Abbatia
Sancti Petri
de Curte

Dichos de los ancianos (Verba seniorum, libro V)

De la paciencia o fortaleza

De patientia seu fortitudine.Capitulo .ccxiiij. dela paciencia si quiere fortaleza y constancia.

1

Sanctus Antonius abbas cum sederet aliquando in eremo, animus ejus tædium et confusionem cogitationum incurrit, et dicebat ad Deum: Domine, volo salvus fieri, et non me permittunt cogitationes meæ. Quid faciam in hac tribulatione, quomodo salvus ero? Et modice assurgens, cœpit foras exire. Et vidit quemdam, tanquam seipsum, sedentem atque operantem; deinde surgentem ab operibus et orantem; et iterum sedentem et plectam de palmis facientem, et inde rursus ad orationem surgentem. Erat autem angelus Domini missus ad correptionem et cautelam dandam Antonio. Et audivit vocem angeli, dicentis: Sic fac, et salvus eris. Ille autem, hoc audito, magnum gaudium sumpsit atque fiduciam. Et ita faciens, salutem quam quærebat invenit.

Estando el sancto abad Antonio assentado vna vez enel yermo dio su pensamiento en confusion y enojos: y dezia a nuestro señor. Yo quiero ser saluo / mas no me dexan mis ymaginaciones. Que hare enesta tribulacion o como sere saluo? y leuantado vn poco salio fuera y vio vno como assi mismo assentado / y trabajando: y que se leuantaua dela hazienda: y hazia oracion y otra vez se tornaua a leuantar y fazia vna trença de palmas y leuantaua se dende otra vez a hazer oracion: y era el angel de nuestro señor embiado para castigo y seguridad de antonio: y oyo vna boz del angel que le dezia. Haz assi y seras saluo. Y aquel oydo esto ouo gran gozo y fiuzia: y haziendo assi fallo la salud que buscaua.

2

Frater quidam interrogavit abbatem Agathonem, dicens: Mandatum mihi venit, et est mihi pugna gravis in loco, quo est ipsum mandatum. Volo ergo propter mandatum pergere illud, et pavesco bellum. Dicit ei senex: Sic erat Agatho; implebat mandatum, et vincebat bellum.

Vn frayle pregunto al abad agathon y dixole. Mandamiento me ha venido: y tengo vna graue pelea enel lugar donde esta el mismo mandamiento: porende quiero por el mismo mandamiento yr aculla: mas he miedo de la guerra.

3

Dixit abbas Ammonas, quia quatuordecim annos fecerit in Scythi, deprecans Deum die ac nocte ut daret ei virtutem superandi iram.

Dixo el abad ammonas que estuuo catorze años en scithia rogando a dios noche y dia que le diesse fuerça para sobrar la yra.

4

Dixit abbas Besarion, quia quadraginta noctes manserit inter spinas stans, et non dormierit.

Dixo el abad Bisarion que estuuo quarenta noches entre las espinas sin dormir.

5

Frater quidam sedens singularis turbabatur, et pergens ad abbatem Theodorum de Pherme, dixit ei, quia conturbaretur. Senex autem dixit ei: Vade, humilia mentem tuam, et subde te, et habita cum aliis. Abiit autem in montem, et mansit cum aliis. Et reversus est postea ad senem, et dixit ei: Nec cum aliis hominibus habitans, quietem invenio. Et dixit ei senex: Si solitarius non quiescis, neque cum aliis, cur voluisti monachum facere? nonne ut sustineas tribulationes? Dic autem mihi quot annos habes in habitu isto? Et dicit ei: Octo. Et dicit ei senex: Crede mihi, habitu isto septuaginta annos, et nec una die potui requiem invenire; et tu in octo annis requiem vis habere?

Vn frayle assentado a solas turbauase mucho: y yendo al abad theodoro de firme contole como se turbaua y dixo el viejo. Ve y humillate / y somete te / y mora con los otros y fuesse al monte: y estuuo con los otros: y boluiendo despues al viejo dixole. Ni aun morando conlos otros hallo reposo: y dixole el viejo. Si estando solo: ni acompañado no reposas: porque te heziste monge: no lo heziste por sostener tribulaciones. Dime quantos años ha que recebiste el habito? y respondiole. ocho: y dixole el viejo. Creeme yo ha setenta años que le tengo y no he podido aun holgar vn dia: y tu quieres en ocho años hallar reposo.

6

Interrogavit eum iterum frater quidam, dicens: Si fiat subito sonus ruinæ alicujus, fit tibi timor, abba? Et dixit ei senex: Si cœlum terræ adhæreat, Theodorus non formidat. Poposcerat enim precibus a Deo ut auferretur ab eo formido, et propterea interrogavit eum frater.

Preguntole otra vez vn religioso diziendo. Padre si se leuantasse subitamente vn estruendo como de alguna cosa que cae deue el hombre auer miedo? y respondio el viejo aunque el cielo se ayuntasse con la tierra: theodoro no auria miedo. Ca auia con oracion demandado a nuestro señor que le quitasse el temor / y por esso le pregunto el religioso:

7

Dicebant de abbate Theodoro, et abbate Lucio de Nono Alexandriæ, quia fecerint quinquaginta annos, seducentes animos suos, et dicentes: Transacta hieme ista, migrabimus hinc. Et iterum quando fiebat æstas, dicebant: Quia transacto æstivo, discedemus hinc. Et sic fecerunt toto tempore conversationis suæ semper reminiscendi Patres.

dezian del abad Theodoro: y del glorioso lucio y de Nono de alexandria que viuieron cincuenta años engañando sus coraçones / y diziendo como fuere el inuierno passado nos yremos de aqui y otra vez quando venia el estio dezian que passado aquel se yrian: y assi passaron el tiempo de su vida siempre recordandose delos padres

8

Dixit abbas Pastor de abbate Joanne brevis staturæ quia rogaverit Dominum, et abstulerit ab eo omnes passiones, et effectus est securus, et veniens dixerit cuidam seni: Vide hominem quietum, et nullam habentem pugnam. Et dixit ei senex: Vade, roga Dominum, ut jubeat in te moveri pugnam, quoniam proficit pugnando anima. Et cum redisset in eo pugna, ulterius non oravit, ut auferretur ab eo pugna, sed dicebat: Domine, da mihi tolerantiam sustinendi has pugnas.

dezia el abad pastor del abad juan pequeño que auia rogado a Dios que le quitasse todas las passiones y fuesse seguro y viniendo dixo a vno: yo me veo reposado: y no tengo pelea alguna: y respondiole el viejo: ve y faz oracion a dios que mande que se mueua en ti alguna tentacion y contienda: ca peleando aprouecha el anima: y como le torno la tentacion no rogo dende adelante que dios se la quitasse: mas dezia. Señor dame sufrimiento.

9

Venit abbas Macarius major ad abbatem Antonium in montem; et cum pulsasset ostium, exivit ad eum, et dixit ei: Tu quis es? Et ille ait: Ego sum Macarius. Et claudens ostium intravit, et dimisit eum foris. Et cum vidisset postea patientiam ejus aperuit ei. Et adgaudens ei, dicebat: Multum tempus est ex quo te videre desiderabam, audiens de te. Et exhibens ei hospitalitatem, refecit eum: erat enim fessus de multo labore. Vespere autem facto infudit sibi abbas Antonius modicas palmas, et dicit ei abbas Macarius: Da mihi, ut ego infundam quod operer. Ille autem dixit: Non habeo plus. Et faciens fasciculum majorem, infudit eum. Et sedentes a sero et colloquentes de utilitate animarum, faciebant plectam, et ipsa plecta per fenestram descendebat in spelunca. Et egrediens mane sanctus Antonius, vidit collectionem plectarum abbatis Macarii, et admiratus est, et osculatus manus ejus, dicebat: Multa virtus de istis egreditur.

Vino el abad Macario el mayor al abad Antonio al monte: y como vuo tocado ala puerta salio a el: y dixole. Quien eres? y respondio yo soy Macario / y el entrose y cerro la puerta y dexo le fuera: y despues viendo su paciencia abriole: y holgando con el dezia mucho tiempo ha que te desseaua ver oyda tu fama: y recogiendole en su casa lo hizo recrear / ca estaua muy fatigado: y como fue de noche puso el abad Antonio a remojar para si vnas pocas de palmas y dixole el abad Macario: dame a mi para que ponga en remojo y trabaje: y el respondio. No tengo mas. Entonces el abad Macario hizo vn hazeçuelo mayor: y puso lo a remojar y assentados muy tarde hablando del prouecho de las animas hazia vna trença / y aquella decendia por la ventana ala cueua: y entrando enla mañana sant Antonio: vio las trenças muchas que auia hecho el abad Macario y marauillose: y besandole las manos dezia: mucha virtud sale destas manos:

10

Descendit aliquando ipse Macarius de Scythi ad locum qui dicitur Terenuthin, et intravit dormire in monumento, ubi erant antiquitus sepulta corpora paganorum. Et traxit unum corpus sub caput suum tanquam plumatium de scirpo. Dæmones autem videntes fiduciam ejus, invisi sunt, et volentes terrere eum, vocabant quasi quamdam mulierem, dicentes: Nonna illa, veni nobiscum ad balneum. Et alter dæmon de sub ipso tanquam ex mortuis illis respondit, dicens: Peregrinum quemdam habeo super me, non possum venire. Senex autem non expavit, sed confidens tundebat corpus illud, dicens: Surge, vade, si potes. Quod cum audissent dæmones clamaverunt voce magna, dicentes: Vicisti nos. Et fugerunt confusi.

descendio vna vez el abad Macario de Scithia a vn lugar llamado Therenuthin: y entro a dormir en vna sepoltura donde antiguamente auian sido sepultados cuerpos de paganos: y puso vn cuerpo debaxo de su cabeça como vna almohada de junco / y los demonios mirando su osadia atormentauanse: y queriendole espantar llamauan a vna muger: dezianle: madre ven con nosotros al baño y el otro demonio que estaua debaxo del como vno de aquellos muertos: respondio. Yo tengo vn caminante sobre mi no puedo / y el viejo no desmayo antes con mayor essuerço daua de puñadas a aquel cuerpo muerto y deziale: leuantate: y vete si puedes: lo qual oydo gritaron los demonios y dixeron: vencido has / y dieron a huyr de corridos.

