: ve coge / y come / y era viernes: y yo no quise comer por no quebrar el ayuno / y preguntele. Dime por vn solo Dios porque me dezias ve y come: ca yo por el ayuno me estuue de yr: y por otra parte auia verguença de no hazer tu mandado / pensando que no me auias dicho esto sin fundamento / y el respondio. Los padres ancianos no mandan enlos comienços a los religiosos cosas justas: mas ante las fuera de razon: y si vieren que las desrazonables hazen: dende adelante no les dizen saluo lo que les conuiene pues conocen que en todas las cosas les son obedientes.
Frater interrogavit abbatem Joseph, dicens: Quid faciam, quia nec molestiam ferre possum, nec laborare, et dare eleemosynam? Et dicit ei senex: Si non potes horum nihil facere, vel serva conscientiam tuam ab omni malo proximi tui, et ita salvus eris; Deus autem animam sine peccato quærit.
Vn frayle pregunto al abad Joseph diziendo. Que hare que no puedo sufrir el enojo: ni trabajar ni dar limosna: y respondio el viejo: si ninguna cosa destas puedes hazer alomenos guarda tu consciencia limpia de todo el mal de tu proximo: y assi seras saluo: ca dios busca el alma sin peccado:
Dixit abbas Isaac Thebæus fratribus suis: Pueros hic non adducatis, quia propter pueros in Scythi quatuor ecclesiæ eremus factæ sunt.
dixo el abad Ysaac de Thebas a sus religiosos: no traygays aca moços: ca por los mochachos en Scithia se han despoblado quatro yglesias.
Interrogavit abbas Longinus abbatem Lucium, dicens: Habeo tres cogitationes: unam ut ad peregrinationem vadam. Et respondit ei senex: Si non tenueris linguam tuam ubicunque perrexeris, non eris peregrinus. Sed refrena hic linguam tuam, et eris etiam hic peregrinus. Et dixit ei abbas Longinus: Alia cogitatio mea est, ut jejunem biduanas levando. Et respondit ei abbas Lucius: Isaias propheta dixit: Si curvaveris velut circulum cervicem tuam, nec sic erit acceptum jejunium tuum; sed magis contine mentem tuam a cogitationibus malis. Et dixit abbas Longinus: Tertium est dispositum meum, ut declinem hominum aspectus. Et respondit ei abbas Lucius: Nisi prius correxeris vitam tuam inter alios conversando, neque solus habitans corrigere te prævalebis.
Pregunto vna vez el abad Longino al abad Lucio diziendo. Yo tengo tres pensamientos: el vno que vaya en peregrinacion / y respondiole el viejo. Sino refrenares tu lengua do quier que fueres no seras estrangero: mas castiga tu lengua / y seras aqui peregrino: y dixo el abad longino. El otro pensamiento mio es que ayune sin comer dos dias / y respondiole el abad lucio. El profeta ysayas dize. Si encoruares como vn cerro tu ceruiz ni aun assi sera tu ayuno acepto / mas aparta tu pensamiento de malas fantasias: y dixo el abad Longino. Lo tercero que yo delibero es apartarme de la vista delos hombres: y respondiole el abad lucio Si no corrigieres primero tu vida praticando entre otros / ni morando solo te podras emendar.
Dixit abbas Macarius: Si recordamur mala quæ inferuntur nobis ab hominibus, amputamus menti nostræ virtutem recordandi Deum; si autem recordamur malorum quæ dæmones excitant, erimus imperforabiles.
Dixo el abad Macario. Si nos recordamos de los males que nos fazen: nosotros mismos nos cortamos la virtud de recordarnos de Dios: y si nos recordaremos delos males que leuantan los demonios seremos tales que no podremos ser combatidos.
Dixit abbas Mathois: Nescit Satanas qua passione seducatur anima, et ideo seminat quidem in ea ziziniam suam, sed metere nescit: spargit aliquando semina fornicationum, aliquando detractionum, et cæterarum similiter passionum; et in qua passione viderit animam declinantem, hanc ei ministrat: nam si sciret ad quid proclivis est anima, non ei diversa vel varia seminaret.
Dezia el abad mathoys. Ni aun sathanas sabe de que passion es el alma engañada: y por esso siembra enella sus abrojos: mas no los sabe segar: alas vezes siembra simientes de fornicios: alas vezes de maldezir: y assi delas otras passiones: y ala passion a que vee el alma inclinada / aquella le pone enla cabeça ca si supiesse a que el alma se inclina / no le sembraria cosas diuersas.
Narraverunt de abbate Nathyra, qui fuit discipulus abbatis Silvani, quia cum sederet in cella sua in monte Sina, mediocriter gubernavit vitam suam de his quæ erant necessaria corpori. Quando autem factus est episcopus in Pharan, multum coartabat animam suam in duritia continentiæ. Et dicit ei discipulus suus: Abba, quando eramus in eremo non te ita cruciabas. Et dicit ei senex: Fili, illic solitudo erat, et quies, et paupertas, propterea volebam gubernare corpus meum, ne infirmarer, et quærerem quod non habebam: nunc autem hic sæculum est, et occasiones sunt excedendi plurimæ; et si in infirmitatem incurrero, sunt hic qui succurrant, ne propositum monachi perdam.
Contaron del abad Matherio dicipulo del abad Siluano: que estando enel monte Sinay: medianamente gouernaua su vida en las cosas al cuerpo necessarias: y quando fue hecho obispo en pharan hazia gran penitencia. Y preguntole su dicipulo. Padre porque quando estauamos enel yermo no fazias tan gran penitencia? Y respondio el viejo: Hijo auia ende gran soledad / reposo y pobreza: y por esso yo queria regir mi cuerpo: de manera que no adoleciesse y buscasse lo que no deuia: mas aqui ay poblado y ay muchas ocasiones de pecar: y si diere en alguna dolencia aure quien me socorra para que no pierda el proposito de religioso.
Frater interrogavit abbatem Pastorem, dicens: Perturbatio mihi fit, et volo derelinquere locum istum. Et dicit ei senex: Pro qua causa? Et ille dixit: Quia audio verba de quodam fratre, quæ me non ædificant. Et dicit ei senex: Non sunt vera quæ audisti? Et dixit ei: Etiam, Pater, vera sunt: nam frater qui dixit mihi, fidelis est. Et respondens dixit: Non est fidelis qui tibi dixit; nam si esset fidelis, nequaquam diceret tibi talia: Deus autem audiens vocem Sodomorum, non credidit, nisi descenderet et videret oculis suis. Et ille dixit: Et ego vidi oculis meis. Hæc audiens senex, respexit in terram, et tenuit parvam festucam, et dicit ei: Quid est hoc? Et ille respondit: Festuca est. Iterum intendit senex ad tectum cellæ, et dicit ei: Quid est hoc? Et ille respondit: Trabes est, quæ portat tectum. Et dixit ei senex: Pone in corde tuo quia peccata tua sic sunt sicut trabes hæc; illius autem fratris de quo loqueris, velut hæc parva festuca. Audiens autem abbas Sisois hunc sermonem, admiratus est, et dixit: In quo te beatum faciam, abbas Pastor? Verumtamen velut pretiosus lapis, ita verba tua gratia et gloria plena sunt.
Vn frayle pregunto al abad pastor y dixole. Yo esto enojado y quiero dexar este lugar: y respondio el viejo: porque? y dixo el otro. Porque oygo cosas de vn religioso que no me hazen algun prouecho: pregunto le el viejo: es verdad lo que has oydo? y el respondio: padre si: ca aquel religioso que melo ha dicho es muy verdadero / dixo el viejo entonce. No es hombre verdadero quien te lo ha dicho / ca si lo fuesse no te diria tales cosas: ca nuestro señor oyda la boz delos sodomitas no creyo hasta descender y ver lo con sus ojos. Entonce dixo el. Yo lo he visto de mis ojos. Oyendo esto el viejo miro baxo en tierra: y tomo vna buscaja pequeña y preguntole. Que es esto? y el respondio. Buscaja: otra vez alço los ojos al techo de la celda y dixo: Que es aquello? y respondio: viga es que sostiene el techo. Entonce dixole el viejo. Pues pon en tu pensamiento / que tus pecados son como aquella viga: y los de aquel religioso de quien hablas como esta pajuela. Oyendo el abad Sysoyo esta razon marauillose: y dixo Padre pastor quando te agradecere yo esto? ca verdaderamente como vna piedra preciosa tales son tus palabras llenas de gracia / y de gloria.
Venerunt aliquando presbyteri regionis illius ad monasteria vicina, in quibus etiam erat et abbas Pastor; et intravit abbas Anub, et dixit ei: Rogemus presbyteros istos hodie accipere hic in charitate dona Dei. Ille autem stans diu non dedit ei responsum; abbas vero Anub contristatus exiit. Dixerunt autem abbati Pastori, qui juxta eum sedebant: Quare non dedisti ei responsum? Et dicit eis abbas Pastor: Ego causam non habeo; jam enim mortuus sum. Mortuus enim non loquitur; non igitur reputetis me, quia hic vobiscum sum.
Vinieron vna vez los clerigos de aquella region alos monesterios vezinos donde estaua el abad pastor: y entro el abad Anub a el / y dixole. Roguemos oy a estos clerigos que reciban aqui en caridad los dones de dios: y aquel estuuo mucho sin responderle / y el abad Anub salio muy triste. Y assi dixeron al abad Pastor los que estauan cabe el assentados / porque no le has respondido? y dixoles el. Yo no tengo causa porque responder ca ya soy muerto: y el muerto no habla: porende no estimeys que yo este aqui entre vosotros.
Abiit quidam frater aliquando de monasterio abbatis Pastoris in peregre, et applicuit ad quemdam solitarium; erat enim ille habens cum omnibus charitatem, et multi veniebant ad eum. Nuntiavit autem ei frater ille quædam de abbate Pastore: qui audiens virtutem animi ejus, desideravit eum videre. Cum reversus autem fuisset frater ille in Ægypto, post aliquantum tempus surgens supradictus solitarius, venit ut peregrinus in Ægyptum ad eumdem fratrem, qui prius applicuerat apud ipsum, dixerat enim ei ubi maneret. Videns autem ille, miratus est et valde gavisus. Dixit autem ei ille solitarius: Ostende charitatem quam habes in me, et duc me ad abbatem Pastorem. Et tollens eum, duxit ad senem, et nuntiavit ei de eo, dicens: Quidam magnus homo, et multam charitatem habens, et honorem plurimum in provincia sua, venit desiderans videre te. Suscepit ergo eum cum gratulatione senex, et salutantes se invicem resederunt. Cœpit autem loqui peregrinus ille frater de Scripturis sanctis, et de rebus spiritualibus atque cœlestibus; abbas autem Pastor avertit faciem suam, et non dedit ei responsum. Videns autem ille quia non loqueretur ei, contristatus exiit, et dicit fratri illi qui eum adduxerat: In vanum iter istud assumpsi; veni ad senem, et ecce nec loqui mecum dignatur. Intravit autem frater ad abbatem Pastorem, et dicit ei: Abba, propter te venit magnus hic vir, habens tantam gloriam in loco suo, quare non locutus es cum eo? Respondit ei senex: Iste de sursum est, et de cœlestibus loquitur; ergo autem de deorsum sum, et de terrenis loquor; si ergo mihi locutus fuisset de passionibus animæ, ego utique responderem ei; si autem de spiritualibus, ego hæc ignoro. Exiens ergo frater dixit illi: Quia senex non cito de Scripturis loquitur, sed si quis ei loquitur de passionibus animæ, respondet ei. Ille autem compunctus intravit ad senem, et dixit ei: Quid faciam, abba, quia passiones animæ dominantur mei? Et intuens eum senex gaudens, dixit ei: Modo bene venisti; nunc aperiam os meum de his, et implebo illud bonis. Ille autem valde ædificatus dicebat: Vere hæc est via charitatis. Et gratias agens Deo, quia tam sanctum virum videre meruit, reversus est in regionem suam.
— omitido en esta traducción —
Frater interrogavit abbatem Pastorem, dicens: Feci peccatum grande, et volo triennio pœnitere. Dixit autem ei abbas Pastor: Multum est. Et dixit ei frater: Jubes annum unum? Et dixit iterum senex: Multum est. Qui autem præsentes erant dicebant: Usque ad quadraginta dies? Senex iterum dixit: Multum est. Et adjecit dicens: Ego puto, quia si ex toto corde homo pænituerit, et non apposuerit facere iterum unde pœnitentiam agat, etiam triduanam pœnitentiam suscipiat Deus.
Vn frayle pregunto al abad Pastor: y dixole. Yo he cometido vn graue pecado / y quiero hazer tres años penitencia. Respondio el abad Pastor: mucho es: y dixo el religioso. Mandas quiça vn año? y dixo por semejante el viejo. Mucho es / y los que estauan presentes dezian. Hasta quinze dias: y respondio el viejo otra vez: mucho es: y añadio. Yo pienso que si el hombre de todo su coraçon se repintiesse y no cometiere cosa otra vez de que aya de hazer penitencia: Dios recebira su arrepentimiento aunque sea de tres dias.
Interrogavit eum abbas Ammon de immundis cogitationibus, quas cor hominis generat; et de vanis desideriis. Et dixit ei abbas Pastor: Nunquid gloriabitur securis sine eo qui incidit cum ipsa? Et tu ergo non eis porrigas manus, et otiosæ erunt.
Vna vez le pregunto el abad Ammon de los malos pensamientos que se engendran enel coraçon del hombre / y de los vanos desseos: y dixole el abad Pastor. Vanagloriar se ha quiça la segur sin el que corta conella. Porende tu no les alargues la mano y estaran quedos.
Interrogavit eumdem sermonem abbas Isaias. Dicit abbas Pastor: Sicut capsa plena vestibus, si dimissa fuerit tempore longo, putrefiunt vestes in ea, ita sunt et cogitationes in corde nostro; si non fecerimus ea corporaliter, tempore longo exterminabuntur et putrefient.
Pregunto lo mismo el abad Ysayas: y dixole el abad pastor. Como quando esta la arca llena de vestidos / si los dexaren mucho tiempo ende se podrecen los vestidos enella: assi los pensamientos en nuestro coraçon si no los pusieremos por obra conel tiempo luengo se perderan / o podreceran.
Interrogavit abbas Joseph de eadem re; et dixit abbas Pastor: Sicut quis claudens serpentem vel scorpionem in vase, et obturat eum, procedente tempore omnino moritur; ita malignæ cogitationes, quæ studio dæmonum pullulant, patientia ejus cui immittuntur paulatim deficiunt.
Pregunto el abad Joseph al abad Pastor de lo mismo y respondio. Como la sierpe o escorpion encerrado enel vaso y atapado estando mucho ende muere: assi los malos pensamientos que brotan porel estudio del demonio conel sufrimiento del tentado: poco apoco desfallecen.
Interrogavit abbas Joseph abbatem Pastorem, dicens: Quomodo opus est jejunare? Et dixit abbas Pastor: Ego volo ut quotidie manducans subinde paululum subtrahat sibi, ne satietur. Dicit ei abbas Joseph: Ergo quando eras juvenis, non jejunabas biduanas levando? Et dixit ei senex: Crede mihi, quia et triduanas, et hebdomadam; sed et hæc omnia probaverunt senes magni; et invenerunt quia bonum est quotidie manducare, per singulos dies parum minus; et ostenderunt nobis viam hanc regalem, quia levior est et facilis.
Assi mismo pregunto el abad juan al abad Pastor. Como deue el hombre ayunar: y respondiole. Yo quiero que comiendo cada dia / poco a poquito se quite del comer: de manera que no se harte: dixole el abad Joseph que estaua ende. Pues luego quando eras moço no ayunauas dos dias continuos? E dixo el viejo: si hazia porcierto y aun tres y vna semana entera: empero los grandes padres prouaron todo esto y hallaron que era buenacosa comer cada dia y apocar la vianda todos dias / y nos mostraron esta regla como raez y mas ligera
Dixit abbas Pastor: Non habites in loco ubi vides aliquos habentes adversum te zelum, quia ibi non proficies.
Dixo el abad Pastor. No mores en lugar donde vees algunos que te tienen homezillo: ca no aprouecharas ende.
Frater venit ad abbatem Pastorem, et dicit ei: Semino agrum meum, et facio ex ipso agapem. Dicit ei senex: Bonum opus facis. Et discessit cum proposito animi, et adjiciebat ad agapem quam faciebat. Hoc autem audiens abbas Anub, dixit abbati Pastori: Non times Deum, quia sic locutus es fratri illi? Et tacuit senex. Post duos autem dies misit abbas Pastor ad fratrem illum, et vocavit eum ad se, et dixit ei, audiente abbate Anub: Quid me interrogasti illa die? quia mens mea alibi erat. Et dixit ei frater: Hoc dixi, quia semino agrum meum, et de hoc quod colligo, ex ipso facio agapem. Et dixit ei abbas Pastor: Putavi quia de fratre tuo illo, qui laicus est, diceres; si autem tu facis hæc, non est opus monachi. Ille autem contristatus est audiens, et dixit: Aliud opus non facio nec scio, nisi hoc; et non possum seminare agrum meum? Cum autem discessisset, cœpit abbas Anub pœnitentiam agere apud abbatem Pastorem, dicens: Ignosce mihi. Dixit ei abbas Pastor: Ecce ab initio sciebam, quia non est opus monachi, sed secundum animum ejus locutus sum ei, et excitavi animum ejus ad profectum charitatis; nunc autem abiit tristis, et tamen istud opus facit.
Vino vn religioso al abad Pastor y dixole. Yo siembro mi campo y hago del limosna. Dixo el viejo: bien hazes: y fuesse con su proposito: y añadia a la limosna mas delo que cogia / y oyendo esto el abad Anub dixo al abad pastor. No temes a Dios que assi has hablado a aquel religioso: y callo el viejo / y dende a dos dias embio el abad pastor a aquel religioso / y llamole assi y dixole delante del abad Anub que me preguntaste aquel dia quando yo pensaua enotro. Respondio el religioso. Yo te dire que siembro mi campo y delo que del cojo me mantengo y doy limosna / y dixole entonce el abad pastor: yo pense que hablauas de tu hermano que es secular: ca si tu hazes esso / no es obra de monge: y aquel oydo esto entristeciose mucho y dixo. No hago otra cosa ni se saluo esta: como se ouo ydo començo el abad Anub de hazer penitencia delante del abad pastor diziendo perdoname. Y respondio el abad Pastor. Yo dende el comienço sabia que esta no era cosa de monge mas hele hablado segun su fantasia: y he despertado su pensamiento al prouecho dela caridad: y agora se es ydo triste / y haze lo mismo.
Frater quidam interrogavit abbatem Pastorem, dicens: Quid est illud quod scriptum est: Qui irascitur fratri suo sine causa? Et ille respondit: Ex omni re qua te gravare voluerit frater tuus, si irasceris adversus eum, donec oculum tuum dexterum ejicias, et a te projicias, sine causa irasceris ei; si autem aliquis voluerit te separare a Deo, pro hoc irascere.
Vn religioso pregunto al abad Pastor y dixole. Que es aquello que esta escripto del que se ensaña con su proximo sin causa: y el respondio de qualquier cosa que tu proximo te agrauiare si te ensañas contra el hasta que eches de ti tu ojo derecho: sin causa te ensañas: mas si te quiere alguno apartar de Dios ensaña te por esso.
Dixit abbas Pastor: Si peccaverit homo et non negaverit, dicens, Peccavi; non increpes eum, quia frangis propositum animi ejus. Si autem dixeris: Non contristeris, frater, sed observa de cætero, excitas animum ejus ad pœnitentiam.
Dixo el abad Pastor. Si el hombre pecare y lo negare diziendo que no ha peccado: no le maltrayas. Ca enessa manera traer le has a desesperacion: mas si le dixeres. Hermano tu no te entristezcas / mas guardate de de adelante / mueues su animo a penitencia.
Dixit iterum qui supra: Bonum est experimentum. Experimento enim homines probatiores sunt.
Otro dixo el susodicho. Buena es la esperiencia: ca por ella se prueuan mejor los hombres:
Item dixit qui supra: Si quis docet aliquid et non facit quod docet, similis est puteo qui omnes ad se venientes satiat et delet sordes, seipsum autem purgare non potest; sed omnis spurcitia et immunditia in eo est.
— omitido en esta traducción —
Dixit iterum ipse: Est homo qui seipsum agnoscit. Dixit iterum: Quia est homo qui videtur ore tacere, cor autem ejus condemnat alios; hic ergo sine cessatione loquitur. Est et alius a mane usque ad vesperam loquens, et taciturnitatem tenet; hoc autem ideo dixit, quia nunquam sine audientium utilitate locutus est.
Otro si dixo el mismo que es gran bien el conoscer a si mismo. Dixo por semejante que ay hombre que parece callar con la boca y conel pensamiento condena los otros / pues el tal siempre habla. Y ay otro que dende la mañana habla fasta la noche y tiene silencio. Y esto dixo porque nunca hablo sin prouecho delos que le oyan.
Iterum dixit: Quia si sunt tres in unum, ex quibus unus bene quiescat, alius infirmetur et gratias agat, tertius vero ministret eis ex sincera voluntate, hi tres similes sunt, velut etiam si unius sint operis.