11

Dicebat abbas Mathois: Volo aliquod leve opus et continuum, quam grave quod cito finitur.

— omitido en esta traducción —

12

Narraverunt de abbate Milido, quia cum habitaret aliquando cum duobus discipulis in finibus Persarum, exierunt duo filii imperatoris secundum consuetudinem in venationem, et miserunt retia in longum per millia quadraginta, ut quodcunque intra retia inveniretur, occiderent. Inventus est autem senex cum duobus discipulis intra retia. Et cum vidissent eum pilosum et terribilem aspectu, admirati sunt, et dixerunt ei: Homo es, an spiritus aliquis? dic nobis. Et dixit eis: Homo sum peccator, et exivi flere peccata mea; et adoro Filium Dei vivi. Illi autem dixerunt ei: Non est alius Deus, nisi Sol, et Ignis, et Aqua; ipsos adora, et sacrifica eis. Et ille respondit: Ista creaturæ sunt, et erratis. Sed obsecro vos, convertimini, et agnoscite verum Deum, qui et ista creavit, et cætera omnia. Illi autem deridentes, dixerunt: Condemnatum et crucifixum dicis esse verum Deum? Etiam, inquit, ipsum qui crucifixit et occidit mortem, hunc dico esse verum Deum. Illi autem tam ipsi quam fratribus qui cum eo erant inferentes tormenta, cogebant eos sacrificare. Et duos quidem fratres post plurima tormenta decapitaverunt, senem autem diebus multis torquebant. Postea vero statuerunt eum in quodam loco, et sagittabant in ipso quasi ad signum: unus a dorso, et alter a pectore. Dicit eis senex: Quoniam facti estis in consensu in unum, ut effundatis sanguinem innocentem, crastina in momento hac hora, quæ modo est, sine filiis remanebit mater vestra, et privabitur affectu vestro, et propriis sagittis invicem sanguinem vestrum effundetis. Illi autem subsannantes verba ejus, exierunt in crastino, ut venarentur. Et contigit ut evaderet unus cervus de rete eorum, et ascenderunt equos, et currebant ut comprehenderent cervum: qui cum jactassent sagittas post ipsum, invicem sibi in cor dederunt, et mortui sunt juxta verbum quod prædixerat senex.

Contaron de el abad Mileto que morando vna vez con dos discipulos suyos enla frontera delos persas salieron dos hijos de el emperador segun su costumbre a caça: pusieron las redes de luengo treze leguas / porque matassen qualquier cosa que enla red cayesse: y hallaron al dicho viejo con sus dos discipulos cabe las redes y como le vieron velloso y espantable a la vista marauillaronse y dixeronle. Eres hombre o algun spiritu? y respondioles. Hombre soy pecador y he salido a llorar mis pecados: y adoro al hijo de dios biuo: y ellos dixeronle: no ay otro dios saluo el sol fuego y agua: porende adora los y hazles sacrificio: y el respondioles. Essas cosas criaturas son y vosotros andays errados: mas ruego vos que os conuirtays y conozcays al verdadero dios que crio estas cosas y todas las otras: y ellos faziendose burla del dixeronle: vno que fue condenado y crucificado dizes ser verdadero dios? Y el respondio. Si que al que crucifico el pecado y mato la muerte digo yo ser verdadero dios: y ellos assi a el como alos religiosos que estauan conel atormentauan y forçauan a sacrificar: y alos dos religiosos despues de muchos tormentos descabeçaron: y al viejo atormentaron muchos dias y despues pusieronle en vn lugar y assaeteauanle como a hito vnos delante otros por las espaldas: y dixoles el viejo. Solo porque aueys consentido en vno de derramar la sangre sin culpa / mañana en vn momento enesta misma hora quedara sin hijos vuestra madre: y sera de vuestra vista priuada: y con propias saetas el vno al otro vos derramareys vuestra sangre. Y ellos escarnesciendo sus palabras salieron de mañana a caça: y escapo a caso de sus redes vn venado / y corrian con sus cauallos por tomarle / y tirando saetas empos del el vno al otro se mataron: segun que auia dicho el viejo.

13

Dixit abbas Pastor: Quia virtus monachi in tentationibus apparet.

Dixo el abad Pastor que la señal del monge enlas tentaciones se demuestra.

14

Dixit iterum qui supra quia Isidorus presbyter de Scythi allocutus sit aliquando plebem fratrum dicens: Fratres, nunquid non ad laborandum venimus in hoc loco? Et nunc video, quia nullus hic labor est. Ego igitur collecta pelle mea vado ubi est labor, et ibi invenio requiem.

Otro si dixo / que el sacerdote Ysidoro en Scithia fablo vna vez al conuento de los religiosos y dixoles. Hermanos no auemos quiça venido aca a trabajar? Empero agora veo que no ay aqui trabajo alguno / por tanto yo quiero allegar mi conuento y yr a donde aya trabajo / y ende hallare reposo:

15

Dixit sancta Syncletica: Si in monasterio cum aliis versaris, non mater locum; læderis enim, si facias hoc. Etenim sicut gallina si dereliquerit ova sua fota, sine pullis ea exire facit; ita monachus vel virgo frigescit et mortificatur in fide, de loco ad locum transeundo.

dixo sancta Sincletice: si en el monesterio con otros platicares no mudes el lugar: ca dañarte ha si lo hizieres: ca bien como si la gallina dexare los hueuos que empollaua saldran gueros y sin pollos / assi el monge o la virgen se enfria y amortigua enla fe passando de vn lugar a otro.

16

Dixit iterum aliud: Diabolus cum per stimulos paupertatis non moverit, divitias adhibet ad seducendum. Et dum per contumelias et opprobria non prævalet, laudes et gloriam adhibet. Sin autem satietatem corporis immittit, et cum delectationibus seducere non potest, per molestias, quæ contra votum eveniunt, animam conatur subvertere. Infirmitates autem quasdam graves expetendo adversus eum qui tentandus est adhibet, ut per eas pusillanimes faciens monachos, conturbet charitatem eorum quam habent ad Deum. Sed quamvis concidatur corpus, et febribus validis inflammetur, insuper etiam intolerabili siti affligatur, siquidem peccator es qui hæc sustines, recordare futuri sæculi pœnas, et æternum ignem, et judicialia tormenta; et ita non deficies ad ea quæ in præsenti contingunt; insuper et gaude, quia visitavit te Deus. Et illud famosissimum dictum in lingua habeto, id est, Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Si ferrum es, per adhibitum tibi ignem amittes æruginem. Quod si justus es et hæc pateris, de magno ad majora promoveris. Aurum es, sed per ignem probatior eris. Datus est enim tibi angelus Satanæ, stimulus carnis tuæ. Exsulta videns, cui similis factus es, Pauli enim simile donum meruisti accipere. Si febribus, si rigore frigoris castigaris, memor esto quid Scriptura dicit: Transivimus per ignem et aquam; residuum est quod sequitur, ut inducamur in refrigerium. Obtinuisti primum, exspecta secundum, agens quæ virtutum sunt. Clama verba Prophetæ, dicentis: Pauper et inops et dolens ego sum. Perfectus enim eris per hujusmodi tribulationem. Ait enim: In tribulatione dilatasti me. In his ergo maxime exercitiis animas mater nostras probemus, ante oculos enim habemus adversarium nostrum.