Otro si dixo el mismo que si estan tres juntos: y el vno haze vida con sancto reposo: y el otro esta doliente y haze gracias a dios porello: y el tercero les sirua de muy entera voluntad: los tales son semejantes y tan yguales como si vna misma cosa hiziessen.
Iterum dixit: Malitia nequaquam expellit malitiam; sed si quis tibi male facit, tu bene fac ei, ut per bonum opus tuum destruas malitiam ipsius.
— omitido en esta traducción —
Dixit iterum: Qui querulosus est, monachus non est; qui malum pro malo reddit, monachus non est; qui iracundus est, monachus non est.
Esso mismo dixo. El que se quexa no es religioso: el que torna mal por mal no es monge / y el que se ensaña no es frayle.
Frater venit ad abbatem Pastorem, et dicit ei: Multæ cogitationes veniunt in anima mea, et periclitor in eis. Et ejecit eum senex sub aere nudo, et dicit ei: Expande sinum tuum et apprehende ventum. Et ille respondit: Non possum hoc facere. Et dicit ei senex: Si hoc non potes facere, nec cogitationes prohibere potes ne introeant, sed tuum est eis resistere.
Vn religioso vino al abad Pastor y dixole. Muchos pensamientos me vienen / y corro gran peligro enellos / y sacole el viejo al ayre y dixole. Abre los braços y abarca el viento. Y aquel respondio. No puedo / y dixole el viejo. Si esso no puedes ni podras defender que los pensamientos no te entren / mas a ti conuiene el resistirles.
Frater quidam interrogavit eum dicens: Dimissa est mihi omnis hæreditas, quid facio ex ea? Et dicit ei abbas Pastor: Vade, et post tres dies veni, et dico tibi. Venit autem sicut præfinivit, et dicit ei senex: Quid tibi habeo dicere, frater? Si dixero, Da eam in ecclesiam, clerici sibi facient convivia ex ea; si autem dixero, Da eam parentibus tuis, non est tibi merces; si vero dicam, Da pauperibus, securus eris. Quidquid ergo vis, vade, fac, ego causas non habeo.
Vn religioso le pregunto: yo soy heredero de vna gran hazienda que fare della: y respondiole el abad mismo pastor. Ve y dende a tres dias ven / y yo te respondere / y vino al plazo y dixole el viejo. Que te he de dezir. Si dixere que la des ala yglesia los clerigos haran della vn combite / y si te dixere que la des a tus parientes no auras dello galardon. Mas si te digo que la des a pobres seras seguro: pues luego ve y haz lo que te plaze que yo ninguna cosa he menester.
Dixit iterum abbas Pastor: Si venerit tibi cogitatio de rebus corpori necessariis, et delegaveris semel; et iterum venerit, et delegaveris, quid fiat? jam tertio si venerit, non intendas ei, otiosa est enim.
Dixo el mismo abad. Si te viniere algun pensamiento delas cosas al cuerpo necessarias y vna vez lo echares de ti y viniere otra y lo tornares a lançar: y si viniere la tercera vez no le des oreja: ca vano es.
Frater quidam dixit abbati Pastori: Si video rem aliquam, vis ut dicam illam? Dicit ei senex: Scriptum est: Qui responderit verbum antequam audiat, stultitia ei et opprobrium est. Si ergo interrogatus fueris, dic; sin alias, tace.
Vn frayle pregunto al abad pastor: si viere alguna cosa quieres que la diga? respondio el viejo. Escripto esta: el que responde ante que oya por loco es auido: porende si te la preguntaren dila / donde no calla.
Dixit iterum abbas Pastor, quia dixerat abbas Ammon: Est homo qui portat toto tempore vitæ suæ securim, et non potest dejicere arborem; est autem alter habens usum incidendi, et in paucis plagis dejicit arborem. Dicebat autem securim discretionem esse.
Otrosi dixo el abad Pastor que el abad Ammon dezia Hombre ay que lleua toda su vida la segur y no puede cortar vn arbol y ay otro que tiene el vso y vezo del cortar: y en pocos golpes derriba el arbol y llamaua segur ala discrecion.
Iterum dixit: Voluntas hominis murus est æreus, et lapis percutiens inter ipsum et Deum. Si ergo reliquerit hæc, dic ei et ipse, quod in psalmo scriptum est: In Deo meo transgrediar murum; et: Deus meus, impolluta via ejus. Si enim justitia subvenerit voluntati, laborat homo.
Otro si dixo. La voluntad del hombre es vn adarue de metal y vna piedra que hiere entre el y Dios: pues si el hombre dexare estas cosas: diga lo que esta escripto enel psalmo: y en nombre de mi Dios traspassare el adarue: y la carrera de mi dios no esta suzia: ca el hombre trabaja que la justicia ayude a la voluntad.
Frater interrogavit abbatem Pastorem, dicens: Damnum animæ meæ patior, quod sum cum abbate meo. Quid ergo jubes? Maneo adhuc apud ipsum? Et sciebat abbas Pastor, quia læderetur anima ejus per abbatem suum, et admirabatur quare vel interrogabat eum, si manere deberet cum illo. Et dixit ei: Si vis, esto. Et discedens, mansit apud eum. Venit autem iterum dicens abbati Pastori: Gravo animam meam. Et non dixit ei abbas Pastor: Discede ab eo. Venit tertio, et dixit: Crede mihi, jam non ero cum eo. Et dicit ei senex: Ecce modo salvatus es, vade, et non sis ultra cum eo. Dixit enim abbas Pastor eidem: Homo qui vidit damnum pati animam suam, non opus habet interrogare. Etenim de occultis cogitationibus interrogat quis, ut seniores probare possint; de manifestis autem peccatis est opus interrogare, sed statim abscindere.
Vn frayle pregunto al abad pastor y dixo le. Yo recibo peligro en mi anima de estar con mi abad: porende consejame si deuo estar con el. Y sabia el abad pastor que estaua dañada su consciencia por su abad: y marauillaua se porque le preguntaua si deuia estar conel: y respondiole. Esta si quieres / y partiose y estuuo conel: y torno otra vez y dixo al abad Pastor. Yo tengo gran cargo en mi consciencia: y no le dixo el abad pastor. Apartate del: y vino la tercera vez y dixole. Porcierto no estare mas conel: y respondiole entonces el abad pastor. Agora eres saluo: ve y no estes mas conel: y añadio. El hombre que vee su alma dañada no ha menester de preguntar / ca delos pensamientos secretos pregunta el hombre para que los viejos le puedan esperimentar: mas delos manifiestos pecados / no es menester preguntar: mas luego cortar los.
Interrogavit abbas Abraham, qui erat abbatis Agathonis discipulus, abbatem Pastorem, dicens: Quare me sic dæmones impugnant? Et dicit ei abbas Pastor: Te impugnant dæmones? Non pugnant nobiscum dæmones, quando voluntates nostras facimus; quia voluntates nostræ dæmones factæ sunt, et hæ sunt quæ tribulant nos ut faciamus eas. Si autem vis scire quales sunt cum quibus dæmones pugnant; cum Moyse et similibus ejus.
Pregunto Abraam que fue discipulo del abad Agathon al abad pastor y dixole. Porque los demonios assi me combaten. Y respondiole preguntando el abad pastor / a ti combaten los demonios? Sabete que no pelean con nosotros quando cumplimos nuestra voluntad: ca nuestras voluntades son los demonios y aquellas son las que nos dan tribulacion / para que las pongamos por obra / y si quieres saber que tales son aquellos con quien pelean los demonios: oye lo con moyses y sus semejantes.
Dixit abbas Pastor, quia frater quidam interrogaverit abbatem Moysem, dicens: Qualis homo mortificat se? homo a proximo suo? Et respondit ei: Nisi posuerit homo in corde suo quia triennium habet in sepultura, non attingit ad hoc verbum.
Otrosi dixo el abad pastor que vn religioso pregunto al abad moysen: qual es el hombre que se amortigua de su proximo: y respondiole. Si el hombre no pusiere en su coraçon que tres años ha que esta sepultado no llegara a esta palabra
Frater interrogavit abbatem Pastorem, dicens: Quomodo oportet monachum sedere in cella? Et dixit ei senex: Sedere in cella, quantum ad id quod in manifesto est, hoc est, ut faciat opus manuum, et semel comedat, et taceat, et meditetur; occulte enim proficere in cella, hoc est, ut portet unusquisque opprobrium suum in omni loco quocunque perrexerit, et ut ministerii horas custodiat, et de occultis non negligat. Si autem contigerit tempus ut vacet ab opere manuum, intret ad ministerium operis Dei, et id sine aliqua perturbatione consummet. Finis autem horum est ut comitatum simul conversantium bonorum teneas, et revoceris a malorum comitatu.
Vn religioso pregunto al abad pastor y dixole. Como deue el monge estar en la celda: y el viejo respondio. El reposar enla celda quanto a lo que esta manifiesto es que trabaje con sus manos / y coma vna vez y calle y contemple: y secretamente aprouechar enla celda: es que sufra cada qual su escarnio en qualquier lugar adonde fuere / y que guarde las oras del seruicio: y no deseche el dezir sus secretos. E si acaesciere que se dexare del trabajo de sus manos entre al seruicio de Dios: y haga aquel sin alteracion: y el fin destas cosas es que tengas la compaña de los buenos que estan contigo: y te apartes de los malos.
Venerunt aliquando duo fratres ad abbatem Pampo, et interrogavit unus ex eis, dicens: Abba, ego biduo jejuno, et duos paximates manduco; putas salvo animam meam, an seducor? Et alter dixit: Ego colligo de opere manuum mearum duas siliquas diurnas, et parum ex eis retineo ad victum, aliud autem expendo in eleemosynam: putas salvus ero, an seducor? Et cum plurimum rogarent eum, ille non respondebat eis. Post quatuor autem dies cum discessuri essent, rogabant eos clerici, dicentes: Nolite tristari, fratres, Deus vobis præstabit mercedem; sic est enim consuetudo hujus senis, non cito loquitur, nisi Deus ei dederit quod dicat. Intraverunt ergo ad senem, et dixerunt ei: Abba, ora pro nobis. Et ille dixit eis: Ambulare vultis? Et dixerunt: Etiam. Et intuens eos, in semetipso accipiens opera eorum, scribebat in terram, et dicebat: Pambo biduo jejunat, et duos paximates manducat; putas in hoc est monachus? Non. Iterum dicebat: Et Pambo laborat in die duas siliquas, et dat eas in eleemosynam; putas in hoc est monachus? Necdum. Et paululum reticens, dixit ad eos: Bonum quidem operaris, sed si custodias conscientiam tuam cum proximo tuo, ita salvaberis. In his ergo sic ædificati fratres, cum gaudio discesserunt.
Vinieron vna vez dos religiosos al abad Pambo y preguntole vno dellos. Padre yo estoy dos dias ayuno y como dos panes / saluo mi alma o engañome? y dixo el otro. Yo gano conel trabajo de mis manos dos reales cada dia y tomo de ellos vn poco para mi biuir / y lo otro despendo en limosnas / crees que me saluo o que me engaño? y como le rogassen mucho el no les respondio: y dende a tres dias como se quisiessen partir rogauanles los clerigos diziendo. No os enojeys hermanos que dios os dara el pago: ca tal es la costumbre deste viejo que no habla luego sino que dios primero le diga lo que ha de hablar: y assi entraron al viejo y dixeronle. Padre ruega por nos: y el dixoles. Partiros quereys? y respondieronle. Si: y mirando los entre si mismo / y entendidas sus obras: escriuio en tierra desta manera. Pambo esta dos dias sin comer y despues come dos panes: piensas que por esso sera religioso? digo que no. Otro si dixo: aquel otro trabaja y gana dos reales al dia: y repartelos en limosnas: piensas que sera monge poresso? respondio que no. Y despues de auer callado vn poquito dixoles. Porcierto buena cosa es lo que hazeys: mas si guardardes vuestra consciencia conel proximo: enesta manera os saluareys: y assi fueron se muy edificados.
Frater quidam interrogavit abbatem Pambo, dicens; Quare me prohibent spiritus quidam facere non bona proximis? Dixit ei senex: Non sic loquaris, alioquin Deum mendacem facies; sed dic magis: Omnino misericordiam facere nolo. Præveniens enim Deus dixit: Dedi vobis potestatem calcandi super scorpiones et serpentes, et super omnem virtutem inimici, cur ergo tu immundos spiritus non conculcas?
Vn religioso pregunto al abad Pambo diziendo. Porque me defienden los demonios hazer algun bien alos proximos? y respondio el viejo. No hables de essa manera / ca harias a dios mentiroso / mas di no quiero hazer misericordia: ca dios anticipandose nos dixo. Yo os he dado poder de yr sobre las sierpes y biuoras / y sobre todo el poder del enemigo: pues luego tu porque no huellas los demonios.
Dixit abbas Palladius: Oportet animam secundum Christi voluntatem conversantem, aut discere fideliter quæ nescit, aut docere manifeste quæ novit; si autem utrumque, cum possit, non vult, insaniæ morbo laborat. Initium enim recedendi a Deo, fastidium doctrinæ est, et cum non appetit illud quod semper anima esurit quæ diligit Deum.
Dixo el abad Palladio. Conuiene que el anima que pratica segun la voluntad de Dios aprenda fielmente lo que no sabe y enseñe lo que sabe. Ca si podiendo hazer cada qual destas cosas y no quiere loco es: ca el comienço del apartarse de dios es el asco de la enseñança: y quando no ha gana ni apetece lo que siempre dessea el alma que ama a Dios.
Frater dixit abbati Sisoi: Quare non recedunt a me passiones? Et dicit ei senex: Quia vasa earumdem passionum intra te sunt; sed da eis pignus suum, et discedent.
Dixo vn religioso al abad Sysoyo: porque no se apartan de mi las passiones: y respondio le el viejo. Porque los vasos delas mismas passiones estan dentro de ti / mas dales su prenda y yr se han luego.
Venit quidam frater ad abbatem Silvanum in monte Sina, et vidit fratres laborantes, et dixit seni: Nolite operari cibum qui perit; Maria autem optimam partem elegit. Et dicit senex discipulo suo: Voca Zachariam, et mitte fratrem istum in cellam, ubi nihil est. Et cum facta fuisset hora nona, intendebat ad ostium, si mitterent et vocarent eum ad manducandum; et cum nemo loqueretur ei, surgens venit ad senem, et dicit ei: Abba, hodie fratres non comederunt? Et dixit ei senex: Etiam jam comederunt. Et dicit ei frater: Et quare me non vocasti? Et respondit senex: Tu homo spiritalis es, et non indiges hoc cibo; nos autem carnales sumus et volentes manducare, propterea operamur manibus nostris; tu vero bonam partem elegisti, legens tota die, et nolens sumere cibum carnalem. Qui cum hæc audisset, prostravit se ad pœnitentiam, dicens: Ignosce, mi abba. Et dixit senex: Puto opus habet omnino Maria Martham, per Martham enim Maria laudatur.
— omitido en esta traducción —
Dixit sancta Syncletica: Qui sensibiles divitias de labore et periculis maris colligunt, quando multa lucrantur, tunc plura desiderant, et quæ habent, velut nihilum reputant; ad ea vero quæ necdum habent omnem intentionem animi tendunt. Nos autem et eorum quæ quærenda sunt, nihil habemus, et nolumus possidere quæ necessaria sunt propter timorem Dei.
Dixo sancta Syncletice: los que enel trabajo y peligros dela mar allegan riquezas quando mucho ganan: entonce mas dessean: y lo que tienen estiman como nada: y alo que aun no tienen endereçan todo su proposito y nosotros ninguna cosa tenemos de lo que se deue buscar: y no queremos posseer las cosas necessarias porel temor de Dios.
Dixit iterum: Est tristitia utilis, et est tristitia quæ corrumpit. Tristitia ergo utilis est, ut pro peccatis ingemiscamus, et pro ignorantia proximorum, et ut non cadamus a proposito, ut perfectionem bonitatis attingamus: hæ sunt species veræ tristitiæ. Est enim et adversarii nostri ad hæc quædam conjunctio. Immittit enim tristitiam sine aliqua ratione, quam tædium appellaverunt. Oportet ergo talem spiritum sæpius orando et psallendo magis depellere.
Dixo la misma. Vna tristeza ay prouechosa / y otra que consume y podrece: la prouechosa es que echemos sospiros por nuestros pecados y por la ygnorancia delos proximos: y que no nos mudemos de nuestro proposito porque alcancemos la perfection de la virtud. Esta es la especie dela verdadera tristeza. Ca ay vn ayuntamiento delenemigo conesto. Ca pone tristeza sin razon alguna: la qual llamaron algunos enojo: porende conuiene lançar de si el tal espiritu rezando y cantando.
Dixit iterum: Est enim ex immissione diaboli extensa dura abstinentia, nam et sequaces ejus faciunt hoc; quando ergo discernimus divinam et regalem abstinentiam a tyrannica atque diabolica? Manifestum est quia mediocri tempore conversationis tuæ una regula jejunii sit tibi. Non subito quatuor aut quinque dies continuos jejunas, et iterum multitudine ciborum solvis virtutem? hoc enim lætificat diabolum. Semper enim quod sine mensura est, corruptibile est. Noli ergo subito arma tua expendere, ne nudus inventus in bello facile capiaris; arma vero nostra corpus nostrum est, anima vero nostra miles est. Utrisque ergo diligentiam præsta, ut paratus sis ad id quod necesse est.
Otrosi dixo que ay vna abstinencia cruel y grande por tentacion del enemigo: ca los desu vando hazen esto: porende quando apartamos la diuina y real abstinencia de la tiranizada y diabolica: auemos de guardar lo que se sigue: conuiene saber: que en todo el tiempo de tu vida tengas vna regla de ayuno: y no ayunes subitamente .iiij. o cinco dias continuos: y despues ahogues la virtud con mucha vianda. Ca esto es lo que alegra al diablo: y nunca tura lo que es sin medida: porende no quieras luego despender tus armas: porque hallandote enla pelea desarmado / no seas ligeramente preso: ca nuestras armas son nuestro cuerpo y nuestra alma es el cauallero: por consiguiente pon en cadaqual tu diligencia porque estes aparejado a lo que puede acaescer.
Venerunt aliquando duo senes de partibus Pelusii ad abbatissam Saram. Et cum ambularent, dicebant ad invicem: Humiliemus vetulam istam. Et dicunt ei: Vide ne extollatur animus tuus, et dicas: Quia ecce solitarii viri veniunt ad me, quæ mulier sum. Et dixit eis abbatissa Sara: Sexu quidem mulier sum, sed non animo.
Vinieron vna vez dos grandes viejos de las partidas de pelusio ala abadessa Sara: y caminando dixo el vno al otro. Humillemos esta vieja: y assi de consuno dixeronle. Guarda no te ensoberuezcas y digas dos hermitaños vienen ami que soy muger: y respondioles la abadessa. Yo en lo natural soy muger: mas no enel coraçon.
Iterum dixit abbatissa Sara: Si poposcero a Deo ut omnes homines ædificentur in me, invenior ante januas singulorum pœnitentiam agens; sed magis oro ut cor meum cum omnibus purum sit.
Otro si dixo la abadessa Sara. Si pidiere a Dios que todos los hombres por mi se mejoren: sere como si ante las puertas de cada qual hiziesse penitencia: empero mas ruego que mi coraçon sea con todos poco.
Dixit abbas Hyperichius: Ille est vere sapiens, qui facto suo docet alios, non qui verbis.
Dixo el abad Ypericio. Aquel es verdaderamente sabio que enseña a los otros conla obra: y no con palabras.