Y dixo otro castigo / que el diablo quando con las espuelas de la pobreza no puede mouer al hombre: da riquezas para engañar: y quando con denuestos y injurias no puede vencer: ponele alabanças y gloria: y si con la fartura y deleytes engañar no puede / con enojos y desastres que acaescen contra la voluntad del hombre trabaja en destruyr el anima: ca dando vnas graues dolencias al que quiere tentar: y faziendo con aquellas couardes los religiosos turbales la caridad que tienen a dios: mas puesto que el cuerpo se corte: y con rezias calenturas se encienda: y avn que sobre todo esto sea de sed incomportable atormentado si tu que tales cosas sufres eres pecador: recuerdate delas penas del siglo venidero / y del eterno fuego y delos increybles tormentos / y assi no desfallesceras quando eneste mundo algo te acaesciere. Allende desso alegrate que Dios te ha visitado / y porende ten presto enla lengua aquel famoso dicho. Castigando me castigo el señor / y no me mato. Si eres fierro conel fuego perderas el orin: y si eres justo y padesces tales cosas / de grandes a cosas mayores seras leuantado / eres oro: sabete que conel fuego seras mas apurado. Ha te sido quiça dado el angel de satanas el aguijon de tu carne: alegrate pensando a quien te han hecho semejante: en quanto meresciste rescebir semejante don que el apostol Pablo. Si con calenturas y rigor de frio eres castigado recuerdate delo que la escriptura dize: passado auemos por fuego y por agua queda pues que se sigue que seamos lleuados ala guarida: recabaste lo primero: espera lo segundo: y obrando virtudes di a bozes las palabras del propheta. Yo soy pobre y mendigo: y enfermo: ca perfecto seras conestas tres maneras de tribulaciones: ca dize. Enla tribulacion me ensanchaste: prouemos pues nuestras animas enestos exercicios. Ca delante los ojos tenemos nuestro enemigo.

17

Dixit iterum: Si infirmitas molesta nobis fuerit, non contristemur, tanquam qui pro infirmitate et vulnere corporis non possimus stare ad orandum aut psallendum ad vocem. Hæc autem omnia nobis pro destruendo corporis desiderio necessaria sunt quoniam jejunia et labores propter turpes delectationes nobis constituta sunt. Si igitur ægritudo ista retundit, superflua de his observandis ratio est. Sicut enim magno et forti medicamine ægritudo, ita ægritudine corporis vitia reciduntur. Et hæc est magna virtus, quando in infirmitatibus tolerantia fuerit, et gratiarum actio mittitur ad Deum. Si amittimus oculos, non feramus graviter. Extollentiæ enim instrumentum amisimus, sed interioribus oculis gloriam Domini speculemur. Surdi facti sumus? non contristemur, quia auditum vanum amisimus. Manus vestræ ex aliqua passione debilitatæ sunt? sed interiores paratas habeamus adversus inimici tentationes. Infirmitas totum corpus nostrum tenet? sed nostro interiori homini sanitas crescit.

Otro si dixo: si la dolencia nos enojare / no nos entristezcamos como que por enfermedad o ferida no podamos hazer oracion o cantar / ca todas estas cosas auemos menester para destruyr los desseos del cuerpo / ca los ayunos y trabajos por los vellacos deleytes son establescidos: y por tanto si la tal dolencia nos quita las cosas demasiadas de aquello deuemos fazer oracion y dar gracias. Ca assi como la grande y fuerte medicina la enfermedad se remedia: assi con la dolencia del cuerpo se cortan los vicios y es gran virtud auer en las dolencias paciencia / y de ello hazer gracias a Dios. Si perdieremos los ojos: no lo tomemos fuerte: ca perdimos el aspero dela soberuia / mas acatemos con los ojos del coraçon la gloria de nuestro señor: y si fueremos sordos: no nos enojemos por ello ca perdimos el oyr vano: si nuestras manos fueren por alguna passion contrechas: tengamos las que estan dentro aparejadas contra las tentaciones del enemigo: ca puesto que la dolencia tenga ocupado todo nuestro cuerpo al hombre que dentro tenemos crece la salud.

18

Dixit iterum quæ supra: Qui in sæculo isto aliqua crimina commiserunt, etiam nolentes mittuntur in carcerem, et nos pro peccato nostro redigamus nosmetipsos in custodiam, ut voluntaria mentis nostræ vindicta futuras a nobis pœnas amoveat. Si jejunas, non tibi invenias occasionem dicendi quia exacerbatus in ægritudinem incurristi, quoniam et qui non jejunant similes ægritudines incurrunt. Inchoasti aliquid boni? non revoceris per impedimenta inimici, quoniam et ipse inimicus patientia tua destruetur. Etenim qui navigare cœperint, primo pandentes vela prosperum ventum inveniunt; postea autem contrarius ventus eis occurrit. Sed nautæ non mox propter incursum contrarii venti, aut exonerant aut deserunt navim, sed paululum sustinentes aut pugnantes adversus procellam, iterum rectum cursum inveniunt. Ita ergo et nos in contrarium spiritum incurrentes, crucem pro velo erigamus, et sine periculo sæculi istius navigium explicabimus.

Otro si dezia: los que eneste mundo cometieron algunos vicios avn contra su voluntad son puestos enla prision: porende nos por nuestros pecados pongamos a nos mismos en carcel / porque la vengança voluntaria de nuestro pensamiento nos quite y libre delas penas venideras. Si ayunas: no te halles alguna escusa de dezir que de flaqueza has adolescido: ca los que no ayunan caen en semejantes dolencias. Si començares alguna buena cosa no tornes atras por los empachos del enemigo: ca el mismo con tu paciencia se destruyra: ca los que nauegan primero tienden las velas y hallan el viento prospero: y si despues les acaesciere viento contrario ya por esso no descargan luego o desamparan la naue: mas sufriendo vn poco o remediando ala tormenta y peleando contra ella cobran el derecho camino: assi nos quando cayeremos enla tentacion: alcemos la cruz en lugar de velas: y sin peligro deste mundo haremos el marinage.

19

Dicebant de abbatissa beatæ memoriæ virgine Sara, quod supra alveum fluminis sexaginta annos habitaverit, et nunquam inclinata est, ut flumen ipsum aspiceret.

Dezian dela virgen Sara de gloriosa memoria que estuuo sobre el cuerpo de vn rio sesenta años y nunca se abaxo a mirar el agua

20

Dixit abbas Hypericnius: Hymni spirituales sint in ore tuo, et meditatio assidua sublevet pondus tentationum supervenientium tibi. Hujus enim rei exemplum manifestum est viator sarcina alicujus oneris prægravatus, flando et respirando, oneris et viæ paulatim laborem imminuit.

Dixo el abad Ypericio: ten cantares spiritales en tu boca: y el pensamiento continuo y contemplacion aliuianaran la carga delas tentaciones que te sobreuinieren: ca manifiesto es el exemplo desto: por quanto el caminante cargado resollando y descansando relieua / y faze menor poco a poco el trabajo del camino y dela carga.

21

Dixit iterum qui supra: Oportet nos adversus tentationes armari, quoniam modis omnibus veniunt; sic enim supervenientibus eis probati apparebimus.

Otro si dixo. Conuiene armarnos contra las tentaciones / ca en todas maneras sobreuienen: y sobreuiniendo seremos experimentados.

22

Dixit quidam senex: Si venerit homini tentatio, undique ei multiplicantur tribulationes, ut pusillanimis fiat et murmuret. Et narravit senex ita: Frater quidam erat in cella, et venit super eum tentatio; et si quis eum videbat, nec salutare eum volebat, neque in cellam recipere; et si opus habebat panem, nemo mutuabat ei; et si de messe veniebat, nemo eum, sicut erat consuetudo, ut reficeret, invitabat. Venit autem semel de messura per cauma, nec panes habuit in cella sua; et in his omnibus gratias agebat Deo. Videns autem Deus patientiam ejus, abstulit bellum tentationis ab eo. Et ecce quidam statim ostium pulsabat, trahens camelum onustum pane ab Ægypto; quod cum vidisset frater ille, cœpit flere, dicens: Domine, non sum dignus vel modice tribulari. Et cum transisset tribulatio ejus, tenebant eum fratres in cellis suis, et in ecclesia, et repausabant eum.

Dixo vn viejo Si le viniere al hombre tentacion de cada parte se le acrecientan otras para que sea couarde y murmure: y conto el viejo este exemplo. Estaua vn religioso en vna celda / y vinole tentacion / y si alguno le venia a ver no le queria saludar / ni rescebirle en su celda: si auia menester pan ninguno se lo prestaua: y si venia dela segada ninguno segun era la costumbre le combidaua a recrear. E vino vna vez al tiempo del segar con gran calura y no tenia pan en su celda y de todo esto hazia gracias a dios: y viendo nuestro señor su paciencia quitole la pelea dela tentacion: y luego en esse punto vno toca a su puerta que traya de Egypto vn camello cargado de pan: y visto aquello començo aquel frayle de llorar diziendo. Señor yo no soy digno de ser avn si quiera vn poquito atribulado: y como fue passada su tribulacion tenian le en sus celdas los frayles y enla yglesia: y recreauanlo.

23

Dicebat senex: Propterea non promovemur, quia nescimus mensuras nostras, neque patientiam habemus in opere quod cœpimus, sed sine labore aliquo virtutem volumus possidere.

Dezia vn viejo: poresso no somos leuantados: porque no sabemos nuestras medidas: ni tenemos paciencia enla obra que auemos començado / mas queremos alcançar la virtud sin algun trabajo.