Venit aliquando monachus quidam ab urbe Roma, qui in palatio magnum locum habuit, et habitabat in Scythi in vicinitate ecclesiæ; habebat autem secum unum servum qui ministrabat ei. Videns autem presbyter ecclesiæ infirmitatem ejus, et cognoscens quia de deliciis esset vir ille, id quod ei Dominus donabat, vel quod in ecclesiam intrabat, transmittebat ei. Qui cum fecisset viginti quinque annis in Scythi, factus est vir contemplator, prævidens et nominatus. Audiens autem quidam de magnis monachis Ægyptiis opinionem ejus, venit videre eum, sperans corporalem conversationem plus apud eum arduam invenire. Qui cum intrasset, salutavit eum; et facientes orationem sederunt. Videns autem Ægyptius vestitum mollibus rebus, et budam de papyro, et pellem stratam sub ipso, et modicum capitale de cartica sub caput ejus, sed et pedes mundos habentem cum caligulis, scandalizatus est intra se de eo, quia in loco illo non erat consuetudo taliter conversandi, sed magis duram abstinentiam habere consueverant. Senex autem ille Romanus habens contemplationem sive prævidentiæ gratiam, intellexit quia scandalizatus est intra se de eo Ægyptius monachus, et dicit ministro suo: Fac nobis hodie propter abbatem qui venit, bonam diem. Et coxit parva olera quæ habebat, et surgentes hora competenti comederunt: habuit etiam et modicum vini propter infirmitatem suam, et illud biberunt. Et cum factum esset vespere, dixerunt duodecim psalmos, et dormierunt; similiter autem et nocte. Surgens autem mane Ægyptius dixit ei: Ora pro me. Et egressus est, non ædificatus in eo. Et cum paululum discessisset, volens eum ille senex Romanus sanare, misit post ipsum et revocavit eum. Qui cum venisset, cum gaudio iterum suscepit eum, et interrogavit eum, dicens: Ex qua provincia es? Et ille dixit: Ægyptius sum. Et dixit ei: Cujus civitatis? Et respondit: Ego omnino non fui de civitate, nec habitavi aliquando in civitate. Et dixit ei: Antequam monachus esses, quid operabaris in possessione qua manebas? Et ille respondit: Custos eram agrorum. Et dicit ei: Ubi dormiebas? Respondit: In agro. Et dixit: Habebas aliquid stratus? Et respondit: Ego in agro habui habere stramenta in quibus dormirem? Et dixit: Et quomodo dormiebas? Respondit: In terra nuda. Et dixit: Quid manducabas in agro, aut quale vinum bibebas? Iterum respondit: Quæ sunt escæ aut qualis potus in agro? Et dixit: Quomodo ergo vivebas? Respondit: Manducabam panem siccum, et si inveniebam quodcunque de salsamentis, et bibebam aquam. Et dixit senex: Grandis labor. Et dixit: Erat ibi vel balneum in possessione, ubi lavareris? Et ille dixit: Non, sed in flumine lavabar, quando volebam. Cum ergo hæc omnia ab eo senex responsione ejus exegisset, et cognovisset modum prioris vitæ ejus atque laboris, volens eum proficere, narravit ei suam vitam præteritam, quam habebat cum esset sæcularis, dicens: Me miserum quem vides, de magna illa civitate Roma sum, habens in palatio maximum locum apud imperatorem. Et cum audisset Ægyptius initia verborum ejus, compunctus est, et sollicite quæ dicebantur audiebat. Et ille adjecit: Reliqui ergo Romam et veni in solitudinem istam. Et iterum dixit: Me quem vides, habui domos magnas et pecunias multas, et contemnens eas, veni in istam parvam cellam. Iterum dixit: Me quem vides, lectos vestitos ex auro habui, habentes pretiosissima stramenta; et pro his dedit mihi Deus stramentum hoc de papyro et hanc pellem. Sed et vestes meæ inæstimabili pretio dignæ erant, et pro his utor has viles rescellas. Iterum dixit: In prandio meo multum auri expendebatur; et pro illo mihi dedit modica olera hæc et parvulum calicem vini. Erant autem et qui serviebant mihi plurimi servi, et ecce pro illis uni isti Dominus compunxit, ut serviret mihi. Pro balneo autem perfundo modico aquæ pedes meos, et caligulis utor propter infirmitatem meam. Et rursus pro calamis et cithara vel alio musico opere, quo delectabar in conviviis meis, dico mihi duodecim psalmos in die, et duodecim in nocte. Sed et pro peccatis meis, quæ ante faciebam, modo cum requie exhibeo parvum et inutile ministerium Deo. Vide ergo te, abba, ut non scandalizeris propter infirmitatem meam. Et hæc audiens Ægyptius atque in semetipsum reversus, dixit: Væ mihi, quia ego de multa tribulatione et plurimo labore sæculi magis ad repausandum in conversationem monachi veni, et quod non habebam tunc, modo habeo; tu autem multa ex delectatione sæculi voluntate propria in tribulationem venisti, et ex multa gloria atque divitiis venisti in humilitatem et paupertatem. Ex quo multum proficiens discessit, et factus est ei amicus, et sæpe veniebat ad eum suæ utilitatis causa; erat enim vir discernens, et repletus bono odore Spiritus sancti.
Vino vna vez de roma vn monge que enel palacio tuuo gran fama: y moraua en Scithia / y tenia consigo vno que le seruia: y viendo el cura dela yglesia su dolencia: y conociendo que aque hombre era vezado en plazeres y gasajos / embiauale de lo que dios le daua y le ofrecian enla yglesia / y como ouiesse estado .xxv. años en Scithia hizose hombre contemplatiuo y muy discreto y nombrado: y oyda su fama vino vn monge de Egypto a verle creyendo de hallarle en muy aspera vida: y como entro saludole: y fecha la oracion assentaronse: y viendole el de Egypto vestido de muy ricos paños: y que tenia vna manta buena enla cama / y vna piel de osso alos pies: y almohada ala cabeça / y que tenia los pies limpios con sus calças: escandalizose del entre si: por quanto en aquel lugar no acostumbrauan de biuir assi: mas de hazer muy aspera penitencia: y aquel viejo romano que tenia gracia de contemplacion y discrecion conoscio que aquel monge egypciano se ouiesse del escandalizado: y dixo a su seruidor: faznos oy fiesta por el abad que es venido: y puso a cozer vnas poquitas de verças que tenia: y leuantados comieron ala hora razonable: y tenia vn poco de vino por su dolencia y aquel beuieron. Y como se hizo de noche rezaron doze psalmos y acostaronse: y leuantado por la mañana el egypciano dixole. Padre ruega por mi / y salio no aprouechado ni edificado del / y como fuesse ya vn poquito lexos queriendole aquel viejo romano sanar embio empos del y hizole boluer / y rescibiole otra vez con alegria: y dixele. De que nacion eres? y respondiole que egypciano: otro si le pregunto de que ciudad? y respondio. Yo no soy de ciudad / ni he morado jamas en ciudad: y preguntole. Ante que fuesses monge que fazias enla heredad donde estauas: y el respondio. Yo era viñadero: y preguntole. Donde dormias: y el respondio enel campo: y dixole. Tenias alguna cama? y respondio: como podia yo tener cama donde durmiesse enel campo? y preguntole. Pues como dormias? y respondio: enla tierra nuda. Y preguntole. Que comias enel campo o que vino beuias? y respondiole por la manera misma / que manjares o que beuer ay enel campo? y preguntole entonce. Pues como biuias? respondio. Yo comia pan seco y alguna saladura: y beuia agua: y dixole el viejo. Porcierto gran trabajo era el tuyo. Y preguntole. Auia ende baño enla heredad donde estauas en que te lauasses; y dixole: no / mas enel rio me lauaua quando queria. Y como el viejo ouo sabido por sus respuestas todas estas cosas: y ouo entendido la manera de su primera vida y trabajo: queriendole aprouechar contole su vida passada: que tenia quando estaua enel mundo y dixole. Guay de mi desuenturado que me vees: yo soy de aquella gran ciudad de Roma: y tenia enel palacio muy gran cabida conel emperador. Y como el egypciano oyo el comienço de sus palabras remordiole la consciencia / y oya con muy gran atencion lo que le dezia / y prosiguio su habla diziendo. Yo he dexado a roma y soy venido a este yermo: y otro si dixo. Vees me yo dexe grandes casas y mucho dinero / y menospreciando lo todo estoy me encerrado enesta pequeña celda. Esso mismo dixo. Yo al qual tu vees tuue camas con paramentos de oro y muy ricas mantas y colchas y paños franceses: y por aquello me ha dado Dios esta cama de funcos y esta piel. Mis vestidos eran muy luzidos y ricos / y en lugar de aquellos vso destos rasgados. Otro si dixo. En mi comer yo gastaua mucho oro: y por aquel me ha Dios dado estas poquitas de berças / y vna pequeña taça de vino: esso mismo tenia muchos que me seruian: y cata aqui que porellos a este solo ha dios inspirado que me siruiesse: y en lugar de baño con vna poquita de agua me lauo los pies y vso calças por mi dolencia / y por las guitarras y tamborinos y otra musica en que me deleytaua en mis combites rezo enel dia doze psalmos y otros tantos ala noche: y por los peccados que ante cometia: y por la folgança fago a dios vn pequeño y desaprouechado seruicio. Porende padre yo te ruego que no te escandalizes por mi dolencia. E oydo esto el egypciano tornando en si dixo. Guay de mi que yo dela tribulacion y gran trabajo del mundo soy venido a reposar haziendome religioso: y lo que entonce no tenia tengo agora. Mas tu delos muchos deleytes del mundo por tu propria voluntad has venido a esta penitencia: y de grandes honras y plazeres has venido a esta baxez y pobreza: de que el Egypciano muy aprouechado partiose y fuele muy amigo: y venia muchas vezes a el por aprouechar: ca era hombre muy discreto y lleno de spiritu sancto.
Dicebat senex: Non necesse est verborum tantum; sunt enim plurima verba in hominibus tempore hoc, sed opera necessaria sunt; hoc enim Deus quærit, non verba, quæ non habent fructum.
Vn viejo dezia. No son menester palabras solas: mas obras: ca enlos hombres eneste tiempo ay muchas palabras / mas las obras son necessarias.
Frater aliquis interrogavit quosdam Patrum: Si polluitur aliquis quando res sordidas cogitat. Et cum de hoc inquisitio fieret apud eos, alii dicebant: Etiam polluitur; alii dicebant: Non; quia si polluitur non possumus salvari nos, qui idiotæ sumus; sed hoc pertinet ad salutem, si ea quæ cogitamus, corporaliter non fecerimus. Ille autem frater qui interrogaverat, non sibi sufficere judicans variam responsionem Patrum, abiit ad senem probatiorem, et interrogavit eum de hoc. Et respondit ei senex: Secundum mensuram uniuscujusque requiritur ab eo. Rogavit ergo frater ille senem, dicens: Peto propter Dominum, absolve mihi hoc verbum. Et dicit ei senex: Ecce forte jacet hic vas aliquod desiderabile. Et dicit senex: Intraverunt duo fratres, ex quibus unus habebat mensuras magnas exercitatæ vitæ, alter vero parvas. Si ergo cogitatio illius perfecti mota fuerit ad aspectum vasis illius, et dixerit intra se: Volebam habere vas istud, et non permanserit in hoc, sed cito absciderit hujusmodi appetitum, non est pollutus; si vero qui necdum ad majores mensuras attigit, concupierit vas illud, et exercitatus fuerit cum cogitatione sua desiderio compellente, et tamen non tulerit illud, non est inquinatus.
Vn religioso pregunto alos padres. Si se ensuzia el hombre pensando suzias cosas / y como desto contendiessen entrellos: algunos dezian que si: otros que no: ca dezian. Si se ensuzia no nos podemos saluar nosotros que somos grosseros: mas lo que ala salud conuiene es: que no pongamos por obra lo que pensamos / y el religioso que les auia preguntado conosciendo que no le abastaua la diuersa respuesta delos padres fue a vn viejo mas aprouado y perfecto / y pregunto lo mismo: y respondiole. De cada qual requiere dios segun su medida / y assi pregunto aquel religioso al viejo y dixole. Yo te ruego por vn solo dios que me declares esta palabra: y el viejo dixole. Porque lo entiendas yo te quiero dezir vn exemplo. Yaze aqui vn rico vaso y entran dos religiosos / el vno muy perfecto y el otro no tanto. Si el pensamiento de aquel perfecto se mouiere por la vista de aquel: y dixere entre si: yo queria tener aquel vaso y no quedare ni perseuerare enesto: mas luego lançare de si este apetito no es el tal ensuziado: y si el que no es de tan sancta vida le codiciare y se mouiere con su pensamiento forçandole el desseo y no le tomare / no es ensuziado.
Dixit senex: Si quis manserit in aliquo loco, et non fecerit fructum loci illius, locus ipse expellit eum, utpote quia non fecit fructum loci illius.
Vn viejo dixo. Si alguno estuuiere en algun lugar y no hiziere el fruto de aquel: el mismo lugar le desecha como al que no haze lo que al lugar conuiene.
Dixit senex: Si quis fecerit rem aliquam sequens voluntatem suam, quærens quod non est secundum Deum, si id tamen per ignorantiam fecerit, postea oportet eum reverti ad viam Domini. Qui autem tenet voluntatem suam, non secundum Deum, et neque ab aliis vult audire, sed velut scitum se putat; qui hujusmodi est, vix perveniet ad viam Domini.
Dixo vn viejo. Si alguno cumpliere su voluntad poniendo por obra alguna cosa no es de dios. Empero si por ygnorancia lo hiziere / conuiene que torne despues ala carrera de Dios. Mas el que no quiere escuchar a los otros: mas piensa ser muy entendido y letrado / a penas llega ala carrera de dios.
Interrogatus est senex: Quid est, quod legitur, Via angusta et arcta? Et respondit senex, dicens ei: Angusta et arcta via hæc est, ut cogitationibus suis homo violentiam faciat, et abscidat propter Deum voluntates suas. Hoc est etiam quod scriptum est de apostolis: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te.
Vn viejo fue preguntado: que cosa es lo que se lee enel euangelio. Angosta es la carrera que guia ala eterna vida: y respondio. La angosta carrera y estrecha es que hombre fuerce a sus pensamientos: y esto es lo que ha sido escripto delos apostoles. Cata aqui nos auemos dexado todas las cosas y te auemos seguido.
Dixit senex: Sicut ordo monachorum honoratior est sæcularibus, ita peregrinus monachus speculum debet esse localibus monachis per omnem modum.
Vn viejo dixo. Assi como la orden delos monges es de mayor acatamiento que la delos seglares: assi el monge estrangero y auenedizo deue ser espejo en todas maneras a los monges dela misma tierra.
Dixit quidam Patrum: Si manserit operarius in loco ubi non sunt operarii, non potest proficere; hæc est enim virtus operarii, certare ut ab opere non minuatur. Nam et piger si manserit cum operario, proficit; et si non proficit, non tamen descendit inferius.
Dixo vno delos padres. Si estuuiere el obrero en vn lugar donde no ay obreros: no puede aprouechar: ca esta es la virtud del que trabaja contender y porfiar que no mengue ni desfallezca en el trabajo: ca el perezoso si morare conel que trabaja aprouecha: donde no alomenos no peora.
Dixit quidam senex: Quia homo si verbum quidem habeat, opera autem non habeat, assimilatur arbori habenti folia; fructum autem non. Sicut enim arbor fructibus plena etiam foliis viret, ita et sermo consequitur hominem qui habet opera bona.
Vn viejo dixo que si el hombre tiene palabras y no obras parescera al arbol que tiene hojas y no fruto: ca bien como el arbol lleno de fructo tiene verdes las hojas / assi las palabras alcançan al hombre que tiene buenas las obras.
Dixit senex, quia aliquando quidam lapsus in gravi peccato, et compunctus ad pœnitentiam, abiit indicare hæc seni cuidam, et non dixit ei quod fecerat, sed quasi interrogavit, dicens: Si alicui ascendat cogitatio talis, habet salutem? Ille vero, quia nesciebat discretionem, respondit ei: Perdidisti animam tuam. Hoc audiens frater, dixit: Ergo si perii, vado ad sæculum. Pergens autem ille, deliberavit ire et indicare cogitationes suas abbati Silvano, erat enim hic Silvanus magnus discretor. Veniens ergo ad eum frater, non dixit ei quod fecerat, sed iterum eo modo quo et prius seni illi dixerat; hoc est, Si ascenderint alicui tales cogitationes, habet salutem? Aperiens autem abbas Silvanus os suum, cœpit de Scripturis dicere ei: Non omnino judicium tantum est de cogitationibus quam de peccato. Audiens autem frater, et suscipiens virtutem dictorum in animo, sumpta spe, indicavit etiam ei actum suum. Audiens autem abbas Silvanus quod egerat, tanquam bonus medicus posuit cataplasma animæ ejus de divinis Scripturis assumptum, dicendo esse pœnitentiam his qui pro charitate revera convertuntur ad Deum. Post aliquot autem annos contigit abbatem memoratum ad illum senem applicari, qui ei desperationem fecerat, et narravit ei ista, et dixit: Ecce frater ille, qui de responso tuo desperaverat, et ad sæculum redierat, velut stella splendida est in medio fratrum. Hæc autem ideo retuli, ut sciamus quale periculum est quando aliquis sive cogitationis, sive actuum aliquid peccati indicat his qui discretionem nesciunt.
Dixo vn viejo que vna vez vno cayo en vn graue peccado: y remordido a penitencia fuelo a dezir a vn viejo: y no le dixo lo que auia fecho: mas casi preguntole diziendo Si alguno le viniesse tal pensamiento: podria se saluar? y aquel como indiscreto respondiole. Tu alma has perdido: oydo esto dixo el religioso: pues si soy perdido al mundo quiero boluer / y enesto delibero de yrse y dezir sus pensamientos al abad Siluano / que era hombre muy discreto: y assi como llego a el no le dixo lo que hecho auia: mas dixole como al otro: conuiene saber si a alguno tales pensamientos le viniessen podria auer saluacion? y el abad siluano començo de le dezir algo delas diuinas escripturas. No esta el juyzio del pecado del todo solamente enlos pensamientos: y oyendo el religioso y rescibiendo la virtud de sus dichos en su coraçon: cobrada la esperança descubriole su peccado: y el abad Siluano oydo lo que auia hecho como buen fisico pusole enel anima vn emplasto myrrado y fecho de escripturas diuinas: diziendo que los que con verdadera caridad se conuierten a dios: siempre son recebidos a penitencia: y despues passados algunos años acaescio que el abad susodicho fue aquel viejo que auia puesto la desesperacion al frayle: y contole estas cosas y dixole. Cata aqui aquel religioso que por tu respuesta vino a desesperarse y tornar al mundo: que es como estrella resplandeciente en medio delos religiosos. Esto he yo recitado porque sepamos quan grande es el peligro quando alguno agora sea en pensamiento agora en obra descubre algun peccado alos indiscretos.
Dixit quidam senex: Non quia intrant cogitationes malæ in nobis, condemnamur ex eo, sed si male utimur cogitationibus. Fit enim ut per cogitationes naufragium patiamur, et iterum de cogitationibus coronemur.
Vn viejo dixo. No somos condenados porque nos entren malos pensamientos enla cabeça. Mas si vsaremos dellos mal por la obra y si les dieres consentimiento: ca por los pensamientos padescemos peligro: y por otra parte porellos (contrastandoles) rescebimos corona.
Dixit aliquis senex: Non des et accipias cum sæcularibus hominibus; et non habeas notitiam cum muliere, nec habeas fiduciam diu cum puero.
Dixo vn viejo. No tengas que dar ni que tomar con los hombres mundanos: y no tengas platica con mugeres / ni tengas fiuzia en muchachos.
Frater quidam interrogavit senem, dicens: Quid faciam, quia multæ cogitationes sollicitant me, et nescio quomodo repugnem eis? Dixit senex: Non repugnes contra omnes, sed contra unam. Omnes enim cogitationes monachorum unum habent caput; necessarium ergo est considerare quæ et qualis sit et adversus illam reniti; ita enim et residuæ cogitationes humiliantur.
Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole: que hare que muchos pensamientos me dan cuydado: y no se como los contraste: respondio el viejo. No contrastes a todos mas a vno / ca todos los pensamientos delos monges tienen vna cabeça: y assi necessario es pensar que tal es y de que manera / y contra aquella tomar esfuerço; ca enesta guisa se abaxan los otros pensamientos.
Adversus cogitationes malas dixit quidam senex: Obsecro, fratres, sicut compressimus actus malos. comprimamus etiam cogitationes.
Contra los malos pensamientos dixo vn viejo. Hermanos yo os ruego que assi como auemos refrenado las obras malas / refrenemos tambien los malos pensamientos.
Dixit quidam senex: Qui vult habitare eremum, debet esse doctor, non qui doceri egeat, ne detrimentum sustineat.
Otro si dixo vn viejo. El que quiere morar en el yermo deue ser mostrado de guisa que no aya menester de ser enseñado porque no sufra daño.
Interrogatus est senex a quodam fratre dicente: Quomodo invenio Deum? utrum in jejuniis, an in laboribus, vel in vigiliis, aut in misericordia. Et respondit: In his quæ numerasti, et in discretione. Dico enim tibi quia multi afflixerunt carnem suam, et, quia sine discretione hoc faciebant, abierunt vacui nihil habentes. Os nostrum de jejunio fetet, scripturas omnes didicimus: ex corde David consummavimus, et quod Deus requirit non habemus, scilicet humilitatem.
Vn viejo fue preguntado por vn religioso que le dixo. Como seruire mejor a Dios con ayunos / o con trabajos / o con vigilias / o con misericordia: y respondio. Con lo que has contado y con la discrecion: ca yo te digo que muchos han afligido su carne / y porque lo hazian sin tiento fueronse vazios y sin cosa del mundo: ya hiede nuestra boca de mucho ayunar: todas las escripturas auemos aprendido de coro / ya auemos acabado de saber a Dauid: y avn no tenemos lo que dios requiere / conuiene saber caridad y humildad.
Frater interrogavit senem, dicens: Abba, ecce ego rogo seniores et dicunt mihi de salute animæ meæ, et nihil retineo de verbis eorum; quid autem vel rogo eos nihil proficiens? Totus enim sum in immunditia. Erant autem duo vasa vacua. Et dixit ei senex: Vade, et aufer unum ex vasis istis, et mitte in eo oleum, et accende intus stupam, et refunde oleum, et pone vas in locum suum. Et fecit sic. Et dixit ei: Fac iterum sic. Et cum fecisset hoc sæpius, dixit ei senex: Affer modo utraque vasa, et vide quod eorum mundius sit. Et respondit: Illud ubi oleum misi. Cui senex dixit: Sic est et anima de his quæ interrogat. Quamvis enim nihil retineat eorum quæ audit, tamen plus ipsa mundabitur quam illa quæ omnino nec interrogat quidquam.