24

Quidam frater interrogavit senem, dicens: Quid facio, quia cogitatio mea non dimittit me hora una sedere in cella mea? Et dicit ei senex: Fili, revertere, sede in cella tua, et labora manibus tuis, et ora Deum incessanter, et jacta cogitatum tuum in Domino, et ne te quis seducat exire inde. Et dicebat: Quia erat quidam adolescens sæcularis, habens patrem, et desiderabat fieri monachus: et dum multum supplicaret patri suo ut dimitteret eum conversari, non acquiescebat; postmodum autem rogatus a fidelibus amicis vix acquievit. Et egressus frater ille adolescens, introivit in monasterium; et factus monachus cœpit omne opus monasterii perfecte perficere, et jejunare quotidie; cœpit etiam et biduanas abstinere, similiter semel in hebdomada reficere. Videbat autem eum abbas suus, et mirabatur, et benedicebat Deum in abstinentia et labore ipsius. Contigit ergo post aliquod tempus, cœpit frater ille supplicare abbati suo, dicens: Rogo te, abba, ut dimittas me, et vadam in eremo. Dicit ei abbas: Fili, noli hoc cogitare, non potes sufferre talem laborem, et præterea tentationes diaboli et versutias ejus; et cum contigerit tibi tentatio, non invenies ibi qui te consoletur a perturbationibus inimici, quæ tibi illatæ fuerint. Ille autem cœpit amplius rogare eum ut permitteret abire. Videns autem abbas ejus quia tenere eum non poterat, facta oratione, dimisit eum. Postmodum dicit abbati suo: Rogo te, abba, ut concedas qui ostendant mihi iter, quo pergere debeam. Et ordinavit cum eo duos monachos monasterii, et abierunt cum eo. Ambulantibus autem eis per eremum una die et altera, defecerunt præ æstu, et projicientes se in terram jacebant, et soporati modico somno, ecce aquila venit, percutiensque eos de alis suis, præcessit procul, et sedit in terra. Evigilantes viderunt aquilam, et dixerunt ei: Ecce angelus tuus, surge et sequere eam. Et surgens, valedicensque fratribus, sequebatur eam; et venit usque ubi stabat aquila illa: quæ mox surgens, volavit usque ad unum stadium, et iterum sedit; similiter sequebatur eam frater ille: et iterum volavit, et sedit non longe, et factum est hoc per horas tres. Postmodum autem dum sequeretur eam, divertit ipsa aquila in dexteram partem sequentis se, et non comparuit. Frater ergo ille nihilominus sequebatur; et respiciens, vidit tres arbores palmarum, et fontem aquæ, et speluncam modicam, dixitque: Ecce est locus quem mihi præparavit Dominus. Et ingressus cœpit sedere in ea, sumens cibum dactylorum, et de fonte aquam bibens, et fecit ibidem annos sex solitarius, neminem videns. Et ecce una die venit ad eum diabolus in similitudinem cujusdam senioris abbatis, habens vultum terribilem. Videns autem illum frater ille timuit, et procidens in orationem, surrexit. Et dicit ei diabolus: Oremus iterum, frater. Et surgentes, dixit diabolus: Quantum temporis habes hic? Et respondit: Habeo annos sex. Dicit ei dæmon: Ecce te vicinum habui, et non potui cognoscere, nisi ante dies quatuor quia hic habitares. Et ego non longe a te habeo monasterium; et ecce anni sunt undecim, quod de monasterio non exivi nisi hodie, quo cognovi quod hic mihi in vicino habitares. Et cogitavi mecum dicens: Vadam ad hominem Dei istum, et cum eo conferam quod potest esse saluti animæ nostræ? Et hoc dico, frater, quia nihil proficimus sedentes in cellis nostris, quia corpus et sanguinem Christi non percipimus, et timeo ne efficiamur exteri ab eo, si nos ab hoc mysterio elongaverimus; sed dico tibi, frater, ecce hinc ad tria millia est monasterium habens presbyterum; eamus cata Dominicum diem, aut post duas hebdomadas, et accipiamus corpus et sanguinem Christi, et revertamur ad cellas nostras. Placuit autem hæc suasio diabolica fratri illi. Et veniente Dominico die, ecce diabolus venit et dicit ei: Veni, eamus, quia hora est. Et exeuntes perrexerunt ad prædictum monasterium, ubi ille presbyter erat; et ingressi in ecclesiam, miserunt se in orationem. Et exsurgens ab oratione frater ille, respiciens non invenit hunc qui adduxerat eum illuc, et dixit: Ubi putas perrexit? ne ad commune necessarium ambulavit? Et cum diu sustineret, non venit. Postmodum autem exiens foras, requirebat eum. Et cum non reperisset, dixit ad fratres loci illius interrogans eos: Ubi est abbas ille, qui mecum in ecclesiam ingressus est? Et dicunt ei: Nos neminem vidimus alium nisi te tantum. Tunc cognovit frater ille quia dæmon fuisset, et dixit: Vide cum qua argutia diabolus me ejecit de cella mea; sed tamen non ad me pertinet, quia ad bonum opus veni; percipio corpus et sanguinem Christi, et sic revertar ad cellam meam. Et post factas missas in ecclesia, volens reverti frater ille ad cellam suam, tenuit eum abbas monasterii ipsius, dicens: Nisi refeceris nobiscum, non dimittemus te reverti. Et cum percepisset cibum, reversus est in cellam suam. Et ecce iterum diabolus venit in similitudinem juvenis cujusdam sæcularis, et cœpit eum respicere a summo capite usque ad pedes, et dicere: Ipse est iste? Non est hic. Et cœpit eum considerare. Et dixit ei frater: Quare me sic respicis? At ille ait: Puto non me cognoscis: tamen post tantum tempus quomodo me habes cognoscere? ego sum vicinus patris tui, filius illius. Quomodo? Non est dictus pater tuus sic, et mater tua tale nomen non habuit, et soror tua sic non est dicta, et tu sic non vocaris? et mancipia illa et illa sic non sunt dicta? Mater vero tua et soror ante tres annos mortuæ sunt; pater vero tuus modo defunctus est, et te fecit hæredem, dicens: Cui habeo dimittere substantiam meam, nisi filio meo viro sancto, qui reliquit sæculum, et abiit post Deum? Ipsi dimitto omnia bona mea. Modo autem qui habet Dominum, et scit ubi est, dicat, ut veniens distrahat omnem substantiam, et eroget eam pauperibus pro anima mea et sua. Et perrexerunt multi requirentes te, et minime invenerunt; ego autem veniens ex occasione pro quodam opere huc, cognovi te: unde non facias moras, sed veni et vende omnia, et fac secundum voluntatem patris tui. Respondens frater ille dixit: Non necesse habeo reverti ad sæculum. Dicit diabolus: Si non veneris, et deperierit substantia illa, in conspectu Dei tu exinde reddes rationem. Quid enim mali dico tibi, ut venias et eroges ea pauperibus et egenis, quomodo bonus dispensator, ut non a meretricibus et male viventibus extricetur, quod pauperibus dimissum est? aut quid onerosum est ut venias et facias eleemosynas secundum voluntatem patris tui pro anima tua, et revertaris in cellam tuam? Quid multa? suadens fratrem deposuit in sæculum; et veniens cum eo usque ad civitatem, reliquit eum. Voluit autem frater ille ingredi in domum patris sui, tanquam jam defuncto eo, ecce ipse pater ejus vivus egrediebatur; et videns eum non cognovit, et ait ad eum: Tu quis es? Ille vero turbatus nihil poterat respondere. Et cœpit eum iterato pater ejus interrogare unde esset. Tunc confusus, dixit ei: Ego sum filius tuus. Et ait ei: Ut quid reversus es? Erubescebat autem ei dicere, quod ventum erat, sed dixit: Charitas tua fecit me reverti, quia desiderabam te. Et remansit ibi. Et post aliquantum tempus incurrit in fornicationem, et multis suppliciis afflictus a patre suo, infelix ipse non egit pœnitentiam, sed remansit in sæculo; ideoque dico, fratres, quia monachus nunquam debet quovis, suasus ab aliquo, egredi cellam suam.

Vn frayle pregunto a vn viejo y dixole. Que hare que mi pensamiento no me dexa sola vna hora estar assentado en mi celda: y respondio el viejo Fijo buelue y assientate en tu celda / y trabaja con tus manos / y faz oracion a Dios sin cansar: y dexa tu pensamiento a dios / y para mientes que ninguno te engañe de salir dende: y dezia que auia vn mancebo seglar que tenia padre / y desseaua hazer se monge: y como rogasse mucho a su padre que le dexasse no se lo consentia: y despues avn rogado el padre por sus amigos / a penas quiso: y assi fue aquel mancebo y entro enel monesterio: y hecho monge començo de guardar perfectamente la regla del monesterio y ayunar cada dia y estar dos dias sin comer y otras vezes no comer saluo vna vez enla semana / y veyalo su abad y marauillauase / y bendezia a dios por la abstinencia y trabajo de aquel. Y assi acaecio dende algun tiempo que aquel frayle començo de rogar a su abad y dixole. Padre ruegote que me dexes yr al yermo: y respondio el abad: hijo no pienses enesso: ca no podras sufrir aquel trabajo: y no conoces las tentaciones del diablo y sus astucias: y si te conteciere alguna tentacion no hallaras ende quien te consuele del espanto que te porna el enemigo: y aquel començo de trabajar mas y rogarle que le dexasse yr: y viendo el abad que no le podia detener / hecha oracion dexole / y despues dixo a su abad. Ruegote que me dexes vno que me muestre el camino por donde vaya: y embio con el dos religiosos del monesterio: y yendo conel por el yermo vn dia y otro desfallecieron de calura / y lançaronse en el suelo de cansados y adormecieronse: y vino vna aguila y batiolos con sus alas. y fuese lexos delante dellos: y assentose en tierra: y como se despertaron vieron el aguila y dixeronle. Cata aqui tu angel leuantate y siguele. y leuantose y despidiose delos religiosos y siguio al aguila / y vino hasta donde estaua: y ella leuantose luego y bolo vn tiro de ballesta. y tornose otra vez a posar / y el frayle seguiala: y bolo otra vez y assentose no lexos: y hizo esto cerca tres oras: y despues mientra la seguia apartose el aguila ala parte derecha del que la seguia y desaparecio: y no embargante el religioso seguia su camino: y mirando a tras vio quatro datileras y vna fuente de agua: y vna pequeña cueua: y dixo. He aqui el lugar que me ha dios aparejado: y entro enla cueua y assentose enella y comio datiles y beuio del agua dela fuente / y estuuo alli seys años sin ver a hombre del mundo: y ved aqui que vino a el vn dia el diablo en figura de vn abad viejo: y tenia la cara espantable: y en viendole aquel religioso temio y pusose bocayuso a hazer oracion / como se leuanto dixole el diablo. Hermano hagamos otra vez oracion: y como se leuantaron ambos dixo el demonio. Quanto ha que estas aqui? y respondio el frayle seys años: y dixo el demonio. Mira que no sabia yo este mi vezino / y no he sabido saluo de quatro dias aca que estuuiesses aqui y pense en mi mismo diziendo. Yo yre a este sancto hombre y departire conel algo que pueda ser salud de mi anima / y hermano yo digo que ami ver ninguna cosa aprouechamos estando nos en nuestras celdas assentados / ca no rescebimos el cuerpo de nuestro señor Jesu christo: y temo que no nos alexemos del si nos alexaremos del tal mysterio: porende certificote que vna legua lexos ay monesterios donde estan sacerdotes / vamos alla cada domingo o dende a dos semanas / y comulguemos y boluamos a nuestras celdas / y plugole aquel religioso el consejo del diablo: y llegado el domingo vino el diablo y dixole. Vamos que ya es ora y fueron al monesterio susodicho donde estaua el sacerdote y entrando enla yglesia pusieronse en oracion / y leuantandose dela oracion aquel frayle miro por todo y no vio al que auia lleuado consigo y dixo. Adonde es ydo? es quiça a hazer sus necessidades? y despues de auer estado gran rato / como no le hallasse salio fuera y buscole / y no hallandole dixo alos religiosos de aquel monesterio. Donde es aquel abad viejo que entro comigo enla yglesia? y dixeronle. Nos a ninguno auemos visto saluo a ti. Entonce conocio aquel religioso que auia sido demonio y dixo. Mirad con quan delgado engaño me ha echado el diablo de mi celda. Empero no me doy mucho porello: pues soy venido a buena obra: por tanto yo recebire el cuerpo de nuestro señor / y assi boluere a mi celda: y despues de dichas las missas enla yglesia queriendose boluer aquel frayle a su celda detuuole el abad del monesterio y dixole. No te dexare sino que primero comas con nosotros. Y como despues de auer comido boluiesse a su celda: ved aqui el diablo que vino otra vez en figura de mancebo galan / y començole de mirar desde la cabeça hasta los pies: y dezir. Es este o no? y començole de mas reconocer: y preguntole el religioso. Porque me estas mirando? y aquel respondio. Yo pienso que no me conosces: ca despues de tanto tiempo como me has de conoscer: ca yo soy vezino de tu padre / fijo de aquel fulano: di nombran a tu padre fulano? y a tu madre no la llaman assi? y a tu hermano no le dezian tal? y a ti no te llaman assi? y aquellos sus esclauos no los llamauan desta manera? y tu madre y tu hermana ha tres años que son fallecidas / y tu padre es agora muerto y te ha hecho heredero diziendo. A quien deuo yo dexar lo mio: saluo a mi hijo hombre sancto que ha dexado el mundo y ha ydo empos de nuestro señor Dios? a el pues dexare toda mi hazienda: solamente le vayan algunos a buscar para que venga y venda todo lo mio y lo reparta a pobres por su alma y por la mia: y muchos fueron a buscarte y no te han hallado: y yo a caso viniendo aca por vn otro respecto te he conoscido: por tanto no tardes mas ven / y vende quanto tienes y haz segun la voluntad de tu padre / y respondio aquel religioso y dixo. No he menester boluer al mundo: y dixole el diablo. Si no fueres y se perdiere aquella hazienda tu seras tenudo de dar razon della en presencia de nuestro señor dios: ca yo que mal te digo en que vengas y la repartas a pobres y menesterosos como buen despensero: porque no se gaste en rameras: y hombres que mal biuen lo que es dexado a pobres? o que agrauio te es el venir y hazer limosna / segun la voluntad de tu padre por tu alma y la suya y boluer a tu celda? En fin tanto hizo a que le lleuo al mundo y viniendo ala ciudad conel dexole: y aquel religioso quiso entrar en casa de su padre como fenecido: y su padre salia / y viendole no le conoscio y dixole. Quien eres? y aquel de alterado no pudo responder: y començole su padre de preguntar donde era. Entonce como confuso dixole. Yo soy tu hijo: y dixole. Para que has boluido? y el auia verguença de dezirle la verdad / mas dixo. Tu amor me ha hecho venir: por que te desseaua ver: y assi estuuo ende algunos dias: y dende a poco tiempo cayo en fornicio / y atormentado mucho por su padre el desuenturado no hizo penitencia: mas quedose enel mundo: porende hermanos yo digo que el monge nunca deue en alguna manera aconsejado por otro salir de su celda.

25

Venerunt quidam in eremo ad senem quemdam magnum, et dixerunt ei: Quomodo contentus es hic, abba, et sustines laborem hunc? Et dixit eis senex: Totus labor temporis mei, quem hic sustineo, non est idoneus comparari ad unam diem tormentorum quæ peccatoribus in futuro sæculo præparantur.

— omitido en esta traducción —

26

Dicebat senex: Quia antiqui non cito migrabant de loco ad locum, nisi forte pro tribus rebus, id est, si quis erat, qui contristaretur adversus eum, et satisfaciens ei per omnia non potuisset eum placare; aut iterum si contigisset ut a pluribus laudaretur, aut si in tentatione fornicationis incurrisset.

Dezia vn viejo que los antiguos no se mudauan ligeramente de vn lugar a otro / saluo por tres cosas: si auia alguno que tuuiesse enemiga a otro y satisfiziendole no le pudiesse apaziguar / o si acaesciesse que fuesse alabado por muchos: o si ouiesse caydo en fornicio.

27

Frater quidam dixit abbati Arsenio: Quid facio, abba, quia affligor a cogitatione mea, dicens: Quia non potes jejunare, neque laborare, vel infirmos visitare, quia et hoc merces est. Videns autem senex diabolica semina esse, dixit ei: Vade, manduca, bibe, et dormi, tantummodo de cella non exeas, sciens quia perseverantia cellæ perducit monachum in ordinem suum. Qui cum fecisset tres dies extædiatus est, et inveniens paucas palmulas, scidit eas; et iterum in crastino cœpit plectam facere ex eis. Qui cum esurisset, dixit intra se: Ecce aliæ paucæ sunt palmæ, explico eas, et manduco. Et cum perexpendisset eas, dixit iterum: Lego parum, et sic manduco. Et cum legisset, dixit: Dicam aliquantos psalmos, et jam securus manduco. Et ita paulatim proficiebat Deo cooperante, donec veniret ad ordinem suum. Et cum accepisset fiduciam adversus cogitationes malas, vincebat eas.

Dixo vn frayle al abad Arsenio. Padre que hare que mi pensamiento me atormenta diziendo. Pues no puedes ayunar ni trabajar / ve alomenos a visitar enfermos: ca esto merito es. E viendo el viejo que eran simientes del diablo dixole. Vete / come / beue y duerme: solamente no salgas dela celda: ca el turar enla celda trae el monge a su orden: el qual acabo de tres dias enojose / y hallo vnas pocas de palmas y cortolas: y otra vez el dia siguiente començo de hazer dellas vna cesta: y auiendo hambre dixo entre si. Otras pocas de palmas ay quierolas desplegar y despues comere: y como las ouo gastado dixo otra vez. Yo quiero leer vn poco y despues comere / y despues de auer leydo dixo. Quiero rezar algunos psalmos y despues comere seguro. E assi poco a poco aprouechaua Dios ayudandole hasta venir a su orden. Y como rescibio fiuzia contra sus malos pensamientos y vencialos.