— omitido en esta traducción —
Frater sedebat in cella sua quiescens, et volebant dæmones seducere eum sub specie angelorum, et excitabant eum ut iret ad collectam, et lumen ostendebant ei: ille autem venit ad quemdam senem, et dixit ei: Abba, veniunt angeli cum lumine, et excitant me ad collectam. Et dicit ei senex: Non audias, eos, fili, quoniam dæmones sunt; et quando veniunt excitare te, dic: Ego quando volo surgo, vos autem non audio. Accipiens autem præceptum senis, reversus est ad cellam suam. Et sequenti nocte iterum dæmones secundum consuetudinem venientes excitabant eum. Ille vero, sicut præceptum sibi fuerat, respondebat eis, dicens: Ego quando volo surgo, vos autem non audio. Et illi dicunt ei: Malus senex ille falsator seduxit te, ad quem venit frater volens mutare pecuniam; et cum haberet, mentitus est ei, dicens se non habere, et non dedit ei; ex hoc ergo cognosce quia falsator est. Surgens ergo frater diluculo venit ad senem, et nuntiavit ei hæc ipsa. Senex vero dixit ei: Verum est quia habebam, et quia venit frater volens mutuare, et non dedi ei, sed sciebam quia si darem ei, damnum animæ ipsius faciebam. Cogitavi ergo unum mandatum præterire, quam prævaricari decem, ex quibus ad tribulationem potuissemus venire pro illo, si a me pecuniam accepisset. Tu autem dæmones, qui te seducere volunt, ne audias. Et multum confortatus de verbis senis, abiit ad cellam suam.
Vn frayle estaua assentado en su celda muy de reposo: y querian los demonios en figura de angeles engañarle: y despertauanle que fuesse ala coleta: y trayanle lumbre: y el vino a vn viejo y dixole. Padre los angeles vienen con lumbre y me despiertan ala colecta: y dixo le el viejo. Hijo no los escuches que demonios son. Mas quando vienen a despertarte diles: yo quando quiero me leuanto / y no oyo a vosotros: y el religioso recebido el castigo del viejo boluio a su celda: y la noche siguiente vinieron otra vez los diablos segun acostumbrauan: y despertauanle: el respondiales como le era mandado: y ellos dixeronle: aquel viejo malo y falso te ha engañado: al qual vino vn religioso y le pidio que le prestasse dineros / y teniendolos mintio diziendo no los tener: y no se los presto. Por tanto conoce y ten le por mentiroso: y assi el religioso leuantose de mañana y fuesse al viejo: y contole todo esto: y dixo el viejo: verdad es que yo tenia dineros: y vino vn frayle porque le prestasse: y no quise: mas sabia que si se los diera fuera perdimiento de su alma / y por tanto pense ante de traspassar vn mandamiento que diez por los quales pudiera venir en algun siniestro por el si ouiesse de mi rescebido el dinero. Mas tu no escuches alos demonios que te quieren engañar: y consolado por las palabras del viejo fuesse a su celda.
Venerunt aliquando tres fratres ad quemdam senem in Scythi, et unus ex his interrogavit eum, dicens: Abba, commendavi Vetus et Novum Testamentum memoriæ. Et respondit senex, et dixit: Replesti verbis aerem. Et secundus interrogavit eum, dicens: Vetus et Novum Testamentum ego scripsi per me ipsum. Dixit autem et huic: Et tu replesti fenestras de chartis. Et tertius dixit: Mihi in focularem herbæ ascenderunt. Et respondit senex, et dixit: Et tu expulisti a te hospitalitatem.
Vinieron vna vez tres religiosos a vn viejo en Scithia / y vno dellos le dixo. Padre yo he aprendido de coro el viejo y nueuo testamento: y respondio el viejo: tu has hechido el ayre de palabras. Y el otro le dixo. Yo he escripto la blibia de mi mano / y a este respondio. Tu has hechido las finiestras de cartas: y dixo el postrero. Ami enel fogar me han nascido yeruas y han crescido: y respondio le el viejo. Tu has de ti desechado los huespedes.
Narraverunt quidam Patrum de quodam sene magno, quia si veniebat aliquis interrogare eum sermonem, ille cum magna fiducia dicebat: Ecce ego suscipio personam Dei, et sedeo in sede judicii, quid ergo vis ut faciam tibi? Si ergo dixeris mihi, miserere mei; dicit tibi Deus: Si vis ut miserear tui, miserere et tu fratribus tuis, et ego misereor tui. Si autem vis ut ignoscam tibi, ignosce et tu proximo tuo. Nunquid a Deo est causa? Absit; sed in nobis est, si volumus salvari.
Contaron algunos delos padres de vn gran viejo: que si alguno le venia a preguntar / el dezia con gran fiuzia: cata que yo tengo la persona de dios y estoy assentado en la silla del juyzio que quieres que te faga? Si me dixeres que aya compassion de ti Dios te dira. Si quieres que aya compassion de ti / hala tu de tus proximos: y si quieres que te perdone perdona a tu proximo. Pregunto os: ha nos quitado quiça Dios el aluedrio? no porcierto: mas en nuestra mano esta si nos quisieremos saluar.
Dicebant de quodam sene in Cellis quia erat magnus laborator. Cum faceret opus suum, contigit alium quemquam sanctum virum venire ad cellam ejus, et audivit eum de foris litigantem cum cogitationibus, et dicentem: Usquequo propter unum verbum omnia illa amitto? Ille autem foris stans, putabat quia cum aliquo alio litigaret, et pulsavit ut intraret et pacificaret eos; et ingrediens et videns quia nemo alius erat intro, habens etiam fiduciam apud senem, dixit ei: Cum quo litigabas, abba? Ille respondit: Cum cogitationibus meis, quia quatuordecim libros memoriæ commendavi, et unum verbum modicum audivi foris, et cum venissem facere opus Dei, omnia illa perdidi, et hoc solum quod foris audieram venit in memoria mea in hora ministerii mei, et propterea litigabam cum cogitatione mea.
Dezian de vn viejo en Cellia que era gran labrador. Y vna vez trabajando acaescio que vino vn otro religioso viejo a su celda y oyole dende fuera que estaua lidiando con sus pensamientos y dezia. Porque por vna palabra pierdo todas aquellas cosas. Y aquel estando de fuera pensaua que contendia con otro y toco ala puerta por entrar y apaziguarlos: y como entro vio que no auia otro dentro: y atreuiendose al viejo dixole. Padre con quien contendias? y respondiole. Con mis pensamientos: ca yo he encomendado ala memoria catorze libros / y he oydo de fuera vna pequeña palabra: y en viniendo a hazer el seruicio de dios / todo aquello se me oluido y solo me acordaua delo que auia oydo de fuera enla ora del rezar / y por esso reñia con mis pensamientos.
Fratres de congregatione venerunt in eremo, et applicuerunt ad quemdam eremitam, et suscepit eos cum gaudio. Et sicut est consuetudo eremitis, videns eos de labore fatigatos, posuit mensam extra horam; et quod habuit in cella apposuit eis, et repausavit eos. Et quando factum est sero, dixerunt duodecim psalmos, similiter et nocte; cum autem senex vigilaret, audivit eos inter se dicentes: Quia solitarii viri plus repausant in eremo quam nos in congregatione. Mane autem cum ambulaturi essent ad alium vicinum ejus, dixit eis: Salutate eum pro me, et dicite ei: Non adaques olera. Ille autem cum hoc audisset, intellexit verbum, et tenuit eos usque sero laborantes jejunos. Cum autem sero factum esset, fecit prolixum opus Dei, et posuit ea quæ habebat, et dixit: Cessemus modice propter vos, quia de labore estis fatigati. Et dixit iterum: Quotidie manducare non solemus, sed propter vos gustemus modicum. Et apposuit eis panem siccum et sal, et dixit: Ecce propter vos festivitatem habemus hodie; et misit parum aceti in salibus illis. Et surgentes cœperunt psallere usque mane. Et dixit: Propter vos non possumus adimplere regulam nostram, ut modice pausetis, quia peregrini estis. Mane autem facto, volebant fugere: ille autem rogabat, eos, dicens: Manete aliquantum temporis nobiscum; sin alias, vel propter mandatum, dies tres secundum consuetudinem eremi facite nobiscum. Illi autem videntes quia non relaxaret eos, fugerunt occulte.
— omitido en esta traducción —
Frater interrogavit quemdam Patrem, dicens: Si contigerit gravari in somno, et transierit hora ministerii mei, anima mea præ verecundia non vult implere opus suum. Et dixit senex: Si te contigerit usque mane dormire, quando evigilas, surge, claude ostium et fenestras tuas, et fac opus tuum; scriptum est enim: Tuus est dies, et tua est nox; in omni enim tempore glorificatur Deus.
Vn religioso pregunto a vno de los padres y dixole. Si acaesciere que me duerma y passare la ora de mi seruicio / mi alma no quiere de verguença hazer su officio / porende aconsejame / y respondio el viejo. Si te acaesciere dormir hasta la mañana / quando despertares leuantate y cierra la puerta y tus ventanas / y haz lo que te cumple: ca escripto esta. Tuyo es el dia y tuya la noche: ca en todo tiempo es Dios honrado y acatado.
Dicebat aliquis senex: Quia est homo comedens multa et adhuc esuriens; est etiam alter homo qui pauca comedit, et satiatur. Majorem autem habet mercedem ille qui plus comedit, et esuriens manet, ab illo qui parum comedit, et satiatur.
— omitido en esta traducción —
Dixit quidam senex: Si contigerit inter te et alium sermo aliquis tristis, et negaverit ille, dicens: Non dixi sermonem hunc, ne certes cum eo, et dicas: Dixisti, qui exacerbatur, et dicet tibi: Etiam dixi.
Vn viejo dixo. Si acaesciere entre ti y otro alguna mala palabra: y el otro la negare diziendo. No he dicho tal cosa / no porfies conel diziendo: Tu lo has dicho: ca ensañarse ha y afirmara auerla dicho.
Frater aliquis interrogavit senem, dicens: Soror mea pauper est, si do ei eleemosynam, non est sicut unus de pauperibus? Et dixit senex: Non. Dixit autem frater: Quare, abba? Et respondit senex: Quia sanguis ipse trahit te modicum.
Vn frayle pregunto a vn viejo y dixole. Yo tengo vna hermana pobre: si le doy limosna es como si la diesse a otro qualquier pobre: y respondio el viejo no. Y replico el religioso. Padre porque? y respondio el viejo. Porque la carne y la sangre te tira vn poco.
Dixit senex: Quia oportet monachum neque auditorem esse obtrectantium, neque obtrectari, neque scandalizari.
Vn viejo dixo. Conuiene al monge que ni oya alos disfamadores: ni maldezir: ni escandalizarse.