28

Interrogatus est senex, quare sedens frater in cella tædium pateretur. Et dixit ei senex: Quia adhuc non vidisti neque speratam resurrectionem, neque accensa tormenta: nam si hæc vidisses, et ita esset cella tua plena vermibus, ut usque ad collum tuum mergereris in ipsis, sustineres utique, et non extædiareris.

— omitido en esta traducción —

29

Quemdam senem rogabant fratres, ut quiesceret a gravi labore. Ille autem respondit eis: Credite mihi, o filii, quia Abraham pœnitebatur, cum videret magna et præclara dona Dei, cur non amplius fuerit in laboribus decertatus.

Los religiosos rogaron a vn viejo que cessasse del graue trabajo: y el respondioles. Hijos creedme que Abraam se arrepentira quando vera las grandes y esclarescidas mercedes y dones de nuestro señor Dios porque no trabajo mas.

30

Frater interrogavit senem, dicens: Cogitationes meæ nutant, et tribulor. Et ille dixit: Tu sede in cella tua, et cogitationes iterum veniunt; sicut enim si asina ligata sit, pullus ejus vagatur et currit huc atque illuc, semper autem ad matrem suam revertitur, ubicunque ierit; ita erunt et cogitationes ejus qui propter Deum tolerabiliter in cella sua resederit; quia etsi ad modicum nutant, sed iterum revertuntur ad eum.

Vn religioso pregunto a vn viejo y dixole. Mis tribulaciones se mueuen: y me dan aflicion que hare? y el respondio. Tu assientate en tu celda: y los pensamientos buenos vernan otra vez: ca bien como si la asna estuuiesse atada y el borrico suelto: puesto que corra aca y aculla: siempre torna a su madre donde quier que ella fuere: tales seran los pensamientos del que por dios con paciencia en su celda estuuiere quedo: ca puesto que algun tiempo tiemblen / ala postre tornan a su orden.

31

Senex quidam sedebat in eremo, qui longe habebat aquam a cella sua, per duodecim millia; ubi dum semel iret haurire aquam, defecit, et dixit: Quid necesse est ut hunc laborem patiar? Venio et habito circa aquam hanc. Et cum hoc dixisset, conversus vidit quemdam sequentem se et numerantem vestigia sua: interrogavit autem eum, dicens: Quis es tu? Et ille dixit: Angelus Domini sum, et missus sum numerare vestigia tua, et dare tibi mercedem. Quod cum audisset senex, forti animo factus promptior, et adhuc longius posuit cellam suam ab aqua illa.

Vn viejo moraua enel yermo / el qual tenia el agua lexos de su celda / mas de quatro leguas: y como fuesse vna vez por agua cansose y dixo. Que es menester que sufra yo este trabajo: quiero yr y hazer vida cabe esta agua: y dicho esto vio vno que le seguia y le contaua los passos: y preguntole el viejo. Quien eres? y el dixo. Angel soy de Dios / y soy embiado a contar tus passos y pagarte: lo qual oydo el viejo se torno muy constante y mas diligente. Y puso avn su celda mas lexos de aquella agua:

32

Dicebant Patres: Si tibi contigerit tentatio in loco quo habitas, non deseras locum in tempore tentationis; quia si deserueris, quocunque perrexeris, ante te invenies quod fugiebas; sed patiens esto donec tentatio transeat, ne discessio tua aliis scandalum faciat, et ne forte aliis qui circa locum ipsum habitant tribulationem ingerat discessio tua.

dezian los padres. Si te acaesciere enel lugar donde moras alguna tentacion no desampares el lugar enel tiempo dela tentacion: ca si le dexares donde quier que fueres hallaras delante de ti lo que huyas: mas sey sufrido hasta que passe la tentacion: porque el apartarse no sea escandalo para los otros.

33

Frater quidam erat in congregatione inquietus, et frequenter movebatur ad iram. Dicit ergo in semetipso: Vado, et solus alicubi habitabo; et cum non habeo cum quo dicam, vel audiam, ero quietus, et quiescit a me passio iræ. Egrediens ergo manebat in spelunca solus. Una autem die implens sibi surisculam aquæ, posuit illam in terra: contigit autem ut subito versaretur; ille vero implevit secundo, et iterum versata est; deinde tertio implens posuit eam, et rursus versata est. Qui commotus furore, tenuit vasculum illud, et fregit; in se autem conversus, cognovit quia ab eodem dæmone iracundiæ sit illusus, et dixit: Ecce ego et solus sum, et vicit me; revertar ergo in congregationem, quia ubique labor et patientia opus est, et maxime adjutorium Dei. Et surgens reversus est in locum suum.

— omitido en esta traducción —

34

Frater interrogavit senem, dicens: Quid facio, Pater, quia nihil operer monachile, sed in negligentia quadam sum manducans, bibens, et dormiens, et super in cogitationibus turpibus et multa perturbatione sum, transiens ab opere ad opus, et a cogitationibus ad cogitationes? Dixit autem ei senex: Tu sede in cella tua, et fac quod potes sine perturbatione; ita est enim parum quod tu modo facis, sicut quando abbas Antonius magna et plurima faciebat in eremo. Credo enim in Deo, quia quicunque sedet in cella propter nomen ejus, et custodit conscientiam suam, inveniatur et ipse in Antonii loco.

— omitido en esta traducción —

35

Interrogatus est senex, quomodo oporteat vigilantem monachum non scandalizari, quando videt aliquos ad sæculum revertentes. Et respondit: Intueri debet monachus canes, qui venantur lepores; et sicut unus ex eis videns leporem insequitur, cæteri autem tantummodo canem videntes currentem, aliquandiu cum ipso currunt, postea vero lassantes post se revertuntur; solus autem ille qui vidit leporem sequitur donec comprehendat, nec impeditur ab intentione cursus sui propter illos qui post se revertuntur, sed neque præcipitiis, neque de silvis, neque de vepribus cogitans, sed in spinis aliquoties incurrens raditur et pungitur, et non quiescit donec comprehendat. Ita et monachus, vel qui Dominum Christum quærit, cruci indesinenter intendit, quæ occurrunt scandala omnia præteriens, donec ad crucifixum perveniat.

Preguntado vn viejo como conuiene al monge no escandalizarse: quando vee algunos que tornan al mundo respondio. El religioso deue parar mientes alos galgos que caçan las liebres: que assi como el vno dellos en viendo la liebre va empos della / y los otros solo en verle correr avnque no veen la liebre corren conel: y despues de cansados se bueluen: y solo aquel quevee la liebre la sigue hasta tomarla / y no le empecen la voluntad de su corrida los que se bueluen / y no curando delos otros ni seluas / ni cardos / ni espinas / va y corre avnque le punchen: y no huelga hasta que la toma: assi el monge o el que a nuestro señor Jesu christo busca sin cansar deue estar atento ala cruz: y quantos escandalos delante le vinieren todos los deue passar hasta llegar al crucifixo.

36

Dixit senex: Sicut arbor fructificare non potest, si sæpius transferatur, sic nec monachus frequenter migrans potest fructificare.

Dixole vn viejo. Como el arbol no puede hazer fructo si muchas vezes se transplanta assi el monge que va muchas vezes de vn lugar a otro no puede aprouechar.

37

Frater quidam dum sollicitaretur a cogitationibus propriis, ut exiret a monasterio, indicavit hoc ipsum abbati. Ille autem dixit: Vade, et sede, et da parieti cellæ tuæ corpus tuum in pignore, et non exeas inde: cogitationem autem tuam dimitte; cogitet quantum vult, tantum ne ejicias de cella tua corpus tuum.

Siendo vn frayle muy aquexado de sus pensamientos que saliesse del monesterio / dixolo al abad: y el abad dixole. Ve y assientate en tu celda: y da alas paredes tu cuerpo en rehenes que no salgas dende: y dexa tu pensamiento diziendole. Piensa lo que quisieres: solamente no me eches el cuerpo dela celda.

38

Dixit senex: Cella monachi est caminus ille Babylonius, ubi tres pueri Filium Dei invenerunt; sed et columna nubis est ex qua Deus locutus est Moysi.

Dixo vn viejo. La celda del monge es aquel horno de Babilonia en donde los tres niños hallaron al hijo de dios: y vna coluna de nuue: de donde hablo dios a Moysen.

39

Frater quidam novem annis mansit impugnatus a cogitationibus suis, ut exiret de congregatione fratrum, et quotidie tollebat pelliculam suam, in qua jacere solitus erat, ut exiret. Et quando fiebat vespere dicebat in seipso: Crastina hinc discedo. Et mane dicebat in cogitatione: Extorqueamus nobis hic stare et hodie propter Dominum. Qui cum implesset novem annos, de die in diem ita faciens, abstulit Dominus ab eo tentationem ejus.

Vn frayle fue nueue años muy combatido de sus pensamientos para salir del monesterio: y cada dia tomaua la piel donde acostumbraua yazer para yrse / y quando anochecia dezia entre si mismo. Mañana me yre de aqui: y dezia despues en su pensamiento yo me forçare de estar aqui oy por amor de nuestro señor: al qual cumplidos nueue años haziendo assi de dia en dia quito nuestro señor toda su tentacion.

40

Frater quidam incidens in tentationem, tribulando perdidit regulam monachilem; et cum iterum vellet observantiæ regularis sibi principia dare, a tribulatione impediebatur, et dicebat in seipso: Quando habeo me ita invenire, sicut aliquando eram? Et deficiens animo non prævalebat vel inchoare monachi opus. Veniens autem ad quemdam senem, narravit ei quæ agebantur circa ipsum: senex autem audiens ea de quibus affligebatur, adhibuit ei tale exemplum, dicens: Homo quidam habuit possessionem, et de negligentia ejus in sentibus redacta est, et repleta est tribulis et spinis. Visum est autem ei postea ut excoleret eam; et dixit filio suo: Vade, et purga agrum possessionis illius. Et venit filius ejus ut purgaret. Qui cum respexisset, vidit multitudinem tribulorum et spinarum increvisse ei; et deficiens animo, dixit ad seipsum: Quando ego habeo hæc omnia eradicare et purgare? Et projiciens se in terram cœpit dormire; hoc autem fecit multis diebus. Post hæc venit pater ejus videre quod fecerat, et invenit eum nihil operatum. Et dixit ei: Quare usque modo nihil fecisti? Et dixit juvenis ille patri suo: Mox ut veniebam operari, pater, cum vidissem multitudinem hanc tribulorum et spinarum, revocabar ab assumptione laboris, et præ tribulatione projiciebam me in terra, et dormiebam. Tunc dixit ei pater suus: Fili, ad mensuram latitudinis, quam jacens in terra occupas, per singulos dies operare, et ita paulatim proficiet opus tuum, et tu pusillanimis non efficieris. Quod cum audisset juvenis, fecit sic; et in parvo tempore purgata est et exculta possessio. Et tu ita, frater, paulatim operare et non deficies, et Deus per gratiam suam restituet te iterum priori ordini tuo. Hoc audito, frater ille abiit, et cum omni patientia sedens faciebat sicut edoctus fuerat a sene; et sic inveniens requiem, promovebatur per Dominum Christum.

Vn religioso cayendo en tentacion perdio la regla de religioso: y queriendo otra vez començar de boluer ala regla empeciale su tribulacion / y dezia en si mismo. Quando me tengo de hallar otra vez tal como era: y desfalleciendo enel coraçon no podia avn començar vna obra que fuesse de monge / y viniendo a vn viejo contole lo que auia acaescido / y el viejo oyendo las cosas de que se atormentaua diole vn tal exemplo y castigo diziendo Era vn hombre que tenia vna heredad / y por su descuydo hizose yerma y estaua llena de espinos y cardos: y paresciole despues deuerla labrar y dixo a su hijo. Ve y alimpia aquella possession / fue el hijo por la adereçar: y como vio los muchos espinos y cardos auer crecido: espantado dixo entre si. Quando aure alimpiado y arrancado yo solo todo esto. Y lançose en tierra y començo de dormir: y hizo esto muchos dias. Despues vino su padre por ver lo que auia hecho: y hallo que ninguna cosa auia trabajado / y dixole. Porque hasta agora ninguna cosa has hecho? y respondiole. Padre luego como vine a trabajar en viendo los tantos espinos y cardos me espante desta empresa / y de atribulado me lance en tierra / y he dormido. Entonce dixo su padre. Hijo caua cada dia tanta tierra quanta ocupas yaziendo en tierra: y assi poco a poco andara tu obra cabo adelante y no perderas la esperança. Lo qual oydo hizolo el mancebo assi y en poco tiempo fue alimpiada y labrada la possession: y assi hermano tu trabaja de poco en poco / y no desfalleceras / y dios por su gracia te tornara otra vez a tu primer estado y orden. Oydo esto fuesse aquel religioso: y estando con toda paciencia assentado hazia como le auia enseñado el viejo y assi hallo holgança.

41

Senex quidam erat qui frequenter ægrotabat. Contigit autem eum uno anno non ægrotare; qui affligebatur graviter et plorabat, dicens: Dereliquit me Deus, et non visitavit me.

— omitido en esta traducción —

42

Dixit senex quia frater aliquando stimulabatur a cogitationibus suis per annos novem, ita ut metu ipso desperaret de salute sua; et adjudicavit semetipsum dicens: Perdidi animam meam; et jam quia perii, vadam ad sæculum. Qui cum abiret. venit ei in via vox dicens: Tentationes quas in novem annis sustinuisti, coronæ tuæ erunt; revertere ergo in locum tuum, et sublevabo te a cogitationibus malis. Unde agnoscitur quia non est bonum desperare de se aliquem pro his quæ in cogitationibus veniunt. Hæ enim cogitationes magis coronam nobis provident, si bene eas exegerimus.

— omitido en esta traducción —

43

Senex quidam erat in Thebaida sedens in spelunca, et habuit quemdam discipulum probatum: consuetudo autem erat ut senex vespere doceret discipulum, et commoneret eum quæ erant animæ profutura; et post admonitionem, faciebat orationem, et dimittebat eum dormire. Contigit autem laicos quosdam religiosos scientes multam abstinentiam senis venire ad eum; et cum consolatus eos fuisset, discesserunt. Post quorum discessum sedit iterum senex vespere post missas secundum consuetudinem, admonens illum fratrem et instituens eum. Et cum loqueretur, gravatus est somno; frater autem sustinebat, donec excitaretur senex, et faceret ei juxta consuetudinem orationem. Cum ergo, non evigilante sene, diu sederet discipulus, compulsus est cogitationum suarum molestia recedere et dormire; qui extorquens sibi, restitit cogitationi, et resedit. Iterum autem compellebatur somno, et non abiit. Similiter factum est usque septies, et restitit animo suo. Posthæc jam media nocte transacta evigilavit senex, et invenit eum assidentem sibi, et dicit: Usque modo non discessisti? Et ille dixit: Non, quia me non dimiseras, Pater. Et senex dixit: Quare me non excitasti? Et ille respondit: Non te præsumpsi pulsare, ne te contribularem. Surgentes autem cœperunt facere matutinos, et post matutinorum finem, dimisit senex discipulum; qui cum sederet solus, factus est in excessu mentis: et ecce quidam ostendebat ei locum gloriosum, et sedem in eo, et super sedem septem coronas. Interrogabat autem illum qui hæc ostendebat ei, dicens: Cujus sunt hæc? Et ille dixit: Discipuli tui, et locum quidem et sedem pro conversatione sua donavit ei Deus; has vero septem coronas nocte ista promeruit. Hæc audiens senex miratus est, et tremefactus vocavit discipulum, et dicit ei: Dic mihi quid feceris nocte hac. Et ille respondebat: Ignosce mihi, Pater, quia nihil feci. Senex autem æstimans quia humiliando se non confiteretur dixit ei: Crede, non quiesco, nisi dixeris mihi quid fecisti, vel quid cogitasti nocte hac. Frater autem nihil sibi conscius quid egisset, non inveniebat quid diceret; dicebat autem seni: Ignosce mihi, Pater, nihil feci, nisi tantum hoc quod compulsus sum motu cogitationum mearum, ut discederem et dormirem septies, sed quia a te dimissus secundum consuetudinem non fueram, non recessi. Audiens autem hoc senex, statim intellexit quia quoties restitit cogitationi suæ, toties coronabatur a Deo. Et fratri quidem nihil horum dixit, causa utilitatis ejus, sed aliis narravit hæc spiritualibus Patribus, ut discamus quia et pro parvis cogitationibus Deus nobis coronam tribuit. Bonum ergo est, ut extorqueat sibi ipse homo in omni re propter Deum; etenim, sicut scriptum est, Regnum cœlorum vim patitur, et violenti diripiunt illud.