Dixit quidam senex: Non omnia quæ dicuntur placeant tibi, neque omni sermoni consentias. Tardius crede, et quod verum est, citius dic.
Vn viejo dixo: no te plega todo lo que oyes: ni des tu consentimiento a qualquier razon: cree tarde y di presto la verdad.
Dixit quidam senex: Si ascenderit in corde fratris sedentis in cella verbum, et revolvens frater verbum in animo, non potuerit ad mensuram verbi pertingere, neque tractus fuerit a Deo, assistunt ei dæmones, et ostendunt ei de verbo illo quod ipsi volunt.
Vn viejo dixo. Si viniere al religioso estando enla celda algun pensamiento y tratandole en su coraçon no pudiere alcançar ala medida de aquel: y dios no le truxere a le saber y reuelarselo: luego los demonios le vienen de cerca y le muestran de aquella fantasia lo que les plaze.
Dicebant quidam senum: Quando congregabamur initio ad invicem, et loquebamur aliquid quod utile esset animabus nostris, efficiebamus seorsum et seorsum, et ascendebamus in cœlum; nunc autem congregamur, et in obtrectationibus occupamur et unus alterum trahimus in profundum.
Dezian vnos viejos. Enlos comienços quando nos ayuntauamos y fablauamos algo al prouecho delas almas apartauamo nos despues los vnos de los otros y subiamos al cielo: y agora quando nos ayuntamos ocupamonos en maldezir: y el vno al otro nos lleuamos al infierno.
Dixit alter quidam Patrum: Si quidem interior homo noster sobrie agit, potest etiam exteriorem custodire; si vero non est ita, qua possumus virtute custodiamus linguam.
Dixo otro viejo. Si el hombre de dentro obra mesuradamente puede guardar al de fuera: y si esto no: alomenos guardemos con todas nuestras fuerças la lengua.
Item qui supra dixit: Opus spirituale necessarium est, quia in hoc venimus. Magnus enim labor est ore dicere quod non fit opere corporali.
Dixo por semejante el mismo. La obra espiritual necessaria es: ca a esto auemos venido: empero gran trabajo es dezir por la boca lo que no se pone por obra.
Alter quidam Patrum dixit: Quia omnino oportet hominem habere intra cellam opus, quod laboret; si autem in opere Dei occupatur, venit ad eum diabolus die inter diem, sed non invenit locum in quo maneat. Si autem rursus dominando ei inimicus in captivitatem redegerit eum, venit iterum spiritus Dei frequenter; sed si nos ei non facimus locum propter malitiam nostram, discedit.
Dixo otro religioso. Conuiene al hombre que tenga dentro en su celda algo que fazer: ca si enel seruicio de dios se ocupa viene el diablo de dia en dia mas no halla lugar donde more: empero si señoreandose del otra vez el enemigo le catiuare: y viene otra vez el spiritu de dios a menudo: mas si no le hazemos lugar vase por nuestra malicia.
Descenderunt aliquando monachi de Ægypto in Scythi, ut viderent seniores loci illius. Et cum vidissent eos extenuatos fame, de nimia abstinentia impatienter comedere, scandalizati sunt in eis. Hoc autem presbyter agnoscens, voluit sanare eos, et ita dimittere, et prædicavit in ecclesia plebi, dicens: Jejunate et extendite abstinentiam vestram, fratres. Volebant autem Ægyptii, qui illic venerant, discedere, et retinuit eos. Cum autem jejunassent primo aporiati sunt, fecerat enim eos biduo jejunare continuo. In Scythi autem habitantes jejunaverunt hebdomadam; et facto Sabbato, sederunt manducare Ægyptii cum senibus. Turbantibus autem se ad manducandum Ægyptiis, unus de senibus tenuit manus ejus, dicens: Cum disciplina manducate, quomodo monachi. Unus autem ex Ægyptiis repulit manus ejus, dicens: Dimitte me quia morior, tota hebdomada nihil coctum comedi. Et dixit ei senex: Si vos biduo intervallo manducantes ita defecistis, quare in fratribus scandalizati estis, qui semper hebdomadas eo ordine levando abstinentiam servant. Illi autem pœnitentiam coram eis egerunt, et ædificati in abstinentia eorum abierunt cum gaudio.
Vna vez descendieron los monges de Egypto a Scithia por ver los ancianos de aquel lugar: y como los vieron trasijados de hambre por los muchos ayunos comer desordenadamente: escandalizaronse dellos / y conosciendo esto vn clerigo quisolo remediar y predico enla yglesia diziendo Hermanos ayunad y acrecentad vuestra penitencia: y queriendo los egypcianos que auian venido yrse: detuuo los y como ouiessen primero ayunado enojaronse. Ca fizieron los ayunar dos dias continuos / y los que estauan en Scithia ayunaron vna semana entera: y como llego el sabado comieron los egypcianos con los viejos: y turbandose en el comer los egypcianos / vno delos viejos tomoles las manos y dixoles: comed mesuradamente y a passo como religiosos: y vno de los Egypcianos echole atras y dixo. Dexame que muerto de hambre soy que he estado sin comer cosa cocha toda la semana: entonce dixole el viejo. Si vosotros por auer estado dos dias sin comer lo aueys tomado con poca paciencia: porque os aueys escandalizado enlos religiosos que toda la semana guardan la abstinencia: y aquellos fizieron penitencia delante dellos / y edificados enla abstinencia dellos fueronse con gozo.
Frater quidam renuntians sæculo, et accipiens habitum monachi, statim reclusit se, dicens: Solitarius volo esse. Audientes autem vicini seniores, venerunt et ejecerunt eum, et fecerunt circuire cellas fratrum, et pœnitentiam coram singulis agere, et dicere: Ignoscite mihi, quia non sum solitarius, sed adhuc initium monachi nuper assumpsi.
Vn religioso luego que ouo rescebido el habito encerrose diziendo. Yo quiero estar a solas: y oyendo esto los viejos vezinos vinieron y lançaronle fuera: y fizieronle yr por todas las celdas delos religiosos y fazer penitencia delante de cada qual: y dezir perdoname que no soy solitario: mas avn aora he tomado el principio de ser monge.
Dixerunt quidam senes: Si videris juvenem voluntate sua ascendentem in cœlum, tene pedem ejus, et projice eum in terram, quia non ita expedit ei.
Dixeron vnos viejos. Si vieres el mancebo que sube por su voluntad al cielo tomale del pie y lançale enel suelo: ca no le conuiene fazer assi.
Frater dixit cuidam seni magno: Abba, volebam invenire senem aliquem juxta voluntatem meam, et morari cum ipso. Et dixit ei senex: Bene quæris, domine meus. Ille autem affirmabat hujusmodi esse desiderium suum, non intelligens quod locutus est senex ille. Sed cum videret eum senex æstimantem quod bene sentiret, dixit ei: Ergo si invenis senem secundum voluntatem tuam vis manere cum eo? Et ille dixit: Etiam omnino hoc volo, si invenero secundum voluntatem meam. Dixit ergo ei senex: Non ut tu sequaris voluntatem senis illius, sed ut ille tuam voluntatem sequatur, et ita in eo repauses. Sensit autem frater ille quod dicebat, et surgens prostravit se ad pœnitentiam, dicens: Ignosce mihi, quia valde gloriabar, æstimans me bene dicere, cum nihil tenerem boni.
Vn religioso dixo a vn viejo de gran autoridad. Padre yo querria fallar vn viejo a mi voluntad y morar conel: y dixole el viejo: buena cosa buscas señor mio: y el afirmaua que este era su desseo no entendiendo lo que hablo aquel viejo: y como le viesse el viejo creyendo que tuuiesse buen proposito dixole. Pues si hallas viejo a tu voluntad quieres estar conel? y respondio el si: y dixo el viejo. Pues luego no para que tu sigas su voluntad mas para que el siga la tuya: y assi reposes conel Entonce aquel frayle entendio lo que le dezia / y leuantado tendiose a fazer penitencia diziendo. Padre perdoname que mucho me vanagloriaua pensando bien dezir.
Duo fratres carnales renuntiaverunt sæculo, quorum unus, qui ætate minor erat, primus cœperat conversari; et cum venisset apud eos quidam Patrum et applicuisset apud eos, posuerunt pelvim. Et venit qui minor erat ætate ut lavaret pedes seni, senex autem tenens manum ejus removit eum, et eum qui major ætate fuerat, fecit implere opus, quod primi in monasterio facere consueverant. Dixerunt autem ei astantes fratres: Abba, ille minor in conversatione primus est. Respondit eis senex: Et tollo primatum minoris, et trado ei qui ætate præcedit.
Dos hermanos carnales dexaron el mundo: delos quales el menor començo de platicar enel monesterio muy bien: y como ouiesse venido a ellos vno delos padres pusieron vna cuenca y vino el menor a lauar los pies del viejo: y el tomolo por la mano y apartole / y hizo que el mayor le lauasse: lo qual empero acostumbrauan fazer los nouicios enel monesterio: y dixeron los religiosos que estauan presentes. Padre aquel menor es el mas nouicio enel conuento: y respondio el viejo: yo quito la primacia al menor y la doy al mayor.
Dixit quidam senex: Prophetæ conscripserunt libros; patres autem nostri venerunt post eos, et operati sunt in eis plurima, et iterum successores illorum commendaverunt eos memoriæ. Venit autem generatio hæc quæ nunc est, et scripsit ea in chartis atque membranis, et reposuit in fenestris otiosa.
Vn viejo dixo: los prophetas escriuieron libros y nuestros padres vinieron despues dellos y obraron muchas cosas / y por semejante los subcessores dellos los encomendaron ala memoria: y es agora llegada la gente deste tiempo y ha los escripto en papel y pergamino: y ha los puesto en librerias y almarios desaprouechados.
Dicebat senex: Quia cucullum, quo utimur signum est innocentiæ; superhumerale quo humeros et cervicem alligamus, signum est crucis; zona vero qua cingimur, signum est fortitudinis. Conversemur ergo juxta id quod habitus noster significat, quia omnia cum desiderio facientes, nunquam deficiemus.
Vn viejo dezia que la cogulla de que vsamos es señal de innocencia / y el escapulario con que los hombros y la ceruiz atamos es la señal dela Cruz / y la cinta con que nos ceñimos es señal de fortaleza / platiquemos pues cerca delo que significa nuestro habito. Ca haziendo todas las cosas con desseo nunca desfallecemos.
Texto latino: Verba seniorum, libro V de las Vitae Patrum, traducido del griego por Pelagio, diácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 855–988, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado, y abrevia otros; los dichos sustituidos, y dos que omite sin remisión, se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Una muestra aleatoria del 10 % de los dichos se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,0 errores por cada 1000 palabras antes de la corrección; los errores hallados están corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error