Era vn viejo en Tebas que moraua en vna cueua y tenia vn muy aprouado discipulo: y era la costumbre suya que de noche enseñaua a su discipulo y le amonestaua las cosas que auian de aprouechar al anima: y despues del amonestamiento hazian oracion: y dexauale dormir / y acaescio que vnos seglares sabiendo la gran abstinencia del viejo vinieron a el. Y como los ouo consolado fueronse. Despues de cuya partida assentose el viejo otra vez despues de missas / y amonestaua segun su costumbre a aquel frayle: y enseñauale. Y hablando adormeciose / y el frayle comportaua hasta que el viejo despertasse y le hiziesse oracion como acostumbraua / y como no despertando aquel viejo estuuiesse el discipulo mucho assentado fue forçado por la pesadumbre de sus pensamientos de yrse a dormir: el qual forçando a si mismo contrasto a su pensamiento y tornose a assentar: y otra vez siendo forçado del sueño no se fue: y esto acaescio siete vezes y resistio a su coraçon. Y despues desto passada media noche despertose el viejo y hallole a su costado y dixole. Nunca te has ydo hasta agora? y el respondio. No padre porque no me has dexado: y dixo el viejo: porque no me despertaste; y el respondio. No me atreui a te despertar porque no te enojasse y leuantandose començaron de fazer el officio delos maytines: y despues de acabados Maytines dexo el viejo al discipulo / y estando solo assentado estuuo como fuera de si / y vno mostrauale vn lugar glorioso y vna silla enel / y sobre ella siete coronas / y preguntaua al que le mostraua estas cosas diziendo. Cuyas son? y aquel dixole. De tu discipulo: ca nuestro señor le ha dado por su buena vida el lugar y la silla / y el ha merescido estas siete coronas esta noche. Oydo esto marauillose el viejo / y tremiendo llamo a su discipulo y dixole. Dime que has hecho esta noche? y el respondio. Padre perdoname que ninguna cosa he hecho: y el viejo estimando que por humildad no le otorgaua el caso: dixole. Certificote de no cessar hasta que me digas que has hecho o pensado esta noche: y el frayle no sabiendo que ouiesse hecho cosa alguna: y no hallando que dezir dezia al viejo. Padre perdoname ca ninguna cosa he hecho: saluo que soy estado forçado por el mouimiento de mis pensamientos de me yr a dormir siete vezes: mas porque segun tu costumbre no me dexaste: por esso no he ydo El viejo oyendo esto luego conocio que quantas vezes el frayle contrasto a su pensamiento tantas fue por dios coronado. Empero ninguna de estas cosas dixo al frayle por razon de su prouecho: mas contolo alos otros padres spirituales porque aprendamos que Dios nos da corona por los pequeños pensamientos. Por consiguiente buena cosa es que el hombre en toda cosa fuerce a si mismo por amor de dios. Ca segun esta scripto: el reyno delos cielos fuerça padesce / y los esforçados le arrebatan.

44

Ægrotavit aliquando senex quidam qui solitarius habitabat; et quia non habebat qui ei serviret, surgebat, et quodcunque invenisset in cella sua, manducabat; et cum aliquot diebus ita fieret, nemo veniebat ad visitationem ejus. Transactis autem triginta diebus, et nullo veniente ad eum, misit Dominus angelum suum, qui ministraret ei; et cum sic fieret per septem dies, recordati sunt patres et dixerunt ad invicem: Eamus et videamus ne forte infirmetur ille senex. Cum ergo venissent, et pulsassent discessit angelus ab eo. Senex autem de intro clamavit: Discedite hinc, fratres. Illi autem levantes a cardine ostium intraverunt, et interrogaverunt eum, quare clamaverit. Et ille dixit: Quia triginta dies habui laborans infirmitate, et nemo me visitavit et ecce jam dies septem sunt ex quo Dominus angelum misit ut ministraret mihi, qui cum venissetis, recessit a me. Et hæc dicens dormivit in pace. Fratres autem mirati sunt, et glorificaverunt Deum, dicentes: Quia non derelinquit Dominus sperantes in se.

Adolescio vna vez vn viejo que moraua solo / y por quanto no tenia quien le siruiesse: leuantauase: y comia lo que hallaua en su celda: y como esto fiziesse algunos dias ninguno venia a visitarle / y dende a vn mes ninguno viniendo embio le nuestro señor su angel que le siruiesse. Y como esto passasse assi siete dias recordaronse los religiosos y dixeron. Vamos y veamos si esta quiça doliente aquel viejo / y como ouieron venido y tocado ala puerta fuesse el angel: y enesse punto el viejo dio bozes de dentro y dixo. Ydvos de aqui hermanos: y aquellos alçaron la puerta de quicios y preguntaronle porque dio bozes: y el respondio. Porque vn mes ha que estoy doliente: y ninguno me ha visitado / y siete dias ha que nuestro señor ha embiado su angel para que me siruiesse / y como llegastes se es ydo: y en diziendo esto fenecieron sus dias / y los religiosos marauillaronse y dieron gloria a Dios diziendo que no desampara nuestro señor alos que enel esperança tienen.

45

Dixit quidam senex: Si te occupaverit infirmitas corporis, noli pusillanimis fieri; quia si te Dominus Deus vult corpore debilem fieri, quis es qui moleste suscipias? Nonne ipse pro te cogitat de omnibus? nunquid sine ipso vivis? Patienter ergo fer, et roga eum ut donet tibi quæ expediunt, hoc est ut quod voluntas ipsius est facias, et sede cum patientia manducans quod habes in charitate.

Dixo vn viejo: si dieres en alguna dolencia no seas couarde: ca si nuestro señor dios quiere que enel cuerpo recibas daño: quien eres tu para que dello te enojes: no piensa el por ti en todas las cosas: biues quiça tu sin el / porende sufre lo con paciencia / y ruega le que te de lo que te sea expediente: conuiene saber que hagas lo que es voluntad suya: y assientate y come con paciencia y caridad lo que tienes.

46

Narravit quidam Patrum, dicens: Quia cum essem in Oxyrincho, venerunt ibi pauperes in vespere Sabbati ut acciperent agapem; et dormientibus eis, erat ibi quidam habens tantummodo mattam, cujus medietatem sibi subtermittebat, et medietate cooperiebatur, erat enim ibi validum frigus. Et cum exisset ad urinam, audivi eum murmurantem et gementem de frigore, et consolabatur semetipsum, dicens: Gratias ago tibi, Domine; quanti sunt modo divites in custodia, qui etiam in ferro sedent, aut pedes habent in ligno constrictos, qui neque urinam suam libere faciant; ego autem velut imperator sum extendens pedes meos, et ubi volo ambulo. Hæc illo dicente, ego stabam audiens verba ejus; ingrediens autem, narravi ea fratribus, et audientes ea tum ædificati sunt.

Contonos vn padre y dixo. Siendo yo en Oxerinco vinieron alli vnos pobres vn sabado ala noche para tomar y comer el trabajo ageno: y ellos dormiendo / estaua ende vno que tenia sola vna manta / cuya mitad se ponia debaxo / y con la otra se cubria: y hazia ende gran frio: y saliendo a orinar sentile murmurar y gemir de frio: y consolauase diziendo. Señor gracias te hago: quantos ricos ay presos que estan assentados en hierro y tienen los pies enel cepo que no pueden libremente orinar: mas yo estoy como vn emperador que estiendo mis pies y voy adonde quiero. Las quales palabras oydas fuyme y contelas alos religiosos: y oyendolas repararonse mucho enla conciencia.

47

Frater interrogavit senem quemdam dicens: Si fuero in aliquo loco, et nata fuerit mihi tribulatio, et non habuero cui me committam, et indicem passionem animi mei; quid facio? Dixit ei senex: Crede in Deo quia ipse mittet angelum et gratiam suam, et ipse tibi est consolatio, si in charitate rogaveris eum. Et addidit dicens: Audivi enim quia in Scythi aliquid tale factum est. Erat enim ibi quidam qui sustinebat tentationes et non habens fiduciam in aliquo cui confiteretur, parabat a sero melotem suam ut discederet; et ecce nocte apparuit ei gratia Dei in specie virginis, et rogabat eum, dicens: Nusquam vadas, sed sede hic mecum, nihil enim male fiet ex his quæ audisti. Qui credens verbis ejus sedit, et statim sanatum est cor ejus.

Vn frayle pregunto a vn viejo: si estuuiere en algun lugar y me acaeciere alguna tribulacion y no tuuiere a quien me encomiende y a quien descubra mi passion que hare? respondio el viejo. Cree en Dios que el embiara su angel y gracia y te consolara si en caridad lo rogares / y añadio mas y dixo. Yo he oydo que en scithia acaescio vn tal caso / que auia ende vno que era tentado: y no confiando en persona a quien se confesasse adereçaua dende la noche su piel de cabra para yrse: y ved aqui como de noche le aparecio la gracia de Dios en figura de moça y rogauale diziendo. No vayas a lugar alguno: mas assientate aqui comigo. Ca ninguna cosa delas que has oydo y te han passado por la fantasia se haze mal: y el creyendo a sus palabras assentose y luego sano su coraçon.

Texto latino: Verba seniorum, libro V de las Vitae Patrum, traducido del griego por Pelagio, diácono de la Iglesia romana, en la edición de H. Rosweyde reproducida en la Patrologia Latina de Migne, t. 73 (reimpresión de 1879), col. 855–988, cotejado con los facsímiles; sin las notas ni las remisiones del editor. · Traducción castellana anónima: Vitas patrum. Libro de las vidas de los sanctos padres del yermo: segun lo escriuio el glorioso Hieronimo: nueuamente corregido y emendado, Toledo, Juan de Ayala, 1553, edición elegida para esta biblioteca (ortografía de la edición; las abreviaturas se han desarrollado). A veces la edición sustituye un dicho por una remisión a otro capítulo, donde ya lo había dado, y abrevia otros; los dichos sustituidos, y dos que omite sin remisión, se ofrecen solo en latín, y las frases de remisión no se reproducen. Una muestra aleatoria del 10 % de los dichos se cotejó palabra por palabra con los facsímiles (3,0 errores por cada 1000 palabras antes de la corrección; los errores hallados están corregidos). Texto de dominio público en Francia (art. L123-1 del Código de la Propiedad Intelectual francés). Transcripción y revisión: Abbatia Sancti Petri de Curte. Señalar un error